AB UYUM YASALARI VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA BAĞLAMINDA TERSİNE TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ:TÜRKİYE YE YÖNELİK ARAŞTIRMA FIRSATLARI VE ÖNERİLERİ

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "AB UYUM YASALARI VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA BAĞLAMINDA TERSİNE TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ:TÜRKİYE YE YÖNELİK ARAŞTIRMA FIRSATLARI VE ÖNERİLERİ"

Transkript

1 AB UYUM YASALARI VE SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA BAĞLAMINDA TERSİNE TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ:TÜRKİYE YE YÖNELİK ARAŞTIRMA FIRSATLARI VE ÖNERİLERİ İsmail Erol Meltem Nurtanış Velioğlu Funda Sivrikaya Şerifoğlu Reverse Supply Chain Management in the Context of EU Harmonization Laws and Sustainable Development: Research Opportunities and Propositions for Turkey Abstract Environmental management and sustainable development concepts have become increasingly important in recent years and affect scientific research approaches and applications. Supply chain and logistics management approaches are also affected in a way that traditional problem solving techniques are replaced by those which incorporate the sustainability notion. It started with the transportation of the recyclable used products from the points of consumption to the collection points for recycling, evolved with the incorporation of recovery activities such as reuse and remanufacturing, and became an integrated approach what is known as reverse supply chain management. As it contributes to waste reduction and optimum use of resources, reverse supply chain management has gained increasing popularity especially among researchers from EU countries, and a rich literature on its various topics has piled up. One reason of this popularity is the economic value gained back by the recovery processes. Another one is the directives passed by the EU Commission on waste reduction and product returns. As a candidate country targeting at a full membership of EU, Turkey is also planning to pass similar environmental directives prepared by The Ministry of Environment and Forests. Despite these developments, there aren t any research papers or reports on the reactions of Turkish industrial firms to the new and enhanced responsibilities, nor on the reactions of consumers to the enforced participation in used product collection, and nor on the willingness of them to buy recovered products. This paper discusses notions of reverse supply chain management, reviews the related literature and the environmental directives, points to research opportunities for Turkey based on these discussions, and lists several research hypotheses and questions to be tested in field studies in Turkey. Key Words: Supply Chain Management, Environmental Management, Sustainable Development, European Union Harmonization Laws, Turkey, Research Opportunities Jel Classification: Q56, L21, M11 Özet Çevre yönetimi ve sürdürülebilir gelişme anlayışı, birçok disiplin ve bilim dalındaki çalışmaları etkilemekte ve giderek daha fazla önem kazanmaktadır. İşletme disiplini içerisinde yer alan tedarik zinciri ve lojistik yönetimi yaklaşımları da aynı gelişmelerden etkilenmekte ve geleneksel problem çözme anlayışından uzaklaşarak sürdürülebilirlik kavramını temel ilkeleri içerisine dahil etmektedir. Geri dönüşümü mümkün olan ürünlerin tüketim noktasından toplama noktalarına taşınması ile başlayan ve zaman içerisinde yeniden imalat ve yeniden kullanım gibi geri kazanım faaliyetleriyle zenginleştirilen bu anlayış, adı geçen faaliyetlerin bütünsel bir yapı içerisinde incelenmesini konu alarak, tersine tedarik zinciri yönetimi olarak adlandırılmıştır. İsrafın önlenmesi ve kaynakların uygun kullanımına yaptığı katkı nedeni ile önemi giderek artan tersine tedarik zinciri yönetimi anlayışı, özellikle Avrupa Birliği (AB) ne üye ülkelerin araştırmacıları tarafından büyük ilgi görmüş ve bu konuda yapılan farklı çalışmalar teknik yazında yer almıştır. İlginin bir nedeni geri kazanılan ekonomik değer olmakla birlikte diğer bir nedeni ise atıkların azaltılması ve ürün geri dönüşünün sağlanması ile ilgili yasal düzenlemelerin yürürlüğe girmiş olmasıdır. AB ne üye olmayı temel hedef olarak benimseyen ülkemizde, Çevre ve Orman Bakanlığı nezdinde çevreyle ilgili bazı yönetmelikler kabul edilmekte, Abant İzzet Baysal Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İşletme Bölümü. 1

2 bazılarının kabul edilmesi planlanmaktadır. Ülkemizde farklı sektörlerde faaliyet gösteren firmaların bu yönetmeliklerin gerektirdiği düzenlemelere nasıl cevap verecekleri ve aynı zamanda, tüketicilerin ürünlerin geri toplanmasına ve yeniden imal edilmiş ürünlere nasıl ilgi gösterecekleri bilinmemektedir. Türkiye de şimdiye kadar ilgi görmemiş bu önemli konuya yönelik araştırma alanları ve önermelerin bir öncü çalışma ile belirlenme gereğinden hareketle, bu makalede, konuya ilişkin kavramsal altyapı sergilenmekte, teknik yazın taraması yapılarak, ilgili mevzuat incelenmekte ve bu faaliyetlerin bir sonucu olarak Türkiye deki üretici ve tüketici piyasalarına yönelik araştırma önerileri, araştırma soruları ve önermeler sunulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Tedarik Zinciri Yönetimi, Çevre Yönetimi, Sürdürülebilir Kalkınma, Avrupa Birliği Uyum Yasaları, Türkiye, Araştırma Fırsatları. Jel Sınıflaması: Q56, L21, M11 2

3 1. Giriş Ekonomik ve teknolojik gelişmeye koşut olarak çevresel değerlerin bozulması, yok edilmesi, toplumların tüm gelişmişliğine karşılık kıtlık, açlık, sera etkisi vb. küresel sorunlara çözüm bulunamaması ve hatta tür olarak insanın geleceğinin güvencede olmaması, 20. yüzyılın özellikle ikinci yarısında dikkatleri, giderek artan ölçüde çevreye çekmektedir (Keleş ve Hamamcı, 2005). Çevreye ilişkin sorunlar kümesine bilimsel yöntemlerle yaklaşmak ve bu sorunları çözebilecek yöntemleri geliştirmek, pek çok bilim dalı ve disiplinin odak noktası durumuna dönüşürken, modern lojistik ve tedarik zinciri yönetimi de çevreyle ilintilendirilen disiplinler arasında yerini almıştır. Bu disiplinleri büyük oranda etkisi altına alacak bir gelişme de, dünya ekonomilerinde kabul edilen çevreyle ilgili yasaların, genişleyen üretici sorumluluğu anlayışını işletme ve ekonomi yazınına dahil etmeleri olmuştur (Setz ve Peattie, 2004). Artan üretici sorumluluğu anlayışı, orijinal ekipman üreticilerinin ve diğer tedarik zinciri aktörlerinin üretmiş oldukları ürünleri, son tüketicinin kullanımından sonra toplamalarını, tekrar kullanılabilir hale getirmelerini ve geri kazanılamayacak olan malzeme ve ürünlerin uygun bertarafını, israfın önlenmesi ve sürdürülebilir kalkınmanın altyapısının oluşturulması amacıyla zorunlu kılmıştır (Krikke v.d., 2004). Bunun yanında (1) zorunlu geri kazanım oranlarının yasalarla garanti altına alınması, (2) çevrenin korunması anlayışından bağımsız olarak, elektronik ticaret, finansal kiralama ve garanti kapsamlarının geliştirilmesi sonucunda ürün iadelerinin artması, ve (3) firmaların, ürün geri dönüşlerini bir ekonomik kazanç elde etme yöntemi olarak görmeleri; faaliyet alanı ürünlerin son kullanıcıya ulaşmasıyla son bulan ve bundan sonra meydana gelen ürün hareketini göz ardı eden geleneksel (ileri) tedarik zinciri yönetimi sisteminin, tersine tedarik zinciri yönetimi anlayışı ile desteklenmesini zorunlu kılmaktadır (Guide vd., 2000). Tersine tedarik zinciri yönetimi bu makalenin ikinci bölümünde tanımlanmış ve ayrıntılarıyla incelenmiştir. Türkiye de tersine tedarik zinciri yönetimi konusu çok yenidir ve araştırmacılar tarafından hak ettiği ilgiyi şimdiye kadar bulamamıştır. Bu makalede bu güncel ve önemli konuya yönelik araştırma alanlarının ve önermelerin bir öncü çalışma ile belirlenme gereğinden hareketle, konuya ilişkin kavramsal altyapı sergilenmekte, 3

4 teknik yazın taraması yapılmakta, ilgili mevzuat özetlenmekte ve bu faaliyetlerin bir sonucu olarak Türkiye deki üretici ve tüketici piyasalarına yönelik araştırma önerileri, araştırma soruları ve önermeler sunulmaktadır. Makalenin bundan sonraki bölümünde tersine tedarik zinciri yönetimi tanımlanarak konuyla ilgili gelişmeler incelenecektir. Üçüncü bölümde yer alan teknik yazın analizinde, tersine tedarik zinciri yönetimi anlayışına ilişkin uluslar arası araştırmalar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Yazın analizinde; tarama çalışmaları, saha araştırmaları ve çeşitli problemlere yönelik sayısal modelleri içeren makaleler incelenmiştir. Dördüncü bölümde, konuyla ilgili olarak Türkiye de yapılmış araştırmalar ve mevzuata ilişkin gelişmeler özetlenmiştir. Beşinci bölümde bu bilgilere dayanarak ülkemize yönelik araştırma fırsatları ortaya konulmuştur. Altıncı bölümde ise saha araştırmaları ile sınanması gereken ilgili önermeleri ve araştırma soruları örneklenmiştir. 2. Tersine Tedarik Zinciri Yönetimi Tersine tedarik zinciri yönetimi anlayışı yaşam sürelerini tamamlamaları nedeniyle kullanım imkanı kalmamış ya da kalitesizlik, ürün geri çağırma ve garanti ve satış sonrası hizmet gibi nedenlerle iade edilen ürünlerin, tüketim noktalarından toplanması, muayene edilmesi ve bu ürünlere değer eklenerek ekonomiye tekrar kazandırılması çalışmalarını içermektedir. Bu süreçte rol alacak özel veya kamu sektörü firma ve kurumların tesis, bilgi yönetimi, insan kaynakları, ileri ve geri zincirlerin entegrasyonu gibi kısa ve uzun dönemli ihtiyaçlarını belirlemeyi ve bu ihtiyaçlara yönelik çözüm önerileri üretmeyi hedeflemektedir. Tersine tedarik zinciri yönetimi kapsamında ürün geri kazanımı için yapılan etkinlikler üreticinin tedarik zincirinde geriye doğru kullanılmış ürün akışı oluşturmaktadır. İçinde ileriye ve geriye doğru ürün akışı barındıran ve sayıları özellikle son 10 yılda dikkat çekici bir hızla artan tedarik zincirleri, kapalı-çevrim tedarik zinciri olarak adlandırılmaktadır (Şekil 1). Kapalı-çevrim tedarik zinciri, geleneksel tedarik zinciri faaliyetlerine ek olarak aşağıda listelenen tersine tedarik zinciri faaliyetlerini de içermektedir (Tibben-Lembke, 2004; Guide, Jr. ve Van Wassenhove, 2003, s.10-14): ürün toplama kullanıcının elindeki ürünleri elde etmeyle ilgili faaliyetler, tersine lojistik ürünleri kullanım noktasından toplama ve geri kazanım noktalarına ulaştırma faaliyetleri, 4

5 muayene ve ayırma ürünlerin durumunu ve en ekonomik geri kazanım seçeneğini belirleme ile ilgili faaliyetler, geri kazanım yeniden kullanım, yeniden imalat, geri dönüşüm ve bertaraf seçeneklerinden en ekonomik olanının gerçekleştirilmesine yönelik faaliyetler, pazarlama geri kazanım ürünleri için pazar yaratma, pazardan yararlanma, pazarlama karması ve özellikle de dağıtım ile ilgili faaliyetler. Geri kazanım faaliyetlerinden yeniden kullanım, ürünün ya da ambalajın herhangi bir işleme tabi tutulmaksızın tekrar kullanımı; yeniden imalat, kullanılmış ürünlere yeniden değer ekleyerek yeni ürünler kadar kaliteli hale dönüştürülmesi; geri dönüşüm, kullanılmış ürün ve parçalardan elde edilen malzemelerin yeniden kullanımı; bertaraf ise yakma ve gömme seçeneklerini içermektedir (Thiery vd., 1995). Tersine tedarik zinciri yönetimi anlayışı (TTZY), çevre sorunları ve üreticinin sorumluluğu konularında giderek daha fazla bilinçlenen tüketiciler nedeniyle firmalar tarafından pazarda var olabilmenin bir koşulu ve toplumsal pazarlama anlayışının bir gereği olarak görülmeye başlanmıştır. Çevresel sorunlar, endüstriyel üretim yapısını, tüketici davranışlarını ve tüketim yapılarını, doğrudan ya da dolaylı olarak etkilemektedir. Bunun yanında, tüketicilerin satın alma davranışında çevresel sorumluluk üstlenmeye yönelik duyarlılıkları, firmaların yeşil pazarlama uygulamalarına yönelimini zorunlu kılmaktadır (Straughan ve Roberts, 1999; Follows ve Jobber, 2000). TTZY uygulamalarının sistem yaklaşımı ile ele alınması gerekmektedir ve bu sistemde tüketicinin rolü ve etkisi önemli bir yere sahiptir. Anderson ve Brodin (2005) tüketicilerin endüstriyel sürecin bir aktörü gibi geri dönüşüm sürecindeki materyal akışında hayati öneme sahip olduklarını özellikle vurgulamaktadır. Tersine tedarik zinciri tasarımının başarısı, ürünler arasında zamana göre değişebilecek marjinal değer kavramı ile yakından ilişkilidir. Geri kazanım işlemleri boyunca yaşanan gecikmeler sonucunda oluşacak değer kayıpları, ürünlerin zamana bağlı marjinal değerini etkilemekte ve karar vericilerin tersine tedarik zinciri tasarımında dikkate almaları gereken temel parametre olmaktadır. Örneğin, zamana duyarlı, bilgisayar gibi elektronik ürünler, haftada yüzde birin üzerinde bir değer kaybına uğramakta ve bu tür ürünlerin geri kazanım işlemlerinin mümkün olduğunca 5

6 çabuk bir biçimde bitirilmesi, tersine tedarik zincirinin başarısını büyük oranda etkilemektedir. Ürünlerin zamana bağlı marjinal değeri temel alınarak önerilebilecek iki temel ağ tasarımı, etkin ağlar ve tepkisel ağlar olarak adlandırılmaktadır. Ürünlerin düşük maliyetlerle geri kazanımını amaçlayan etkin ağlarda, tersine tedarik zinciri tasarımı, merkezi bir yapıya sahiptir ve çok sayıda ürünün bir arada elden geçirilmesini amaçlayan ölçek ekonomilerine dayanmaktadır. Bu amaçla merkezi tesislere gönderilen ürünler muayene ve sınıflama işleminden geçirildikten sonra ilgili geri kazanım tesislerine iletilmektedir. Maliyet enküçüklemesini hedefleyen etkin tedarik zinciri tasarımının, zamana bağlı marjinal değeri düşük olan ürünler için uygun olduğu, araştırmacılar tarafından kabul edilmektedir. Buna karşın, geri kazanım işlemlerinin en kısa sürede bitirilmesini amaçlayan tepkisel tersine tedarik zinciri tasarımı, zamana bağlı marjinal değeri büyük olan ürünleri hedeflemektedir. Muayene ve sınıflandırma işlemlerinin merkezi tesisler yerine iadelerin yapıldığı tesislerde, yani yerinde gerçekleştirilmesini amaçlamaktadır. Bu merkezkaç (decentralized) tasarım yöntemi, ürünlerin zamana bağlı değer kayıplarını en aza indirmekte ve hızlı bir biçimde geri kazanım işlemlerinden geçirilerek tüketiciye ulaştırılmasını mümkün kılmaktadır (Blackburn, vd., 2004; Rogers ve Tibben- Lembke, 2001). Tersine tedarik zinciri yönetimi uygulamaları özellikle orijinal ekipman (fotokopi, bilgisayar, elektrik-elektronik gereçler, vb.) üretiminde, otomotiv endüstrisinde, akü ve pil üretiminde görülmektedir (Goggin ve Brown, 1998; Krikke vd.,1999; Shih, 2001; Krikke vd., 2003; Schultmann vd., 2003). Ayrıca, çelik, inşaat ve halı üretimi gibi ürün ile endüstrilerde de geri kazanım uygulamaları ve konu hakkında araştırmalar görülmektedir (Louwers vd., 1999; Johnson, 1998). Kullanıcının elindeki üründen geri kazanılabilecek değer oldukça önemlidir: Guide, Jr. ve Van Wassenhove (2001), ABD de toplam satış hacmi 53 Milyar Dolar tutarında olan den fazla firmanın yeniden imalat yaptığını belirtmektedir. AB ile uyum süreci içerisinde belli yasal düzenlemeleri gerçekleştirmek ve bu yasaları etkili bir biçimde uygulamak zorunda olan Türkiye, gelişmelerden büyük oranda etkilenmektedir ve etkilenecektir. Üreticilerin, müşterilerin son kullanımından sonra, üretmiş oldukları ürünlerin akıbeti konusunda sorumluluk üstlenmedikleri bir anlayışın sürdürülebilirliği hem modern pazarlama anlayışı ve ekonomik açıdan hem de çevresel kaygılar nedeniyle söz konusu değildir. AB ile uyum sürecinin herhangi bir aksama olmadan yürütülmesini sağlayacak uyum yasaları, Türkiye de faaliyet 6

7 gösteren firmaları ve yerel yönetimleri, farklı ürünlerin özellikleri göz önünde tutularak toplanması, muayene edilmesi, bertarafı, tamir edilmesi, geri dönüşümü, yeniden üretilmesi ve yeniden üretilen ürünlerin pazarlanması konusunda belli standartlara uymakla sorumlu tutmaktadır ve tutacaktır. Bu standartların kabul edilmesi ve uygulanması sürecinde gösterilecek özen, ülkemiz ekonomisinde israfın önlenmesi ve sürdürülebilir gelişmenin altyapısının oluşturulmasında anahtar rol oynayacaktır. A A Geri Dönüşüm A A Dağıtım A Tüketici Tedarik İmalat Perakende A Yeniden İmalat/Yeniden Kullanım Toplama A A A A: Atık Şekil 1: Kapalı Çevrim Tedarik Zinciri: (Beamon, 1999) (Düz oklar geleneksel tedarik zincirini, kesikli oklar genişletilmiş tedarik zincirini simgelemektedir) Tersine tedarik zinciri yönetimi, getirmiş olduğu yeni uyum sorunları nedeniyle geleneksel tedarik zincirinin ağ tasarımı, ürün tasarımı, envanter yönetimi, çizelgeleme problemlerini karmaşıklaştırmıştır. Özellikle, geri dönüşü gerçekleşen ürünlerin kalitesinde, miktarında ve geri dönüş zamanlamalarında meydana gelen belirsizlikler bu problemlerin çözümünde yeni yaklaşımların üretilmesini gerekli kılmaktadır (Rogers ve Tibben-Lembke, 2001; Dowlatshahi, 2000). AB ülkelerinde, araştırmacılar tarafından kapsamlı bir biçimde tartışılan ve üzerine farklı modeller ve 7

8 stratejiler üretilen bu tip problemler, ülkemiz endüstri ve firmaları için çok yenidir ve dolayısıyla araştırılmayı ve çareler üretilmeyi beklemektedir. Belirtildiği üzere, tersine tedarik zinciri yönetimi uygulamalarının büyük önem kazanmasının arkasında yatan iki temel neden ekonomik ve çevresel kaygılardır. Aslında, TTZY çevreyi koruma ve sürdürülebilir gelişmeyi sağlama amacıyla firmaların kar etme amacını uzlaştırır. Bu amaçlar, çelişen değil örtüşen amaçlardır. Dowlatshahi (2000), yeniden imalat ile yeni (bakir) bir ürün imalatı maliyetinin yüzde ının tasarruf edilebildiğini belirtmektedir. Kullanılmış ürünlere yeni değer eklenmesi ya da belli malzemelerin tekrar kullanımı, çok önemli tasarrufları beraberinde getirmekte ve sonuç olarak karlılık oranlarında artışlara neden olmaktadır. Porter ve Van Der Linde (1995), çevreyi korumaya yönelik yasal düzenlemelerin firmalar tarafından benimsenmesi ve uygulanması ile bu firmaların sahip olacağı karlılık ya da rekabet üstünlüğü arasında ters yönlü bir ilişkinin olduğu konusundaki yaygın kabulün yanlışlığı üzerinde durmaktadır. Bu savlarını desteklemek üzere, teknoloji, ürünler, süreçler ve müşteri ihtiyaçlarının sürekli bir gelişme halinde olduğu düşüncesinden hareketle, uygulamaya sokulan yeni çevresel düzenlemelerin, firmaları yeni (innovatif) çözümler üretmekte büyük oranda güdüleyeceğinden bahsetmektedir. Araştırmacılara göre, uygun bir biçimde tasarlanan çevre standartları, ürünlerin toplam maliyetini düşürecek yeniliklerin gerçekleştirilmesini de beraberinde getirecektir. Bu yenilikler, girdilerin daha verimli bir biçimde kullanmasına olanak sağlayacak ve sonuç olarak, kaynak verimliliğinde meydana gelen bu artış firmaların rekabet gücünü artıracaktır. Çevresel kaygılar konusunda ise, katı atıkların yaratmış olduğu kirlilik, ürün bertarafı için arazi kullanımının oluşturduğu olumsuzluklar ve hammadde miktarının sürekli olarak azalması ile bu konuda yaşanan kıtlıktan bahsetmek mümkündür. Wu ve Dunn (1994), doğal çevre ile lojistik arasındaki ilişkiden bahsetmiş, yeşil ürünlerin üretilmesi ve dağıtılmasında şimdiye kadar unutulan ve gözardı edilen önemli bir bağlantının lojistik olduğunu vurgulamış ve lojistiğin çevre yönetimine sağlayacağı katkıyı değer zinciri bağlamında sergilemeye çalışmıştır. Rao ve Holt (2005) ise yeşil tedarik zinciri yaklaşımının firmaların ekonomik performansları ve rekabet düzeyleri üzerindeki etkilerini Güney Doğu Asya da faaliyet gösteren firmalar üzerinde incelemiş ve bu değişkenler arasında pozitif bir ilişkinin varlığını saptamışlardır. Tersine tedarik zinciri yönetimi ile ilgili yayımlanmış bilimsel araştırmalar bundan sonraki bölümde ele alınmıştır. Teknik yazın analizi; TTZY konusunda yapılmış 8

9 çalışmaların incelendiği tarama makaleleri, tüketicilere ve endüstriyel uygulamalara yönelik gerçekleştirilmiş saha araştırmaları, ve sayısal modellere dayalı makaleler kapsamında gerçekleştirilmiştir 3. Teknik Yazın Tersine tedarik zinciri sisteminin endüstriyel uygulamaları konusunda teknik yazın oldukça zengindir. Bu bölümde teknik yazındaki çalışmaların tümünü listeleme amacı güdülmemiştir. Yazın analizi; tarama çalışmaları, saha araştırmaları ve Türkiye nin AB ile uyum sürecinde karşı karşıya kalabileceği çeşitli problemlere yönelik olarak TTZY alanının öncüleri tarafından yapılmış araştırmalar ile sınırlandırılmıştır. 3.1.TTZY ile İlgili Yazın Tarama Makaleleri Çeşitli araştırmacılar, konuyla ilgili teknik yazında yer alan bilimsel yayınları listeleyip inceledikleri yazın tarama makaleleri yayınlamışlardır. Örneğin, Fleischmann vd. (1997) tersine lojistik alanındaki kavramların ve çalışmaların sistematik bir incelemesini yaptıkları çalışmalarında, yazın taramalarını dağıtım planlama, envanter kontrol ve üretim planlama şeklinde üç alana ayırmaktadır. İleriye ve geriye dağıtım ağlarının bütünleşmesi, tekrar kullanım faaliyetlerinin envanter yönetimine etkisinin sistematik incelenmesi, imalatta artan belirsizliği içeren araştırmaların yapılması ile ilgili eksikler ve potansiyel araştırma alanları işaret edilmektedir. Carter ve Ellram (1998) ise teknik yazını genel ve ulaştırma-paketleme konularında yazılmış makaleler olmak üzere ayrı tablolar halinde incelemekte, teknik yazına katkıları ile birlikte araştırma potansiyeli açısından bıraktıkları boşlukları da ele almaktadır. Önemli eksiklerden birisi, tersine lojistik alanının bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmayışı olarak saptanmıştır.yazarlar, tersine lojistik faaliyetlerini kaynak azaltımı (israf önleme), tekrar kullanım, geri dönüşüm, bertaraf olmak üzere hiyerarşik bir yapıda özetleyerek bu faaliyetleri etkileyen dört çevresel faktörü de hükümet (kanun ve yönetmelikler), tedarikçiler, alıcılar ve rakipler olarak, firma içi faktörleri de üst yönetim desteği, paydaşların taahhüdü, tersine lojistik ağı içindeki girdilerin kalitesi, tedarikçilerle dikey koordinasyon ve teşvik sistemleri şeklinde belirlemişlerdir. 9

10 Fleischmann vd. (2000) geri kazanım ağları üzerine bir tarama çalışması gerçekleştirerek bu ağları geleneksel üretim-dağıtım ağları ve bertaraf ağları gibi ağlarla karşılaştırmışlardır. Geri kazanım ağlarında var olan yüksek tedarik belirsizliğinin en önemli farklılık olduğu belirtilmektedir. Geri kazanım ağlarının merkezileşme derecesi, katman sayısı, diğer ağlarla bağlantılar, açık veya kapalı çevrim yapısı, firmalar arasındaki koordinasyon derecesi gibi konularda farklılık gösterdiğini özetlemektedirler. Süreç-bazlı bir tanımlamayla; yoğun geri dönüşüm ağları, ürün montaj yeniden imalat ağları ve tekrar kullanılan malzeme ağları şeklinde üç tip ağ tanımlamaktadırlar. Dowlatshahi (2000) teknik yazındaki makaleleri; tersine lojistiğin genel kavramları, sayısal modeller, dağıtım-depolama-ulaştırma, endüstriyel örnekler ve uygulama örnekleri üzerine olanlar şeklinde gruplayarak incelemektedir. Teorik ve bütüncül bakış açısı eksikliğinden söz ederek, bir tersine lojistik sistem tasarımında yararlanılabilecek stratejik ve operasyonel faktörleri listelemektedir. Guide vd. (2003) tarafından öncelikle kapalı çevrim tedarik zinciri kavramı tanımlanarak, geleneksel tedarik zincirine ek olarak tersine tedarik zincirinde yer alan faaliyetler sergilenmektedir. Çalışmanın diğer yarısında, tersine tedarik zinciri anlayışının yöneticiler tarafından bir işletme süreci olarak arzu edilen oranda kabul edilmediği vurgulanmaktadır. Firmalar bu yeni anlayışı kendi öz yetkinliklerinden biri haline getirecek işlemleri yerine getirmedikleri için yazarlar tarafından eleştirilmektedir. Gelecekte, ürün iadelerinin gittikçe artacağı ve ortaya çıkacak uyum sorunlarını çözebilmek için yaşam döngüsü yaklaşımının benimsenerek yeni operasyonel modellerin geliştirilmesi gerekeceği öngörülmektedir. Makalenin son bölümünde, diğer araştırmacıların, kendilerini geleneksel tedarik zinciri kapsamı içerisinde yer alan konular üzerinde çalışmakla sınırlamak yerine, kapalı çevrim tedarik zinciri gibi yeni konulara açmaları gerektiği ve bu doğrultuda bütünleşik iş süreçlerine dayalı yaklaşımın çok yararlı olacağı vurgulanmaktadır. Yazın taramalarından anlaşıldığı gibi konu birbiriyle bağlantılı pek çok karmaşık planlama ve kontrol problemini içermekte ve bütüncül bir bakış açısının eksikliği hissedilmektedir. Aşağıdaki alt bölümlerde teknik yazında yer alan saha araştırmalarına dayalı analizler ve sayısal modellere dayalı çalışmalar ele alınacaktır. 10

11 3.1. Saha Araştırmaları Teknik yazında özellikle ABD, Kanada ve AB ülkelerindeki tüketicilere ve endüstriyel uygulamalara yönelik gerçekleştirilmiş çeşitli saha araştırmaları bulunmaktadır. Schlegelmilch vd. (1996), çevre bilinci ve yeşil satın alma kararları arasındaki ilişkiyi belirlemeye yönelik gerçekleştirdikleri çalışmada, beş yeşil ürün grubuna ilişkin genel satın alma ve yeşil satın alma davranışlarını İngiliz halkından ve pazarlama öğrencilerinden elde edilen iki veri seti kullanarak analiz etmişlerdir. Sonuçlar, pazar bölümlemede kullanılan geleneksel değişkenlerin (sosyo-demografik faktörler) ve kişilik unsurlarının yeşil tüketiciler için artık sınırlı bir ölçüm kriteri olduğunu ortaya koymaktadır. Tüketicilere ve endüstriyel üreticilere yönelik olarak Kassaye (2001) tarafından Amerika kıtasında 290 tüketici ve endüstriyel üretici ile yapılan çalışma, firmaların gelecek planlarını çevreyi göz önüne alan yeşil ilkelerle şekillendirdiklerini ortaya koymaktadır. Firmalar bunu mekanik bir modellemenin uzantısı olmaktan öte tüketici talepleri ne dayalı bir itici güç ve zorunluluk olarak görmektedirler. Laroche vd. (2001), çevre dostu ürünleri daha yüksek ödeme yaparak satın almaya gönüllü hedef tüketicileri esas alarak, pazarda ekolojik bilinçlenmenin artan önemine işaret etmektedir. Çalışmada, çeşitli istatistiksel analizler kullanılarak, bu yönde tüketicilerin demografik, psikolojik ve davranışsal özellikleri araştırılmış, ekolojik ürünleri satın almada daha yüksek ödeme yapmaya gönüllü olanların, çoğunlukla kadınlar, evliler ve hanelerinde en az bir çocuğu olan tüketiciler olduğu tespit edilmiştir. Üreticilere yönelik olarak Murphy ve Poist (2000) tarafından yapılan saha araştırmasında iki soruya cevap aranmaya çalışılmıştır: Lojistik alanında, çevreye dönük sorunların çözümünde kullanılan en popüler stratejiler hangilerdir? Firma özellikleri ile uygulanan stratejiler arasında bir ilişki var mıdır? Bu sorulara cevap bulabilmek amacıyla, Lojistik Yönetimi Konseyi tarafından, Birleşik Amerika, Kanada ve Avrupa Birliği ülkelerinden üyelerin katılımcı olarak belirlendiği bir anket çalışması yapılmıştır. Rastgele seçilen 450 ABD li, 130 Kanadalı ve 101 AB li konsey üyesinden, sırasıyla 133, 31 ve 24 anketin geri dönüşü gerçekleşmiştir. Anket sonuçlarına göre, malzemelerin geri dönüşümü, tüketimin azaltılması, malzemelerin tekrar kullanımı ve çevre denetimlerinin yapılması en önemli stratejiler olarak ortaya çıkmıştır. En önemsiz olarak kabul edilen strateji ise çevreye yönelik hükümet düzenlemelerinin artırılmasıdır. Araştırmacılar, firmaların yer aldığı coğrafi bölge, 11

12 firma türü, firma büyüklüğü ile uygulanan stratejiler arasındaki ilişkinin varlığının saptamanın yanı sıra çevre politikalarının uygulanmasında lojistiğin rolünü analiz etmiş ve çevre politikalarının varlığı, amaçları ile çalışanlar tarafından farkındalığı ve maliyetleri üzerine araştırma önerilerinde bulunmuşlardır. Bir diğer saha araştırması Guide ve Jayaraman tarafından gerçekleştirilmiştir (2000). Bu araştırmada, ürünlere değer eklenmesi süreci, bu süreci zorlaştıran öğeler ve şimdiye kadar önerilen çözüm alternatifleri sergilendikten sonra, kullanılmış ürünlerin toplanması faaliyetlerinin önemi vurgulanmıştır. Yeniden üretim sürecinin zorluklarını ve ürün toplama faaliyetlerini daha iyi anlayabilmek için 75 soruluk bir anket düzenlenmiş ve bu anketler Amerikan Üretim ve Envanter Kontrol Topluluğu Araştırma ve Eğitim Vakfı (APICS E&R) na üye ve yeniden üretim faaliyetlerini sürdüren 320 firma temsilcisine gönderilmiştir. Anketlerin geri dönüş oranı yüzde 15 olarak belirlenmiş ve daha ayrıntılı bilgi elde edebilmek amacıyla anketlere ek olarak bazı yöneticilerle yüz yüze görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Anket ve görüşmelerin sonucunda; geri toplama, talep tahmini, ürün iadelerinin taleple dengelenmesi, kaynak planlaması ve ürün iadelerindeki belirsizliğin azaltılması konusunda endüstri uygulamalarına ilişkin bilgiler sergilenmiştir. Araştırmacılar çalışmanın son bölümünde, elde ettikleri bulgular doğrultusunda ürün geri toplama faaliyetleri ile ilgili bir rehber önerisinde bulunarak, yönetici sorumluluklarını belirlemişler ve ürün geri toplama sürecine ilişkin detaylı örnek olay analizlerine ihtiyaç duyulduğunu vurgulamışlardır. Rogers ve Tibben-Lembke (2001) gerçekleştirdikleri saha araştırmasında, 150 nin üzerinde lojistik yöneticisi ile görüşme yapmış ve düzenlenen ziyaretlerde lojistik süreçleri ele almışlardır. Lojistik Yönetimi Konseyi üyesi olan 1200 yöneticiye gönderilen anketlerin 311 tanesi kullanılabilir özelliklere sahip olarak geri dönmüştür. Bu araştırma kapsamına alınan Amerika Birleşik Devletleri kökenli firmalar, üretici, toptancı, perakendeci ve hizmet sağlayıcıları olarak faaliyet göstermektedirler. Yapılan görüşmeler ve anketlerin sonunda elde edilen sonuçlar araştırmacılar tarafından şu şekilde özetlenmektedir: (1) Firmaların birçoğu müşterilerin satın almış oldukları ürünleri herhangi bir gerekçe göstermeden iade etmelerine sıcak bakmaktadır. (2) Ürün iadelerinin oynamış olduğu en önemli stratejik roller, rekabete dönük nedenler, temiz bir kanal sistemi geliştirilmesi arzusu, yasalar çerçevesinde ürün bertarafının gerçekleştirilmesidir. (3) En yaygın tersine lojistik faaliyetleri, ürünlerin iade edildiği gibi satılması, yeniden üretilmesi, geri dönüşümün sağlanması, 12

13 bertaraf edilmesi, tekrar paketlenip olduğu gibi satılmasıdır. (4) Katılımcı firmaların yüzde 70 lik bir bölümü, ürünlerin muayene ve tasnif işlemlerinin gerçekleştirildiği merkezi iade depoları (tesisleri) kullanmaktadır. (5) Tersine lojistiğin etkin bir şekilde uygulanmasına engel olan en önemli etmenler, sırasıyla, tersine lojistiğin diğer faaliyetlere göre daha önemsiz olarak algılanması, firma politikaları, sistem bazında yetersizlikler, üst düzey yönetiminin ilgisizliği, personel ve finansal yetersizlikler ve yasal düzenlemelerdir. Çalışmanın sonucunda araştırmacılar, iade oranlarının düşürülmesi, tersine lojistik üzerine bilgi sistemleri altyapılarının oluşturulması, iade edilen ürünlerin uluslararası piyasalarda satılabilmesi ve bu doğrultuda kullanılacak dağıtım kanallarının tasarlanması konularının geleceğe yönelik araştırma önerileri olabileceğini dile getirmişlerdir. Tibben-Lembke (2004) tarafından gerçekleştirilen çalışmada; öncelikle, ürün iadelerinin parasal olarak ulaştığı değerler ve iadelerin önemi üzerine yapılan araştırmalar sergilendikten sonra geri kazanılmış ürünlerin pazarlandığı ikincil piyasaların iade edilen ürünlerin müşteriye bir kez daha ulaştırılmasındaki rolleri üzerinde durulmuştur. Bu doğrultuda, uluslararası organizasyonlara üye olan 26 firmanın yöneticileriyle görüşmeler yapılmış ve ikincil piyasalar ayrıntılı biçimde açıklanmıştır. Araştırmada sunulan çerçeve şu şekildedir: İkincil piyasalarda satılan ürünlerin özellikleri, ikincil piyasalarda faaliyet gösteren aracı (broker) firmalar, iade edilen ürünlerin nasıl değerlendirileceği ve en uygun alternatifin nasıl seçileceği, merkezi tesislerin önemi ve ikincil piyasalarda faaliyet gösteren kanalların seçiminde göz önünde bulundurulması gereken ölçütler şeklindedir. Araştırmacılar, son olarak firmaların ikincil piyasalarda elde edilebilecek karlılığı ençoklamada daha fazla bilgi toplanmasına, daha ayrıntılı araştırmaların yapılmasına ve Internet üzerinden gerçekleştirilen açık artırmaların daha detaylı olarak analiz edilmesine ihtiyaç duyulduğunu vurgulamışlardır. Prahinski ve Kocabaşoğlu ise (2005), tersine tedarik zinciri alanında yayımlanmış olan çalışmaları; ürünlerin toplanması, tersine lojistik, muayene, değer ekleme ve dağıtım/satış başlıkları altında ayrıntılı olarak ele alarak saha araştırmalarının önemine vurgu yapmışlardır. Araştırmacılara göre, yöneylem araştırması modelleri, belli bir endüstrinin ya da firmanın sorunlarına yönelik olarak analizler yapmayı amaçlarken, anketlere dayalı saha araştırmaları sonucunda çok daha genel çıkarımlarda bulunmak mümkündür. Araştırmacılar, son olarak bir saha 13

14 araştırmasına dayalı olarak test edilmesi gereken farklı araştırma önerilerini vurgulamışlardır Sayısal Modellere Dayalı Araştırmalar Tersine tedarik zinciri yönetiminin içerdiği planlama ve kontrol problemleri, karmaşık ve belirsizlik içeren problemlerdir. Bu nedenle, yöneylem araştırmasının çeşitli yöntem ve teknikleri araştırmacılar tarafından bu problemlere uygulanmıştır. Teknik yazın taraması sonuçları, sayısal model geliştirme çabalarının ağ tasarımı konusunda yoğunlaştığını göstermektedir. Tasarım, planlama ve kontrol konularında yapılmış araştırmalar genelde problemleri ayrı ayrı ele almakta, birden fazla problemi ve/veya aşamayı eşzamanlı ele alıp bütüncül bir model öneren az sayıda çalışmaya rastlanmaktadır. Daniel vd. (1997), yöneylem araştırması disiplininin çevre planlamasına yapmış olduğu katkıyı göz önüne sermeye çalışmıştır. Bu amaçla 1997 yılına kadar yapılmış olan bilimsel çalışmalar analiz edilmiş ve araştırmacıların dikkatine sunulmuştur. Tarama ve sınıflandırma, tedarik zinciri ve çevresel zincir olarak adlandırılan iki genel çatı altında yapılmış, araştırmacılar, yöneylem araştırması ve çevre planlaması arasında dinamik bir ilişki olduğunu ve bu iki alanın birbirinin gelişmesine büyük katkı sağlayacağını vurgulamışlardır. Jayaraman vd. (1999) cep telefonu yeniden imalatını konu alan Revlog isminde bir karışık tamsayı programlama modeli geliştirerek açılması gereken yeniden imalat tesislerinin yerini ve sayısını belirlemiştir. Guide ve Van Wassenhove (2001), iade edilen ürünlere tekrar değer eklenmesi faaliyetlerinin firmalar tarafından sadece çevresel kaygılarla gerçekleştirilmesi beklentisinin rasyonel olamayacağını vurgulayarak bu doğrultuda sayısal analizlerin yapılması gerekliliğinden bahsetmektedir. Araştırmacılara göre, tekrar kullanım faaliyetlerine başlama kararları, ayrıntılı ekonomik analizler ve fayda analizleri sonucunda verilmelidir. Araştırmacılar, ürün toplama yönteminin tekrar kullanım kararını nasıl etkileyeceği, eğer tekrar kullanım faaliyetleri karlı ise, ürün iadelerinin nasıl yönetileceği gibi konularla, tesis tasarımı, üretim planlama ve kontrol politikaları ile envanter yönetimini kararlarının ürün iadelerinin nasıl yönetileceğine bağlı olduğu üzerinde durmuşlardır. Son olarak, Ekonomik Katma Değer yöntemine ilişkin daha kapsamlı analizlerin yapılması, maliyet fonksiyonlarının ürün toplama yöntemleri ile 14

15 bağlantılandırılması ve tekrar kullanım faaliyetlerine yönelik sayısal modellerin geliştirilmesi gerekliliği vurgulanmaktadır. Fleischmann vd. (2001) tarafından lojistik ağ tasarımı; tersine lojistik ve kapalı çevrim tedarik zinciri bakış açısıyla incelenerek, genel bir tesis yerleşim yeri tasarımı modeli geliştirilmiş ve bu model geleneksel lojistik modelleri ile karşılaştırılmıştır. Bunun yanında, ürün iadelerinin lojistik ağ tasarımına olan etkileri tartışılmış ve bu etkinin endüstriyel düzeyde ya da firma bazında farklılıklar gösterdiği sonucuna ulaşılmıştır. Ürünlerin tekrar kullanımına yönelik faaliyetler, bazı durumlarda mevcut lojisitik yapısı içinde yürütülebilmekteyken, diğer örneklerde, çok daha kapsamlı lojistik ağ modellerinin geliştirilmesi gerekliliği ortaya konulmaktadır. İlginç bir diğer çalışmada, Krikke vd. (2003), modülerlik, tamir edilebilirlik ve geri dönüştürülebilirlik gibi ürün tasarımı özellikleri ve lojistik ağının tasarımıyla ilgili kararları birlikte almayı destekleyecek karışık tam sayılı matematik modeller geliştirmişlerdir. Çevresel etkiler, doğrusal olarak modellenmiş olan enerji ve atık fonksiyonları ile ölçülmektedir. Ekonomik maliyetler, tesisler için sabit bir kurulum/hazırlık maliyeti de içerecek şekilde üretim miktarıyla doğru orantılı olarak modellenmiştir. Geliştirilen model, Japon bir firmanın Avrupa daki üretim tesislerinde ürettiği buzdolabı ürünü için kapalı-çevrim tedarik zinciri tasarım problemine uygulanmıştır. Model; merkezi ve yaygın işleme, alternatif ürün tasarımları, geri dönüşlerdeki değişik miktar ve kalite düzeyleri, muhtemel çevre düzenlemelerinde yer alacak üretici sorumlulukları gibi senaryolar altında koşturulmuştur. Tedarik zinciri yönetimindeki faaliyetleri ve kararları bütüncül bir bakış açısıyla ele alan bir çalışma Guide ve Pentico (2003) tarafından yapılmıştır. Araştırmacılar, yeniden imalat ve yeniden kullanım ile ilgili karar alma sürecini destekleyecek hiyerarşik bir model geliştirmiştir. Ürün geri dönüşlerini dışsal değil içsel bir faktör olarak ele alan model üç aşamadan oluşmaktadır. İlk aşama ürün toplama yönetimini ele almaktadır. İkinci aşama, ilk aşamanın sonuçlarını kullanarak operasyonel planları oluşturmakta ve yeniden kullanım faaliyetlerini maliyetlendirmektedir. Üçüncü aşama ise ürün fiyatlandırma seçeneklerini ve ilgili talep seviyelerini değerlendirmektedir. Aras ve diğerlerinin çalışmasında (2005) ise talebi karşılamak için imalat ve yeniden imalat stratejilerinin önceliklendirilerek kullanılmasına dayalı bir modelleme çerçevesi ve bu çerçeve içinde üç model geliştirilmiştir. Benzetim temelli eniyileme 15

16 kullanılarak, parça envanterleri yönetimindeki eşgüdümün var ve yok olduğu durumlar için önceliklendirilecek stratejideki değişimler incelenmiştir. 4. Türkiye de Durum Yukarıdaki paragraflarda kısaca özetlenmeye çalışılan araştırmalarda, gelişmiş ekonomilerin endüstrileri temel alınarak tersine lojistik ve tersine tedarik zinciri yönetimi felsefesinin fikirsel altyapıları oluşturulmaya çalışılmış, yaşanan problemler analiz edilmiş ve problemleri çözmeye yönelik, gelişmiş firma ve ülke sanayilerine özgü stratejiler ve modeller geliştirilmiştir. Dikkat edilmesi gereken nokta, sanayi altyapılarında, tedarik zincirlerinde ve firmalardaki farklılıkların; problemlerin ve çözüm önerilerinin ülke/endüstri/firma bazında ortaya konulmasını ve üretilmesini zorunlu kılmasıdır (Dowlatshahi, 2005). Türkiye de tersine lojistik ve tersine tedarik zinciri yönetimi konuları çok yenidir ve araştırmacılar tarafından hakettiği ilgiyi şimdiye kadar bulamamıştır. Bu bölümün alt paragraflarında Türkiye ye yönelik TTZY araştırmaları incelenmiştir. Konuyla ilgili araştırma fırsatları beşinci bölümde, araştırma soruları ise altıncı bölümde ortaya konulmaya çalışılmıştır. Ek 1 de ise çevreyle ilgili kabul edilmiş veya taslak halindeki yönetmelikler özetlenecektir Türkiye ye Yönelik TTZY Araştırmaları Ülkemizde yayımlanan bilimsel dergiler ve dünya ölçeğinde kabul gören başlıca bilimsel veri tabanlarında yapmış olduğumuz ayrıntılı tarama sonucunda konuyla ilgili olarak Türkiye ye yönelik çok az sayıda çalışma olduğunu saptamış bulunuyoruz. Bu çalışmaların bir kısmı, konunun genel çerçevesini özetlemektedir. Örneğin, Çukurova Üniversitesi Dergisi (Karaçay, 2005) ve Dokuz Eylül Üniversitesi Dergisi nde (Baki, 2003) yayımlanan iki makale konunun ülkemiz araştırmacılarına tanıtımını hedeflemiş, fakat hipotezler ve araştırma önerileri geliştirmeyi, ülkemiz sorunlarını saha araştırması ile belirlemeyi ve analiz etmeyi ya da strateji ve modeller üretme yoluyla çözümler sunmayı amaçlamamıştır. Tersine Lojistik : Zorunluluk Mu? Kazanç Mı? (Baki, 2003) başlıklı çalışmada reverse logistics kavramı dilimize tersine lojistik olarak çevrilmiş, tersine lojistik kavramı ve bu kavramın önemi detaylı olarak tanımlanarak, tedarik zinciri yönetimi içindeki yeri açıklanmıştır. Çalışmanın sonuç bölümünde ise, tersine lojistik yaklaşımının Avrupa Birliğine giriş sürecinde olan ülkemiz firmaları için hem yasal bir 16

17 zorunluluk olarak ortaya çıkacağı, hem de bu yaklaşımın karlılık ve rekabet açısından yeni fırsatlar sunabileceği gerçeğinden hareketle dağıtım, imalat ve lojistik hizmet sağlayan firmaların bu konuya odaklanması gerekliliği belirtilmiştir. Çukurova Üniversitesi Dergisi nde, 2005 yılı başında yayınlanan Tersine Lojistik: Kavram ve İşleyiş başlıklı makalede ise Karaçay (2005) tersine lojistik kavramının teknik yazında farklı şekillerde tanımlanma biçimlerini ortaya koyarak, tersine lojistik ile ileri lojistik sistemlerini karşılaştırmakta, tersine lojistikte geri dönüşlerin zaman ve miktarının belirsizliği, geri dönüşlerin taleplerle dengelenmesi ihtiyacı, geri dönen ürünlerin söküm vd. özellikleri ile ileri lojistiğe oranla çok daha farklı bir bilişim sistemine gereksinim yarattığını ve bu durumun da tersine lojistikte karşılaşılan temel sorunlar olarak ortaya çıktığını belirtmektedir. Şahin ve Baki (2004) ise tersine lojistiğin kavramsal yapısını incelemişler, çevreyi de dikkate alan bir model çerçevesinde ileri ve tersine lojistik süreçlerini tartışmışlardır. İmalatçıların ileri ve tersine lojistik zincirlerinin bütünleştirilmesi için önem taşıyan faktörler olarak çevre için tasarım, ürün hayat eğrisi ve bilgi analizi faktörlerini ele almışlardır. Türkiye ye yönelik olarak yapılmış ilk ve bildiğimiz kadarıyla tek çalışma, Sever ve Büyüközkan (2003) tarafından gerçekleştirilmiştir. Çalışma, 2002 yılında Johannesburg da gerçekleştirilen Dünya Sürdürülebilir Kalkınma Zirvesi hazırlık çalışmalarının raporundaki bilgileri değerlendirmekte ve Avrupa Birliği direktifleri doğrultusunda Türkiye için tersine lojistiğin stratejik önemine vurgu yapmaktadır. Araştırmacılar, Türkiye de uygulanabilecek bir tersine lojistik sistemi önerisinde bulunmuş, ayrıntıya girmeden sistemin ana yapısını ortaya koymuşlardır. Ülkemizde konuyla ilgili olarak gerçekleştirilmiş tez çalışmalarının bir listesi Yükseköğretim Kurulu Yayın ve Dokümantasyon Dairesi Tez Merkezi nde yapılan taramalar ile elde edilmiştir. Tarama sonucu, TTZY ile dolaylı olarak ilişkili sekiz yüksek lisans tezine rastlanmıştır. Bunlardan ikisi dikkat çekici bulunmuştur. Yonca Ercümen tarafından 1998 yılında tamamlanan Study on the characterization of waste automative lubricants in Turkey with an emphasis on reclaimability başlıklı yüksek lisans tezinde, Türkiye'deki atık otomotiv yağlama yağlarının geri kazanılabilirliği gözönünde tutularak sınıflandırma çalışması gerçekleştirilmiştir. Hülya Öznalbant ın 1998 yılındaki yüksek lisans tezi ise Çevre sorunları açısından geri dönüşüm sanayi (plastik-kağıt-cam-metal) başlığı ile tamamen geri dönüşüm 17

18 faaliyetlerine ilişkin bir çalışma özelliği taşımaktadır. Bu tezler, birer pilot çalışma niteliği taşımakta ve lokal analizler (bir firma, bir belde vb.) içermektedir. 5. Araştırma Konuları ve Fırsatları TTZY alanındaki teknik yazın, son yıllarda giderek artan bir hızla zenginleşmekte, teorik araştırmalar yanında özelikle ABD ile AB endüstrileri ve firmalarına yönelik çalışmalar çoğalmaktadır. Daha önce de vurgulandığı üzere, yayımlanan temel veri tabanlarında Türkiye de faaliyet gösteren firmalar ve endüstriler üzerine yapılmış bir saha araştırması, modelleme önerisi ya da bir örnek olay analizine rastlanmamıştır. Ülkemizin AB ile uyum çerçevesi içinde çevreye yönelik direktifleri/yönetmelikleri kabul etmek zorunda olduğu günümüzde, yaşanan (yaşanacak) sorunların analiz edilmesi, yapılması gerekenlerin saptanması ve sorunlara yönelik çözüm önerilerinin geliştirilmesi, makro bazda Türk ekonomisinin ve farklı sanayi dallarının, mikro bazda ise Türkiye de faaliyet gösteren firmaların rekabet gücünü çok büyük oranda etkileyecek ve aynı zamanda merkezi ve yerel politika yapıcılarının karar verme süreçlerini kolaylaştırma işlevini yerine getirecektir. Diğer ülke araştırmacılarının ortaya koydukları strateji, çözüm ve modelleme önerileri dikkat çekici olmakla birlikte, ilgili ülke, sanayi ya da firma sorunlarına çözümler üretmeyi hedeflediklerinden, Türkiye için yol gösterici ve ufuk açıcı olmaktan öteye gitmemektedirler. Bu nedenle, ülkemiz araştırmacılarının tersine tedarik zinciri yaklaşımını ayrıntılı bir biçimde analiz etmeleri ve ortaya çıkan sonuçlar doğrultusunda çözüm alternatifleri üretmeleri, ülkemizin sürdürülebilir kalkınma potansiyelinin artırılabilmesi açısından bir zorunluluk teşkil etmektedir. Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından kabul edilen ya da kabul edilmesi planlanan AB Uyum Yasaları ile bağlantılı çevre yönetmelikleri ve araştırma fırsatları dikkate alınarak hazırlanacak araştırma önerilerinin, bütünleşik bir yapıya sahip olması gerektiğine inanılmaktadır. Yürütülecek araştırmaların, yönetmeliklerin belirledikleri sorumluluklar kapsamında, üreticiler, tüketiciler, aracı firmalar, üçüncü parti lojistik firmaları, yerel yönetimler ve ilgili bakanlıkları içermesi bir zorunluluk olmaktadır. Çıkış noktaları bu saptamalar olmak üzere konuyla ilgili başlıca araştırma ve uygulama alanları şunlardır: (1) Farklı sanayi kollarında tersine tedarik zinciri tasarımını ve yönetimini etkileyen/etkileyecek, kabul edilmiş ya da kabul edilmesi planlanan çevre ve 18

19 endüstriyel standartlarla ilgili AB uyum yasalarının/yönetmeliklerinin incelenmesi, yorumlanması ve uygulama imkanlarının tartışılması, (2) AB ve diğer ülke deneyimlerinin, yayımlanmış teknik yazın ve ilgili kurumların yapmış oldukları çalışmalar yoluyla incelenmesi, (3) Türkiye de tüketicilerin geri kazanım için kullanılmış ürün toplanması konusundaki duyarlılık ve katılım arzularının belirlenmesi, (4) Tüketicilerin yeniden üretilecek ya da yenilenecek ürünlere olan potansiyel tepkilerini ölçmeye yönelik olarak önermelerin tespit edilmesi, bir saha araştırmasının düzenlenmesi, belirlenen önermelerin sınanması ve sonuçların ortaya konması, (5) Uyum yasalarının ışığı altında, ülkemiz endüstrilerinde (eğer varsa) tersine tedarik zinciri altyapılarının ve yaşanan sorunların belirlenmesi ve endüstriyel bazda, firma düzeyinde ve yerel yönetimler açısından yapılması gerekenlerin saptanması, (6) Yerel yönetimlere yönelik bir saha ve mevzuat araştırmasının yapılması, sorumlulukların, sorunların ve ihtiyaçların belirlenmesi, (7) İlgili bakanlıkların sorumluluklarının ve görev alanlarının tespit edilmesi, (8) Yapılan saha araştırmalarının sonucunda belirlenen sorunlar, tüketici ihtiyaçları ve tepkileri, uyum yasaları, Türkiye de toplum, endüstri ve firma ihtiyaçları ve yerel yönetimlerin sorumlulukları göz önünde bulundurularak, kısa ve uzun dönemli stratejilerin ortaya konulması, tedarik zinciri tasarımı, envanter yönetimi ve çizelgeleme sistemlerine ilişkin bütünleşik model önerilerinin geliştirilmesi ve ilişkili karar destek ve bilgi yönetimi sistemlerinin tasarlanması, (9) Elde edilecek sonuçların paylaşımı için toplantılar düzenlenmesi, bulgu ve sonuçların karar vericiler ve politika yapıcıları ile paylaşılması, ve son olarak (10) Geliştirilen genel ve endüstri temelli stratejilerin, modellerin ve bilgi yönetimi sistemlerinin uygulanmasına ilişkin bir yol haritasının hazırlanarak, karar verme sürecinde yer alan merkezi ve yerel politika yapıcılarının ve endüstriyel firma yöneticilerinin hizmetine sunulması. Çalışmanın bundan sonraki bölümünde, bu araştırma alanlarıyla ilgili önermeler ve araştırma soruları yer alacaktır. 6. Türkiye de Yapılacak Saha Araştırmaları İçin Temel Önermeler Çevre yönetimine ilişkin AB uyum yasaları ve yönetmeliklerinin benimsenmesi, Türkiye de sanayinin, bu sürecin gerektirmiş olduğu değişiklikleri gerçekleştirmesini 19

20 zorunlu kılmaktadır/kılacaktır. Kabul edilen ya da kabul edilmesi planlanan yönetmeliklerin neden olacağı etkilerin analizi ise, öncelikle ilgili önermelerin geliştirilmesini gerektirmektedir. Prahinski ve Kocabaşoğlu (2005), makalelerinde bu yöntemi benimsemişler, önermeler belirlemenin önemine vurgu yapmışlar ve geri kazanım alanında analiz edilmesi gereken bazı genel önermeleri belirlemişlerdir. Jahre (1995); Almanya, ABD, Hollanda, Norveç, İsveç ve Danimarka da var olan evsel atık toplama yöntemlerinden 47 sini inceleyerek tersine lojistik kanallarının özelliklerini ortaya koymuştur. Daha sonraki çalışmalarda araştırılmak üzere konuyla ilgili pek çok önerme geliştirmiştir. Bu makalede de, benzer şekilde, önermeler geliştirilmiştir. Yeniden kazanım sürecinin başlangıç noktasının tüketici olması ve yeniden kazanılan ürünlerin tüketici üzerinde yaratacağı etkinin önemi nedeniyle ilk öneri grubu, tüketici analizine yönelik olurken, Türkiye de farklı sektörlerde faaliyet gösteren firmaların, yeni çevre yönetmelikleri ve direktifleri ile değişen çevre, lojistik ve tedarik zinciri yönetimi anlayışlarını analiz etmeyi hedefleyen önermeler ikinci öneri grubunu oluşturmaktadır. Üçüncü grupta yerel yönetimlerin sorumluluklarını belirlemeye yönelik araştırmalara kaynak oluşturacak önermeler yer almaktadır. Dördüncü grup ise ilgili Bakanlığın sorumluluk alanları ile ilgili önermeleri içermektedir Çevre Yönetmelikleri Kapsamında Tüketici Bakışını Analiz Etmeye Dönük Önermeler Tersine tedarik zinciri üzerine herhangi bir karar alma süreci, tüketiciler ve onların ihtiyaçları ile başlamak zorundadır (Dowlatshahi, 2005). Bu temel varsayımdan hareketle aşağıdaki önermeler geliştirilmiştir. Önerme 1: Türkiye de tüketiciler, geri kazanılan ürünlerin yeni ürünler kadar kaliteli olduğuna inanmaktadırlar. İlgili araştırma sorusu: Tüketiciler yeniden üretilen ürünlerin kalite seviyesini nasıl değerlendirmektedirler? Önerme 2: Türkiye de tüketicilerin geri kazanılan ürünlere olan talebi yüksek seviyededir. 20

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Amaç Değişen ve gelişen müşteri isteklerinin en verimli

Detaylı

Yeşil Lojistiğin Tersine Lojistik ile İlişkisi ve Sürdürülebilir Kalkınma İçin Önemi. Araş.Gör. Güneş KÜÇÜKYAZICI Yrd.Doç.Dr. Murat BASKAK YAEM, 2010

Yeşil Lojistiğin Tersine Lojistik ile İlişkisi ve Sürdürülebilir Kalkınma İçin Önemi. Araş.Gör. Güneş KÜÇÜKYAZICI Yrd.Doç.Dr. Murat BASKAK YAEM, 2010 Yeşil Lojistiğin Tersine Lojistik ile İlişkisi ve Sürdürülebilir Kalkınma İçin Önemi Araş.Gör. Güneş KÜÇÜKYAZICI Yrd.Doç.Dr. Murat BASKAK Sunum Plânı Tedârik Zinciri ve Tedârik Zinciri Yönetimi Lojistik

Detaylı

Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu. I) Pazarlama Stratejilerine Giriş

Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu. I) Pazarlama Stratejilerine Giriş Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu I) Pazarlama Stratejilerine Giriş Pazarlama Nedir? Pazarlama: Müşteriler için değer yaratmayı, bunu tanıtma ve sunmayı; örgütün ve paydaşlarının yararına olacak şekilde müşteri

Detaylı

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi

Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Daha Yeşil ve Daha Akıllı: Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Çevre ve İklim Değişimi Bu sunum Greener and Smarter, ICTs, the Environment and Climate Change başlıklı Eylül 2010 tarihli OECD raporundan uyarlanmıştır.

Detaylı

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi

DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Balanced Scorecard DSK nın Ortaya Çıkışı ve Gelişimi Bu yöntemin ortaya çıkışı 1990 yılında Nolan Norton Enstitüsü sponsorluğunda gerçekleştirilen, bir yıl süren ve birçok şirketi kapsayan Measuring performance

Detaylı

PAZARLAMA. İnsan ihtiyaç ve isteklerini karşılamaya yönelik mübadele işlemidir.

PAZARLAMA. İnsan ihtiyaç ve isteklerini karşılamaya yönelik mübadele işlemidir. 1 PAZARLAMA İnsan ihtiyaç ve isteklerini karşılamaya yönelik mübadele işlemidir. 2 Pazarlama İşlevi Mevcut ve potansiyel alıcılara istek tatmin edici ürün, hizmet ve bilgileri sunmak üzere planlama, fiyatlandırma,

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN

Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Neden? Bir ișletme sistemi için en kilit etken MÜȘTERİdir. Müșteri açısından ișletmeleri etkileyen güncel etkiler: Müșteri sayısı artmaktadır.

Detaylı

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar

Türkiye de Stratejik Çevresel Değerlendirme: İhtiyaçlar, Zorluklar ve Fırsatlar Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu

TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu TÜBİSAD Bilişim Çözümleri Platformu Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmeler sektörde üretilen mal ve hizmetlerin hedef kitleye yeterli düzeyde ulaşmasını da zorlaştırıyor. Artık sadece

Detaylı

Pazarlama İlkeleri. Editör Yrd. Doç. Dr. Serpil YILMAZ

Pazarlama İlkeleri. Editör Yrd. Doç. Dr. Serpil YILMAZ Pazarlama İlkeleri Editör Yrd. Doç. Dr. Serpil YILMAZ Yazarlar Yrd. Doç Dr. Ali GÜLÇUBUK Yrd.Doç.Dr.Akif ALTINBIÇAK Yrd.Doç.Dr. Berrin YÜKSEL Yrd.Doç.Dr. Emin Akkılıç Yrd Doc. Dr. Gülnur ETİ İÇLİ Yrd.

Detaylı

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ (PZL208U)

Detaylı

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ

BELEDİYELERCE BİLGİ SAĞLANACAK İDEP EYLEMLERİ Arazi Kullanımı ve Ormancılık 3. ORMAN, MERA, TARIM VE YERLEŞİM GİBİ ARAZİ KULLANIMLARI VE DEĞİŞİMLERİNİN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİNİ OLUMSUZ YÖNDE ETKİLEMESİNİ SINIRLANDIRMAK 5. 2012 yılında yerleşim alanlarında

Detaylı

DEĞER MÜHENDİSLİĞİ. Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi. Maltepe Üniversitesi - 2014

DEĞER MÜHENDİSLİĞİ. Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi. Maltepe Üniversitesi - 2014 DEĞER MÜHENDİSLİĞİ Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi Maltepe Üniversitesi - 2014 GİRİŞ Günümüzün rekabetçi koşullarında varlığını sürdürmek isteyen işletmeler, düşük maliyetli, yüksek kaliteli ve müşteri isteklerine

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci)

İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İŞLETME POLİTİKASI (Stratejik Yönetim Süreci) İşletmenin uzun dönemde yaşamını devam ettirmesine ve sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlamasına yönelik bilgi toplama, analiz, seçim, karar ve uygulama

Detaylı

ARAZİ KULLANIM PLANLAMASI

ARAZİ KULLANIM PLANLAMASI ARAZİ KULLANIM PLANLAMASI ön koşul kavramsal uzlaşı niçin planlama? toplumsal-ekonomikhukuksal gerekçe plan kapsam çerçevesi plan yapımında yetkiler planın ilkesel doğrultuları ve somut koşulları plan

Detaylı

Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek

Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek Müzakere Becerileri ile Satış Performansını Geliştirmek Wilson Learning in yaptığı araştırma, Evet e Doğru Müzakere eğitiminin satış performansı üzerindeki etkisini değerlendirmek üzere geliştirilmiştir.

Detaylı

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR

2013/101 (Y) BTYK nın 25. Toplantısı. Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] KARAR 2013/101 (Y) Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin İzlenmesi [2013/101] BTYK nın 2009/102 no.lu kararı kapsamında hazırlanan ve 25. toplantısında onaylanan Üstün Yetenekli Bireyler Stratejisi nin koordinasyonunun

Detaylı

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar İŞLETMELERİN AMAÇLARI Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge Kar ın İşlevleri

Detaylı

1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ

1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 PAZARLAMA KAVRAMI VE PAZARLAMANIN GELİŞİMİ 11 1.1. İşletme Fonksiyonu Olarak Pazarlama Fonksiyonu 13 1.1.1. Pazarlama Fonksiyonları 14 1.2. Pazarlamanın Tanımı 15 1.3. Pazarlamanın

Detaylı

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi

Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri. 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Performans Denetimi Hesap verebilirlik ve karar alma süreçlerinde iç denetimin artan katma değeri 19 Ekim 2015 XIX.Türkiye İç Denetim Kongresi Place image here with reference to guidelines Serhat Akmeşe

Detaylı

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER

TÜRKİYE ÇEVRE POLİTİKASINA ÖNEMLİ BİR DESTEK: AVRUPA BİRLİĞİ DESTEKLİ PROJELER Technical Assistance for Implementation Capacity for the Environmental Noise Directive () Çevresel Gürültü Direktifi nin Uygulama Kapasitesi için Teknik Yardım Projesi Technical Assistance for Implementation

Detaylı

Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı

Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı 1 / 30 İçerik Amaç / Hedef Önem Kamu Destekleri Temel Kavramlar Değerlendirme ne işe yarar? Yöntem 2 / 30 Amaç / Hedef Amaç Etki değerlendirme konusunda,

Detaylı

LOJİSTİK VE TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ UZMANLIK PROGRAMI

LOJİSTİK VE TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ UZMANLIK PROGRAMI LOJİSTİK VE TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ UZMANLIK PROGRAMI LOJİSTİK VE TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ UZMANLIK PROGRAMI Program 1: Program 2: Taşımacılık Yönetimi Depo Yönetimi Stok Yönetimi Satınalma ve Tedarik

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM: TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİNE GİRİŞ

BİRİNCİ BÖLÜM: TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİNE GİRİŞ İÇİNDEKİLER Önsöz... v İçindekiler... vii BİRİNCİ BÖLÜM: TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİNE GİRİŞ 1.1 Tedarik Zincirinin Temel Fonksiyonları... 8 1.1.1 Üretim... 8 1.1.2 Envanter Yönetimi... 16 1.1.3 Taşıma ve

Detaylı

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK

İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK İŞLETME 2020 MANİFESTOSU AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Daha kapsayıcı bir toplum için sözlerini eyleme dökerek çalışan iş dünyası ve hükümetler AVRUPA DA İHTİYACIMIZ OLAN GELECEK Avrupa da önümüzdeki

Detaylı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı 3i Programme Taahhütname ARKA PLAN BİLGİSİ Temel denetim alanları olan mali denetim, uygunluk denetimi ve performans denetimini kapsayan kapsamlı bir standart seti (Uluslararası

Detaylı

BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı. Faaliyet GA1.3

BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı. Faaliyet GA1.3 ENPI-Karadeniz Havzasında Sınır Ötesi İşbirliği Programı 2007-2013 BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı GA1: Mevcut Dış Durumun Analizi Veri ve Bilgi Toplanması ve Dağıtılması Faaliyet

Detaylı

EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI

EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI EK 4 AVRUPA BĐRLĐĞĐ MÜKTESEBATININ ÜSTLENĐLMESĐNE ĐLĐŞKĐN TÜRKĐYE ULUSAL PROGRAMI KAPSAMINDA TEMĐZ (SÜRDÜRÜLEBĐLĐR) ÜRETĐM ĐLE ĐLGĐLĐ UYUM ÇALIŞMALARI Avrupa Birliği Müktesebatının Üstlenilmesine Đlişkin

Detaylı

İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ İNOVASYON SİSTEMİ: Öne Çıkan Konular. Atilla Hakan ÖZDEMİR

İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ İNOVASYON SİSTEMİ: Öne Çıkan Konular. Atilla Hakan ÖZDEMİR İRLANDA BİYOTEKNOLOJİ İNOVASYON SİSTEMİ: Öne Çıkan Konular Atilla Hakan ÖZDEMİR PhD, MBA, PMP Biyoteknoloji Sektörel İnovasyon Sistemi Semineri 3 Nisan 2013, Ankara İrlanda Göstergeler 2005 2012 Nüfus

Detaylı

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI Bölgesel Yenilik Stratejisi Çalışmaları; Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi İstanbul Bölgesel Yenilik Stratejisi Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi Önemli Not: Bu anketten elde

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies (guldem.okem@ceps.eu) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği

Detaylı

Proje DöngD. Deniz Gümüşel REC Türkiye. 2007,Ankara

Proje DöngD. Deniz Gümüşel REC Türkiye. 2007,Ankara Proje Yönetiminde Y Temel Kavramlar Proje DöngD ngüsü Yönetimi ve Mantıksal Çerçeve eve Yaklaşı şımı Deniz Gümüşel REC Türkiye 2007,Ankara TEMEL KAVRAMLAR Proje nedir? Proje Yönetimi nedir???? Proje Döngüsü

Detaylı

TEMİZ ÜRETİM (EKO-VERİMLİLİK) ALANINDA YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR & ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ KONUSUNDA ÜSTLENİLEBİLECEK ROLLER

TEMİZ ÜRETİM (EKO-VERİMLİLİK) ALANINDA YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR & ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ KONUSUNDA ÜSTLENİLEBİLECEK ROLLER T.C. BİLİM, SANAYİ VE TEKNOLOJİ BAKANLIĞI VERİMLİLİK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMİZ ÜRETİM (EKO-VERİMLİLİK) ALANINDA YÜRÜTÜLEN ÇALIŞMALAR & ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ KONUSUNDA ÜSTLENİLEBİLECEK ROLLER KALKINMA AJANSLARI

Detaylı

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları Ekonomi Bakanligi Ev Sahipliginde Özet 5 Ekim 2015 Hilton Istanbul Bosphorus Hotel İstanbul,

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501

DERS BİLGİLERİ. Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501 Müfredat I. Yarıyıl Bilimsel Araştırma Yöntemleri Ders Adı Kodu Yarıyıl T+U Saat İŞL YL 501 Kredi AKTS Güz 3 3 6 Dili Seviyesi Yüksek Lisans Türü Zorunlu Amacı Öğrencilerin bilim ve bilim felsefesi konusunda

Detaylı

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları 29 Mayıs 2013 tarihinde MMKD Stratejik İletişim Planı nı oluşturmak amacıyla bir toplantı yapıldı. Toplantının ardından, dernek amaç ve faaliyetlerinin

Detaylı

yönetimi vb. lisans ve yüksek lisans programlarındaki öğrenciler için kapsamlı bilgilenme imkânı sağlamaktadır.

yönetimi vb. lisans ve yüksek lisans programlarındaki öğrenciler için kapsamlı bilgilenme imkânı sağlamaktadır. Önsöz Günümüzde, hemen hemen her tür ve boyutta organizasyonda, görevleri proje olarak organize etmek yaygınlaşmıştır. Bunun en temel nedenlerinden biri çağdaş yönetim anlayışının hiyerarşik örgüt yapısından

Detaylı

Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi. Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü

Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi. Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Türkiye Sosyoekonomik Statü Endeksi Geliştirme Projesi Proje Yürütücüsü Yrd. Doç. Dr. Lütfi Sunar İstanbul Üniversitesi Sosyoloji Bölümü Projenin Konusu, Amacı ve Anahtar Kelimeler Projemizin Konusu: Türkiye

Detaylı

SANGEM nedir ve nasıl bir oluşumdur?

SANGEM nedir ve nasıl bir oluşumdur? SANGEM nedir ve nasıl bir oluşumdur? Kısa adı SANGEM olan Sanayi Geliştirme Merkezi, Eskişehir Sanayi Odası (ESO) nın öncülüğünde Eskişehir sanayine rekabet üstünlüğü kazandırmak, yenilikçi sanayi modeli

Detaylı

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 KOBİ lere Yönelik Destekler -Kalkınma Ajansları -KOSGEB -TÜBİTAK -Bilim Sanayi

Detaylı

SAĞLIK VE KAMU BİNALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ SEMPOZYUMU

SAĞLIK VE KAMU BİNALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ SEMPOZYUMU SAĞLIK VE KAMU BİNALARINDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ SEMPOZYUMU H Şubat 2015 26/27Meyra Palace Otel/Ankara 1 H Sempozyum Daveti Sağlık alanında enerjinin kullanımında tasarruf sağlamak ve enerji verimliliğine

Detaylı

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI

İSTANBUL ATIK MUTABAKATI İSTANBUL ATIK MUTABAKATI 2013 ün Mayıs ayında İstanbul da bir araya gelen dünyanın farklı bölgelerinden belediye başkanları ve seçilmiş yerel/bölgesel temsilciler olarak, küresel değişiklikler karşısında

Detaylı

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Satıcılar Hizmetlerini Nasıl Farklılaştırırlar? Wilson Learning in beş farklı kuruluşla yaptığı araştırmanın amacı, satıcıların farklılık ve rekabet avantajı yaratmadaki

Detaylı

ÜSİMP UNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİ DENEYİMLERİ ÇALIŞTAYI, 9-10 Ocak 2013, Ankara

ÜSİMP UNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİ DENEYİMLERİ ÇALIŞTAYI, 9-10 Ocak 2013, Ankara ÜSİMP UNİVERSİTE SANAYİ İŞBİRLİĞİ DENEYİMLERİ ÇALIŞTAYI, 9-10 Ocak 2013, Ankara SUNUM İÇERİĞİ 1. İstanbul Sanayi Odası nın Sanayi Üniversite İşbirliğine Bakışı ve Bu Kapsamdaki Rolü 2. Sanayi- Üniversite

Detaylı

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ Tedarik Zinciri Nedir? Hammadde temini yapan, onları ara mal ve nihai ürünlere çeviren, nihai ürünleri müşterilere dağıtan, üretici ve dağıtıcıların oluşturduğu bir ağdır. TARLADAN

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi

Tedarik Zinciri Yönetimi Tedarik Zinciri Yönetimi -Tedarik Zinciri Ağı Tasarımı- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Ağ tasarımı, tedarik zinciri açısından üç karar düzeyini de ilgilendiren ve bu düzeylerde etkisi olan bir konudur. Zincirin

Detaylı

T. C. KAMU İHALE KURUMU

T. C. KAMU İHALE KURUMU T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ BT Strateji Yönetimi BT Hizmet Yönetim Politikası Sürüm No: 6.0 Yayın Tarihi: 26.02.2015 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu Tüm hakları

Detaylı

BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ

BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ Murat BAYRAM Binalarda Enerji Verimliliği Şubesi Şube Müd.V. bayram.bay@gmail.com Enerji Nedir? İş yapabilme kabiliyetidir. Enerji Yönetimi Nedir? Yaşam için gerekli

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı. Hatice Şafak BOZKIR İG Uzmanı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı. Hatice Şafak BOZKIR İG Uzmanı T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı Hatice Şafak BOZKIR İG Uzmanı ? UR-GE Tebliği nin Çıkış Noktası UR-GE Tebliği nin Vizyonu ve Yapıtaşları UR-GE

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3.

Detaylı

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 HAZIRLAYAN: MURAT KOÇAK Müfettiş KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Teftiş Kurulu

Detaylı

Pazar Bölümlendirmesi Pazar Araştırması Pazarlama Araştırması

Pazar Bölümlendirmesi Pazar Araştırması Pazarlama Araştırması Pazar Bölümlendirmesi Pazar Araştırması Pazarlama Araştırması Umut Al umutal@hacettepe.edu.tr - 1 Pazar Bölümlendirmesi Bir kurumun ürün ve hizmetlerine talep gösteren bireylerin oranı ile kurumun ürün

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ 1.Giriş Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı Kamu idarelerinin mali yönetimini düzenleyen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003

Detaylı

Hedefler, Aktiviteler, Çıktılar

Hedefler, Aktiviteler, Çıktılar Technical Assistance for Implementation of the By-Law on Strategic Environmental Assessment EuropeAid/133447/D/SER/TR Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliği'nin Uygulanması Teknik Yardım Projesi

Detaylı

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler İşlevsel Stratejiler İşletmedeki yönetim düzeylerine göre yapılan strateji sınıflamasında orta veya alt yönetim düzeylerinde hazırlanmakta ve uygulanmakta olan stratejilerdir. KURUMSAL STRATEJİLER İş Yönetim

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve KADIN Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB nin kadın-erkek eşitliği ile ilgili temel ilkeleri AB nin kadın istihdamı hedefi AB de toplumsal cinsiyete duyarlı

Detaylı

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey. GT Türkiye İşletme Risk Hizmetleri Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.com İşletme Risk Hakkında Risk, iş yaşamının ayrılmaz bir parçasıdır ve kaçınılmazdır.

Detaylı

Elektrik Perakende Sektörü. Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları. 30 Eylül 2015

Elektrik Perakende Sektörü. Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları. 30 Eylül 2015 Elektrik Perakende Sektörü Perakende Pazarında İş Geliştirme Fırsatları 30 Eylül 2015 2015 Deloitte Türkiye. Member of Deloitte Touche Tohmatsu Limited 1 Elektrik perakende pazarında sektör içi/dışı oyuncularla

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır?

Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Sağlık Hizmetlerinde Pazarlamaya Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Alvin Toffler in endüstrinin gelişmesi yaklaşımı Pazarlama nedir? Kullanımı neden önemlidir? Pazarlama olanaklarının kullanımı, eğitim ve geliştirme

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN

Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Bileşenleri Tedarik zincirlerinde üç temel bileșenden söz edilebilir: Aktörler: Tedarik zinciri

Detaylı

www.maviperde.com Elektronik ticaret e-ticaret

www.maviperde.com Elektronik ticaret e-ticaret www.maviperde.com 1995 li yıllardan sonra Dünyada ve Türkiye'de elektronik ticaretin ön plana çıkmasıyla ve gelecek yıllarda mekanik perde sistemi pazarının çoğunu elektronik ticaretle olacağı varsayımı

Detaylı

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar

Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 28. Toplantısı. Yeni Kararlar Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 8. Toplantısı Yeni Kararlar İÇİNDEKİLER. Yeni Kararlar.. Üniversitelerin Ar-Ge Stratejilerinin Geliştirilmesine Yönelik Çalışmalar Yapılması [05/0].. Doktora Derecesine

Detaylı

HASTANE HİZMET KALİTE STANDARTLARI METODOLOJİSİ

HASTANE HİZMET KALİTE STANDARTLARI METODOLOJİSİ HASTANE HİZMET KALİTE STANDARTLARI METODOLOJİSİ Sağlıkta Dönüşüm Programının ana hedeflerinden biride sağlık hizmetlerinde sürekli kalite gelişimini sağlamaktır. 2003 yılında ülkemize özgü bir uygulama

Detaylı

EĞİTİM VE ÖĞRETİM 2020 BİLGİ NOTU

EĞİTİM VE ÖĞRETİM 2020 BİLGİ NOTU EĞİTİM VE ÖĞRETİM 2020 BİLGİ NOTU Sosyal, Bölgesel ve Yenilikçi Politikalar Başkanlığı (ŞUBAT 2014) Ankara 0 Avrupa 2020 Stratejisi ve Eğitim de İşbirliğinin Artan Önemi Bilimsel ve teknolojik ilerlemeler

Detaylı

Gürcan Banger SANGEM 1

Gürcan Banger SANGEM 1 Gürcan Banger SANGEM 1 Pazarlama Pazarlama; tüketicinin ihtiyaçlarını karşılayacak ürün ve hizmetlerin tedarik edilmesidir. Pazarlama; müşterinin ne istediğini keşfetmek, şirketin ürünlerini bu isteği

Detaylı

Pazar Bölümlendirmesi

Pazar Bölümlendirmesi Pazar Bölümlendirmesi Umut Al H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü umutal@hacettepe.edu.tr Pazar Bölümlendirmesi Bir kurumun ürün ve hizmetlerine talep gösteren bireylerin oranı ile kurumun ürün ve hizmetleriyle

Detaylı

Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği

Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği Yazılım ve Uygulama Danışmanı Firma Seçim Desteği Kapsamlı bir yazılım seçim metodolojisi, kurumsal hedeflerin belirlenmesiyle başlayan çok yönlü bir değerlendirme sürecini kapsar. İş süreçlerine, ihtiyaçlarına

Detaylı

TTGV ÇEVRE PROJE FAALİYETLERİ VE İŞBİRLİĞİ AĞLARI OLUŞTURULMASI PROJESİ

TTGV ÇEVRE PROJE FAALİYETLERİ VE İŞBİRLİĞİ AĞLARI OLUŞTURULMASI PROJESİ TTGV ÇEVRE PROJE FAALİYETLERİ VE İŞBİRLİĞİ AĞLARI OLUŞTURULMASI PROJESİ ÇİMENTO SEKTÖRÜ ÇEVRE GRUBU MESLEKTAŞLAR TOPLANTISI Emrah Alkaya Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı 12 Ekim 2012 Türkiye Çimento

Detaylı

T.C EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı

T.C EKONOMİ BAKANLIĞI. İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı T.C EKONOMİ BAKANLIĞI İhracat Genel Müdürlüğü KOBİ ve Kümelenme Destekleri Daire Başkanlığı 2010/8 SAYILI ULUSLARARASI REKABETÇİLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ DESTEĞİ Proje yaklaşımını ve kümelenme yaklaşımını esas

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

Girişimciler İçin Operasyon ve Değer Zinciri Yönetimi. Emre GÖLLÜ 17 Mart 2012

Girişimciler İçin Operasyon ve Değer Zinciri Yönetimi. Emre GÖLLÜ 17 Mart 2012 Girişimciler İçin Operasyon ve Değer Zinciri Yönetimi Emre GÖLLÜ 17 Mart 2012 Dersin İçeriği 2 Operasyon Yönetimi Nedir? Operasyon Yönetiminin Temel Kavramları İşletmelerde Operasyon Yönetimi Rekabetçi

Detaylı

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım Kısaca Müşteri İlişkileri Yönetimi Genel Tanıtım Başar Öztayşi Öğr. Gör. Dr. oztaysib@itu.edu.tr 1 MİY Genel Tanıtım 2 MİY Genel Tanıtım İçerik Müşteri İlişkileri Yönetimi Nedir? Neden? Tipleri Nelerdir?

Detaylı

28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri

28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri 28.06.2012 tarihli Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik in Risk Yönetimine İlişkin Düzenlemeleri Yönetici Özeti: 28.06.2012 tarihinde yayımlanan Bankaların İç Sistemleri Hakkında Yönetmelik ile

Detaylı

TURQUALITY Projesine Nasıl Başvurulur?

TURQUALITY Projesine Nasıl Başvurulur? TURQUALITY Projesine Nasıl Başvurulur? BAŞVURU ÖNCESİ Ön Koşul: Müracaat eden markanın Türkiye de tescilinin yapılmış olması, yurtdışında da ibraz edeceği İş Planında belirtilecek hedef pazarlarının en

Detaylı

Proje Hazırlama. Prof. Dr. Hasan Efeoğlu. Mühendislik Fakültesi E&E Müh. Bölümü

Proje Hazırlama. Prof. Dr. Hasan Efeoğlu. Mühendislik Fakültesi E&E Müh. Bölümü Proje Hazırlama Prof. Dr. Hasan Efeoğlu Mühendislik Fakültesi E&E Müh. Bölümü Hayat Sürecinde Kısa Orta ve Uzun Vadede planlanan bir yatırım-araştırma-geliştirme organizasyonları veya endüstriyel veya

Detaylı

ÜRETİCİ SORUMLULUĞU KAVRAM BELGESİ

ÜRETİCİ SORUMLULUĞU KAVRAM BELGESİ ÜRETİCİ SORUMLULUĞU KAVRAM BELGESİ Üretici Sorumluluğu İlkesi bir ürün için üretici sorumluluğunun ürün ömrünün tüketici sonrası aşamasına kadar uzandığı çevre politikası yaklaşımı olarak tanımlanabilir.

Detaylı

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ

ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ ELEKTRİKLİ ARAÇLARIN VE YAKIT ETKİNLİK POLİTİKALARININ PETROL FİYATLARINA ETKİSİ Ersin ÖKTEM 1 Yrd.Doç.Dr. İzzettin TEMİZ 2 1 Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı TPAO, eoktem@tpao.gov.tr 2 Gazi Üniversitesi

Detaylı

Strateji Analizi 1/20

Strateji Analizi 1/20 Strateji Analizi Deniz GümüşelG REC TürkiyeT 1/20 Strateji Nedir? Strateji Analizi Önceden belirlenen bir amaca ulaşmak için tutulan yol. Strateji Analizi Nedir? Paydaşların, sorun ve hedeflerin aratırıldığı

Detaylı

BAŞVURU FORMU ÖRNEK DÖKÜMAN

BAŞVURU FORMU ÖRNEK DÖKÜMAN BAŞVURU FORMU ÖRNEK DÖKÜMAN YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ GELİŞTİRME BÖLGESİ TEKNOPARK A.Ş YTÜ TEKNOPARK BİLGİ FORMU Bu formu, YTÜ- TEKNOPARK bünyesinde oluşturmayı düşündüğünüz birim için doldurunuz.

Detaylı

Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji KASIM 2014 KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ

Detaylı

GALATASARAY ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJELERİ MÜHENDİSLİK VE TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ÖĞRETİM ÜYELERİ TARAFINDAN YÜRÜTÜLEN PROJELER (2008-2011)

GALATASARAY ÜNİVERSİTESİ BİLİMSEL ARAŞTIRMA PROJELERİ MÜHENDİSLİK VE TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ÖĞRETİM ÜYELERİ TARAFINDAN YÜRÜTÜLEN PROJELER (2008-2011) 08.401.001 08.401.002 08.401.003 Dikkat Seviyesindeki Değişimlerin Elektrofizyolojik Ölçümler İle İzlenmesi PFO(Patent Foramen Ovale) Teşhisinin Bilgisayar Yardımı İle Otomatik Olarak Gerçeklenmesi ve

Detaylı

Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz

Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz Türkiye de Ulusal Politikalar ve Endüstriyel Simbiyoz Ferda Ulutaş Türkiye Teknoloji Geliştirme Vakfı KALKINMA AJANSLARI VE BÖLGE PLANLARI İÇİN ENDÜSTRİYEL SİMBİYOZ ÇALIŞTAYI 31 Ocak 1 Şubat 2013 CK Farabi

Detaylı

Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması

Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması Kurumlarda Terminoloji Politikası ve Terminoloji Planlaması Doç. Dr. Ender Ateşman Hacettepe Üniversitesi Mütercim-Tercümanlık Bölümü Gündem Dil Politikası Terminoloji Politikası Dil Planlaması Terminoloji

Detaylı

İKLİM DOSTU ŞİRKET MÜMKÜN MÜ?

İKLİM DOSTU ŞİRKET MÜMKÜN MÜ? İKLİM DOSTU ŞİRKET MÜMKÜN MÜ? Gülçin Özsoy REC Türkiye Proje Uzmanı İklim Platformu Program Yöneticisi 22 Mart 2012, İzmir REC Türkiye REC Kuruluş Sözleşmesi Ekim 2002 de imzalandı; Ocak 2004 te yürürlüğe

Detaylı

Türkiye Klinik Kalite Programı

Türkiye Klinik Kalite Programı Türkiye Klinik Kalite Programı 3 Mayıs 2013 Dr. Hüseyin ÖZBAY Amaç: Türkiye de klinik kalitenin izlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik mevcut durum tespitinin yapılması ve klinik kalite ölçme ve değerlendirme

Detaylı

İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI

İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI 2014 İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI Açıklama Staj yapılan işletmelerde

Detaylı

Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı

Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı Avrupa Birliğine Uyum Danışma ve Yönlendirme Kurulu Toplantısı Sakarya Ticaret Borsası Sakarya da Tarım ve Hayvancılık Sektör Analizi ve Öneriler Raporu Projesi 1. Proje fikrini oluşturan sorunları nasıl

Detaylı

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar.

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar. SAĞLIK ARAŞTIRMALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DAİRE BAŞKANLIKLARI YÖNERGESİ Amaç MADDE 1- (1) Bu yönerge, Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilat yapısını, görevlerini, yetkilerini ve

Detaylı

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır.

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır. escarus hakkında Nisan 2011 de faaliyetine başlayan Escarus Sürdürülebilir Danışmanlık A.Ş., deneyimli ve profesyonel kadrosuyla sürdürülebilirlik çözümleri geliştirerek, danışmanlık hizmetleri vermek

Detaylı

PAZARLAMA DAĞITIM KANALI

PAZARLAMA DAĞITIM KANALI PAZARLAMA DAĞITIM KANALI Yrd. Doç. Dr. Hasan ALKAN Dağıtım kavramı üretilen mal ve hizmetler genellikle üretildikleri yerde zamanda uygun fiyatta ve yeterli miktarda talep edilmemektedir. Mal ve hizmetlerin

Detaylı

MTMD STRATEJİK HEDEFLER VE EYLEMLER 2014 MAYIS.2014 İZMİR

MTMD STRATEJİK HEDEFLER VE EYLEMLER 2014 MAYIS.2014 İZMİR MTMD STRATEJİK HEDEFLER VE EYLEMLER MAYIS. STRATEJİK HEDEFLER ÇALIŞTAYI NEDEN BURDAYIZ? AMACIMIZ, DERNEĞİN AMAÇLARINA ULAŞMASI İÇİN UZUN VADELİ, ORGANİZE, PLANLI VE ORTAK DAVRANIŞLARLA SİSTEMATİK BİR GÜÇ

Detaylı

DERS PROFİLİ. Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem. Tedarik Zincir Yönetimi. Man 622 I I 3+0+0 3 7. Ders Tipi.

DERS PROFİLİ. Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem. Tedarik Zincir Yönetimi. Man 622 I I 3+0+0 3 7. Ders Tipi. DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Tedarik Zincir Yönetimi Man 622 I I 3+0+0 3 7 Ön Koşul - Dersin Dili Ders Tipi İngilizce Zorunlu Dersin Okutmanı Dersin Asistanı

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI Sürdürülebilirlik vizyonumuz 150 yıllık bir süreçte inşa ettiğimiz rakipsiz deneyim ve bilgi birikimimizi; ekonomiye, çevreye, topluma katkı sağlamak üzere kullanmak, paydaşlarımız

Detaylı

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler ECA Bölge Perspektifi Marius Koen TÜRKİYE: Uygulama Destek Çalıştayı 6-10 Şubat 2012 Ankara, Türkiye 2 Kapsam ve Amaçlar

Detaylı

İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ. Hazine Müstaşarlığı Kalkınma Bakanlığı Maliye Bakanlığı Sosyal Taraflar

İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ. Hazine Müstaşarlığı Kalkınma Bakanlığı Maliye Bakanlığı Sosyal Taraflar TARIM SEKTÖRÜ 1. Tarım sektöründe istihdam şartları iyileştirilecektir. 1.1 Tarıma yönelik destekler ihtisaslaşmayı ve istihdamı korumayı teşvik edecek biçimde tasarlanacaktır. Hayvancılık (Tarım Reformu

Detaylı

Üretim Yönetimi. 3.1. Ürün Tasarımı 19.02.2012. 3.1.1. Ürün Tasarımını Etkileyen Faktörler. Bölüm 3. Üretim Sistemlerinin Tasarımı ve Kuruluşu

Üretim Yönetimi. 3.1. Ürün Tasarımı 19.02.2012. 3.1.1. Ürün Tasarımını Etkileyen Faktörler. Bölüm 3. Üretim Sistemlerinin Tasarımı ve Kuruluşu Üretim Yönetimi Bölüm 3. Üretim Sistemlerinin Tasarımı ve Kuruluşu Yrd. Doç. Dr. Selçuk ÇEBİ http://scebi.ktu.edu.tr 3.1. Ürün Tasarımı Ürün tasarımı, ürünün fiziksel özelliklerini ve fonksiyonlarını açıkça

Detaylı

3. HAFTA-Grup Çalışması

3. HAFTA-Grup Çalışması KAMU MALİYESİNDE KARAR ALMA VE PERFORMANS YÖNETİMİ PROJESİ PERFORMANS YÖNETİMİ VE PERFORMANS ESASLI BÜTÇELEME 3. HAFTA-Grup Çalışması ANKARA 27 Ocak 2011 PERFORMANS ANLAŞMASI DPT den sorumlu bakan ile

Detaylı

LOJİSTİK ve TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ

LOJİSTİK ve TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ LOJİSTİK ve TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ Mehmet TANYAŞ İTÜ Endüstri Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi ve Lojistik Derneği (LODER) Başkanı ORACLE Applications Day 14.03.2006, İSTANBUL SUNUM PLANI Lojistik Yönetimi

Detaylı