1 TEMEL KAVRAMLAR VE SINIFLANDIRMA

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "1 TEMEL KAVRAMLAR VE SINIFLANDIRMA"

Transkript

1 1 1 TEMEL KAVRAMLAR VE SINIFLANDIRMA 1.1 KONTROLA OLAN İHTİYAÇ Kontroller, kararlı durum şartlarının sağlanması gerektiği yerlerde ve yükün değişken durumlarda gereklidir. Kontrollerin fonksiyonu, yükün ihtiyacını karşılamak için cihaz (ekipman) çıkışını ayarlamaktır. Yükün değişken olmadığı durumlarda kontrole ihtiyaç yoktur. Bir kontrol cihazı, kontrol edilen cihaz (kontrollü cihaz) olarak tanımlanan bir diğer cihazın çalışmasını ve performansını düzenler. 1.2 OTOMATİK KONTROL Otomatik kontrol, iklimlendirme ve soğutma işlemlerini düzenlemede çok karmaşık kontrol sistemlerinin sıklıkla kullanıldığı bir disiplindir. Bu sistemler önceden belirlenen şartları, hiç kimsenin denetimi olmaksızın sağlarlar. Kontrol işlemlerinin, kontrol edilmek istenen olay etrafında kurulmuş bir karar mekanizması tarafından, doğrudan insan girişimi olmadan gerçekleştirilmesine otomatik kontrol denir. 1.3 AÇIK DÖNGÜLÜ KONTROL Bir açık döngülü kontrolde kontrollü değişken ve kontrol cihazı arasında doğrudan bir bağlantı yoktur. Bir açık döngülü kontrol bir dış değişkenin sistemi nasıl etkileyeceğini öngörür (tahmin eder) ve ayar noktasını aşırı sapmadan korumak için ayarlar. Bir örnek dış ortam termostatı olup binanın ısı yükünün dış hava sıcaklık değişmelerinden nasıl etkilendiğini öğrenmek için kullanılır. Esasında tasarımcı dış hava sıcaklığı ile binanın ısı ihtiyacı arasında sıkı bir ilişki olduğunu farz eder ve kontrol eylemini dış hava sıcaklığı üzerine temellendirir. Çünkü kontrollü değişkenden (ortam sıcaklığı) bir geri bildirim yoktur, bu durumda kontrol açık döngülüdür.

2 2 Şekil-1.1 Açık döngülü kontrol 1.4 KAPALI DÖNGÜLÜ (GERİ BİLDİRİMLİ) KONTROL Bir kapalı kontrol döngüsü veya geri bildirimli kontrol, kontrollü değişkendeki gerçek değişimleri ölçer ve bir değişim için kontrol cihazı harekete geçer. Düzeltici eylem, kontrol cihazının tasarım sınırlılıkları içinde değişken istenen değere ulaşıncaya kadar devam eder. Kontrollü değişkenin bir kontrol cihazı tarafından hissedilmesi için yapılan bu düzenleme geri bildirim olarak bilinir. Duyarga, kontrollü değişkeni izler ve kontrol cihazı için sinyal dönüştürür. Kontrol cihazı kontrollü değişkenin değerini ayar noktası ile karşılaştırır ve kontrollü cihaza düzeltici eylem için sinyal üretir. Bir kontrol cihazı bir donanım veya yazılım olabilir. Termostatlar, higrostatlar ve basınç kontrolleri donanım kontrollerine örneklerdir. Sayısal algoritmalar, yazılım kontrollerine örneklerdir. Şekil-1.2 Kapalı döngülü kontrol Duyarga, kontrollü değişkeni izler ve kontrol cihazı için sinyal dönüştürür. Kontrol cihazı kontrollü değişkenin değerini ayar noktası ile karşılaştırır ve kontrollü cihaza düzeltici eylem için sinyal üretir. Bir kontrol cihazı bir donanım veya yazılım olabilir. Termostatlar, higrostatlar

3 3 ve basınç kontrolleri donanım kontrollerine örneklerdir. Sayısal algoritmalar yazılım kontrollerine örneklerdir. Ayar noktası kontrollü değişkenin istenen değeridir. Kontrol cihazı bu ayar noktasını sağlamaya çalışır. Kontrollü cihaz, kontrol cihazından akış kontrol vasıtasının değişmesi alınan sinyale tepki verir. Kontrollü değişken bir vana, damper, ısıtma elemanı veya bir pompayı veya fanı tahrik eden bir motor olabilir. Kontrol vasıtası, kontrollü cihaz tarafından yönlendirilen ortamdır. O damperden akan; gaz, buhar veya bir vanadan geçen su veya bir elektrik akımı olabilir. İşlem yeri, kontrol edilen bir iklimlendirme cihazıdır. Kontrol vasıtasının çıkışına tepki verir ve kontrollü değişkenin değişmesinden etkilenir. İşlem yeri bir serpantin, fan veya nemlendirici olabilir. Kontrollü değişken kontrol edilmek istenen bir sıcaklık, nem, veya basınç, vb. olabilir. Şekil-1.3 Hava akış sıcaklık kontrolü (geri bildirimli kontrol örneği) Bir kontrol döngüsü bir blok diyagramı ile temsil edilebilir. Kontrol döngüsünün her bir elemanı kendi bloğunda temsil edilir ve modellenir (Şekil-1.4). Bir elemandan diğerine akış bilgisi bloklar arasındaki çizgilerle gösterilir. Ayar noktasında görünen şekil kontrollü değişkenin karşılaştırılmasıdır. Bu fark veya sapma hatası, kontrol cihazını besler ki o da kontrollü cihaza bir kontrol sinyali olarak gönderilir. Bu durumda kontrollü cihaz bir vanadır. Vana Şekil-1 deki serpantinden geçen buhar miktarını değiştirir. Buhar akış miktarı işlem olarak temsil edilen bir sonraki bloğun girişidir. İşlem bloğundan alınan kontrollü değişken sıcaklıktır. Kontrollü değişken bir hissedici elaman tarafından hissedilir ve kontrol cihazına geri bildirim olarak aktarılır, döngü tamamlanmış olur.

4 4 Şekil-1.4 Hava sıcaklık akış kontrolünün blok diyagramı Şekil-1.4 teki her bir eleman, elemanlar arasındaki giriş ve çıkış ilişkilerini temsil eden bir matematiksel model olarak idealleştirmek üzere, bir transfer fonksiyonu olarak gösterilebilir. Transfer fonksiyonu cihazın statik ve dinamik özelliklerinin her ikisini de kapsayacak şekilde yeterli detaya sahip olmalıdır. Elemanın zamanlı dinamik özellikleri bir diferansiyel denklem tarafından temsil edilir. Çevresel kontrolde, bir çok elemanın transfer fonksiyonu uygun dönüşümlerle tek bir diferansiyel denklem olarak tanımlanabilir, etkili olan dinamik davranış tek bir kapasite faktörüne indirgenir. Çözüm için diferansiyel eşitlikler LaPlace veya z- dönüşümlerine döndürülür. Zaman sabiti, girişi etkileyen bir adım değişmesi olduğunda onun çıkışının son değerinin %63.2 sine ulaşması için geçen süre olarak tanımlanır. Elemanın zaman sabiti küçük olduğunda girişteki değişmelere çabuk cevap verecektir; tersine elemanın zaman sabiti büyük olduğunda girişteki değişmelere ağır cevap verecektir. Ölü zaman bir faz değişimi olup problemlerin kontrolüne ve modellenmesine yarar. Ölü zaman, işlem girişindeki bir değişme ile işlem çıkışını etkileyen bir değişme arasındaki zamandır. Ölü zaman Şekil-1 deki kontrol döngüsünde serpantinden ortama geçiş zamanın ortaya çıkabilir. Serpantindeki sıcaklık değişimi dağıtım sistemindeki havaya gecikmeli olarak verilir ve sonunda ortamdaki duyarga etkilenir. Ortamdaki havanın kütlesi serpantin sıcaklık değişiminin oda duyargası tarafından tam etkili denetlenmesini daha fazla geciktirir. Ölü zaman ayrıca duyarganın yavaş hissetmesinden, kontrol cihazından gelen sinyal gecikmesinden de oluşabilir. Şayet ölü zaman küçükse kontrol modelinde ihmal edilebilir; büyükse dikkate alınmalıdır. Transfer fonksiyonunun kazancı, sabit şartlarda verilen girişteki bir değişme için çıkış elemanındaki değişme miktarıdır. Şayet eleman doğrusal ise kazanç sabit kalır. Buna rağmen bir çok kontrol elemanları doğrusal değildir ve çalışma şartlarına bağlı olarak kazanç değişmektedir. Şekil-1.5, bir giriş sinyalindeki bir adım değişmesine ilk tepki artı ölü zaman ilavesini göstermektedir. Ölü zaman esnasında işlemin tepki vermediğine, takip eden tepkinin ilk baştaki eklentiye benzediğine dikkat edin. Bir kontrolün arkasındaki prensip duyarganın ölçülen değerdeki bir basınç, voltaj, veya akımı bir sinyal (pnömatik, elektrik veya elektronik) olarak göndermesi, ölçülen değişkenin değerini oransal hale getirmesidir. Kontrol cihazı duyargadan alınan ile istenen değeri karşılaştırır ve bu karşılaştırmaya dayalı bir kontrol sinyali gönderir. Donanım kontrolleri, verileri sürekli alan ve işleyen bir analog cihazdır. Yazılım kontrolleri, bir sayısal cihaz olup örnek-oran temeline dayalı geçici veriler üzerinde bilgi alır ve işler.

5 5 Şekil-1.5 Bir giriş adımı için işlem bağlantıları 1.5 OTOMATİK KONTROL KAVRAMLARI Sistem: Belirli bir amacı sağlamak üzere bir bütün oluşturan bağlantılı elemanlar kümesidir. Giriş Değişkenleri: Bir sisteme, dışarıdan uygulanan ve sistemin davranışını etkileyen değişkenlere denir. Çıkış Değişkenleri: Bir sistemin davranışını belirleyen değişkenlerden en belirleyici olanına denir ve çıkışlar genellikle ölçülebilir. Bir sistemin giriş ve çıkışları arasında bir sebep-sonuç ilişkisi vardır. Ayar Noktası: Ayar noktası sıcaklık gibi bir değişkenin istenen şartlarda sabit kalmasıdır.bir odadaki bağıl nemin % 50 de olması veya bir klima kanalındaki basıncın 500 Pa olması ayar noktasına örneklerdir. Aşağıdaki örnekte 24 0 C oda sıcaklığı ayar noktasıdır. Şekil-1.6 Ayar noktasının değiştirilmesi Kontrol Noktası: Kontrol noktası hissedilen gerçek sıcaklıktır. Kontrol noktası (sıcaklık) ayar noktası üzerinde olmayabilir, fakat onun yerine altta veya üstte olabilir. Sistemler daima ayar noktası etrafında, artı veya eksi kabul edilebilir sınırlar içinde çalışır. Buna iki konumlu sistemlerde diferansiyel (fark) veya oransal kontrollerde kısma kademesi adı verilir. Basitçe ele alacak olursak ayar noktası istediğimiz değer iken kontrol noktası ise sizin sahip olduğunuz değerdir. Aşağıdaki örnekte ayar noktası 23 0 C ve kontrol noktası 22 0 C dir.

6 6 Şekil-1.7 Ayar, kontrol noktası ve sapma Sapma (Offset): Sapma ayar noktasından sapma miktarıdır veya ayar noktası ile kontrol noktası arasındaki farktır.yukarıdaki örnekte sapma yaklaşık olarak 1 0 C dir. Kontrol Eylemi: Tüm kontroller bir eyleme sahip olup direkt etkili veya ters etkili olabilir. 1.6 OTOMATİK KONTROL TÜRLERİ Kapalı döngülü otomatik kontrol devresinde ölçme cihazının algıladığı hatanın ne şekilde düzeltileceği çok önemlidir ve farklı işlemler için farklı seçenekler önerilebilir. Otomatik kontrol türleri bu hata giderme yöntemlerine göre şu şekilde sınıflandırılır: 1. İki konumlu (aç-kapa) kontrol 2. Yüzer kontrol 3. Oransal kontrol 4. Oransal ve integral (PI) kontrol 5. Oransal ve türevsel (PD) kontrol 6. Oransal, integral ve türevsel (PID) kontrol İKİ KONUMLU (AÇ-KAPAT) KONTROL İki konumlu (aç-kapa) kontrol, en basit kontrol işlemi olduğundan çok yaygındır. Kontrol eylemi aslında çevrimlidir ve bir çok durumlarda bir kontrolün fark (diferansiyel) aralığı kullanılır. Çıkışı %0 veya %100 olan bir tip kontrol sistemidir. Bazen "iki konumlu kontrol" veya "açkapa" kontrol olarak anılır. Fanlar pompalar, soğutma grupları, kazanlar, elektrikli ısıtıcılar ve direkt genleşmeli soğutma gibi mekanik tesisat elemanları iki konumlu kontrol sistemiyle kontrol edilebilir. Aşağıdaki diyagramda bir oda duyargası sıcaklığı izler. Kontrol bu duyarga bilgisine uygun bir program, düzeltme eğilimi, bir ayar noktası ve bir diferansiyelle röleyi çalıştırmak üzere kullanır. Bazı kontrol çıkışları, büyük akımlı cihazları doğrudan kontrol etmek için kullanılamazlar. Bu durumda aşağıdaki gibi pilot hizmet rölesi kullanılır.

7 7 Şekil-1.8 İki konumlu (aç-kapa) kontrol Yukarıdaki örnekte oda sıcaklığı yükseldiğinde kontrol cihazı pilot hizmet rölesine kapanması için sinyal gönderir. Normalde açık kontak ortak uç haline gelir. Bu devreyi tamamlar ve direkt genleşmeli soğutma başlar. Sıcaklık düştüğünde kontrol cihazı röle çıkışını açık konuma getirir.(normal konum). Böylelikle DX soğutma işlemi durur. Fark(diferansiyel): Zaman ve sıcaklık ilişkili iki konumlu bir kontrolün diyagramı aşağıda görülmektedir. Şekil-1.9 Bir soğutma işleminde diferansiyelin (fark) gösterilmesi

8 8 Sıcaklık 24 C ye ulaştığında kontrol cihazı DX soğutmayı çalıştırır, ortam soğumaya başlar. Sıcaklık 22 C ye düştüğünde kontrol cihazı DX soğutmayı durdurur, ortam sıcaklığı artmaya başlar. Bu 2 C lik salınım birçok kişi tarafından hissedilmez. Kontrol cihazının AÇ- KAPAT(ON-OFF) yaptığı sıcaklıklar arasındaki fark Diferansiyel olarak adlandırılır. Diferansiyel, çıkışın iki konumlu olması, oransal olmaması dışında kısma kademesine benzer. Diferansiyel "kısa devreli" çalışmayı önlemek için yeterince geniş olmalı, çünkü bu durum mekanik cihazların erken bozulmasına neden olur. Diferansiyel ölçülen değişkendeki (sıcaklık gibi) bir değişme olup kontrol cihazının açık konumdan (AÇ) kapalı konuma (KAPAT) geçmesini gerektirir. DX soğutmanın çevriminin AÇ- KAPA arasındaki çevrimini dışında tutacak olursak kısma kademesindeki örneği buraya uygulayabiliriz. Sıcaklıklar arasında 2 C lik diferansiyel mevcut olup DX soğutma çalışma(aç) konumundan durma(kapa) konumuna gelir. Gerçekte iki diferansiyel vardır. Mekanik diferansiyel ekipmanın çalışma-durma sıcaklıkları arasında farktır. Diğer tipi termal diferansiyel olup gerçek oda sıcaklığındaki dalgalanmadır. Termal diferansiyel mekanik olandan daha geniştir çünkü soğutma veya odadaki sıcaklık yükselmesi daima gecikir ve ekipman çalışma-durma noktasının dışına taşar. İki konumlu kontrol, geniş zamanda gerçekleşen yavaş bir işlem kademesi için genelde tercih edilir. Çünkü kontrol mekanizmasının daha az aşınmasını sağlar. Bununla birlikte sistemin tembellik potansiyeli kontrol aralığının dışına çıkılmasına neden olur. Bundan dolayı endüstriyel sistemlerde bu tip ideal bir iki konumlu kontrol sistemi kullanılmaz. Prosesteki bozucu faktörler ve elektriksel gürültü nedeniyle, ayar (set) değeri geçişleri bu şekilde tek noktada olacak olursa sistem dalgalanmaya (osilasyon) geçer ve devamlı set değeri etrafında sık aralıklı açma kapama yapar. Özellikle bu durum son kontrol elemanlarının çok kısa sürede tahrip olmasına sebep olur. Çevrim genliğini en aza indirmek için tembellik potansiyeli küçük tutulmalı ve giriş miktarı sistemin kapasitesinden büyük olmamalıdır. Ayrıca sistem kapasitesi büyüdükçe daha küçük genlik sağlanabilir. Genellikle iki konumlu kontrol en uygun şu durumlarda kullanılır: 1. Transfer gecikmesi ve tembellik potansiyeli ihmal edilebiliyorsa, 2. İşlem tepki kademesi yavaş ise, 3. Ölçme ve kontrol gecikmeleri çok küçük ise. İki Konumlu Eyleme Erken Uyarıcı Uygulanması Bu, iki konumlu eylemde oda termostatlarında çalışa diferansiyelini azaltmak için sıkça uygulanan bir yaklaşımdır. Isıtma termostatlarında termostat üzerindeki bir ısıtıcı eleman çalışma (ON) periyodunda iken devrede kalır, böylelikle çalışma zamanı kısalır, çünkü ısıtıcı termostatı ısıtmaktadır. Bu ısıl erken uyarım olarak bilinir. Aynı uyarım eylemi soğutma termostatlarında kapalı (OFF) periyodunda iken alınabilir. Her iki durumda yük oranındaki çalışma yüzdesi değişmekte ancak toplam çevrim zamanı sabit kalmaktadır. Zamanlı İki Konumlu Eylem Bu eylem ayar noktasından bir sapma için oransal bir zaman aralığında ısıtma veya soğutma elemanı devreye girmesiyle oluşur. Örnek olarak ayar noktasından 5 0 C fark olduğunda bir eleman iki dakika çalıştırılır ve bir dakika durdurulur. Benzer şekilde bu artışlı eylem, zaman aralığı dışında ve genelde daha kısa artışlı eylem olarak yüzer kontrollerde uygulanır.

9 9 Örnekler: C'lik bir termostatın sabit bantı %0.5 üzerinden 2 0 C dir. Cihaz C ye ayarlandığı takdirde, C de enerjiyi keser, C de enerjiyi verir. Toplam ölü bant 2 0 C dir. 2. Sayısal göstergeli bir kontrol cihazı C kademeli ise, sabit bantı %0.5 üzerinden toplam 6 0 C dir. Cihaz C ye set edildiği takdirde C de cihazın rölesi konum değiştirir, C de yine korum değiştirir. Cihaz toplam 6 0 C lik bir bantta çalışır. Şekil-1.10 İki konumlu kontrol eylemi Şekil-1.11 İki konumlu kontrol döngüsü YÜZER KONTROL Bu kontrol türünde kontrol edilen elemana, kontrol cihazının komutuna uygun bir düzeltici hareket verilebilir. Yüzer kontrolde kontrol cihazı, sabit bir kademede kontrollü cihaz sadece açık veya kapalı konuma hareketlendirebilir. Genellikle, kontrollü değişken kontrol cihazının ön gördüğü diferansiyel aralığında kaldığında kontrollü cihaz nötr konumda kalır. Kontrollü değişken diferansiyelin dışına çıktığında, kontrol cihazı kontrollü cihazı uygun yöne sevk eder. İki konumlu kontrol ile oransal kontrol arasında yer alır. Bu kontrol türünü daha iyi anlatabilmek için, K1 ve K2 kontaklarına sahip olan bir seviye kontrol cihazı ile iki motorlu vananın sürücü motoru arasındaki ilişkiyi inceleyelim(şekil-1.12):

10 10 Başlangıçta sistem su seviyesi düşük olduğunu varsayarsak (yani H<H1) bu durumda K1 kontağı kapalı durumda, dolayısı ile vana açık konumdadır. H seviyesi H2 noktasına ulaştığında (H=H2) K1 kontağı açık konuma geçer. Bu arada su tüketimine başlı olarak seviye aralarda gezinebilir. Tüketim az ise seviye yükselebilir, tüketim fazla ise seviye düşebilir. Şayet yükselmeye devam ederse H=H4 olduğunda K2 kontağı kapanır ve vana kapatmaya başlar ve tüketimin durumuna göre su seviyesi değişmeye başlar. Su seviyesi H=H3 olduğunda K2 kontağı açılır ve vana ara konumda kaldığından seviye H3>H>H2 arasında gezinti yapabilir. Şayet seviye daha fazla düşüp H=H1 olursa K1 kontağı kapanır ve motorlu vana açılmaya başlar. Olay bu noktadan itibaren tekrarlanır. Şekil-1.12 Su seviyesinin yüzer kontrolü Şekil-1.15 Bir kanaldaki basıncın yüzer kontrolle ayarlanması

11 11 Bu uygulamaya diğer bir örnek aşağıda verilmiş olup bir değişken hava debili (DHD) klima santrali besleme kanalında statik basıncı sabit tutmak üzere bir elektrikli operatör kullanılır. Bu örnekte DDC kontrol cihazı, beslenme fanı üzerindeki normalde kapalı giriş damper konumlandıran bir operatörü kontrol eder. Başlangıçta giriş vanaları kapalıdır ve kanal statik basıncı 500 Pa basınçta sabit tutmak istediğinden açık devreyi tamamlar. Bu elektrikli operatörü saat ibresi yönünde tahrik eder,damperlerin açılmasına neden olur böylece kanala daha fazla hava girmiş olur. Bu damperlerin tamamen açılmasını gerektirmez. Bunun yerine statik basınç diferansiyel içinde ayar noktasına yaklaşıncaya kadar damper açılır. Bu basınca bir defa ulaşıldığında kontrol cihazı devreyi açar. Şayet statik basınç çok artarsa kontrol cihazı devreyi kapatır. Bu operatörün saat ibresine zıt yönde dönmesini sağlar ve damper hava geçişini azaltmaya başlar, böylelikle statik basınç düşer. Statik basınç diferansiyel içinde olduğundan kontrol cihazı kapalı devreyi keser. Ayar noktasında devre açık veya kapalı durumda olabilir ve operatör en son konumda "yüzer". Statik basınç kontrollü diyagram aşağıda gösterilmiştir. Şekil-1.16 Yüzer kontrollü basınç kontrolünün diyagramı Grafiğin sol tarafında kontrol basıncı 500Pa olduğundan kontrol cihazı cevap vermemektedir. Çeşitli DHD kutularında soğutma talebinin düşmesiyle kapanma başlar, beslenme kanalı içindeki statik basınç yükselir. Sadece statik basınç 525 Pa değerine ulaşır, kontrol cihazı cevap verir. Bu noktada kontrol cihazı devreyi tamamlar ve operatör giriş damperini hafifçe kapatır. Şayet kontakların kapalı kalma süresi 6 saniye ve operatörün bir konumdan diğer konuma gezintisi 120 saniye sürerse bunun anlamı operatör damperi %5 kapatmıştır. Soğutma talebi arttığından bazı DHD kutuları açılır ve statik basınç düşmeye başlar. Basınç 475Pa la ulaştığında damper %10 açılsın diye kontaklar 12 saniye açılır. Geniş Artımlı Modülasyon: Yüzer kontrolün DDC kontrolle kullanılan bir varyasyonu geniş titreşimli (artışlı) modülasyon olarak adlandırılır. Bu tip kontrol saniyede belli sayıda açık ve kapalı konumlar arasında titreşim yapar. Sonra bir değişkenin (sıcaklık gibi) cevabını bekler. Kontrollü değişken ayar noktasına yaklaştığında titreşimler kısalır. Bu eylem yüzer motor operatörlerinde hassas kontrole imkan verir.

12 12 Bu tip düzenleme bazı sıcaklık kontrollerinde başarılı olmuştur. Günümüzde kullanılan elektronik genleşme valflerinin bir kısmı evaporatördeki kızgınlığı bu prensiple (dalga modülasyonlu) ayarlamaktadır (Şekil-1.17). Şekil-1.17 Dalga modülasyonlu termo-elektronik genleşme vanası ORANSAL KONTROL Oransal kontrolde, proses parametresini sabit tutmak için enerji süreli olarak ayarlanır ve sisteme set değerinde %50 kapasite ile enerji verilir. Enerjinin %0 dan %100 e kadar ayarlanabildiği, oransal kontrol yapılabilen sıcaklık aralığına "oransal bant" denir. Genel olarak oransal bant, cihazın tam skala (span) değerinin bir yüzdesi olarak tanımlanır ve set değeri etrafında eşit olarak yayılır. Bir oransal kontrol matematiksel olarak şu şekilde tanımlanabilir: V p : oransal kontrol çıkışı K p : oransal kazanç (1/ kısma kademesi) e: hata sinyali veya sapma V 0 : sapma ayar parametresi Kontrol çıkışı, kontrol edilen değişkenin hissedilen değeri ve onun ayar noktası arasındaki farkı için oransaldır. Kontrollü cihaz normalde bir sapma ayarlaması kullanılarak ayar kontrol kademesinin orta noktasına ayarlanır. Oransal kontrol formunda gerçek değer ile set noktası arasında ölü bantı (offset) değeri denen bir fark oluşur. Oransal kontrolün bu sakıncasını önlemek için proseste değişiklik yapılmalı veya cihazın set noktası ölü bant değeri dikkate alınarak belirlenmelidir. Örneğin 60 0 C lik skalası olan bir cihazda %5 lik bir oransal bant demek 0.05 x 60 0 C = 3 0 C lik bir sıcaklık aralığı demektir. Bu 3 0 C lik aralığın 1,5 0 C si set değerinin üzerinde 1,5 0 C si set değerinin altında yer alır ve kontrol cihazı 3 0 C lik aralıkta oransal kontrol yapar.

13 13 Şekil-1.18 Oransal bant (Xp) Şekil-1.19 Oransal kontrol blok şeması Kazanç Oransal kontrol cihazı prosesin talep ettiği enerjiyi sürekli olarak ayar değişkenini ayarlayarak verir. Gereksinim duyulan enerji ile sunulan enerji arasında bir denge vardır. Elektrik enerjisi kullanılarak ısıtma yapılan bir proseste, oransal kontrol cihazı ısıtıcının elektrik enerjisini prosesin sıcaklığını set edilen değerde tutabilecek kadar, prosesin gereksinim duyduğu kadar verir. Enerjinin %0 dan %100 e kadar ayarlanabildiği, oransal kontrol yapılabilen sıcaklık aralığına oransal bant denir. Genel olarak oransal bant, cihazın tam skala (span) değerinin bir yüzdesi olarak tanımlanır ve set değeri etrafında eşit olarak yayılır. Örneğin 80 0 C lik skalası olan bir cihazda %5 lik bir oransal bant demek 0.05 x 80 0 C = 4 0 C lik bir sıcaklık aralığı demektir. Bu 4 0 C lik aralığın 2 0 C si set değerinin üzerinde 2 0 C si set değerinin altında yer alır ve kontrol cihazı 4 0 C lik aralıkta oransal kontrol yapar.

14 14 Kısma Kademesi Sistem kısma kademesi (KK) ölçülen değişkende (örnek olarak sıcaklık) kontrollü cihazın bir konumdan (strok) diğerine gezinmesi sonucu oluşan değişmedir. Aşağıdaki örnekte kısma kademesi 4 0 C olup operatör tam açık konumdan tam kapalı konuma gezinti yapmaktadır. Kısma kademesi oransal kazancın tersiyle oransaldır. Şekil-1.20 Kısma kademesi Kısma kademesi bazen "hassasiyet" olarak tanımlanır. Tipik kısma kademeleri hava karışım kontrolü ve sıcak su kontrolü gibi mekanik kontrollerde 4 C -5 C dir. Bu zıt olarak oda kontrolleri daha sıkı olmak zorundadır, kısma kademeleri 1 /2 C dir. Şayet kısma kademesi çok dar olmaya başlarsa, operatörün "avlanma" adı verilen moda girmesine neden olur. Bu modda operatör sürekli konum arar: tam açık, sonra tam kapalı, sonra tam açık vb. bir kontrol sistemi avlanıyorsa kontrol dışıdır. Avlanma olayını elemek, kontrol cihazı daha hassas olsun diye kısma kademesini attırmakla mümkün olabilir. Yalnızca oransal kontrol ile bir işlemin ayar noktasına oturtulması mümkün değildir. Bundan dolayı elle ayarlamaya (manuel reset) veya otomatik ayarlamaya (integral kontrol) ihtiyaç vardır. Pnömatik, elektronik analog kontroller ve elektronik sayısal kontroller gibi çok sayıda kontrol sistemleri yapı gereği oransaldır. Şekil-1.21 Elle ayarlamalı oransal kontrol döngüsü

15 15 Zaman Oransal Kontrol Zaman oransal kontrol formunda çalışan cihazlar röle çıkışına sahiptirler. Röle çıkışı sistem parametresine bağlı olarak tanımlanmış bir periyodun belli bir kısmında enerjilenir. Buna göre zaman oransal kontrolde Xp ile ifade edilen oransal bant ve ve Xt ile ifade edilen çalışma periyodu belirlenir. Aşağıdaki enerji-sıcaklık ve enerji-zaman diyagramlarında zaman oransal kontrol formu açıklanmıştır. Bu diyagramdan da izleneceği gibi sistem sıcaklığı set değerinde iken Xt periyodunun %50 sinde sisteme enerji verilir, %50 sinde ise kesilir.eğer sıcaklık set değerinin altına düşerse darbe-periyot oranı otomatik olarak arttırılır. İstenilen hassasiyette kontrol yapılabilmesi için Xp ve Xt değerinin iyi seçilmesi gerekir. Şekil-1.22 Zamana bağlı oransal kontrol ORANSAL VE İNTEGRAL (PI) KONTROL Operatör, yükteki herhangi bir değişikliğe karşı elle ayarlamaya göre ön ayarı (bias) her hata durumunda ayarlayacak otomatik ayarlamaya gereksinim duyar. Bu otomatik ayar terimi aynı zamanda "integral" olarak da tanımlanır. Yeniden (reset) ayar eylemi şu formülle açıklanabilir: V p : Kontrol çıkışı K i : İntegral kazanç : zaman e: hata V 0 : sapma ayar parametresi Denklemdeki ikinci terim, e hatası mevcut olduğunda daha uzun zaman alacağını ima eder, bu hatayı ortadan kaldırmak için kontrol cihazı çıkışı daha fazla değişecektir. Kararlılık için oransal ve integral kazanç sabitlerinin seçimi çok önemlidir. Uygun seçim sapmayı ortadan kaldırır, kontrol daha fazla hassaslaşır. DHD fan kontrolü, soğutma grubu kontrolü, ve klima santrallerindeki sıcak soğuk kanal kontrollerinde PI kontrol kullanılarak dahi enerji verimi iyileştirilebilir.

16 16 Analog kontrollerde integral biçiminin çok yaygın bir aleti çıkışa pozitif geri bildirim kullanımıdır. Şekil-1.23 Oransal ve integral kontrol blok şeması Oransal kontrolde oluşan ölü bantı otomatik olarak resetlemek için cihaza elektronik integral alma devresi eklenir. Böylece prosesin gerçek değeri ile set noktası arasındaki fark sıfırlanana kadar bu işaretin integrali alınır. Bu işlem esnasında sisteme verilen enerji, ölü bant değerinin (+) veya (-) olma durumuna göre otomatik olarak azaltılır veya arttırılır. İntegral alma devresinin bu düzeltici etkisi sayesinde sistem set değerine oturtulur. Oransal integral kontrol formunun başlıca sakıncası, başlangıçta sıcaklık değerinin set noktasının bir hayli üstüne çıkması ve bir miktar salınım yaptıktan sonra set değerine oturmasıdır. Şekil-1.24 Oransal ve integral kontrol

17 ORANSAL VE TÜREVSEL (PD) KONTROL Oransal ve türevsel kontrolde, başlangıç durumlarında oluşan salınımların etkisini azaltmak için cihaza türev alma devresi eklenir. Türev alma etkisi sıcaklık değişimleri esnasında kontrol cihazının kazancını arttırır. Bu da proseste oluşan dalgalanmaları dengeler. Türev alma etkisi aynı zamanda daha dar bir oransal bant kullanmayı mümkün kılar. Oransal türevsel kontrolün sakıncası ölü bant değerinin sıfırlanamamasıdır. Şekil-1.25 Oransal ve türevsel devre şeması Şekil-1.26 Oransal ve türevsel kontrollü zaman-sıcaklık değişimi ORANSAL, İNTEGRAL VE TÜREVSEL (PID) KONTROL Yüksek hassasiyetin istendiği ve kontrolün zor olduğu proseslerin oransal integral ve türevsel kontrol formundaki cihazlarla kontrol edilmesi gerekir. Bu tip kontrolde proses sıcaklığı aşırı salınım olmaksızın düzgün bir şekilde set değerine ulaşır ve bu noktada kararlı bir şekilde tutulur.

18 18 Şekil-1.27 Oransal, türevsel ve integral kontrol sıcaklık-zaman değişimi Bu tip kontrol, PI kontrole türevsel teriminin eklenmesiyle oluşur. PID kontrol hatanın türevsel değeriyle değişir. PID kontrol eşitliği: Burada K a kontrolün türevsel kazancı, de/d hatanın zamana bağlı türevidir. Türevsel teriminin eklenmesi kontrole bir miktar erken uyarım eylemi kazandırır, daha hızlı cevap oluşturur ve daha büyük kararlılık sağlar. Bununla birlikte türevsel terimi kontrolü gürültü sinyallerine karşı daha hassas hale getirir ve akort özelliği PI kontrolden daha zordur. Birçok HVAC kontrol döngüleri yalnızca PI kontrolle yeterli olabilmektedir. Uyarlamalı kontrol veya kendi kendine akort özelliği, sayısal kontrolün bir biçimi olup burada kazanç faktörleri (K p, K i ve K a ) kontrol döngüsündeki sapmayı gidermek için sürekli veya periyodik olarak otomatik şekilde düzenlenir. Bulanık mantık kontrol (fuzzy logic) değişkenlerin kavramsal etkilerinin bir proseste nasıl işlev yaptığını tasarımcı tarafından tanımlanabilmesine imkan tanıyan teorik setin bir biçimidir. Kontrol, bir işlem sınıfındaki üyeleri hesaplar ve sonra tasarımcı tarafından belirlenen kontrol kuralları setine dayalı nasıl bir kontrol eylemi yapacağına karar verir. 1.7 KONTROL CİHAZLARININ AYARLANMASI (AKORT) Kontrol cihazlarını sistemli olarak ayarlanması tüm kontrollerin verimini arttırır ve özellikle sayısal kontroller için önemlidir. İlk olarak kontrol edilen işlem çeşitli ayar değerleri arasında, şu sorulara cevap vermek amacıyla, elle kontrol edilmelidir: İşlem gürültülü mü? (kontrollü değişkende hızlı dalgalanmalar var mı?) Operatör kesintileri (geri ani hareket) uygun seviyede mi? Ayar noktasını sürdürmek ve değiştirmek kolay mı? (veya zor mu?) İşlemin operasyon bölgesi çok hassas mı? (yüksek kazanç faktörü) Şayet işlem elle kontrol edilemiyorsa kontrol cihazını ayarlamadan önce bu durum teşhis edilmeli ve düzeltilmelidir.

19 19 Ayar işlemi, kontrol sisteminin kararlı durum ve geçici karakteristiklerini belirlemek için, kontrol parametrelerini seçer. İklimlendirme işlemleri doğrusal değildir ve karakteristiklerinin değişimi mevsimlere bağlıdır. Kontroller, bir çalışma durumu kararsız durum değişimine başladığı şartlarda, ayarlanır. İyi ayarlanmış bir kontrol cihazı: 1. Kararlı durumda ayar noktasından olan sapma (hata) en düşük seviyededir. 2. Karışıklık durumunda hızlıca tepki verir. 3. Tüm çalışma şartları altında kararlılığını sürdürür. Oransal kontrollerin ayarı, minimum kararlı durum hatası ile kararlı kademesinin sürdürülebilir olması arasında bir uzlaşmadır. Oransal ve integral (PI) kontrol bu uzlaşmayı en düşük seviyede tutar çünkü, oransal terimi kontrolün karışıklığa olan tepkisini belirlerken, integral eylemi kararlı sabit hata seviyesini düşürür. Oransal ve İntegral (PI) Kontrollerin Ayarı PI parametrelerinin ayarlanmasında en yaygın yöntem açık ve kapalı döngülü işlem teşhis yöntemleri ve deneme-yanılma yöntemidir. Kapalı döngü yönteminde kontrol cihazı sadece oransal konumda iken bir ayar değişiminden sonra cihaz sürekli çevrime başlayıncaya kadar kazanç faktörü arttırılır (Şekil-1.28 de K p =40). Oransal ve integral terimleri daha sonra çevrim dalgalanma periyodundan ve oransal değerinin neden olduğu çevrimden hesaplanır. Açık çevrim yönteminde bir adım değişmesi girilerek kontrol döngüsü açılır. İşlem transfer fonksiyonu parametrelerini hesaplamak için bir grafik teknik kullanılır. Oransal ve integral terimleri, bir dizi denklemler kullanılarak bulunan işlem parametrelerinden yararlanılarak hesaplanır. Şekil-1.28 İntegral eylemi olmadan çeşitli oransal kontrollerde ayar noktasındaki adım değişimine basma hava sıcaklık tepkisi Deneme yanılma yöntemi, yalnızca oransal kontrol modunda iken gözlenen bir ayar noktasına olan istenen tepkiyi bulmak için kazanç faktörünün yeniden ayarlanmasını kapsar. Geleneksel ayarlama kurallarına göre başlangıçta ayar noktasını hafifçe geçmeli ve arkasından hızlıca kararlı durumlara düşme gerçekleşmelidir. Ayar noktası değişmeleri kontrol cihazının doygun olduğu durumlarda yapılmalı veya sınırları aşmaktan kaçınılmalıdır. Ardından, ayar noktası oransal kontrol ile benzer tepkileri verinceye kadar integral terimi arttırılır, fakat bu tepki ayar noktası etrafında oluşmalıdır (Şekil-1.29).

20 20 Şekil-1.29 Sabit oransal kazançta değişik integral kazançları için ayar noktasındaki hava sıcaklığının adım değişimine tepkisi Sayısal Kontrollerin Ayarı Sayısal kontrollerin ayarlamasında ilave bazı parametrelerin belirlenmesi gerekebilir. Sayısal kontrollerin örnekleme aralığı kritik bir seçimdir. Örnekleme seviyesi uygun seçilmezse harmonik sapma ortaya çıkar. Bu genelde fabrikada ayarlanır ve değiştirilemeyebilir. Bir kontrol örnekleme aralığı, kontrollü işlem genellikle uygun kontrol yaptığındaki zaman sabitinin yarısı kadardır. Bir çok sayısal kontrol algoritmaları işlem ayar noktası civarında iken bir hata ölü bandını kaldırmak için kontrol eylemi gerektirmez. Sayısal kontroller ile kesinti (histerisiz) dengelemesi yapılabilir fakat çok dikkatli uygulanmalıdır çünkü aşırı dengeleme kontrol döngüsünde aşırı salınımlara neden olabilir. PID Parametrelerinin Ayarlanması Esas amacı ayar değeri ile ölçüm değeri arasındaki hatayı sıfıra indirmek ve bu sayede istenilen değere ulaşmak olan bu tür kontrol cihazları, PlD parametrelerinin uygun bir şekilde ayarlamaları sayesinde kontrol edilen değişkenin ayar değerine; a) Minimum zamanda b) Minimum üst ve alt tepe değerlerinden geçerek ulaşmasını sağlarlar. P diğer adıyla oransal bant parametresi kontrol cihazının içinde yer alan denetim 1 mekanizmasının kazanç miktarı ile ters orantısı olan değeridir. % OB x100 eşitliği ile K izah edildiği üzere oransal bantı %20 ye ayarlanmış olan bir kontrol cihazının K (kazancı) 5 tir. Oransal bantın çok aza ayarlandığı cihazlarda kazanç çok büyük olacağından, bu cihazın kontrol ettiği prosesler dengesiz olacak hatta, miktarı artı ve eksi yönde gittikçe artan miktarda salınıma girecektir. İntegral ve Türevsel parametrelerin söz konusu olmadığı ve sadece P tip kontrol cihazları ile yapılan denetimlerde de dengeye ulaşmak mümkündür. Ancak sadece P nin aktif olduğu bu tür kontrol sistemlerinde az da olsa set değeri ile kontrol edilen değer (ölçüm değeri) arasında sıfırdan farklı + veya - değerde ve sıfıra indirilemeyen bir değer söz konusu olup, bu değere otomatik kontrol terminolojisinde sapma (OFFSET) adı verilmektedir. p

21 21 Şekil-1.30 Reaksiyon eğrisi Sadece P ile kontrol edilen böyle bir sisteme integral etkinin (I) ilavesi sapmayı ortadan kaldırmaya yöneliktir. Diğer bir değişle P+l türündeki bir kontrol cihazı ile denetlenen bir proseste normal şartlar altında oturma sonuçlandıktan sonra sapma (OFFSET) oluşması söz konusu değildir. Bununla beraber integral zamanın (l) çok kısa olması, prosessin salınıma girmesine neden olabilecektir. P+l denetim mekanizmasına D (türevsel) etkinin ilavesi ise set değerine ulaşmak için geçen zamanı kısaltmaya yaramaktadır. Optimum Performans İçin PID Parametrelerinin Ayarlanması Bu konuda detaya girmeden önce önemli bir noktaya temas etmek yerinde olacaktır. Biraz sonra aşağıda verilen ayar yöntemleri her türlü proses için aynı olmakla birlikte gereken oturma zamanı, gerek reaksiyon zamanı ve gerekse de üst ve alt salınımların optimum değerleri doğal olarak prosesten prosese değişiklik göstereceğinden her proses için ortaya çıkacak olan PlD değerleri de doğal olarak birbirinden farklı olacaktır. Diğer bir deyişle herhangi bir sıcaklık prosesi için ayarlanmış bulunan PlD parametreleri bir basınç prosesi için uygun olmayabilir. Ancak daha önce ayarlanarak optimum değerleri tespit edilmiş bulunan PID parametreleri birbirine benzeyen proseslerde ufak-tefek değişikliklerle kullanılabilir. PID parametreleri ilk kez devreye alma esnasında optimum kontrol için ayarlanmaları gerekli olan değerler olup, cihazın bu değerlere ayarlanmasını takiben bir daha gerekmedikçe (işletme mühendisleri daha farklı bir uygulama için fikir değiştirmedikçe) değiştirilmeleri söz konusu değildir. Bu şekilde hesaplanıp ayarlanmış bulunan parametreler ilk devreye alma işlemini takiben ölçüm değeri set değerini yakalamışken etkilerini; i) ya set değerinin ihtiyaca göre eksi veya artı yönde değiştirilmesi ii) ya da kontrol edilen parametrede prosesten kaynaklanan ani etkilerin varolması sırasında gösterilecektir.

22 22 Aşağıda açıklanan ayar yöntemi oldukça basit ve en pratik olanıdır. Yöntemin tatbiki sırasında ayarı yapan kişinin proses hakkındaki bilgi ve yorumları şüphesiz ayarlamanın daha kısa ve az deneme yanılmaya yol açarak sonuçlanmasında etken olacaktır. Ayarlama işlemine başlamadan önce sisteminizin olası üst ve alt sapmalarda herhangi bir problem çıkarıp çıkarmayacağından emin olmalısınız. Örneğin Bar lık basınç kontrol sisteminin kontrolüne yönelik bir sistemde bu ayarı yapıyorsanız denemeler sırasında basıncın ayar değeriniz olan (örnek olarak 50 Bar) miktardan 100 Bar a veya 0 Bar a kadar yükselip alçalması eğer sisteminize zarar verecekse bu durumda daha önce bilinen (varsa) PID değerleri ile başlamak yerinde olacaktır. ilk olarak P yi %100 e, l yı maksimuma (OFF) ve D yi minimuma (OFF) getiriniz. Bu durumda cihaz integral ve türevsel etkiden yoksun olarak sadece oransal cihaz olarak çalışacaktır. Yukarıdaki örneğimizden yola çıkarak set değerini de arzu ettiğimiz bir değere 50 Bar a ayarlayınız. Bu işlemleri takiben cihazı otomatik konumda devreye alınız. Cihaz çalışır çalışmaz kontrol cihazı sistemin basıncını o anda var olan değerden (başlangıçta sistemin basıncının 0=Sıfır olduğunu varsayalım) itibaren arttırmaya başlayacaktır. Sistemin devreye alındığı andan ayar değerine ulaşmasına kadar geçen zamanı not ediniz (Şekil-1.31). Şekil-1.31 T K ve T R nin tanımı. Bu zaman, sistemin reaksiyon zamanıdır. Bu değer ileriki safhalarda beklenilmesi gereken zaman olarak dikkate alınmalıdır. Eğer Şekil-1.32 deki gibi gittikçe azalan bir salınım izleniyorsa bu durumda P yi %20 kadar azaltarak yine salınımı izleyiniz.

23 23 Şekil-1.32 Azalan salınım reaksiyon eğrisi. İzleme işlemini varsa bir kayıt cihazı ile yoksa zamana karşılık izlediğiniz değerleri kağıda yazmak sureti ile yapabilirsiniz. Yukarıda belirtilen %20 lik azaltmalara, Şekil-1.33 deki sabit salınımlara erişinceye kadar devam ediniz. Sisteminizin Şekil-1.29 de görünen sabit genlikli salınıma girdiği değer prosesinizin kritik noktası olup ilk iki üst tepe değeri ile ikinci üst tepe değeri arasındaki zamanı T k =(Salınım zamanı) olarak not ediniz. Zaman sn cinsinden hesaplanmaktadır. Bu tespitle birlikte ayarlamalar için gerekli doneler elde edilmiş olmaktadır. Sabit genlikli salınımı yakalamış olduğunuz P değerini Pk değeri olarak ayrıca not ediniz. Bundan sonra; P yi I yı D yi 1.6 P k ya 2.2 P k ya 2.0 P k ya T k /2 ye T k /1.2 ye T k /8 e T k /12 ye (PID veya PD tip kontrol cihazlarında) (Pl tip kontrol cihazlarında) (Sadece P tip kontrol cihazlarında) (PID tip kontrol cihazlarında) (Pl tip kontrol cihazlarında) (PID tip kontrol cihazlarında) (PD tip kontrol cihazlarında) ayarlarınız. Bu değerlerin de cihaza set edilmelerini takiben kontrol cihazının optimum performansla çalışması mümkün olacaktır. Eğer isteniyorsa bu değerler ince ayar amacı ile bir miktar reaksiyonları incelenerek artırılıp azaltılabilir. Bu şekilde ayarlanmış bulunan sisteminiz Sekil deki salınım dizisi ile set değerine oturacaktır. Bu süreye Ts=Oturma zamanı denilmekte olup, sistemden sisteme yarım saatten 5-6 saate kadar uzun olabilmektedir.

24 24 Şekil-1.33 Set değerine oturma zamanı Oturma gerçekleştikten sonra gerek set değerinde yapılan bir değişiklik, gerekse de sistemde oluşan ani dengesizlikler sonucu ortaya çıkan bozucu etkenler nedeni ile denetim mekanizması tekrar devreye girecek, ölçü değerini ayar değerine oturtmak üzere harekete geçecektir. Herhangi bir nedenle sistemin durdurulması veya ilk parametrelerinin tespitinden sonra sistemin işletmeye alınması esnasında ölçü değerini set değerine minimum zamanda getirmek için kullanılan diğer bir imkân da kontrol cihazlarının kendi üzerlerinde bulunan veya ayrı olarak kullanılan oto/manuel istasyondur. Bu istasyon oto da iken kumanda tamamen otomatik olarak kontrol cihazında, manuel de iken ise operatörün denetimindedir. Manuel konuma alınmış bir kontrol cihazında ölçü değerini set değerine getirmek için, operatör bir taraftan cihaz göstergesinde ölçü değerini izlerken öte yandan da nihai kontrol elemanını (servo motorlu vana, pnömatik vana, damper sürücü vb.) yavaş yavaş açmak veya kapatmak sureti ile tamamen kendi kontrolünde sistemi set değerine oturtabilecektir. Doğal olarak otomatik konumda çok daha uzun sürebilecek bu işlem manuel müdahale ile minimum sürede yapılmış olacaktır. Sistem, istenilen değerde ve cihaz manuel kumanda da iken artık yapılacak tek şey sistemi oto tuşuna basarak otomatik kumandaya almaktır. Artık sistemi kontrol eden kontrol cihazı olup, proseste oluşan değişikliklerde set edilmiş bulunan PID parametrelerinin etkisi altında gerekli reaksiyonu gösterip tekrar ölçü değerini set değerine oturtacaktır. Kendi Kendine Ayarlama (Akort) Özelliği Kontrolün zor olduğu proseslerde PID parametrelerini uygun bir şekilde ayarlamak, prosesi tam istenilen set noktasına oturtmak uzmanlık ve zaman ister. Bu sakıncalar mikroişlemci donanımlı cihazların kendi kendine akort (self tuning) özelliği sayesinde giderilir. Bu özelliğe sahip bir PID kontrol cihazı bu kontrol formuna ait parametreleri prosesin cevap hızına göre kendisi ayarlar ve set noktasına oturtur.

25 25 PID kontrol formunda az da olsa başlangıçtaki salınımları önlemek ve daha hızlı bir şekilde prosesi set noktasına oturtmak için kendi kendine ayar özelliği ile birlikte ön ayar özelliği de kullanılır. Şekil-1.34 Kendi kendine akort (self-tuning) özelliği 1.8 ENERJİ KAYNAĞINA GÖRE KONTROL SİSTEMLERİNİ SINIFLANDIRMA 1. Pnömatik sistemler 2. Hidrolik sistemler 3. Akışkanlı (flüidik) sistemler 4. Elektrikli sistemler 5. Elektronik sistemler 6. Kendine yeterli (bağımsız) kontrol sistemleri Pnömatik Sistemler Pnömatik kontrol sistemlerinde güç kaynağı olarak sıkıştırılmış hava kullanılır. Sistem elemanları: 1. Bir hava kompresörü ve onun filtreleri, regülatörleri 2. Pnömatik kontrol cihazları (termostat, vb.) 3. Pnömatik operatör (aktüator) veya hareketlendiriciler 4. Bütün elemanları bağlayan borular Sıkıştırılmış hava besleme hattında psig dir. Hava kontrol hattında ortalama 8 psig dir. Alt sınır 3 psig, üst sınır 15 psig veya besleme hattı basıncına eşit olabilir. Kontrol cihazı basınç değiştirici gibi çalışır. Bu basınç değişimleri operatörün herhangi bir yöne doğru hareket etmesini sağlar. Operatörler, diyaframlı valfler, damper operatörleri vb. cihazlar olup iki konumludurlar.

26 26 Şekil-1.35 Pnömatik kontrol devre elemanları Şekil-1.36 Pnömatik operatörler (vana ve damper sürücüleri) Hidrolik Sistemler Hidrolik sistemlerde, sinyal iletiminde hava yerine hidrolik akışkan kullanılır. Ancak pnömatik sistemlere göre basınç kayıplarının yüksekliği ve pahalı olması bu sistemlerin dezavantajlarıdır. Akışkanlı (Fluidik) Sistemler Akışkanlı sistemler, kontrol mühendisliğinde yeni bir gelişmedir ve pnömatik sistemlere benzerler. Havanın statik basıncı yerine dinamik özelliklerini kullanırlar. Hava yerine herhangi bir gaz veya sıvı da kullanılabilir. Şekilde basit bir akışkanlı anahtarlama sistemi görülmektedir.

27 27 Şekil-1.37 Akışkanlı anahtarlama kontrolü Elektrikli Sistemler Elektrik elemanlar enerji kaynağı olarak düşük veya hat voltajındaki elektrik enerjisini kullanır. Kontrol cihazı elektrik enerjisini kontrol edilen cihaza düzenleyerek verir. Bu sınıflandırmadaki kontrollü cihazlar; elektro-mekanik elektromanyetik, ve hidrolik operatörlü röleler ve katı halli düzenleme cihazlarıdır. Elemanlar, sinyal şartlandırma, modülasyon ve yükseltme gibi onların çalışmasına bağlı olarak elektroniğe benzer şekilde sınıflandırılır. Elektrikli kontrol sistemleri, iklimlendirme ve soğutmada çok yaygın olarak kullanılırlar. Elektrikli kontrol sistemleri şu elemanlardan oluşur: 1. Güç kaynağı (24, 120, 230 veya 380 V) 2. Elektrik kontrol cihazları (termostat, higrostat, basınç anahtarı, vb.) 3. Elektrikli operatörler 4. Elektrik kabloları Elektrikli Hareketlendiriciler: Elektromanyetik bobinler (solenoidler, anahtarlama röleleri, kontaktörler ve motor kalkış cihazları) İki pozisyonlu (konumlu) motorlar Modülasyon motorları Şekil-1.38 Elektrikli Röleler

28 28 Şekil-1.39 Solenoid vanalar Şekil-1.40 İki Konumlu motorlar Şekil-1.41 Modülasyonlu motor

29 29 Elektronik Sistemler Bir dijital kontrol elektronik sinyali duyargadan alır, elektronik sayısal sinyale dönüştürür ve mikro-işlemci içinde bu sayılarla matematiksel işlemler yapar. Sayısal kontrolden çıkış sayısal biçimlidir, sonra operatörü çalıştırmak için bir elektronik sinyale dönüştürülür. Sayısal kontroller kendi verilerini örneklemek zorundadır çünkü mikro-işlemci verilerin okunması için belli bir zamana ihtiyaç duyar. Şayet sayısal kontrol için örnekleme aralığı, ikinci ve üçüncü harmonik frekanstan (alternatif dalga) kaçınmak için, uygun seçildiğinde kontrol performansında önemli bir azalma oluşturmaz. Elektronik devrelerde düşük voltajlı elektrik enerjisi kullanılır (en fazla Volt). Elektronik kontrollerin temel prensip, bir devre köprüsündeki dirençleri hafif farklarla denetlemektir. Şekil-1.42 deki wheatstone köprüsüne benzerler. A ve B ye güç uygulanır. C ve D den çıkış alınır. Devredeki dört dirençten üçü sabittir. Dördüncü değişkendir ve termistör gibi bir hissedici elemana bağlanmıştır. Hissedici elemandaki basınç, sıcaklık, nem gibi özelliklerin değişmesi R 4 direncini değiştirir. Dolayısıyla C den D ye hafif bir sinyal değişmesi olur. Bu sinyal yükseltilerek transdüzere gönderilir. Burada sinyal normal elektronik veya pnömatik sinyale dönüştürülür ve operatöre kumanda eder. Şekil-1.42 Wheatsone köprüsü ve bir direnç termometresine uygulanması Şekil-1.43 Elektronik kontrol örnekleri

30 30 Kendine Yeterli (Bağımsız) Kontrol Sistemleri Kendine yeterli elemanlar ölçülen sistemdeki gücü gerekli düzeltici eylemde kullanır. Ölçüm sistemi enerjiyi, herhangi bir yardımcı enerjiye ihtiyaç olmaksızın, işlem altındaki kontrolden sağlar. Duyargadaki sıcaklık değişmeleri sınırlanan ortamda basınç ve hacim değişmelerine sebep olur ki bu da bir vana veya damperi çalıştırmada kullanılır. Kendine yeterli olarak termopil eleman pilot alevini tutuşturmak için gerekli elektrik enerjisini üretir. Bu kontrollere diğer örnekler olarak termostatik genleşme valfleri, kondenser su regülasyon vanaları verilebilir (Şekil-1.44 ve 1.45). Bu sınıflandırma yöntemi bireysel kontrol döngüsünden komple kontrol sistemlerine kadar genişletilebilir. Örnek olarak pnömatik oda termostatı ve pnömatik operatörlü tekrar ısıtma serpantini içeren özel bir oda kontrol döngüsü, pnömatik kontrol döngüsü olarak ifade edilir. Bir çok kontrol sistemleri farklı kontrolleri kullanır ve hibrit sistemler olarak adlandırılır. Şekil-1.44 Su regülasyon vanası Şekil-1.45 Termostatik genleşme valfi 1.9 OTOMATİK KONTROL EĞİTİMİNDE BİLGİ TEKNOLOJİLERİ Otomatik kontrol eğitiminde kullanılabilecek bir çok bilgisayar yazılımı mevcuttur. Bunlardan İKS alanında kullanılabilecek olanlarına bazı örnekler verilecektir. WBLoop32 (İKS için kontrol sistemleri ve uygulamaları) Bu yazılım Thomas HORAN tarafından 1999 yılında Automatic Controls for HVAC&R kitabına uygulama eki olarak hazırlanmış olup [29] no lu kaynakta indirilebileceği web adresi verilmiştir. Bu yazılımda düzenleme (configuration) kısmında duyarga, kontrol cihazı, yeniden ayar programı ve kontrol sinyalinin özellikleri seçilebilmektedir. Bu seçimlerden sonra işlem tipi olarak ısıtma, soğutma, nemlendirme, kanal basınç kontrolü gibi bir çok İKS uygulaması seçilebilmektedir. Şekil-1.45ve 1.46 da bu yazılımın ara yüzleri görülmektedir.

31 31 Şekil-1.45 WBLoop32 yazılımının ara yüzü Şekil-1.46 WBLoop32 simulatör ara yüzü

32 32 PID Simulator Yazılımı Bu yazılım endüstriyel seviye kontrolü için hazırlanmıştır. Bu benzeşim yazılımı ile oransal kazanç 0-%100 arasında, integral ve türev parametreleri saniye olarak girilebilmekte, kararlı veya karasız su akışı oluşturulabilmektedir. Yine sıvı seviyesi manuel olarak ayarlanabilmektedir. PID kontrol parametrelerinin anlaşılması için çok yararlı bir yazılımdır. Bu yazılıma [30] no lu kaynaklardan ulaşılabilir. Şekil-1.47 Tank su seviye kontrolü için PID benzeşim yazılımı Kontrol Sistemleri (simülatör) V1.0 Balıkesir Meslek Yüksekokulu İklimlendirme ve Soğutma programı tarafından hazırlanan otomatik kontrol benzeşim yazılımında bir seviye tankı üzerinde iki konumlu, yüzer kontrol, oransal (P), oransal ve integral (PI), oransal ve türevsel (PD), oransal integral ve türevsel (PID) kontrol seçenekleri mevcuttur. Ayrıca bu kontroller içinde zamana bağlı ve kararsız durum seçenekleri mevcuttur. Bu kontrol işlemleri bir grafik ekranda görüntülenebilmektedir. Bu yazılıma ait ara yüzler şekil-1.48 ve 1.49 da görülmektedir.

33 33 Şekil-1.48 İki konumlu kontrol Şekil-1.48 Zamana bağlı PID kontrol ara yüzü

BÖLÜM 5 OTOMATİK KONTROL FORMLARI 5.1 AÇIK KAPALI KONTROL (ON-OFF) BİLGİSAYARLI KONTROL

BÖLÜM 5 OTOMATİK KONTROL FORMLARI 5.1 AÇIK KAPALI KONTROL (ON-OFF) BİLGİSAYARLI KONTROL BÖLÜM 5 OTOMATİK KONTROL FORMLARI Otomatik kontrolda, kontrol edici cihazın, set değeri etrafında gereken hassasiyetle çalışırken, hatayı gereken oranda minimuma indirecek çeşitli kontrol formları vardır.

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI SENSÖRLER VE DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SÜREÇ KONTROL Süreç Kontrol Süreç kontrolle ilişkili işlemler her zaman doğada var olmuştur. Doğal süreç kontrolünü yaşayan bir

Detaylı

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör.

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 (Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK

Detaylı

KONTROL ORGANI VE SİSTEMLERİ:

KONTROL ORGANI VE SİSTEMLERİ: KONTROL ORGANI VE SİSTEMLERİ: Open and Closed Loop Control(Açık ve kapalı Çevrim) KONTROL SİSTEMLERİ : 1) Açık çevrim Kontrol sistemleri 2) Kapalı Çevrim Kontrol Sistemleri Kontrol Sistemlerin kullanılması

Detaylı

PROSES KONTROL. Şekil B de yük değişkeni (8) nolu okla, yük elemanı ise (7) nolu blok ile gösterilmiştir.

PROSES KONTROL. Şekil B de yük değişkeni (8) nolu okla, yük elemanı ise (7) nolu blok ile gösterilmiştir. PROSES KONTROL Prosesler, normal şartlarda çalışırken bütün değişkenleri zamana göre değişmeyerek belli sabit değerlerdedir ve sistem yatışkın haldedir. Ancak işletim esnasında bir takım etkiler çıkış

Detaylı

BÖLÜM-1 OTOMATİK KONTROLE GİRİŞ

BÖLÜM-1 OTOMATİK KONTROLE GİRİŞ BÖLÜM-1 OTOMATİK KONTROLE GİRİŞ HAZIRLAYAN Doç. Dr. Hüseyin BULGURCU 1.1 KONTROL SİSTEMİNİN TEMELLERİ 1.1.1 Kontrol nedir? Kontrol (denetim) kelimesi genellikle ayarlamak, düzenlemek, yöneltmek veya kumanda

Detaylı

MEB YÖK MESLEK YÜKSEKOKULLARI PROGRAM GELĐŞTĐRME PROJESĐ. 1. Endüstride kullanılan Otomatik Kontrolun temel kavramlarını açıklayabilme.

MEB YÖK MESLEK YÜKSEKOKULLARI PROGRAM GELĐŞTĐRME PROJESĐ. 1. Endüstride kullanılan Otomatik Kontrolun temel kavramlarını açıklayabilme. PROGRAMIN ADI DERSĐN ADI DERSĐN ĐŞLENECEĞĐ YARIYIL HAFTALIK DERS SAATĐ DERSĐN SÜRESĐ ENDÜSTRĐYEL OTOMASYON SÜREÇ KONTROL 2. Yıl III. Yarıyıl 4 (Teori: 3, Uygulama: 1, Kredi:4) 56 Saat AMAÇLAR 1. Endüstride

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ.3 2. OTOMATİK KONTROL 3 3. TESİSLERDE PROSES KONTROLÜNÜN GEREKLİLİĞİ.3 4. KONTROL SİSTEMLERİNİN TÜRLERİ

İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ.3 2. OTOMATİK KONTROL 3 3. TESİSLERDE PROSES KONTROLÜNÜN GEREKLİLİĞİ.3 4. KONTROL SİSTEMLERİNİN TÜRLERİ PROSES KONTROLÜ İÇİNDEKİLER 1. GİRİŞ...3 2. OTOMATİK KONTROL 3 3. TESİSLERDE PROSES KONTROLÜNÜN GEREKLİLİĞİ...3 4. KONTROL SİSTEMLERİNİN TÜRLERİ....4 4.1. AÇIK ÇEVRİM KONTROL SİSTEMLERİ..... 4 4.2. KAPALI

Detaylı

PROSES KONTROL DENEY FÖYÜ

PROSES KONTROL DENEY FÖYÜ T.C. SAKARYA ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNA TEORİSİ, SİSTEM DİNAMİĞİ VE KONTROL ANA BİLİM DALI LABORATUARI PROSES KONTROL DENEY FÖYÜ 2016 GÜZ 1 PROSES KONTROL SİSTEMİ

Detaylı

Ontrol E110 KONTROL PANELİ MÜHENDİSLİK KILAVUZU KP0048

Ontrol E110 KONTROL PANELİ MÜHENDİSLİK KILAVUZU KP0048 Ontrol E0 KONTROL PANELİ MÜHENDİSLİK KILAVUZU KP0048 GİRİŞ E0 Kontrol Paneli, bir dizi parametre ayarına dayanan basit konfigürasyon olanağıyla, çok geniş bir yelpazede kapsamlı otomatik kontrol çözümleri

Detaylı

ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ DENETİM SİSTEMLERİ LABORATUVARI DENEY RAPORU. Deney No: 3 PID KONTROLÜ

ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ DENETİM SİSTEMLERİ LABORATUVARI DENEY RAPORU. Deney No: 3 PID KONTROLÜ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ DENETİM SİSTEMLERİ LABORATUVARI DENEY RAPORU Deney No: 3 PID KONTROLÜ Öğr. Gör. Cenk GEZEGİN Arş. Gör. Ayşe AYDIN YURDUSEV Öğrenci: Adı Soyadı Numarası

Detaylı

BÖLÜM-6 BLOK DİYAGRAMLARI

BÖLÜM-6 BLOK DİYAGRAMLARI 39 BÖLÜM-6 BLOK DİYAGRAMLARI Kontrol sistemlerinin görünür hale getirilmesi Bileşenlerin transfer fonksiyonlarını gösterir. Sistemin fiziksel yapısını yansıtır. Kontrol giriş ve çıkışlarını karakterize

Detaylı

YAPILARDA OTOMASYON ve ENERJİ YÖNETİMİ

YAPILARDA OTOMASYON ve ENERJİ YÖNETİMİ YAPILARDA OTOMASYON ve ENERJİ YÖNETİMİ OTOMATİK KONTROL III. Bölüm MEKANİK TESİSATLARDA OTOMASYON Kullanım Sıcak Su Tesisatı (Boyler) Boyler düzeneği Güneş enerji destekli boyler düzeneği Boyler düzeneği

Detaylı

DERSİN ADI DENEY ADI DENEYİN SORUMLUSU DENEYİN YAPILDIĞI LABORATUAR

DERSİN ADI DENEY ADI DENEYİN SORUMLUSU DENEYİN YAPILDIĞI LABORATUAR ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ DERSİN ADI MAK 4119- MAKİNE TASARIM LABORATUARI DENEY ADI BİR SÜREÇ DENETİM SİSTEMİNİN İNCELENMESİ DENEYİN SORUMLUSU ÖĞR. GÖR.

Detaylı

1 Nem Kontrol Cihazı v3

1 Nem Kontrol Cihazı v3 NEM KONTROL CİHAZI v5.0 Nem Kontrol Cihazı v3.0 1 Nem Kontrol Cihazı v3 NEM Havada bulunan su buharı miktarına nem denir. Nem ölçümlerinde mutlak nem, bağıl nem ve spesifik nem hesaplanır. Mutlak nem birim

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI İşaret akış diyagramları blok diyagramlara bir alternatiftir. Fonksiyonel bloklar, işaretler, toplama noktaları

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Hüseyin BULGURCU Prof. Dr. Cemal OKUYAN 25-27 MAYIS 2012 ÇANKIRI

Yrd. Doç. Dr. Hüseyin BULGURCU Prof. Dr. Cemal OKUYAN 25-27 MAYIS 2012 ÇANKIRI Yrd. Doç. Dr. Hüseyin BULGURCU Prof. Dr. Cemal OKUYAN 25-27 MAYIS 2012 ÇANKIRI 1 1. Ev tipi soğutma 2. Ticari tip soğutma 3. Endüstriyel soğutma 2 1. Bireysel iklimlendirme (Split, paket, vb.) 2. Ticari

Detaylı

Robot Bilimi. Robot Kontrol Sistemleri

Robot Bilimi. Robot Kontrol Sistemleri Robot Bilimi Robot Kontrol Sistemleri Öğr. Gör. M. Ozan AKI r1.0 Robot Kontrol Yapısı Robotlar (Aynı zamanda insanlarda); Çevrelerini Algılarlar Karar verirler (Amaçları, Görevleri v.s.) Çevrelerine Tepki

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI SIGNAL FLOW GRAPH İŞARET AKIŞ DİYAGRAMLARI İşaret akış diyagramları blok diyagramlara bir alternatiftir. Fonksiyonel bloklar, işaretler, toplama noktaları

Detaylı

KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU

KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU KESİKLİ İŞLETİLEN PİLOT ÖLÇEKLİ DOLGULU DAMITMA KOLONUNDA ÜST ÜRÜN SICAKLIĞININ SET NOKTASI DEĞİŞİMİNDE GERİ BESLEMELİ KONTROLU B. HACIBEKİROĞLU, Y. GÖKÇE, S. ERTUNÇ, B. AKAY Ankara Üniversitesi, Mühendislik

Detaylı

Dönüş Havası Kontrölü Uygulamaları

Dönüş Havası Kontrölü Uygulamaları L-ION İçindekiler Giriş...1 Dönüş (Mahal) Havasından Kontrol Senaryosu...2 Analog Giriş Parametreleri...3 Dijital Giriş Parametreleri...4 Analog Oransal ve Yüzer Çıkış Parametreleri...4 Kontrol Tanımı

Detaylı

H04 Mekatronik Sistemler. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

H04 Mekatronik Sistemler. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören H04 Mekatronik Sistemler MAK 3026 - Ders Kapsamı H01 İçerik ve Otomatik kontrol kavramı H02 Otomatik kontrol kavramı ve devreler H03 Kontrol devrelerinde geri beslemenin önemi H04 Aktüatörler ve ölçme

Detaylı

2. Teori Hesaplamalarla ilgili prensipler ve kanunlar Isı Transfer ve Termodinamik derslerinde verilmiştir. İlgili konular gözden geçirilmelidir.

2. Teori Hesaplamalarla ilgili prensipler ve kanunlar Isı Transfer ve Termodinamik derslerinde verilmiştir. İlgili konular gözden geçirilmelidir. PANEL RADYATÖR DENEYİ 1. Deneyin Amacı Binalarda ısıtma amaçlı kullanılan bir panel radyatörün ısıtma gücünü oda sıcaklığından başlayıp kararlı rejime ulaşana kadar zamana bağlı olarak incelemektir. 2.

Detaylı

HAZIRLAYAN : ARŞ. GÖR. BURAK TEKİN

HAZIRLAYAN : ARŞ. GÖR. BURAK TEKİN HAZIRLAYAN : ARŞ. GÖR. BURAK TEKİN PROSES KONTROL Proses, dilimize İngilizceden girmiş yapancı kökenli bir kelimedir. Tam Türkçe karşılığı, süreç demektir. Kimya endüstrisinde süreçten kasıt, Isıtma, soğutma,

Detaylı

PID SÜREKLİ KONTROL ORGANI:

PID SÜREKLİ KONTROL ORGANI: PID SÜREKLİ KONTROL ORGANI: Kontrol edilen değişken sürekli bir şekilde ölçüldükten sonra bir referans değer ile karşılaştırılır. Oluşacak en küçük bir hata durumunda hata sinyalini değerlendirdikten sonra,

Detaylı

Oransal Kontrol Cihazı RWF 40

Oransal Kontrol Cihazı RWF 40 Oransal Kontrol Cihazı RWF 40 Güç artımı AÇ/2. kademe Güç azaltma KAPAT/1ci kademe Brülör devrede Değer azaltma 2ci kademe çalışma Gerçek değer görünümü (kırmızı) Ayar noktası görünümü (yeşil) El kontrol

Detaylı

KLİMA UZAKTAN KUMANDA KULLANIM KLAVUZU

KLİMA UZAKTAN KUMANDA KULLANIM KLAVUZU KLİMA UZAKTAN KUMANDA KULLANIM KLAVUZU Ürünümüzü tercih ettiğiniz için teşekkür ederiz. Lütfen cihazı çalıştırmadan önce bu kullanım klavuzunu dikkatlice okuyunuz. İÇİNDEKİLER Uzaktan kumanda tanıtımı

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ. DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ DİNAMİK SİSTEMLERİN MODELLENMESİ ve ANALİZİ 1) İdeal Sönümleme Elemanı : a) Öteleme Sönümleyici : Mekanik Elemanların Matematiksel Modeli Basit mekanik elemanlar, öteleme hareketinde;

Detaylı

ED12-REGÜLATÖRLER 2013

ED12-REGÜLATÖRLER 2013 ED12-REGÜLATÖRLER 2013 Regülatörler Şebeke gerilimindeki yükselme düşme gibi dengesizlikleri önleyip gerilim regülasyonu yapan elektriksel cihazlara regülatör denir. Regülatörler elektrik enerjisini içerisindeki

Detaylı

Kontrol Sistemlerinin Analizi

Kontrol Sistemlerinin Analizi Sistemlerin analizi Kontrol Sistemlerinin Analizi Otomatik kontrol mühendisinin görevi sisteme uygun kontrolör tasarlamaktır. Bunun için öncelikle sistemin analiz edilmesi gerekir. Bunun için test sinyalleri

Detaylı

U.Ü. Mühendislik Mimarlık Fakültesi Elektronik Mühendisliği Bölümü ELN3102 OTOMATİK KONTROL Bahar Dönemi Yıliçi Sınavı Cevap Anahtarı

U.Ü. Mühendislik Mimarlık Fakültesi Elektronik Mühendisliği Bölümü ELN3102 OTOMATİK KONTROL Bahar Dönemi Yıliçi Sınavı Cevap Anahtarı U.Ü. Mühendislik Mimarlık Fakültesi Elektronik Mühendisliği Bölümü ELN30 OTOMATİK KONTROL 00 Bahar Dönemi Yıliçi Sınavı Cevap Anahtarı Sınav Süresi 90 dakikadır. Sınava Giren Öğrencinin AdıSoyadı :. Prof.Dr.

Detaylı

TEMEL OTOMATİK KONTROL NOTLARI. ORASS OTOMASYON TEKNOLOJİK SİSTEMLER SAN.ve TİC.LTD.ŞTİ.

TEMEL OTOMATİK KONTROL NOTLARI. ORASS OTOMASYON TEKNOLOJİK SİSTEMLER SAN.ve TİC.LTD.ŞTİ. TEMEL OTOMATİK KONTROL NOTLARI İÇİNDEKİLER Sayfa GİRİŞ 3 OTOMATİK KONTROL TÜRLERİ 4 İKİ KONUMLU KONTROL 4 YÜZER KONTROL 5 ORANSAL KONROL 7 ORANSAL + İNTEGRAL KONTROL 9 ORANSAL + TÜREVSEL KONTROL 10 ORANSAL

Detaylı

YAPILARDA OTOMASYON ve ENERJİ YÖNETİMİ

YAPILARDA OTOMASYON ve ENERJİ YÖNETİMİ YAPILARDA OTOMASYON ve ENERJİ YÖNETİMİ OTOMATİK KONTROL I. Bölüm TEMEL KAVRAMLAR ve SINIFLANDIRMA GENEL BİLGİLER Doğada, çevrede, günlük işlerde ve endüstriyel alanda kullanılan, sınırsız sayıda kontrol

Detaylı

KAYNAMALI ISI TRANSFERİ DENEYİ. Arş. Gör. Emre MANDEV

KAYNAMALI ISI TRANSFERİ DENEYİ. Arş. Gör. Emre MANDEV KAYNAMALI ISI TRANSFERİ DENEYİ Arş. Gör. Emre MANDEV 1. Giriş Pek çok uygulama alanında sıcak bir ortamdan soğuk bir ortama ısı transferi gerçekleştiğinde kaynama ve yoğuşma olayları gözlemlenir. Örneğin,

Detaylı

DENEY FÖYLERİ BALIKESİR-2013

DENEY FÖYLERİ BALIKESİR-2013 DENEY FÖYLERİ Yeni Sanayi sitesi 12 Ekim Cad. 52.Sok. No:18A BALIKESİR Tel: 0266 2461075 Faks: 0266 2460948 http://www.deneysan.com mail: deneysan@deneysan.com BALIKESİR-2013 2 K-252 OTOMOTİV İKLİMLENDİRME

Detaylı

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 2) DENEYSEL KARIŞTIRMA İSTASYONUNUN PID İLE DEBİ KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör.

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 2) DENEYSEL KARIŞTIRMA İSTASYONUNUN PID İLE DEBİ KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 (Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 2) DENEYSEL KARIŞTIRMA İSTASYONUNUN PID İLE DEBİ KONTROLÜ

Detaylı

TEKNİK ARIZA TABLOSU

TEKNİK ARIZA TABLOSU TEKNİK ARIZA TABLOSU Kombi Durumu Arıza Muhtemel nedeni Çözüm Brülör ateşlenmiyor Gaz bezlemesi arızası Gaz basıncını kontrol Gaz besleme ventilini veya gaz şebekesi emniyet valfi müdahalesini kontrol

Detaylı

BKV 5400 Yüzey Blöf Kontrol Vanası Montaj ve Kullanım Kitapçığı

BKV 5400 Yüzey Blöf Kontrol Vanası Montaj ve Kullanım Kitapçığı BKV 5400 Yüzey Blöf Kontrol Vanası Montaj ve Kullanım Kitapçığı BKV 5400 MKK v10.01-tr 1 İÇİNDEKİLER 1. ÖNEMLİ NOTLAR... 3 2. TANIMLAMA... 3 3. TEKNİK ÖZELLİKLER... 4 3.1. BKA 5400 Yüzey Blöf Kontrol Vanası

Detaylı

Otomatik kontrol, özellikle mühendislik sistemlerinde giderek daha çok önem kazanmaktadır. Bunun nedenleri şöyle sıralanabilir :

Otomatik kontrol, özellikle mühendislik sistemlerinde giderek daha çok önem kazanmaktadır. Bunun nedenleri şöyle sıralanabilir : GİRİŞ Kontrol işlemlerine günlük hayatın hemen her anında rastlanır. Bilinçli ya da bilinçsiz olarak kontrol işlemleri uygular, kontrol işlemleri içinde davranırız. Kontrol işlemlerinin birçoğu otomatik

Detaylı

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ TEMEL KAVRAMLAR VE TANIMLAR

OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ TEMEL KAVRAMLAR VE TANIMLAR OTOMATİK KONTROL SİSTEMLERİ TEMEL KAVRAMLAR VE TANIMLAR KONTROL SİSTEMLERİ GİRİŞ Son yıllarda kontrol sistemleri, insanlığın ve uygarlığın gelişme ve ilerlemesinde çok önemli rol oynayan bir bilim dalı

Detaylı

DOĞALGAZ YAKMADA ELEKTRONİK DONANIMLAR VE EMNİYET SİSTEMLERİ

DOĞALGAZ YAKMADA ELEKTRONİK DONANIMLAR VE EMNİYET SİSTEMLERİ DOĞALGAZ YAKMADA ELEKTRONİK DONANIMLAR VE EMNİYET SİSTEMLERİ 135 Haluk SÖZER ÖZET Endüstriyel yakma sistemlerinde proses tipine göre birden çok ısıtma yöntemi uygulanmaktadır. Endüstriyel proses ısıtma

Detaylı

Hidrolik devre sembolleri Hidrolik Devre Kontrol ve Ekipman Sembolleri

Hidrolik devre sembolleri Hidrolik Devre Kontrol ve Ekipman Sembolleri Hidrolik devre sembolleri Hidrolik Devre Kontrol ve Ekipman Sembolleri Çizgi Temel Semboller Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir Daire - Yarımdaire Kare - Dikdörtgen Dörtgen Çeşitli Semboller Üçgen Pompa

Detaylı

Hidrolik Devre Kontrol ve Ekipman Sembolleri Çizgi Temel Semboller Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir Kesik Çizgi - Pilot veya drenaj hattını gösterir Daire - Yarımdaire Bir ünitedeki iki veya daha

Detaylı

Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol

Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol Açık Çevrim Kontrol Açık çevrim kontrol ileri kontrol prosesi olarak da ifade edilebilir. Yandaki şekilde açık çevrim oda sıcaklık kontrolü yapılmaktadır. Burada referans olarak dışarı

Detaylı

TEKNİK ARIZA TABLOSU

TEKNİK ARIZA TABLOSU TEKNİK ARIZA TABLOSU Kombi Durumu Arıza Muhtemel nedeni Çözüm Brülör ateşlenmiyor Gaz bezlemesi arızası Gaz basıncını Gaz besleme ventilini veya gaz şebekesi emniyet valfi müdahalesini Gaz valfi bağlı

Detaylı

MİDEA MARKA ISI POMPASI- TİCARİ TİPLER YALNIZ SICAK SU ISITMA

MİDEA MARKA ISI POMPASI- TİCARİ TİPLER YALNIZ SICAK SU ISITMA MİDEA MARKA ISI POMPASI- TİCARİ TİPLER YALNIZ SICAK SU ISITMA 1ph/50Hz:10kW 3ph/50Hz:20kW 3ph/50Hz:43kW 1. Kapasite: Monofaze 10kW; trifaze 20/43kW. 2. Yüksek Verim; COP= 4 ( Dış Ortam Sıcaklığı: 20/15⁰C,

Detaylı

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ

KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ KONUM ALGILAMA YÖNTEMLERİ VE KONTROLÜ 1. AMAÇ: Endüstride kullanılan direnç, kapasite ve indüktans tipi konum (yerdeğiştirme) algılama transdüserlerinin temel ilkelerini açıklayıp kapalı döngü denetim

Detaylı

H1 - Otomatik Kontrol Kavramı ve Örnek Devreler. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören

H1 - Otomatik Kontrol Kavramı ve Örnek Devreler. Yrd. Doç. Dr. Aytaç Gören H1 - Otomatik Kontrol Kavramı ve Örnek Devreler MAK 3026 - Ders Kapsamı H01 İçerik ve Otomatik kontrol kavramı H02 Otomatik kontrol kavramı ve devreler H03 Kontrol devrelerinde geri beslemenin önemi H04

Detaylı

kirciemre.wordpress.com İçindekiler

kirciemre.wordpress.com İçindekiler İçindekiler ÖZET... 1 1.TEORİ... 3 1.1.Oransal Kontrol (P Kontrol)... 4 1.2.Oransal İntegral Kontrol (PI Kontrol)... 6 1.3.Oransal İntegral Türevsel Kontrol (PID Kontrol)... 7 2.DENEYSEL... 8 2.1.Deneyin

Detaylı

AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü

AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü AMASYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ Elektrik Elektronik Mühendisliği Bölümü Denetim Sistemleri Laboratuvarı Deney Föyü Öğr.Gör.Cenk GEZEGİN Arş.Gör.Birsen BOYLU AYVAZ DENEY 3-RAPOR PİD DENETİM Öğrencinin

Detaylı

Temel Semboller. Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir. Kesik Çizgi - Pilot veya drenaj hattını gösterir

Temel Semboller. Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir. Kesik Çizgi - Pilot veya drenaj hattını gösterir Çizgi Temel Semboller Sürekli Çizgi - Akış hattını gösterir Kesik Çizgi - Pilot veya drenaj hattını gösterir Bir ünitedeki iki veya daha fazla fonksiyonu gösterir Daire - Yarımdaire Daire - Enerji çevrim

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

010 SİSTEMİ. TEKNOSİSTEM MÜHENDİSLİK - Gazcılar Cad. Anafarta Sok. No:1/A BURSA, Tel:(224)272 37 34 Faks:272 40 19

010 SİSTEMİ. TEKNOSİSTEM MÜHENDİSLİK - Gazcılar Cad. Anafarta Sok. No:1/A BURSA, Tel:(224)272 37 34 Faks:272 40 19 010 SİSTEMİ 1 VOLUMETRİK DAĞITICILAR US ve USM Serisi volumetrik yağlama blokları endirek yağlama için tasarlanmıştır. Pompa basıncının düşmesinden sonra yağlama bloklarına gönderilen yağ yaylar vasıtasıyla

Detaylı

ETHK-20 MEYVE SEBZE KURUTUCU ISI POMPASI PLC KULLANIM KLAVUZU

ETHK-20 MEYVE SEBZE KURUTUCU ISI POMPASI PLC KULLANIM KLAVUZU ETHK-20 MEYVE SEBZE KURUTUCU ISI POMPASI PLC KULLANIM KLAVUZU 1. Manuel Mod Şekil I Manuel Mod geçmek için Manuel Moda Geç butonuna dokununuz. Karşımıza gelen ekranda ki fonksiyonları değiştirmek için

Detaylı

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M DEÜ HASTANESİ KLİMA SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA SİSTEMLERİNİN N ISIL VE HİDROLİK DENGELENMESİ Burak Kurşun un / Doç.Dr.Serhan KüçüK üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M BölümüB GİRİŞ Değişen

Detaylı

HT 150 SET. LCD li Kablosuz Oda Termostatı Kontrolleri. Kullanım

HT 150 SET. LCD li Kablosuz Oda Termostatı Kontrolleri. Kullanım HT 150 SET LCD li Kablosuz Oda Termostatı Kontrolleri HT 150 SET kablosuz oda termostatıdır. Kullanıcı oda termostatını ihtiyacı doğrultusunda ayarlayıp daha konforlu ve ekonomik bir ısınma sağlar. - Hassas

Detaylı

Şekil 7.1 Bir tankta sıvı birikimi

Şekil 7.1 Bir tankta sıvı birikimi 6 7. DİFERENSİYEL DENKLEMLERİN SAYISAL ÇÖZÜMLERİ Diferensiyel denklemlerin sayısal integrasyonunda kullanılabilecek bir çok yöntem vardır. Tecrübeler dördüncü mertebe (Runge-Kutta) yönteminin hemen hemen

Detaylı

HT 250 SET. LCD li Kablosuz Oda Termostatı Kontrolleri. Kullanım

HT 250 SET. LCD li Kablosuz Oda Termostatı Kontrolleri. Kullanım HT 250 SET LCD li Kablosuz Oda Termostatı Kontrolleri HT 250 SET kablosuz oda termostatıdır. Kullanıcı oda termostatını ihtiyacı doğrultusunda ayarlayıp daha konforlu ve ekonomik bir ısınma sağlar. - Hassas

Detaylı

KILCAL BORU BOYUTUNUN BELİRLENMESİ İÇİN TAVSİYELER

KILCAL BORU BOYUTUNUN BELİRLENMESİ İÇİN TAVSİYELER KILCAL BORU BOYUTUNUN BELİRLENMESİ İÇİN TAVSİYELER Çevirenler: Hüseyin BULGURCU, Şaban SAVAŞ GİRİŞ Kılcal boru buhar sıkıştırmalı soğutma sistemlerinde en yaygın kullanılan genleşme cihazlarından biridir.

Detaylı

TRİFAZE VOLTAJ REGÜLATÖRLERİ

TRİFAZE VOLTAJ REGÜLATÖRLERİ TRİFAZE VOLTAJ REGÜLATÖRLERİ Trifaze mikro-işlemci kontrollü voltaj regülatörlerimiz 10,5 kva ile 2000 kva güç değerleri arasında standart veya korumalı olarak üretilmektedir. Regülatörlerimiz dengelenmiş

Detaylı

Dört genel BASINÇ KALIBRASYONU SORUNU

Dört genel BASINÇ KALIBRASYONU SORUNU Dört genel BASINÇ KALIBRASYONU SORUNU Basınç kalibrasyonu, işlemleri optimize etmeye ve tesis güvenliğini sağlamaya yardımcı olan proses kontrolü sistemleri için genellikle kritik bir faktördür. Basınç

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

Teknik bilgi 2003. Münferit mahal sıcaklık kontrol elemanları. Bağlantı şeması

Teknik bilgi 2003. Münferit mahal sıcaklık kontrol elemanları. Bağlantı şeması Teknik bilgi 2003 Münferit mahal sıcaklık kontrol elemanları İşlevi: Oventrop oda termostatları ile, Oventrop elektro-termik servo tahrikler ve Oventrop radyatör vanaları kullanarak, münferit mahal sıcaklık

Detaylı

Üstün kaliteli armatürler ve sistemler Cocon Q Kontrol vanası Isıtma ve soğutma sistemlerinde hidrolik dengeleme ve kontrol için vana.

Üstün kaliteli armatürler ve sistemler Cocon Q Kontrol vanası Isıtma ve soğutma sistemlerinde hidrolik dengeleme ve kontrol için vana. Üstün kaliteli armatürler ve sistemler Cocon Q Kontrol vanası Isıtma ve soğutma sistemlerinde hidrolik dengeleme ve kontrol için vana Ürün broşürü Cocon Q Kontrol vanası Çalışma prensibi, yapısı 2 Oventrop

Detaylı

Acvatix yüksek enerji verimliliği için mükemmel tasarlanmış kombine balans vanaları

Acvatix yüksek enerji verimliliği için mükemmel tasarlanmış kombine balans vanaları Acvatix yüksek enerji verimliliği için mükemmel tasarlanmış kombine balans vanaları HVAC tesisatlarının planlanması, montajı ve işletmeye alınması için artırılmış esneklik ve kolaylık Answers for infrastructure.

Detaylı

DENEYSAN EĞİTİM CİHAZLARI SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ.

DENEYSAN EĞİTİM CİHAZLARI SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. DENEY FÖYLERİ DENEYSAN EĞİTİM CİHAZLARI SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. Küçük Sanayi sitesi 12 Ekim Cad. 36.Sok. No:6A-B BALIKESİR Tel:0266 2461075 Faks:0266 2460948 http://www.deneysan.com mail: deneysan@deneysan.com

Detaylı

Sistem nedir? Başlıca Fiziksel Sistemler: Bir matematiksel teori;

Sistem nedir? Başlıca Fiziksel Sistemler: Bir matematiksel teori; Sistem nedir? Birbirleriyle ilişkide olan elemanlar topluluğuna sistem denir. Yrd. Doç. Dr. Fatih KELEŞ Fiziksel sistemler, belirli bir görevi gerçekleştirmek üzere birbirlerine bağlanmış fiziksel eleman

Detaylı

RWF50 ORANSAL KONTROL CİHAZI

RWF50 ORANSAL KONTROL CİHAZI RWF50 ORANSAL KONTROL CİHAZI RWF50 nin arkasında kızaklı sıkıştırma aparatı vardır. Bu aparatı üzerinden çıkardıktan sonra, cihazı yuvanın içindne geçirip aparatı arkadan takarak tırtıklı tırnakları sayesinde

Detaylı

KONTROL PANELİ. Kontrol panelinden kontrol menüsüne giriniz

KONTROL PANELİ. Kontrol panelinden kontrol menüsüne giriniz DENEY FÖYLERİ Yeni Sanayi sitesi 12 Ekim Cad. 52.Sok. No:18A BALIKESİR Tel:0266 2461075 Faks:0266 2460948 http://www.deneysan.com mail: deneysan@deneysan.com BALIKESİR-2014 KONTROL PANELİ Kontrol panelinden

Detaylı

HT-350 ISIL İLETKETLİK EĞİTİM SETİ DENEY FÖYLERİ

HT-350 ISIL İLETKETLİK EĞİTİM SETİ DENEY FÖYLERİ HT-350 ISIL İLETKETLİK EĞİTİM SETİ DENEY FÖYLERİ DENEYSAN EĞİTİM CİHAZLARI SANAYİ VE TİCARET LTD. ŞTİ. Küçük Sanayi sitesi 12 Ekim Cad. 52.Sok. No:18/ABALIKESİR Tel:0266 2461075 Faks:0266 2460948http://www.deneysan.com

Detaylı

T.C. KAFKAS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNE LABORATUVARI I DERSİ DENEY FÖYÜ

T.C. KAFKAS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNE LABORATUVARI I DERSİ DENEY FÖYÜ T.C. KAFKAS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK MİMARLIK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAKİNE LABORATUVARI I DERSİ DENEY FÖYÜ MERKEZİ ISITMA SİSTEMİ DENEYİ Kars - 2017 1 MERKEZİ ISITMA EĞİTİM SETİ ÇALIŞMA

Detaylı

K- STYLE UZAKTAN KUMANDA KILAVUZU

K- STYLE UZAKTAN KUMANDA KILAVUZU K- STYLE UZAKTAN KUMANDA KILAVUZU Lütfen bu kılavuzu uygun şekilde saklayın ve kullanım öncesi dikkatlice okuyun. Sayfa - 1 Ayarı yükseltme : Sıcaklık değerini, Zamanlayıcı zamanını veya Saat zamanını

Detaylı

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi

Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi Bilezikli Asenkron Motora Yol Verilmesi 1. GİRİŞ Bilezikli asenkron motor, sincap kafesli asenkron motordan farklı olarak, rotor sargıları dışarı çıkarılmış ve kömür fırçaları yardımıyla elektriksel bağlantı

Detaylı

Teknik Dokümanlar ve Kullanım Talimatları Ön Arıtma Sistemi

Teknik Dokümanlar ve Kullanım Talimatları Ön Arıtma Sistemi Teknik Dokümanlar ve Kullanım Talimatları Ön Arıtma Sistemi 4.17 Fosfatlama Bölgesi İçin Kimyasalları Dozajlama Kostik Soda İçindekiler 1 Dozaj Sistemi... 2 1.1 Açıklama... 2 1.2 Seviye İzleme Aygıtı LSA

Detaylı

EK 4 PRİMER FREKANS KONTROLÜ

EK 4 PRİMER FREKANS KONTROLÜ EK 4 PRİMER FREKANS KONTROLÜ E.4.1. Amaç Üretici, primer frekans kontrolü yükümlülüğü kapsamında, Elektrik Enerjisi üretim ve tüketimin birbirine eşit olmaması durumunda sapmaya uğrayan sistem frekansını,

Detaylı

TEKNİK DOKÜMANLAR SERİSİ TERMOSTATİK GENLEŞME VALFLERİ

TEKNİK DOKÜMANLAR SERİSİ TERMOSTATİK GENLEŞME VALFLERİ TEKNİK DOKÜMANLAR SERİSİ TERMOSTATİK GENLEŞME VALFLERİ www.totem.com.tr 1 GENLEŞME VALFLERİ Genleşme valfi,soğutma sisteminin yük gereksinimine göre,soğutucu akışkanın akışını başlatan,durduran ve modüle

Detaylı

Üfleme Havası Kontrolü Uygulamaları

Üfleme Havası Kontrolü Uygulamaları L-ION İçindekiler Giriş...1 Üfleme Havasından Kontrol Senaryosu...2 Analog Giriş Parametreleri...3 Dijital Giriş Parametreleri...4 Analog Oransal ve Yüzer Çıkış Parametreleri...4 Kontrol Tanımı Parametreleri...5

Detaylı

TAM KLİMA TESİSATI DENEY FÖYÜ

TAM KLİMA TESİSATI DENEY FÖYÜ T.C BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DOĞA BİLİMLERİ, MİMARLIK ve MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TAM KLİMA TESİSATI DENEY FÖYÜ 2015-2016 Bahar Yarıyılı Prof.Dr. Yusuf Ali KARA Arş.Gör.Semih AKIN

Detaylı

IHRA-HP modeli ısı pompalı ısı geri kazanım üniteleri 6 ana model ile 750 m /h'ten 4000m /h'e kadar çok geniş bir uygulama alanını kapsarlar.

IHRA-HP modeli ısı pompalı ısı geri kazanım üniteleri 6 ana model ile 750 m /h'ten 4000m /h'e kadar çok geniş bir uygulama alanını kapsarlar. IHRA-HP IHRA-HP modeli ısı pompalı ısı geri kazanım ünitelerindeki temel prensip, egzost edilen hava ile taze havanın ısıtılıp veya soğutularak ısı geri kazanım yapılmasının yanında, ısı pompası sayesinde

Detaylı

MİDEA ISI POMPASI-HAVUZ /SPA SU ISITMA

MİDEA ISI POMPASI-HAVUZ /SPA SU ISITMA MİDEA ISI POMPASI-HAVUZ /SPA SU ISITMA Bireysel ve Ticari Tipler üzme Havuzu için Isıtma ve Soğutma Suyu sağlar. Kapasite Durumu 6 kw: 40m³ 8 kw: 50m³ BİREYSEL HAVUZ/SPA ISI POMPASI 12kW: 60~85m³ 14kW:

Detaylı

ABR 320 SET LCD li Kablosuz Oda Termostat Kontrolleri

ABR 320 SET LCD li Kablosuz Oda Termostat Kontrolleri ABR 320 SET LCD li Kablosuz Oda Termostat Kontrolleri Sadece ısıtma ve sadece soğutma ayarı ON/OFF Kontrol Pil DC 3 V (2 1,5V AA Alkaline pil) Alıcı AC 250 V-10A (SPDT) Kullanım ABR 320 SET oda termostatları

Detaylı

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUVARI

T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUVARI T.C. GAZİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ LABORATUVARI BORULARDA VE HİDROLİK ELEMANLARDA SÜRTÜNME KAYIPLARI DENEY FÖYÜ 1. DENEYİN AMACI Borularda

Detaylı

1.0. OTOMATİK KONTROL VANALARI UYGULAMALARI

1.0. OTOMATİK KONTROL VANALARI UYGULAMALARI 1.0. OTOMATİK KONTROL VANALARI UYGULAMALARI Otomatik kontrol sistemlerinin en önemli elemanları olan motorlu vanaların kendilerinden beklenen görevi tam olarak yerine getirebilmeleri için, hidronik devre

Detaylı

POMPALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ

POMPALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ POMPALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ -1- Pompa Sistemleri Akışkanları transfer etmek, tesisat direncini karşılayabilmek ve Farklı seviyelerde yükseklik farkını karşılayabilmek için kullanılırlar. Genel olarak

Detaylı

HT 200. LCD li Oda Termostat Kontrolleri. Kullanım

HT 200. LCD li Oda Termostat Kontrolleri. Kullanım HT 200 LCD li Oda Termostat Kontrolleri HT 200 kablolu oda termostatıdır. Kullanıcı oda termostatını ihtiyacı doğrultusunda ayarlayıp daha konforlu ve ekonomik bir ısınma sağlar. - Hassas sıcaklık ölçme

Detaylı

DemirDöküm A Serisi Duvar Tipi Split Klima

DemirDöküm A Serisi Duvar Tipi Split Klima DemirDöküm A Serisi Duvar Tipi Split Klima Satış Sonrası Hizmetler Yöneticiliği 1 08/2008 Rev 0 İÇİNDEKİLER 1. TEKNİK ÖZELLİK TABLOSU...3 2. ÇALIŞMA FONKSİYONLARI...4 2.1. Otomatik Çalışma Konumu... 4

Detaylı

Isı Geri Kazanım Cihazları

Isı Geri Kazanım Cihazları Klimacı Mert Talatpaşa Bulvarı No:5/A Alsancak İZMİR T. 3 5 39 65 6 F. 3 7 9 www.klimacimert.com.tr info@klimacimert.com.tr VRS3 Vent Isı Geri Kazanımlı Cihazları, sağlıklı iç mekan havalandırması için

Detaylı

Hidrolikte kolaylık. Enerji tasarruflu HVAC tesisatlarının kolay ve esnek bir şekilde planlanması ve uygulanması için Acvatix kombine balans vanaları

Hidrolikte kolaylık. Enerji tasarruflu HVAC tesisatlarının kolay ve esnek bir şekilde planlanması ve uygulanması için Acvatix kombine balans vanaları Hidrolikte kolaylık Enerji tasarruflu HVAC tesisatlarının kolay ve esnek bir şekilde planlanması ve uygulanması için Acvatix kombine balans vanaları Enerji tasarruflu tesisatlar tasarlamak için Combi Valve

Detaylı

L300P GÜÇ BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ

L300P GÜÇ BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ L3P HITACHI HIZ KONTROL ÜNİTESİ KULLANIM KILAVUZU L3P GÜÇ BAĞLANTISI KONTROL DEVRESİ TERMİNAL BAĞLANTISI BAĞLANTI TERMİNALLERİ Terminal Tanımı Açıklama Sembolü L1 L2 L3 Giriş fazları Şebeke gerilimi bağlanacak

Detaylı

eko10000 SERİSİ HİDROLİK KONTROL VANALARI

eko10000 SERİSİ HİDROLİK KONTROL VANALARI eko10000 SERİSİ HİDROLİK KONTROL VANALARI eko10001 MANUEL HİDROLİK Manuel hidrolik kontrol vanaları, hat basıncı ile çalışan, 3 yollu bir selektör vana ile açma-kapama sağlayan hidrolik kontrol vanalarıdır.

Detaylı

Eşanjör Kontrolü Uygulamaları

Eşanjör Kontrolü Uygulamaları L-ION İçindekiler Giriş...1 Isıtma Eşanjörü Kontrol Senaryosu...2 Analog Giriş Parametreleri...2 Dijital Giriş Parametreleri...3 Analog Oransal ve Yüzer Çıkış Parametreleri...3 Kontrol Tanımı Parametreleri...4

Detaylı

Otomatik Kontrol. Kontrol Sistemlerin Temel Özellikleri

Otomatik Kontrol. Kontrol Sistemlerin Temel Özellikleri Otomatik Kontrol Kontrol Sistemlerin Temel Özellikleri H a z ı r l aya n : D r. N u r d a n B i l g i n Açık Çevrim Kontrol Kontrol Edilecek Sistem () Açık Çevrim Kontrolcü () () () () C : kontrol edilecek

Detaylı

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER Eyleyiciler (Aktuatörler) Bir cismi hareket ettiren veya kontrol eden mekanik cihazlara denir. Elektrik motorları ve elektrikli sürücüler Hidrolik sürücüler Pinomatik sürücüler

Detaylı

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1. BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ

T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1. BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 BASINÇ, AKIŞ ve SEVİYE KONTROL DENEYLERİ DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. Şaban ULUS Haziran 2012 KAYSERİ

Detaylı

EVHRAC 3 YIL. Avantajları. Fonksiyonu. Modeller

EVHRAC 3 YIL. Avantajları. Fonksiyonu. Modeller EVHRAC Fonksiyonu Bilindiği gibi binalarda hava kalitesinin arttırılması için iç ortam havasının egzost edilmesi ve yerine taze hava verilmesi kaçınılmaz hale gelmiştir. Her ne kadar ısı geri kazanım cihazları

Detaylı

KLS HAVUZ NEM ALMA SANTRALİ

KLS HAVUZ NEM ALMA SANTRALİ KLS HAVUZ NEM ALMA SANTRALİ Kapalı yüzme havuzlarında nem oranının VDI 2089 a göre 40 % ϕ 64 % değerleri arasında olması gerekmektedir. Bu değerlerin üzerine çıkması ortamda virüs, bakteri ve mantar gibi

Detaylı

BÖLÜM-3 SOĞUTMA SİSTEM UYGULAMALARI

BÖLÜM-3 SOĞUTMA SİSTEM UYGULAMALARI BÖLÜM-3 SOĞUTMA SİSTEM UYGULAMALARI 3.1 ALÇAK TARAFTAN ŞAMANDIRALI SİSTEMLER Alçak taraftan şamandıralı soğutucu akışkan kontrol sistemleri eski soğutma tesislerinde oldukça yaygındı. Bu sistemlere Sıvı

Detaylı

Vertex PolyCure 25 için Kullanım Talimatları. 1.0 Genel Uyarılar:

Vertex PolyCure 25 için Kullanım Talimatları. 1.0 Genel Uyarılar: Vertex PolyCure 25 için Kullanım Talimatları 1.0 Genel Uyarılar: 1.1 Cihaz kullanılmadan önce bu kullanım kılavuzu dikkatle okunur. 1.2 PolyCure 25 kullanan kişinin işinde profesyonel olması gerekir ve

Detaylı

Cihazlar yalnızca soğutma modunda çalışmaktadır.

Cihazlar yalnızca soğutma modunda çalışmaktadır. Cihazlar yalnızca soğutma modunda çalışmaktadır. Standart ürünlerde çevre dostu R407c soğutucu akışkan kullanılmaktadır. Su sıcaklık rejimine veya isteğe göre farklı soğutucu akışkan ile sistem oluşturulabilmektedir.

Detaylı