Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê. III.2.B. Tevgera Jinên Kurd a li Tirkiyê û Serpêhatiya wê ya Xuyakirinê
|
|
- Çağatay Menderes
- 6 yıl önce
- İzleme sayısı:
Transkript
1 Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê III.2.B. Tevgera Jinên Kurd a li Tirkiyê û Serpêhatiya wê ya Xuyakirinê Münevver Azizoğlu Bazan Îlon 2017
2 2 III.2.B. Tevgera Jinên Kurd a li Tirkiyê û Serpêhatiya wê ya Xuyakirinê Ev nivîs di çarçoveya lêkolîna ku tevgerên jinan ên li Tirkiyê û Tevgera Jinên Kurd li bajêr û heremên cuda bi awayekî berhevdan dide dest, de hate nivîsandin. Ji ber vê sedemê ev nivîs ji hêlekê de têgihiştinên tevgerên jinan ên li welêt ên di derbarê Tevgera Jinên Kurd de û berevajiyê ve dê bigre dest û ji hêla din de dê xalên bi hev re û ji hev cuda tên dest girtin, binirxîne. Di beşa raporê ya bi navê Mînakên Tevgerên Jinan ên ji Qadên Lêkolînê 1 de, di çarçoveya nirxandina tevgerên jinan de Tevgera Jinên Kurd jî di bin vê pênaseyê de tê bi nav kirin. Bi giranî hevpeyvîner Tevgera Jinên Kurd wek aktoreke pêwîst li Tirkiyê dinirxînin. Ev tevger di nav hevpeyvînan de di mijarên wek civaka zayendî, pirsgirêka Kurd, nêrîna siyasî, sekna bîrdozî û hwd. de him ji derveyî rêxistinê û him jî ji hundir de bi gelek awayan tê şîrove kirin. Di vê nivîsê de dê destpêkê serpêhatiya xuyakirina Tevgera Jinên Kurd di nav Tevgerên Jinên Tirkiyê de bê dest girtin, dû re di çarçoveya lêkolînê de mijarên ku Tevgera Jinên Kurd digire dest û şîroveyên vê derbarê de ji derve û ji hundir de- bên nirxandin. Di dawiyê de xalên ku Tevgera Jinên Kurd û tevgerên jinên din ên Tirkiyê ji hev cuda dikin û digihînin hevdû dê bên dest girtin û bandora vê yekê li ser xebat û çalakiyên wan bê analize kirin. 1.1 Pêvajoya Dîrokî Rêxistinbuyîna jinên Kurd di dema komarê de li Tirkiyê û Kurdîstanê 2 heta salên 1970 an diçe. Piştî darbeya leşkerî ya sala 1980 an bi taybetî li metropolên Tirkîyê komên jinên Kurd, kovarên jinên Kurd û derdorên ku xwe ji partiyên sîyasî, femînîstên Tirkîyê û ji mêran serbixwe rêxistin dikin, derdikevin holê. Li ser rêxistinên jinên Kurd ên ku ji sala 1990 an şûn de zêdetir bi daxwazên siyasî derketine holê, bandorên serhildanên Kurdistana Tirkiyê, koçberiya metropolan û bi awayekî aktîf tevlîbûna nav Tevgera Kurd gelek mezin in (Açık 1 Ji bo agahiya berfirehtir, li nivîsa III.2.A. Mînakên Tevgerên Jinan ji Qadên lêkolînê (Polatdemir 2017) binerin. 2 Pêyva Kurdistanê tê wateya welatê Kurdan û bi vê peyvê welatekî ku bi sînoran hatiye xêz kirin û serdest e, nayê fêm kirin. Kurd ji hezar salan vir de ye gelekî ku li herema Mezopotamyayê-li Asyaya Pêşîn- bi cîh bûne, niştecihê vê derê ne û ji hezar salan vir de ye peyva Kurdistanê tê bikaranîn. (Strohmeier/Yalçın-Heckmann 2000:20).
3 3 2003: ). Ji salên 1990 î şûn de rêxistinbuyîna jinên Kurd mina komel, kom an jî derdorên kovaran dikare li ser du esasan bê nirxandin. Gruba yekemîn komên feminînîst ên jinên Kurd, ku xwe ji derveyî partî û sazîyan rêxistin kirine, ya duyemîn jî saziyên jinên Kurd, ên ku bi Tevgera Kurd re beramber pêş ketine. Komên femînîst ên Kurd ên serbixwe zêdetirî kar û xebatên xwe li Stenbolê meşandine (minak Koma Jinên Kurd ên Serbixwe-1990), heta dawiya salên 1990 an bi kovaran (Roza, Jûjîn, Jîn u Jiyan, hwd.) hebûna xwe parastine. Rêxistinên jinan ên ku bi tevgera Kurd re rastehev (paralel) pêş ketine, taybetî bi xebatên xwe yên li Stenbolê gihîştine nasnameyeke fermî. (minak Komeleya Jinên Welatparez a ku di sala 1991 an li Stenbolê hat damezirandin). Lê mixabîn ev sazî di encema pêkutiyên dewletê her tim hatine qedexe kirin û bi naveke din li Stenbolê an jî li bajereke din xebatên xwe domandine (Açık 2003: 135 ff.; Aktaş 2015: 2). Bi taybetî dema Serhildanan (Strohmeier/Yalçin-Heckman 2000; Açık 2003; Çağlayan 2007), ku di salên 1990 an de bi pêşengtiya jinan li bajarên Kurdan pêş ket, di rêxistinbuyîna jinan de roleke sereke dilîze. Hemû lêkolînên li ser jinên Kurd hatine çêkirin, girîngiya dema serhildanan tînin zimên. Di hevpeyvîna xwe da aktîvîsta Kongreya Jinên Azad KJA yê û di heman demî de (di dema lêkolînê de) berdevka Kongreya Jinên Azad Sara Aktaş, di serekebuyîna jinên Kurd de rola serhildanan bi awayekî berfireh tîne zimên: [ ] him bexwedanên zîndanan, him pevajoya serhildanan a ku berî salên 1990 î destpê kir û di salên 1990 an de xurtir berdewam kir, disa di salên 1990 an de asta tevlîbuna jinên Kurd a nav tekoşînê, [ev pêvajo hemî] rola jinan a di nav tekoşîna azadiyê de wek hêzekî bingehîn, sereke û pêşeng derxistin holê [...]. (Aktaş 2015: 2).3 Bi tevlîbûna dayikên Kurdan 4 a nav pêvajoyê, yên li ber deriyê zindanan li hevîya zarokên xwe 3 O açıdan hem 80' lerdeki cezaevi direnişleri, hem 90' lara gelirken başlayan ve 90' larda ivme kazanarak devam eden serhildan süreçleri [...], yine özgürlük mücadelesine Kürt kadınlarının katılım düzeyi beraberinde şunu getirdi: 90' larla birlikte aslında Kürt kadınlarının özgürlük mücadelesinde çok önemli bir figür olarak, bir dinamik olarak, bir temel öncü güç olarak öne çıkmasını besleyen süreçler oldu [...]. 4 Ji bo analîza kesayeten jinên Kurd binerin: Çağlayan (2007), Yalçın-Heckmann (1999).
4 4 bûn, yên ku zarokên xwe di pevçûnan de wenda kiribûn, taybetiya Tevgera Jinên Kurd di alîye girseyî de derxistin hole. Li alîyê din zêdebûna hejmara şervanên jin a di nava Tevgera Kurd di sala 1994 an de behsa 2000 şervanên jin tê kirin (Açık 2003: 144) û herweha ji HADEPê (Partîya Demokrasîya Gel) vir de bi avawekî aktîf cîhgirtina jinên Kurd a di nav partîyan ku mijara Kurd ji xwe re wekî mijarekî esasî digirin de, bû sedem ku mijara jin di demekî zû de di program û xebatên wan de ji xwe re cîh dît. Bi demê re her çiqas hêzên jinan bi awayekî xurt werin temsil kirin jî, di hemû qadan de, taybetî di nav partiyên siyasî û xebatên rêxistinkirinê de hebûna nezikatiyên baviksalar, berdevama rolên civaka zayendperest, Tevgera Jinên Kurd a li Tirkîyê xist nav analizên berfireh. Ji sala 1993 an şûn de, ji bo ku jin di alîyê leşkerî û polîtîk de zane û bi xwe bawer bibe, derbasbuyîna sistemekî otonom, ku tê de ji sisteme, malbat û zilamê qutbuyînê 5 bi xwe re tîne, esas girt Azmûna Tevgerên Jinan û yên Femînîst ên li Tirkiyê bi Tevgera Jinên Kurd a li Tirkiyê re Yekemîn tekîliyên rêxistinî yên jinên Kurd ên di nav Tevgera Jinên Kurd li Tirkiyê û rêxistinên femînîst ên Tirkîyê di destpeka 2000 an de bi Projeyên cem-hev-anîna jinan ku bi peşengîya Amargiyê tên organize kirin, gengaz dibe. 7 Di van hevdîtinan de femînîstên Tirkîyê pirsgirêkên xwe yên bi jinên Kurd û femînîstên din re nirxandin û peşketinên nav dînamîken femînîzmê wek çavkanîya pirsgirêkan a li Tirkîyê analiz kirîn (Al-Rebholz 2012: 262). Nêzikatiya femînîstên Tirkîyê, ku polîtîkaya femînîzmê bi hevbeşkirina pirsgirêkên jinan ve bi sînor dike; lewre jî ji daxwaza jinên Kurd ên di derbarê nasnameyên etnîk de aciz dibin (Al-Rebholz 2012: 263). Rexneya derbarê daxwazên ji bo bidestxistina nasnameyên netewî, desthilatdariyên ku xwe li ser civaka zayendperest ava dikin, paş çav dike, hîn jî di rojevê de cihe xwe digire. Femînîstên Kurd karektera femînîst a 5 Teorîya Qutbuyînê: Tevgera Jinên Kurd, têzên Abdullah Öcalan ên di derbarê civaka Kurd ji bo bingeha teori û bîrdoziya xwe û herweha pêşketina xwe esas digire. 6 Femînîzm Analîz dike û dibêje tevgerên etnik di nav pevajoyê de bi civaka zayendperest re tên hemberî hev (Yalçın-Heckman, 1999). 7 Hevcivînên Amargiyê: Hevcivînên Jinan ên li Diyarbekir, Batman û Stenbolê (2001), Jin ber bi hev ve dimeşin (2002), Em rizgarî ya xwe bi rêxistin bikin 2002), Di Tevgera Jinan de azmûnên tekoşînê ( ).
5 5 sereka ya Tirkiyê wek elît û nijadperest binav dikin û dibêjin ev taybetiya wan nahêle ciherengiyê bipejirînin. Ligel vê yekê Anil Al-Rebholz (Al-Rebholz 2012: 264) di lekolîna xwe de behsa lêgerînên femînîst ku hin di sala 1990 an de pirsa ligel cudabuyînên xwe jî gelo em nikarin polîtîkayeke hevbeş derxînin holê û piştgiriya hevdû bikin? dikin, dike. Ji sala 1990 an vir de bi zêdebûna sazî û rêxistinên jinan ên ku xwe ji hêla bîrdozî, etnîk û çandî de cuda cuda bi nav dikin, tevgera femînîst neçarî dîtîna xwe guhartinê dibe (Al-Rebholz 2012: 219). Rewşa (bê)tekîlîbûna demdirêj a di navbera tevgerên jinên Tirkiyê û/an jî femînîst a bi Tevgera Jinên Kurd re di hevpeyvînên lekolînê de jî bû mijar. Dema Handan Çağlayan balê dikşîne ser tevlîbûna polîtîk û tekoşîna Tevgera Jinên Kurd ku di salên 2000 an de tê xuya kirin (Çağlayan 2014: 20), ji Koalisyona Jinan Ilknur Üstün vê pêvajoyê wek pêvajoyekî ku Tevgera Jinên Kurd navber dixe nava xwe û tevgera femînîst binav dike. [ ] Dema [ ] sala 2000 an, an jî berî 2000 an tevgera femînîst [û] Tevgera Jinên Kurd ji hev gelek sûdê werdigirtin, [ ] neha jî ligel awayekî piştgiriyê [ ] dîsa jî [Tevgera Jinên Kurd] xwe ji tevgera femînîst bi awayekî net cuda dinirxîne. Ev di rastiyê de tiştekî girîng e. (Üstün 2014: 48). 8 Li gorî xebata Al-Rebholz, ku li jorê behsa wê tê kirin, tevgera femînîst jinên Kurd û tevgera wê wek tevgerekî femînîst nabîne û li ser vê esasê nagire dest; jinên Kurd weke muxatab nabîne û daxwaza wan nagire ber çav; ev rewş bi sekna tevgera femînîst ve tê giredan. Lê ligel vê di lêkolîna me de beşdarvan ligel daxwaza bihevre meşandinê nepejirandina Tevgera Jinên Kurd a li Tirkîyê weke tevgerekê femînîst, li ser pozîsyona Tevgera Jinên Kurd didin dest nîşan kirin (Üstün 2014: 48). Ji salên 1990 an şûn de hêza Tevgera Jinên Kurd xurt dibe û di qada polîtîk de dibe wek kirde, xuya dike. Bi vî awayî Tevgera Jinên Kurd zêdetir tê xuya kirin û dibe hezekê ku muxatap tê girtin. Li gorî Al-Rebholz tevgera femînîst a li Tirkiyê heta salên 2000 an ne di asta ramanî, ne jî di asta tevger de Jinên Kurd nabîne. Lê piştî salên 2000 î di asta îdeolojîk de hewldanên 8 [...] Çünkü [ ] 2000 lerde ya da 2000 öncesinde feminist hareketler [ve] Kürt Kadın Hareketi birbirinden çok beslenir [ ]. Şimdi de bir tür dayanışma [ ] olmasına rağmen, [ ] yine de [Kürt Kadın Hareketinin] kendilerini feminizmden net bir biçimde farkını koyarak tanımlamaları aslında önemli bir şey.
6 6 nezikbûnê hene (Al-Rebholz 2012: 264). Tevgera Jinên Kurd a Tirkiyê bi xurtbuna hêza xwe ya rêxistinî di salên 1990 an şûn de ket rojeva tevgera femînîst. Li gorî tespîten Aksu Bora (Al- Rebholz 2012: ) ji bo ku mercên Tevgera Jinên Kurd a Tirkiyê û tevgera femînîst nêzî hev bibin û danûstendin navbera wan de çê bibe, divê tevgera femînîst bi dîtînên xwe yên nijedperest û paradîgmaya xwe ya kemalîst re hesabê bibîne. Li gorî Aksu Bora bi pêjirandina cudahiyê di navbera jinên Kurd û femînîstên Tirkiyê de têkilî nikare were sazî kirin. Ev têkilî tenê bi riya hesapdayîna femînîstan a di nav xwe de dikare bê sazî kirin. Jinên Kurd bi taybetî li dijî imaja jinên Kurd a gundî, paşketî, nezan, reben (Sancar 2014: 34; Alataş 2015: 38; Güngör 2015: 30) ku di nava tevgera femînîst a li Tirkiyê de wekî nezîkatîyeke sereke pêş keti bû, gelek rexne dikin. Femînîzm bi karektera xwe ya elît û serdest jinên Kurd nabîne. Lê nedîtina jinên Kurd bi gotina Spivak (1988, 2008) ji xeynî nedîtina kesên mexdûr, xwedî karaktereke din e. Lewre li vir li ser navê Jina Kurd a mexdûr 9 axaftin, an jî wê temsil kirin tune ye. Ligel vê rêxistinbûna jinên Kurd a ji tevgera femînîst a Tirk serbixwe wekî ku Crehan tîne ziman (2002) ev yek bi rîya redkirinê pêşxistina zanebûna xwe parastinê ye. Di lekolîna me de beşdarvanên akademîsyen û aktîvîst balê dikşînin ser girîngiya rexneyên Tevgera Jinên Kurd a li hemberî tevgera femînîst a Tirkiyê û hesab dîtina wê. Serpîl Sancar, ku bilî nasnameya xwe ya Seroka Navenda Lekolîn û Pêkanîna Pirsgirekên Jinan a Zanîngeha Enqerê (KASAUM) û bi xebatên xwe yên li Komeleya Raçavkirina Wekhevîya Zayendan (CEİD) tevlî lekolîne bû, girîngiya rexneyên ku cemeda navbera tekîlîyên jinên Kurd û femînîstan heland, tîne ziman. Sancar jî mîna Aksu Bora van rexneyan wek sedema hesap dîtina navxweyî ya femînîstan li Tirkiyê dinirxîne: Rexneyên Tevgera Jinên Kurd di vî mijarî de, ango nûjenbuyîna Tirkiyê tenê li ser esasa Tirkbûnê ye. Kesen ne Tirk, ên wek jinên gundî, rojhilatî, jinên kêm xwendî ji derve dihêle rexneyeke gelek di cîhe xwe de û girîng bû. Ev rexne di rastiyê de zedetirî ku navbera Kurdan û femînîstan vebike, navbera femînîst û Kemalîstan vekir. Femînîst [ ] ji gotinen [wek] mafên jinan ên Kemalîzma nûjen ku ji salên 1920 û 30 an vir de tên bikaranîn bi lez dûr 9 Spivak pêyva mexdûr (madun) ji Gramsci digire. Di teoriya postkolonyal de têgeha madûn (subaltern) di hêla civakî de ji bo komên marjînalîze bûne, tê bikar anîn.
7 7 kêtin û xwe nêzî Tevgera Jinên Kurd kirin. (Sancar 2014: 34) 10 Mukaddes Alataşa ji Navenda Jinan a Kardelenê ya bajarê Diyarbekirê jî di wê dîtine de ye ku pêşdaraziyên ku Sancar tîne ziman, bi hindikayî be jî kêm bûne: [ ] em neha bi tevgera jinên Tirkiyê re pir ten cem hev. Berê bi awayekî cuda li me dinertin. PKK yî, terorîst,[ ] ango me wisa [wek] bêteşe, tu tişt nezan, medya dewlet, sîstem Kurdan çawa digire dest, bi wî awayî li me dinertin. Ev nêzikatî hinek hat şikandin. [ ] Wan jî di pratîkê de dît ku ku vê hêza rêxistinî pir tiştan ava dike. (Alataş 2015: 38) 11 Ozlem Şahin Güngör, ku ji xeynî nasnameya xwe ya akademîsyen wek aktîvîsteke Komeleya Jinan a Karyayê ya bajarê Muğlayê tevlî lêkolîna me bû, anî ziman ku di guhartina nezikatîyên di nav femînîstên Tirkîyê ya li hemberî jinên Kurd de bandora xurtbûn û bilindbûna Tevgera Azadîya Kurd heye. Lê li gorî wê hîn jî nezikatîya li hember jinên Kurd xalekî şikêstinê pêk tîne: [ya] duyemîn meseleya Kurd e. Kesên ku li derdora tewera yekemîn [kesên Laîk] ku min anî bû ziman kom bûne, li vir bi civak bûne û vê têgihiştina polîtîk diparêzin, jinên Kurd wekî reben, divê bên rizgar kirin, di destê kevneşopiyan de bi kuştina toreyan ve mijûl dibin didîtin. [ ] Ango dema ez tevgera salên 1980 an, destpêka 1990 an, têkiliyên heremî, têkiliyên zayenda civakî û yên îro tînim ber hev, [jin] guhartineke gelek mezin pêk anîne. Rexisteneke jinan a pir mezin pir bi lez çêbû û pevajoyeke ku jin pir xurt kirin hat jiyan kirin. Her çiqas vê rastîyê bibînin jî, sinorên polîtîk û yên îdeolojîk ên di serê wan de nahêle ku li ser esasa jintiyê bi wan re tekîlîyekê deynin. (Şahin Güngör 2015: 30) Kürt Kadın Hareketi nin bu konudaki eleştirileri - yani Türk modernleşmeci perspektifinin çok Türk odaklı olduğu, Türk olmayanların dışlandığı, hani köylü, Doğulu kadının, daha az eğitimli kadının dışlandığına yönelik eleştirisi çok önemli bir eleştiri oldu. Kürtlerle feministlerin arasını açmaktan çok feministlerle Kemalistlerin arasını açtı aslında. Feministler [ ] 1920'lerden 30'lardan gelen bu modernleşmeci Kemalist kadın hakları söyleminden daha hızla koparak Kürt Kadın Hareketi ne daha yakın durmaya başladılar. 11 [ ] Şimdi biz Türkiyeli kadın hareketleri ile çok sık bir araya geliyoruz, daha önce bize çok şey bakıyorlardı: PKK lı, terörist. [ ] Yani bizi işte böyle [ ] çok kaba, hiçbir şey bilmeyen medya, devlet, sistem, Kürt'leri nasıl tanıttıysa- öyle algılıyorlardı. Bu algı kısmen yıkıldı. [ ] Bu örgütlü gücün çok şey yarattığını, pratikte gördüler. 12 [ ] ikincisi Kürt meselesi. Bu söylediğim birinci eksenin [Laik kesim kastediliyor] etrafında sıralanmış, burada sosyalleşmiş olan, bu politik bilince sahip olanlar, [ ] Kürt kadınlarına önce zavallı, kurtarılması gereken,
8 8 Lale Yalçın-Heckman (1999) di gotara xwe ya etnografîk de ku tê de îmaja jinên Kurd dinirxîne, tîne ziman ku pêvajoyên şer 13 li ser em û yên din, nasnameya Tirk û Kurd de gotin û teswîrên gelemperî yên nû derdixînin holê. Di vê pevajoyê de îmaja jinên Kurd, nezikatiya baviksalarî, cihê wê yê di nav malbatê û civakê tê pirsyarî kirin. Tespîtên Yalçın- Heckman, ên ku di nav civaka Kurd de li ser esasa tekoşîna netewî guhartina imaja jinên Kurd digire dest, di çarçoveya lekolîna me de jî ji bo nezikatîyên ji derve (Fremdbeschreibung) yên li ser îmaja jinên Kurd dikare were şîrove kirin. Di vir de pewîst e ku bê ziman, di guhartina têgîhiştina heyî ya derbarê Jinên Kurd de rola dinamîka guhartina navxweyî ya jinên Kurd gelek mezin e. 1.3 Em û Ew Di çarçoveya mînakên li jêr tê dîtin de, divê di destpêkê pêyvên em û ew ên ku beşdarvan di gotinên xwe de tînin ziman, ben destgirtin, da ku bê fêm kirin ev peyv di kîjan wateyê de hatine bikaranîn. Di hevpeyvînan de hat dîtin ku beşdarvan bi piranî ji bo kesên ji derveyî pozîsyon û saziyê xwe peyva ew bi kar tînin. Ev yek bi Tevgera Jinên Kurd re ne bi sînor kiriye. Hemû beşdarvan ji bo danasîna kesên derveyî xwe, di vegotinên xwe de piranî bi riya berhevanîna taybetîyên hev têgehan cuda bikar tînin. Beşdarvan û Aktîvîsta ku ji Herema Egeyê tevlî lekolîna me bû, yek ji wan kesan e ku di hevpeyvîna xwe de vê yekê bi cewherî tîne ziman: [ ] Parçebûnekê din jî [heye]: Nêzikatiya em û ew [ ]mexdûr, reben. Minak ev Kurd, mexdûrê koça bi zorê ye. Di nezikbûna Jinên Kurd de [jî wek], ziman jî nizanin, belengazên ku negihîştine derfetên xwendine, [ ] heye. [ ] Gelek komelên [bi vê nezikatiyê] hene û ev dema xebat dimeşînin [wek minak dibêjin] me jinên xwe birin sînemayê jinên me [ ] vê tiştî kirin. geleneksel değerler içerisinde töre cinayetleri ile uğraşan kadınlar gözüyle bakıyorlardı. [ ] Yani 1980'i yılların, 90'ların başındaki hareket[l]e ve bölgedeki ilişkileri, toplumsal cinsiyet ilişkileri ile şimdikini karşılaştırdığımda, [kadınlar] müthiş bir dönüşüm yarattı. Çok büyük hızlı bir kadın örgütlenmesi ve kadınları çok güçlendiren bir süreç yaşandı. Bunu görüp teslim etmelerine rağmen kendi kafalarındaki ideolojik politik sınırlar, onlarla daha kadınlık sorunları üzerinden ilişki kurmalarını engelliyor. 13 Li vir behsa şerê navbera PKK û hêzên ewlekariyê, ku ji salên 1984 an vir de bi tekoşîna çekdarî dest pê kiriye, tê kirin.
9 9 Ango [...] ev ne tiştekî xirab e. Bê guman karê ku dikin bi kêfxweşî dimeşînin, lê belê nêzikatiyeke weha em jinên serfiraz û [ew] jinên bindest û qurban hin jî heye. [ ] qet nebe ev yek di anîna ziman de heye. ( Anonîm 2015: 31) 14 Me dît ku bi vî awayî gelek beşdarvan di hevpevînên xwe de gotinên em û ew di çarçoveyên curbecur de bi kar anîne. Ji zanîngeha Enqerê Alev Özkazanç di nirxandina xwe de, ji du tevgeran behskirinê wek sedem di xwepênaseya Tevgera Jinên Kurd de dibîne: Belê em ji xwe re nabejin Tevgera Jinên Tirk, lê dema ew wek Tevgera Jinên Kurd [bên binav kirin] û ew jî xwe wek Tevgera Jinên Kurd bi nav dikin, wê demê em jî dibin tiştekî din. Têkîlîyên me yên bi wan re jî xurt e. (Özkazanç 2014: 29) 15 Di tarîfkirina ji derve de Tevgera Jinên Kurd bi xebat, tekoşîn û tecrûbeyên xwe wek mînak tê nîşandan û emsal tê girtin. Ev yek bi şîroveyên tevlî em û ew derdikevin pêş. Jineke aktîvist ku ji Kolektifa Sosyalîst Femînîst a ji bajarê Enqerê tevlî lekolîna me bû, vê mijarê weha tîne zimên: [ ] Em û jinên Kurd piştgiriya hev dikin, em dixwazin guh bidin gotinên wan û têkîlîya navbera tekoşîna wan û ya me xurt bikin. (Anonim 2014: 3) 16 Bi vî awayî balê dikişine ser bi wan re tekoşîn meşandinê û berpirsiyariya ji bo me derdixîne holê. Di heman demî de ji Uçan Süpürgeyê ji bajarê Enqerê, Selen Doğan jî hînkirina pratîka tekoşînê ya li wê derê, bi vê dualîzmê îzah dike: [ ] Ango li wir zilam jî ji bo xurtbûn û azadbûna jinan herdem piştgiriya tekoşînê kirin. Ev pratîkeke gelek girîng e û wan ev yek bi me dan hîn kirin [ ]. (Doğan 2014: 30) [ ] Bir başka yarılma da [var] [ ]: Bizler ve onlar algısı. [ ] kurbanlar, zavallı. Mesela bu Kürt, zorunlu göç mağduru. Kürt kadınları [na] yaklaşırken de, dil de bilmeyen, eğitim olanaklarına da ulaşamamış zavallılar. [ ] Bir sürü bu tarz [yaklaşımı olan] dernek var ve onlar mesela çalışmalar yürütürken işte kadınlarımızı sinemaya götürdük, kadınlarımız [ ] şunu yaptılar [diye anlatıyorlar] Yani bu [ ] kötü bir şey değil. Tabi ki yaptıkları işi severek yapıyorlar ama biraz böyle biz, kurtarılmış kadınlar ve kurtarılamamış, kurban olmuş kadınlar ayrımı bir miktar da var. [ ] En azından dilin kuruluş biçiminde. 15 Biz kendimize Türk Kadın Hareketi demiyoruz tabii ama işte onları, Kürt Kadın Hareketi [diye tanımlayınca] ve onlar kendilerine Kürt Kadın Hareketi deyince işte biz de başka bir şey olmuş oluyoruz. Onlarla da ilişkilerimiz yoğun olmuştur. 16 [ ] Kürt kadınlarıyla dayanışıyoruz, onların seslerine kulak vermek, onların mücadelelerini yine bizim mücadelemizle bağlantılandırmak gibi bir derdimiz var. 17 [ ] Yani orada erkekler de kadınların özgürleşmesi, güçlenmesi için mücadeleye her zaman destek verdi. Bu çok önemli bir pratik ve onlar bize aslında bunu öğrettiler [ ].
10 10 Di lêkolîna me de ramanên cuda taybetî di navbera tevger(ên) jinan, di pratîka çalakîyên cuda û di pirsên dîtinên li ser rojevê de nirxandinên bi em û ew derkêtin holê. Tevgera Jinên Kurd a li Tirkiyê mijarên ligel jin û zayenda civakî, xwedî ajandayeke ku di tê de pirsgirêka Kurd, mafê mirovan, zimanê zikmakî, daxwazên hemwelatiyê, mafen çandî cihê xwe digirin, e. Ev yek dibe sedem ku di hinek xalan de bi tevgera jin re digîhijin hevdû û di hinek xalan de ji hev cuda dibin (Kapusuz-Kütküt 2014: 23; Arif û yên din: 2015: 16). Yek ji encamên girîng ên lêkolîna me ew bû ku, Tevgera Jinên Kurd her çiqas daxwaziya xebat û tekoşîneke hevbeş bike jî, dîsa jî bi awayekî vekirî xwe ji tevgera jinên din ên li Tirkiyê cuda dibîne. Di vê çarçoveyê de em dikarin bibêjin ku aktîvîstên Tevgera Jinên Kurd li Tirkiyê bikaranîna pêyvên em û ew bi piranî di çarçoveya balkişandina ser cudabûna xwe bikar tînin. Ev cudabûn zêdetir di hevpeyvînan de di çarçoveya ligel tevgerên jinan ên din li Tirkiyê xurtbûna Tevgera Jinên Kurd de tê bikaranîn xwedî rêxistineke xurtirin e û dikare biryaran bi israr, bê tirs û zûtir pêk bîne. (Alataş 2015: 34; Aras 2015: 14; Zin&Emek 2015: 39) Di hevpêyvînan de derdikeve holê ku çalakvanên Tevgera Jinên Kurd pêyvên em û ew zêdetir bi aweyekî rexnegirî bikar tînin. Mînak dema ku Mukaddes Alataş ji Navenda Jinan a Kardelenê tekoşîna li hemberî Navenda pêşîlêgirtin û şopandina tundiyê ŞÖNİM an (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri) mînak dide, cudabûna xwe û yên tevgerên jinên Tirkiyê, ku wan wek ew binav dike, bi gelek awayan şîrove dike: Ew nikaribûn vê yekê pêk bînin, çima nikaribûn, ji ber ku rêxistineke wan a heremî tune bû, [ger] rêxistinên heremî hebe [jî]; lê belê nikaribûn tekoşînê bidin. Ango li hemberî ŞÖNİM an nikaribûn tekoşin, [tenê] rexne kirin [ ]. Lê belê me tekoşîn kir, hîn jî em li pey biryarên xwe ne.(alataş 2015: 34) 18 Dîsa ji Akademîya Jinan a Diyarbekirê Figen Aras dema ku behsa asta girseyîbûna tevgera jinan dike, nîqaşên nevbera wan û tevgerên jinên din ên li Tirkiyê dîsa bi dubendîya em û 18 Onlar bunu yapamadılar, niye yapamadılar, çünkü onların bir yerel yönetimleri yoktu, [ ] yerel yönetimleri var [olsa bile], fakat mücadele edemediler. Yani ŞÖNİM' lere karşı mücadele edemediler, eleştirdiler [ ]. Biz ise mücadele ettik, hala aldığımız kararların arkasındayız.
11 11 ew tarif dike: Li ser vî esasî dema ku em bi wan re dikevin nîqaşê vê dibêjin: Hûn gelek tişten xweş difikirin û plansazî dikin, lê divê em xwedî îdîayekî ku vê yekê bi hemî jinan re pêk bînin, bin; ango em xwedî daxwazekî weha ne. (Aras 2014: 14) 19 Di vê mijarê de xalekî balkêş jî ew e ku, çalakvanên Tevgera Jinên Kurd ên bajarê Diyarbekirê dema ku tevgerên jinan ên derveyî xwe dinirxînin, bi nêzikatîyeke gelemperî total pêyva ew bikar tînin. Di alîye piraniyên çalakvanên Tevgera Jinên Kurd a bajarê Diyarbekirê de piralîbûna rêxistinî û ya ideolojîk a tevgerên jinên Tirkiyê nayê berçav girtin. Bi gelemperî gotina Tevgera Jinan a Tirkiyê tê bikar anîn. Her çiqas sedemên cuda hebin jî, di çarçoveya mijara vê nivisê da mirov dikare taybetî pêkhatina hevpeyvînan li bajarê Diyarbekirê weke sedemeke nişan bide. 1.4 Etnîsîte: Faktoreke cudakir e? Her çiqas mîna ku berê jî hatibû gotin ji aliyê beşdervanan ve tekoşîna Tevgera Jinên Kurd li Tirkiyê ji bo tevgerên jinên din ên li Tirkiyê weke mînakeke girîng û tecrube were dîtin jî, têgeha etnisite 20, mijara ku ji alîyê beşdarvanan ve yê herî zêdetir tê ziman e. Divê bê dest nişan kirin ku ev nîqaşên derbarê xalên veqetandinê ku giranî di çarçoveya mijarên Tevgera Jinên Kurd digirin dest de, tên nirxandin, bi giranî ji nêrînên beşdarvanan, ên ku ew di çalakî û civînan de şopandine û tecrube girtine, derketin holê. Tevgera Jinên Kurd di wê baweriyê de ye ku, hemu mijarên girêdayî bi jinan, nikare ji rastîya civakê û ji pêkhatîyan cuda bê dest girtin; ew di vê nêrînê de dikare rastî xeta sor a zîhnîyeta dewletê were. Di vir de faktora sereke ew e ku, her çiqas rola tevger an jî sazî û rêxistinên jinên dewletparêz an jî Kemalîst di nava tevahîya tevgerên jinan ên li Tirkiyê de ji alîye polîtîk an jî rojev tayînkirinê da ne mezin be jî, refleksên dewletparêzî di nava tevgerên jinan da gelek bi bandor in. Mirov dikare bibêje rola pirsgirêka Kurd a diyarker di nava beşa civakî û polîtîk a Tirkiyê de, 19 O yüzden de biz onlarla tartışırken şunu söylüyoruz: Çok güzel şeyler düşünüyorsunuz, planlıyorsunuz ama bunu bütün kadınlarla yapma iddiasına sahip olmak zorundayız, hani bizim böyle bir derdimiz var. 20 Ji bo agahîyên berfireh ên li ser Etnîsîteyê di rapora lêkolînê de li nivîsa III.3.A. Mijarên ku li Tirkîye tevgerên jinan ji hev cihê dikin û dikin yek binêrin (Polatdemir 2017).
12 12 di nava tevgerên jinan ên Tirkiyê de jî xwedî rolekî ber bi çav e. Çalakvanê platforma Piştgiriya bi Jinan a bajarê Denizlîyê vê pirsgirêka ku beşdarvanên hevpeyvînê di bin sernivîsen cuda cuda de digirin dest, bi awayekî gelemperî dinirxîne: [ ] pirsgirêka Kurd damara herî mezin a vî welatî ye. [ ] Nêrîna li ser pirsgirêka Kurd bi rastî jî di mijara jinê de jî xala cudabûnê diyar dike. (Anonim 2015: 90) 21 Ji Komeleya Piştgiriya bi Namzetên Jin a bajarê Enqerê Hatice Kapusuz-Kütküta ku alîkarî dabû lêkolîna me, sînorên navbera tevgerên jin bi pêyva xeta sor binav dike. Ev sînor di mijarên gelemperî de, wek mînak polîtîka, demokrasî û destûra bingehîn de (Kapusuz-Kütküt 2014: 23) derdikeve holê. Ew jî mina gelek beşdarvanan gotinê tîne ser xalên ku dibin sedema bi tevgera jinên Kurd re ketina dubendiyê: [ ] [mijara] xweseriyê ku ji nav Tevgera Kurd derketiye, [zimanê] Kurdî, ango tiştên ku mijarên mafê mirovan in, dibin sedema dubendiyan. (Kapusuz-Kütküt 2014: 23) 22 Serpîl Sancar (Sancar 2014: 34) di mijarên şîdetê, şîdeta biheq şîdeta neheq, dîsa daxwazên derbarê hemwelatiya wekhev, di pirsgirêka naskirina cudahiyên çandî [ ] de [behsa]xeta nakokîyê 23 dike. Ji Uçan Süpürgeya ji Enqerê Selen Doğan behsa sedema di civînan de alozbuyîna vê mijarê dike: Di civîneke berfireh de ku tevgerên jinan tên cem hev rexisteneke jin rêxistina din bi nijedperestiyê tawanbar dike, ya din jî wê ji bo ku mafên jinên Kurd diparêze bi PKKyî bûnê tawanbar dike [ ]. (Doğan 2014: 38) 24 Mijareke din a tengazariyê jî di çalakiyan de di mijarên bi Kurdî belavok xwendin, pankart vekirin, dirûşme avêtinê de derdikeve. Ji Yekîtiya Jinên Tirk a bajarê Enqerê Sema Kendirici 21 [ ] Kürt sorunu bu ülkenin en büyük damarı. [ ] Kürt sorununa bakış açısı aslında kadın meselesinde de ayrışma noktasını oluşturuyor. 22 [ ] Kürt hareketinin içinden çıkan özerklik, Kürtçe yani insan haklarının konusu olan şeyler söz konusu olduğunda, bir kutuplaşma söz konusu oluyor. 23 şiddet, haklı şiddet- haksız şiddet meselesi ve devlete karşı eşit vatandaşlık talepleriyle ilgili, kültürel farklarının tanınması meselesiyle ilgili bir [ ] çatışma hattından 24 Kadın örgütlerinin bir araya geldiği geniş katılımlı bir toplantıda, bir kadın örgütü diğerini milliyetçilikle suçluyor, diğeri onu Kürt kadınların haklarını savunduğu için PKK' li olmakla suçluyor [ ].
13 13 Uğurman di hevpeyvîna xwe de di çalakiyên kurtajê de, ku di rastiya xwe de hemî rêxistinên jinan li ser vê mijarê hevpar in, pankart û belavokên Kurdî çawa dibin pirsgirêk wek mînak nîşan dide: [ ] berî sê salan di derbarê kurtajê de gelek nîqaş derketin, disa li wir[ ] di destê me de afîş [hene] li wir [di afîşê de] Kurdî binivisîne an jî Tirkî binivîsîne, ger em dibêjin ji jinê re azadî, dest nede bedena min [ ] çi girîngiya wî heye, bi kîjan zimanî hatîye nivîsandin? Ji ber ku li wir [bi zimanê Kurdî dûrişme] nivisandîbû, hin kes [civînê] hiştin û çûn [ ]. (Kendirici Uğurman 2014: 23) 25 Ji Partîya Demokratîk a Gelan (HDP) Adalet Aydin mînakek weha ji bo bajarê Muğlayê dide: [ ]îmtîyaz û cudatîyên ku siyaset bi xwe re tîne hene [ ] em di nav tevgera xwe de ji bo azadîya tevgera Kurd, ji bo tekoşîna Kurd tekoşînê didin, em girîngiyê didin zimanê zikmakî [ ]. Sîyaseta me ya esasî ye û em di çalakîyên jinan de wek mînak dibêjin Jin Jiyan Azadî [ ] minak hinek jin li hemberî gotina Jin Jiyan Azadî derketin. Ev ji çi ye? Ango dixwazin çi bibêjin? Bi zimanekî ku ez nizanim, lê belê yekî din baş dizane em dibejin Jin Jiyan Azadî, lê mixabîn ji ber ku siyaseta ew jê tê li dûrî Tevgera Azadîya Kurd e, li hemberî vê slogana ku bi zimanê [Kurdî] tê avêtin disekine. Mînak ev pirsgirêkeke esasî ye. (Aydın 2015: 24) 26 Ji aliyê hinek saziyên jinan ve bikaranîna zimanê Kurdî di çalakîyan de weki pênasekirina nasnameyeke polîtîk a Tevgera Jinên Kurd li Tirkiyê tê dîtin û ev yek nayê pêjirandin, ziman bi xwe û wateya wî ya sîyasî ku di vê çarçoveyê de lê hatiye barkirin jî tê red kirin. Cîhê ku Adalet Aydin bikaranîna zimanê Kurdî wekî mafekî bingehîn dest digire û diparêze, ji Komaleya Jinên 25 [ ]Üç yıl önce kürtajla ilgili çok tartışmalar çıktı, orada yine [ ] elimizde afiş [leyiz]. Orada [afişte] Kürtçe yazsa ya da Türkçe yazsa, kadına özgürlük diyorsak, bedenime dokunma diyorsak [ ], hangi dilde yazıldığı önemli mi? Ama orada o [Kürtçe dilinde slogan] yazılı olduğu için bırakıp gidenler oldu, [ ]. 26 [ ] Siyasetin getirdiği ayrıcalıklar, ayrılıklar var [ ]. Biz hareketimiz içinde Kürt hareketinin özgürlüğü için, Kürt mücadelesi için hareket eden insanlarız, anadile önem veririz [ ]. En temel politikamızdır ve biz kadın [eylemlerinde] Jin Jiyan Azadî diyoruz mesela Kadın Yaşam Özgürlük diyoruz. Mesela bu Jin Jiyan Azadî lafına karşı duran kadınlar çıkabildi. Bu neden? Yani aslında ne söyleniyor? Benim bilmediğim ama birisinin çok iyi bildiği bir dilden biz Kadın Yaşam Özgürlük diyoruz, ama onun geldiği siyasi yapı, Kürt Özgürlük Mücadelesi ne mesafeli olduğu için, kadın için söylenmiş bu [slogana] o dilden [Kürtçe dilinde] söylendiği için karşı durabiliyor mesela. Bu mesela bir temel sıkıntıdır. (Aydın, 2015: 24)
14 14 Komarê ya bajarê Muğlayê Jale Eren bikaranîna Kurdî di çarçoveya nunertîye de digire dest û red dike: [ ]lê bele li vir Kurd di nav me de nîn in, lê dîsa jî divê em bi Kurdî binivisînin. [ ] bi rastî ev yek min tengasî dike. Ger wekhevî be, li gorî min hemû kes wekhev in. Ger li aliyekê tiştekî neyê kirin, dibê li alîyê din jî neyê kirin. Lê belê li wir tim bi yek alî hat axaftin. [ ] Di encamê de em digîhîjin cîhekê, lê di van mijaran de em lihev nakin. (Eren 2015: 24) 27 Dema cîhe lekolînê, bajarên/heremên derveyî Diyarbekirê ber çav werin girtin, mijarên ku di bin sernivîsa etnîsîte de tên dest girtin, li Enqerê bi awayekî saziyane (bi taybetî jî di platforman de û hwd. di nîqaşên ku di civînan de derdikevin holê de, di çalakîyan de) derdikevin pêş. Li Egeyê û Deryaya Reş jî li gorî tewna îdeolojîya bajêr (li gorî karektera bajêr a nijedperest) guhertin di nirxandina mijarê de xwe dide xuya kirin. Dîsa di vê çarçoveyê de xetereya peyveke li ser pirsgirêka Kurd çawa mîna kiraseke ji agir sazîyen jinan û çalakvanan dikare di tengasîyê de bihêle, hate ziman. Tecrubeya ku Dîlek Buluta ji Komeleya Jinên Karyayê di hevpevîna xwe da anî zimên gotinên Kurdi/Kurd çawa di çarçoveyeke polîtîk de tên dest girtin bi awayekî balkêş datîne ber çavan: [ ] [Behsa bajarê Muğlayê tê kirin] nêzikatiya wê ya pirsgirêka Kurd gelek hişk e. Mijareke li ser Kurdan, dixwazî bila mijara jinan be, mijarekî din be, hûn çiqas nerm jî biaxifin, bi çi awayî û çiqas bînin zimên jî, her gotina ku bi Kurd dest pê dike rastî nerazîbunan tê. Û li ser vî esasî li hemberî we propaganda tên kirin [ ]. (Bulut 2015: 9). 28 Tecrubeyek hevbeş jî ji Mor Balık Fırat Varatyan ji bo Trabzonê dide: 27 [ ] Ama burada Kürt yok içimizde ama biz Kürtçe yazmak zorundayız. [ ] Bunlar beni rahatsız ediyor açıkçası. Eğer eşitlikse, bence herkes eşit. Bir tarafa yapılmaması gereken bir şey varsa bu tarafa da yapılmaması gerekiyor. Ama bu hep tek taraflı olarak orada konuşuldu [ ] Sonuçta bir yere varıyoruz ama bu konularda anlaşamıyoruz. 28 [ ] [Muğla şehri kastedilerek] Kürt meselesine bakışı serttir. Kürtlerle ilgili herhangi bir konu, bu kadın meselesi olsun, başka bir konu olsun, söylem biçiminiz, söyleyişiniz ne kadar yumuşak olursa olsun, ya da ne kadar anlatmaya çalışırsanız, Kürt ile başlayan her konuda tepki yaşarsınız. Ve sizin üzerinizden propagandalar bunun üstünden yapılmaya başlanır [ ].
15 15 [ ] li vir, dema ku hûn behsa koka etnîkî bikin mesele diqede an jî tiştekî ku yekîtîya welêt [li gorî wan] bixe xetereyê [bi wan] bide fikirandin; dema ku hûn mentiqa Tirkbûnê, misilmanî yê an jî Tirkiyê-bûyînê xirab bikin, ka ew xaçên sor pir bi nav û deng in ya, ji wan yek datînin [ ] an jî bi rastî anatomîya bajêr vê yekê pewîst dike.(varatyan 2015: 62) 29 Akademîsyeneke aktîvîst ku ji bajarê Artvînê tevlî lêkolîna me bû, di hevpeyvîna xwe de qala bi çi awayî nêzikatiyeke germ a li hember pirsgirêka Kurd ew kirine hedef û ev bi çi awayî buye sedema êrîşan, dike: [ ] ji ber ku em nayên gel hev, platform nameşe, hemû komeleyên Jinan bi serê xwe dixebitin. Wek mînak dikare te bike ya din, nehesibîne. Mînak ez û çend hevalen min, bi gotinên ku em sempatîzaniya Kurdan dikin, kirin hedef. [ ] Wekî mînak li cem Walî [ ] gotin ev siyaseta Kurd dikin, di rastîyê de tiştek, weha nîn e. (Anonim 2015: 35) Rexneyên li ser pêşaniya nasnameya Kurd Serpîl Sancar di gotara xwe ya bi navê çarçoveyên mafê tekoşînê yên jinan li Tirkiyê didin xuya kirin de (2006) nêzikbûn û armancên cuda yên tevgerên jinan ên cuda binav dike. Di vê çarçoveyê de pêşîktiya Tevgera Jinên Kurd wek zimanê zikmakî, îşkence û binpêkirina mafên mirovan dide xuya kirin. Li ser vî esasî ji ber ku rojeva Tevgera Jinên Kurd bi mijarên taybetî girêdayî Jinan ve ne bi sînor kiriye, xwedî rojeveke firehtir e, ji alîyê gelek çalakvanan ve tê rexne kirin. Nunera sazîyeke jin ji Enqerê di hevpêyvîna xwe de vê mijarê li ser jinên ku di nav Partîya Aşitî û Demokrasîyê de cîhê xwe digirin, dinirxîne. 31 Li gorî wê jinên di nav Partîya 29 [ ] Burada etnik kökeni işin içine kattığınız an, olay bitiyor ya da ülkenin bütünlüğünü tehlikeye soktuğunu düşündürtecek bir şey; Türklük, Müslümanlık ve Türkiyecilik mantığını bozduğunuz an o kırmızı çarpılar meşhurdur ya, onlardan koyuyorlar bir tane [ ]. Ya da gerçekten şehrin anatomisi bunu gerektiriyor. 30 [ ] Çünkü bir araya gelemiyoruz, platform işlemiyor, bütün kadın dernekleri bireysel çalışıyor. Seni ötekileştirebiliyor mesela. Kürt sempatizanlığı yapıyorsun deyip, hedef haline getirdikleri de oldu beni, birkaç arkadaşımı. [ ] Valilikte mesela [ ] işte bunlar Kürt siyaseti yapıyor dendi, hâlbuki öyle bir şey yok. 31 Gelek sazî û dezgehên Jinan di nav Tevgera Jinên Kurd de cihê xwe digirin. Bi taybetî jî li bajar, bajarok û taxên Kurdan di bin sîwanên meclîsan de xwe bi rêxistin dikin, di heman demî da di nav partîyen siyasî (BDP HDP) de jî meclîsên Jinan hene. Li alîyê din li gelek bajarên Tirkiyê û Kurdistanê bi awayê rêxistinên sîvîl (Gökkuşağı, Selis, Kardelen hwd.) xwe birêxistin kirine.
16 16 Aşitî û Demokrasîyê de cihê xwe digirin ne bîrdoziya Tevgera Jinan, lê ya xwe derdixînin pêş. Bi vî awayî li gorî wê, dibe ku tekoşîna li hemberî zayenda civakî bikeve dora duyemîn (Anonim, 2014: 37). Ji Navenda Komeleya Jinê Yaşamê ya bajarê Trabzonê Nurber Gürdal jî bale dikişine ser civînên platforman, ku di civînan de berhevanînên jinên Tirk û Kurd tên çêkirin, û ji ber vê yekê nerazîbûnên xwe tîne ziman (Gürdal 2015: 32). Dîsa ji Trabzonê ji rêveberiya Femîn-Art ê Şükran Üst, acisbuyîna xwe ya ku jinên Kurd di her platformê de behsa nasnameya xwe ya etnîkî dikin dike. Ew vê yekê yekane xala ku wan ji hev qut dike, dide nîşandan. Li gorî Üst Jinên Kurd bi binavkirina nasnameya xwe ya etnîkî ji xwe re pozîsîyoneke cuda çêdikin û behsa cudakirina ji aliyê çep de dike (Üst 2015: 14). Di hevpeyvînên li Diyarbekirê de, rexne li ser balkişandina nasnameya Kurd zêdetir li ser giranî dayîna nasnameya polîtîk û îdeolojîk a Tevgera Jinên Kurd hat kirin. Ji KAMER ê Nebahat Akkoç ji ber ku Tevgera Jinên Kurd di hemû nêzikatîyên xwe de Abdullah Öcalan esas digire, li gorî wê, sazîyên jinan ên serbixwe nikare tevlî xwe û rojeva xwe bike (Akkoç 2015: 57). Dîsa li Diyarbekirê ji KESKESOR ê Dilan Çiçek balê dikşîne ser piralîbûna mijarên Tevgera Jinên Kurd. Li gorî Çiçek tevgera jin her çiqas xurt be û xwedî înîsîyatîf be jî, carinan di nav Tevgera Kurd de wenda bibe (Çiçek 2015: 23). Li Diyarbekirê di hevpevînên di derbarê vê mijarê de, li ser çalakîyên Tevgera Jinan û îhtîmala koalîsyonan de bandora heremê û pêvajoyên polîtîk de nezikatîyeke derket hole. Li gorî Mukkades Alataş Tevgera Jinên Kurd derveyî pirsgirêkên jinan pirsgirêka Kurd jî her çiqas zahmetîyen xwe hebin jî divê bigire dest û bi hev re bimeşîne: [ ] wek mînak em û sazîyeke ku li Stenbolê tekoşîna jinê dimeşîne ne wekhev in, ji ber ku em di heman demî de her toj tevlî cenazeyekî jî dibin. Neha li vir hevalên ku em bi hev re xebatê dikin, her yek ji wan di şer de mirovekî xwe wenda kirî ye, ev jî girîng e bê guman. Hûn li vir tenê xebatekê ji bo jinê nameşînin, li hemberî sîstemê jî têdikoşin, di heman demî de tekoşîna tevgera azadiyê jî dimeşînin, hemû pir bi hev re girêdayî ne. Ji ber
17 17 vê gelek jî tehdeyî heye [ ] li ba me cudabûna beşan nîn e. (Alataş 2015: 13) 32 Ji Hebûnê Arîf û aktîvîstên din jî bi awayekî hevbeş balê dikişînin ser cudabûna pêwîstî- yên li vir û yên li wir : 33 [ ] lê belê li Rojavayê Tirkiyê dîtina jineke siyasî, [ ] jineke mîlîtan tune ye. Li vir ew heye. Ango ez bahsa jineke gerîla dikim an jî mîlîtaneke li bajêr dikim. Ji ber ku mîlîtanbûn ne tenê di dest de çek [hebûn e]. Mîlîtanên bajêr jî hene. Ez bawer dikim xalên ku ji hev cuda dibin ev in, pêwîstî û pirsgirêkên vir û yên wê derê ne yêk in mixabin. Dibe ku ev yêk, ji hev cudabûna navbera Stenbol û Diyarbekirê kêm zêde bala te jî [behsa lêkolînvanan dike] kişandibe. (Arif û yên din 2015: 46). 34 Bi dîtina yên derve rojeva Tevgera Jinên Kurd zêdetir bi nêzikatîya wê ya li ser esasa pirsgirêka Kurd tê nirxandin, lê aktîvîstên Tevgera Jinên Kurd qada xwe ya esasî wek tekoşîna li hemberî zilam û sîstema baviksalarî (Alataş 2015: 19) binav dikin. Tekîlîyên xwe yên bi tevgera jinên Tirkiyê re jî, zedetirî di platformên cuda de li ser esasa destgirtina wan a dewlet û tundiya zilam dinirxînin. Mukkades Alataş vê yêkê bi mînakekî şênber dike: Mînak dema ku di platforma tekoşîna hemberî tundiyê de em dibejin hevalno li heremê sistema sixuriyê heye û sîstema sîxuriyê li hemberî jinê tundiyê çêdike. Ji bo ku sîxurî, [ ] hêzeke çekdarî ye, destê wan de çekên wan hene û bê konrol in, [ ] li hemberî hevjînên xwe jî şîdetê bikar tînin û li ser Jinan desthilatdarîyeke gelek cidî li dardixin. Lewma jî bi giranî li ser jinên nêzî xwe, jinên nav malbata xwe, ne li hemberî jinên din [vê şîdetê bi kar 32 [ ] Mesela İstanbul'da bir kadın mücadelesi yürüten bir kurumla biz aynı değiliz; çünkü biz her gün bir cenazeye katılıyoruz aynı zamanda. İşte burada birlikte çalıştığımız hemen hemen her arkadaş bu savaşta bir yakınını kaybetmiş, bu da çok önemli tabii ki. Yani buralarda sadece kadın çalışması yürütmüyorsunuz, aynı zamanda işte sisteme karşı bir mücadele yürütüyorsunuz, aynı zamanda işte Kürt Özgürlük Mücadelesi'ni yürütüyorsunuz, hepsi çok birbirine bağlı. Dolayısıyla çok ciddi yıpranmışlık da oluyor [ ] alan ayrışması yoktur bizde. 33 burasıyla orası 34 [ ] Ama Batıda siyasi bir kadın, [ ] militan kadın anlayışı yok. Burada bu var, militan kadın anlayışı var. Yani dağdaki gerilla kadınlardan bahsediyorum, ya da işte şehir militanlarından bahsediyorum. Çünkü bir militan olmak sadece elinde silah [olması değildir]. Şehir militanları da var. Ayrıldıkları nokta bence bu; çünkü buranın ihtiyaçları ve sorunlarıyla oranın ihtiyaçları, sorunları bir değil maalesef. Hani bunu [araştırmacıları kastediyor] sen de az buçuk gözlemlemişsindir belki İstanbul'la Diyarbakir arasındaki farkları.
18 18 tînin]. Ji ber vê yekê divê sistema sîxuriyê were rakirin. Piranîyê jinên Tirkiyê ku bi me re di wê platformê de cîhê xwe digirrin gotin: Ev ne pirsgirêka me ye. Nexwestin ku sîstema sîxuriyê rabe. [ ] Neha li vir perspektîfekê jinê tune ye. Ger jinek sîstema sîxuriyê biparêze ew jin ne xwedî bergeha jinê ye. Di vir de xalê ku em lihev nakin hene, mesela mirov dikare van weke mînak bide, gelek mînakên balkêş in. (Alataş 2015: 23) 35 Her çiqas mînaka balkêş a Mukkaddes Alataş ku li ser sîstema sîxuriyê tîne ziman, di tekoşîna mafên jinan de guhertina mercên civakî li gorî hereman çawa cuda dibin, bîne berçav jî, Tevgera Jinên Kurd tekoşîna li hemberî zîhniyeta baviksalarî, wek mijareke heremî an jî tenê jibo hin beşî nagire dest. Ji Akademîya Jinan a bajarê Diyarbekirê Figen Aras dest nişan dike ku ew dixwazin zanebûna zayendê derxînin holê, bi tekoşîna hemberî sîstema baviksalarî dixwazin di zîhniyetê da şoreşekê çêkin (Aras 2015: 2). Sara Aktaş jî mina Fîgen Aras balê dikişine ser rola ji sîstemê qutbûnê, ku li gorî wê Tevgera Jinên Kurd qutbuyînekî radîkal esas digire, û di wê baweriyê de ye ku ew tekoşîneke hîn pirtir îdeolojîk 36 dimeşînin: Lê belê di heman demî de li Tirkiyê gelek rêxistinên Jinan ên ku ji bo azadiya jinê tekoşînê didin hene. Dibe ku ew [mijarê] wekî me bi awayekî radîkal nagirin dest, an jî [ ] teorîya qutbûne, îdeolojiya rizgarbuyîna jine, di rastîyê da ji şaristaniyê, ji sîstem û ji zîhnîyeta zilam bi tevahî qutbuyînê nagirin dest. Dibe ku perspektifa wan a çareserîyê perspektîfekî ku çareserîyê hinekî di nava sistemê de digere an jî [ ] perspektîfa wan a çareserîye zêdetir li ser esasa wekhevbuyîna jin û zilam e. (Aktaş 2015: 13) Örneğin, Şiddetle Mücadele Platformu'nda Arkadaşlar, bölgede koruculuk sistemi vardır ve bu koruculuk sistemi kadına şiddet üretiyor. Çünkü korucular, [ ] bir silahlı güçtür, elinde silahları vardır, denetimsizlerdir.[ ] Eşlerine şiddet uygularlar, kadınlar üzerinde çok ciddi hakimiyet kurmuşlardır. Dolayısıyla daha çok kendi yakınındaki kadınlar, aile içerisindeki kadınlar, başka kadınlar değil. Bunun için koruculuk sisteminin kaldırılması gerekiyor dediğimizde, aynı platformda olduğumuz Türkiyeli kadınların birçoğu dedi ki: Bu bizim sorunumuz değil. Koruculuk sisteminin kaldırılmasını istemediler. [ ] Şimdi burada bir kadın bakış açısı yok. Koruculuk sistemini destekleyen bir kadın varsa, bu kadın bakış açısına sahip değildir. Burada mesela uyuşmadığımız noktalar vardır, mesela bunlar örnek verilebilir, çok önemli örneklerdir. 36 çok daha ideolojik bir mücadele 37 Ama aynı biçimde yine kadın özgürlüğü için mücadele eden birçok kadın örgütü vardır Türkiye'de. Belki onlar [meseleyi] bizim kadar radikal temellerde ele almıyorlar, ya da [ ] kopuş teorisini, kadın kurtuluş ideolojisinin gerçekten uygarlıktan, sistemden ve erkek aklından tamamen bir kopuş olarak ele almıyorlar. Belki onların çözüm perspektifleri biraz daha sistem içinde bir çözüm perspektifi ya da [ ] biraz daha erkekle kadının [ ] eşitlenmesi üzerine çözüm perspektifleri olabiliyor.
19 Tecrubeya tekoşînekê ku mînak tê girtin Mîna ku li jor jî hat nirxandin, Tevgera Jinên Kurd a li Tirkiyê derveyî çarçoveya îdeolojîk, pêdivî û rastîyên civakê jî digire rojeva xwe. Ev yêk di bin hin sernivîsan de bû mijarên ji hev veqetînê etnîkî, îdeolojîya cuda, pirsgirêka Kurd ji hêla din şewqa van nîqaşan di nav tevgerên jinan ên Tirkiyê de cuda cuda bû. Li ser vê mijarê piranîyen beşdarvanan gîhîştin wê encamê ku tecrubeya Tevgera Jinên Kurd gelek girîng e, ji ber ku Tevgera Jinên Kurd tekoşîna xwe tenê bi mijara civaka zayendî ve bi sînor nake, xwedî hêzeke dînamîk e, ku wê ji civakê digire û bi vê hêzê dikare civakê biguhere. Çalakvaneke ji Komeleya Jinan Karyayê ya bajarê Muğlayê balê dikşîne ser hêza wê û dibêje Tevgera Jinên Kurd a li Tirkiyê ji bo tevgerên jinan ên din çavkaniya hêz û îlhamê ye: Neha li Tirkiyê her tişt li ser Tevgera Jinên Kurd de dimeşe. Nizanim bala we kişand, li tevahîya Tirkiyê taybetî Enqerê, Stenbol, Diyarbekir, [ ] Îzmîr jî tê de piranîyên tevgerên jinan li ser tevgera [jinên] Kurdan dimeşe [ ]. (Anonim 2015: 33) 38 Ji KAOS GL a bajarê Enqerê Seçin Tuncel pirsa Bi dîtina we tevgerên jinan an jî tevgera jin çi ye? bi bersîva xwe ya dema dibêjin tevgera jin, [ ] ji çî ye nizanim, Tevgera Jinên Kurd tê bîra min (Tuncel 2014: 20), 39 ji hêlekê de wekî hemî beşdarvanên din Tevgera Jinên Kurd wek tevgereke resen dibîne û balê dikşîne ser hêza wê ya rêxistinî xuyabûna wê ya wek tevgereke jin. Selen Doğan Tevgera Jinên Kurd bi rola wê ya di tekoşîna mafên Jinan de û bi tecrubeya xwe ya ku tevlî tekoşîna mafên mirovan û azadiyê kiriye, Tevgera Jinên Kurd a li Tirkiyê wek aktoreke gelekî girîng dinirxîne (Doğan 2014:30). Li gorî wê jinên Kurd tekoşînê ji cîhekê din de avakirinê dane hîn kirin. Li gorî nirxandina Handan Çağlayan tecrube û modela ku wan derxistiye holê ji bo tevahî tevgerên jinan ên li Tirkiyê û yên welatên din gelek balkêş e. (Çağlayan 2 014: 30) 40 Ji Komeleya Karmendên Jinên Ciwan a Denizliyê (GİKAD) Ayşe 38 Şu anda Türkiye'de her şey Kürt Kadın Hareketi üzerinden yürüyor. Bilmiyorum dikkatinizi çekti mi, bütün Türkiye'de özellikle Ankara, İstanbul, Diyarbakir, [ ] İzmir dahil birçok kadın hareketi Kürt [Kadın] Hareketi üzerinden yürüyor [ ]. 39 Kadın hareketi deyince [ ] Kürt Kadın Hareketi aklıma geliyor niyeyse. 40 ortaya çıkardıkları deneyimin, modellerin genel olarak Türkiye'deki ve diğer ülkelerdeki kadınlar açısından da dikkate değer örnekler
20 20 Balkanay, balê dikişîne ser karektera Tevgera Jinên Kurd a li Tirkiyê ya rikgirt û berxwedêr û xîreta wan a ku li her deverên ku lê ne, sîyaseta xwe diparêzin: Dibe ku [resentîya] tevgera jinan a rojhilat e, berxwedêrbûna wan, rikgirtina wan ji berê de tê, an jî li hemberî hin tiştên berçav rikgirtina wan heye. Ji bo vê him li hemberî feodalîzmê him jî li hemberî zordestîye [ ] tirûşdar in û bi rik li her derê hene û li her deverê heman tiştî dixwazin bînin ziman. (Balkanay 2015: 36) 41 Ji Kluba Soroptimist a bajarê Denizliyê Julîde Keleş-Yarışan hêza Tevgera Jinên Kurd bi civakbûna wê ve gire dide: [ ]ya tevgera jin [ ] di encamê de tevgereke jin a Kurdan heye, şerê ku ew li wir didin cudatir e. Zêdetir li hemberî sîstemê ye. Dibe ku di nav malbatê de û [ ] di nav jîyana civakê de [pirsgirêka jin] hîn resen hest dikin, lewre jî tevgera li wir bi hêztir e.( Keleş- Yarışan 2015: 16) Li şûna Paşgotinê Bi giştî li hemberî buyerên civakî û sîyasî bertek dayîn, xwe muxatap dîtin û rewşa mudaxîl buyînê di piranîya tevgerên jinan ên Tirkiyê de bû refleksekê ji rêzê. Li gorî hevpeyvînan Tevgera Jinên Kurd a li Tirkiyê, di tekoşîna mafên Jinan a piralî de destpêkê mijarên ku li ser kûr buye bigire, bi sekna xwe ya sîyasî û îdeolojîk û daxwaza nasnameyî, wek tevgereke jin ku vê refleksê ya herî bi hêz nîşan dide û rêxistin dike, derdikeve pêş. Di lêkolîna me de, pozîsyona ku Tevgera Jinên Kurd li Tirkiyê ji tevgerên jinên din cuda dike bi sekna îdeolojîk û sîyaseta ku dimeşîne tê pênase kirin. Ev yek wek xalekî hevbeş him ji hêla aktîvîstên ku di nava Tevgera Jinên Kurd de cîh digirin û him jî aktîvîstên derveyî Tevgerê Jinên 41 Belki Doğu daki kadın hareketinin [özgünlüğü] çok daha dirençli olması, onların inadının daha önceden geliyor olması veya çok daha görünür bir takım şeylere karşı inatlarının olabilmesindendir. İşte hem feodaliteye, hem oradaki birtakım baskılara filan [ ] çok dirençliler ve inatla her yerde varlar ve her yerde aynı şeyi söylemeye çalışıyorlar. 42 [ ] Kadın hareketinin [ ] -Kürtlerin bir kadın hareketi var neticede- onların verdiği savaşım daha farklı orada. Daha sisteme dönük. Belki çok daha net hissediyorlar aile içinde ve [ ] toplumsal yaşantının içinde [kadın meselesini], daha güçlü o yüzden de oradaki hareket.
21 21 Kurd ve hat nirxandin. Her çiqas rexneyên pêvajoya pêşketinên dîrokî li hember femînîstên Tirk wek dînamîka bingehîn a vê pozîsyona cuda bê dest girtin jî, di pêvajoya pêşketina Tevgera Jinên Kurd de tekîlîyên wê ya bi tevgerên jinên din ên Tirkiyê re mîna ku di çarçoveya vê lêkolînê de jî derdikeve hole mijarên di çarçoveya etnîsîteyê de hatin dest girtin, wekî mijarên veqetînê herdem bûne sedema rageşîyan. Di çarçoveya projeya ve lêkolînê de ku tevgerên jinên Tirkiyê li bajarên cuda ruberîhev dike, dikare bê ku Tevgera Jinên Kurd li herem û bajarên ku lêkolîn lê çebûne, hin caran wek aktoreke xurt ku pê re hevkarî tê kirin, hin caran jî jê tê cihê kirin, derdikeve pêş. Her çiqas bi taybetî mijarên nasnameya etnik û zimane zikmakî cîhê ku lêkolîn lê hatîne çêkirin, bûbin mijarên dêrîniyê jî, di mijarên civaka zayendî û tekoşîna mafên jinan de behsa nêzikbuyînê û hevbeşîyê dikare bê kirin. Her çiqas Tevgera Jinên Kurd ligel tekoşîna civaka zayendî siyaseta girêdayî nasnameya etnîkî bimeşîne û ev mijar di nav tevgerên jinan de bibe mijara nîqaşê jî, ji alîyê gelek aktîvîst û akademîsyenan ve ev yek sedema dînamîka xurt ku vê sekna polîtîk derdixîne holê, tê dest nişan kirin. Bandora Tevgera Jinên Kurd a Tirkiyê ku bi herema Kurdan ve bisînorkirî namîne û daxwazên xwe yên ji bo civaka zayendî û tekoşîna polîtîk li hemû deverên ku lê bi rêxistinkiriye bi rik tîne ziman, bandorekî mezin li ser pêvajoya afirandina baldarîye çê dike. Dîyarkirin û tespîtên heta neha hatine veguhestin, di heman demî de bi giştî di çarçoveya vê lêkolînê de û di gotinên derbarê Tevgere Jinên Kurd de encama derketiye holê ev e: Ev pevajoya ku mirov dikare wek pevajoya têgihiştin û hevdu qebûl kirinê binirxîne, mesafeya navbera em û ew û sedemên vê yekê kir mijara axaftinê.
22 22 Çavkanî Açık, Necla (2003) Die Kurdiche Frauenbewegung in der Türkei, Bonn: NAVEND - Zentrum für Kurdische Studien e.v. (Ed.), Açık, Necla (2004) Nationaler Kampf, Frauenmytos und Frauenmobilisierung: Eine Analyse zeitgenössischer Kurdischer Frauenzeitschreiften aus der Türkei. Di nav: Hajo; Siamend/Borck, Carsten/Savelsberg, Eva/Doğan, Şükriye (Ed.) Gender in Kurdistan und der Diaspora, Münster: Unrast, Al-Rebolz, Anıl (2012) Das Ringen um die Zivilgesellschaft in der Türkei- Intellektuelle Diskurse, oppositionelle Gruppen und Soziale Bewegungen seit Bielefeld: Transkript. Crehan, Kate (2002) Gramsci, Culture and Anthropology. London: Plutobooks, Çağlayan, Handan (2007) Analar, Yoldaşlar, Tanrıçalar- Kürt Hareketinde Kadınlar ve Kadın Kimliğinin Oluşumu, İstanbul: İletişim Yayınları. Sancar, Serpil (2006) Türkiye de Kadınların Hak Mücadelesini Belirleyen Bağlamlar, dîroka daxistinê: Spivak, Gayatri Chakravorty (2008) Can the subaltern speak? Postkolonialität und subalterne Artikulation. Wien: Turia+Kant. Strohmeier, Martin/Yalçın-Heckmann, Lale (2000): Die Kurden. Geschichte, Politik, Kultur München: C.H. Beck. Yalçın-Heckman, Lale (1999): Kürt Kadınlarının İmajı- Bazı Eleştirel Değerlendirmeler, dîroka daxistinê:
Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê
Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê III.2.A. Ji Qadên Lêkolînê Mînakên Tevgerên Jinan ên li Tirkiyê Aslı Polatdemir Îlon 2017 2 Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna
III.3.A. Mijarên ku li Tirkîye tevgerên jinan ji hev cihê dikin û dikin yek
Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê III.3.A. Mijarên ku li Tirkîye tevgerên jinan ji hev cihê dikin û dikin yek Aslı Polatdemir Îlon 2017 2 III.3.A. Mijarên ku li Tirkîye
Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê
Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê III.1.B. Tevger(ên) Jinan (ên Femînîst)? Pêşniyarên Pênasekirinê yên Pispor*ên Siyasî yên Jin û Zayenda Civakî Charlotte Binder &
Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê. III.3.B. Koalîsyonên Jinan ên li Qadên Lêkolînê
Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê III.3.B. Koalîsyonên Jinan ên li Qadên Lêkolînê Charlotte Binder Îlon 2017 2 III.3.B. Koalîsyonên Jinan ên li Qadên Lêkolîne Di derbarê
Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê. III.1.A. Têgeheke Navendî û Têgihiştinên wê yên li Qadê: Jin-Bûn
Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê III.1.A. Têgeheke Navendî û Têgihiştinên wê yên li Qadê: Jin-Bûn Charlotte Binder Îlon 2017 2 Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna
Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê. IV. Pêvek. Îlon 2017
Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê Îlon 2017 2 Rapora Projeya Lêkolînê ya Berhevanîna Tevgerên Jinan a li Nav Tirkiyê 1.1 Çarçoveya Hevpeyvînê Enqere Diyarbekir 1 Herema
Türkiye deki Kadın Hareketlerinin Farklı Şehirlerde Karşılaştırılması Araştırma Projesi Raporu
Türkiye deki Kadın Hareketlerinin Farklı Şehirlerde Karşılaştırılması Araştırma Projesi Raporu III.2.B. Türkiye deki Kürt Kadın Hareketi ve Görünür Olma Serüveni Münevver Azizoğlu Bazan Eylül 2017 2 III.2.B.
* ÖNEMLİ TELEFONLAR* *TELEFONÊN GIRÎNG*
* ÖNEMLİ TELEFONLAR* *TELEFONÊN GIRÎNG* DİYARBAKIR BAROSU ÇOCUK HAKLARI MERKEZİ NAVENDA MAFÊN ZAROKAN A BAROYA AMEDÊ (DÎYARBEKİRÊ) (0412)224 44 41 AİLE VE SOSYAL POLİTİKALAR BAKANLIĞI DİYARBAKIR İL MÜDÜRLÜĞÜ
KONFERANSA XEBATÊN KURDÎ
KONFERANSA XEBATÊN KURDÎ Zanîngeha Bilgiyê ya Stenbolê / Kuştepe BS 25 Gulan 2013 WEQFA ÎSMAÎL BEŞÎKCÎ & CIVATA ÇAND Û RAMANÊ YA BİLGİYÊ *** KÜRT ÇALIŞMALARI KONFERANSI İstanbul Bilgi Üniversitesi / Kuştepe
Suruç ve Ankara Katliamları Sonrası Olası Bazı Deneyimler ve Psikososyal Dayanışma Ağı (PDA) - İstanbul
Suruç ve Ankara Katliamları Sonrası Olası Bazı Deneyimler ve Psikososyal Dayanışma Ağı (PDA) - İstanbul Piştî Qetlîama Pirsûs û Enqerê Hinek Tecrûbe û Tora Piştgirtina Psîkososyal a (TPP) - Stenbol Suruç
FERHENGOKA NÛÇEGIHANIYA ZAYENDA CIVAKÎ
JI BO ROJNAMEGERAN FERHENGOKA NÛÇEGIHANIYA ZAYENDA CIVAKÎ Kurdî (Kurmancî) - Tirkî MURAT BAYRAM - FERİD DEMİREL WEQFA RAGIHANDINÊ YA IPSYÊ PÊŞGOTIN Dema ku têkiliya me ya şexsî bi kesên dî re nebe civak
7 8 / 12 / 2012. City Hotel Ankara Turan Güneş Bulvarı No: 19 Yıldız Çankaya / Ankara
KÜRT MESELESİNİN ÇÖZÜMÜNE İLİŞKİN ALGILAR, AKTÖRLER VE SÜREÇ ÇARESERKİRİNA PİRSGİRÊKA KURD: TÊGİHAN, AKTOR Û PÊVAJO PERCEPTIONS, ACTORS AND THE PROCESS IN THE SETTLEMENT OF THE KURDISH ISSUE 7 8 / 12 /
İstenmeyen Çocuklar Zarokên Nexwestî
İstenmeyen Çocuklar Zarokên Nexwestî İletişim Yayınları 2090 Bugünün Kitapları 177 ISBN-13: 978-975-05-1680-1 2014 İletişim Yayıncılık A. Ş. 1. BASKI 2014, İstanbul EDİTÖR Tanıl Bora KAPAK Suat Aysu KAPAK
hakpar 2 1/12/09 14:21 Page 1 AÇILIM KÜRT SORUNU Ç N DEMOKRAT K FEDERAL ÇÖZÜM ÖNER S HAK-PAR HAK VE ÖZGÜRLÜKLER PART S
hakpar 2 1/12/09 14:21 Page 1 AÇILIM VE KÜRT SORUNU Ç N DEMOKRAT K FEDERAL ÇÖZÜM ÖNER S HAK-PAR HAK VE ÖZGÜRLÜKLER PART S hakpar 2 1/12/09 14:21 Page 2 Hak ve Özgürlükler Partisi, 2002 y l nda farkl fikir
Yazınca. kovara werger, lêkolîn û edebiyatê çeviri, araştırma ve edebiyat dergisi BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT KULÜBÜ
Yazınca kovara werger, lêkolîn û edebiyatê çeviri, araştırma ve edebiyat dergisi 9 BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT KULÜBÜ 2 Yazınca bahar, 2008 hejmar/sayı: 9 büed adına sahibi ve sorumlu yazı işleri müdürü
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn BIHAR/2008 Newroza we pîroz,
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn BIHAR/2008 37 Newroza we pîroz, ISSN 1402-7488 Tidskriften utkommer 4 nummer per år. Sê mehan carê derdikeve/ Üç ayda bir çıkar. Utges av Apec-Förlag
* DI REWŞA İRO DE TEVGERA KURDİ DIKARE Çİ BİKE? * Lİ SER ZIMAN ÇEND GOTİN
Hejmar3 Sal 1 İlon 1991 PİRSA YEKİTİ (J ideoloji * DI REWŞA İRO DE TEVGERA KURDİ DIKARE Çİ BİKE? * Lİ SER ZIMAN ÇEND GOTİN * ARMANC, STRATEJi (J YEKBÜN * BI DEWLETEN KOLONYALİST RE PEYWENDIYA TEVGERA GEL"ft
Reinerstraße 34, 47166 Duisburg, W. Tyskland Li ser şêxbizinên Haymaneyê Mahmutlu köyü anatomisi üzerinden Şexbılan aşireti tarihi
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn BIHAR/2009 Reinerstraße 34, 47166 Duisburg, W. Tyskland Li ser şêxbizinên Haymaneyê Mahmutlu köyü anatomisi üzerinden Şexbılan aşireti tarihi 41
Röportaj Sayfa 16. "İç Güvenlik Paketi" Konulu Paneli Yapıldı. İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Semineri. Mülteci Hakları Çalıştayı
Ocak-Şubat-Mart 2015 / Sayı 7 www.batmanbarosu.org.tr Sayfa 25 Sayfa 27 Sayfa 36 "İç Güvenlik Paketi" Konulu Paneli Yapıldı İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku Semineri Mülteci Hakları Çalıştayı Sayfa 30 Ceza
www.arsivakurd.org Reinerstraße 34, 47166 Duisburg, W. Tyskland Li ser şêxbizinên Haymaneyê Mahmutlu köyü anatomisi üzerinden Şexbılan aşireti tarihi
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn 41 BIHAR/2009 Reinerstraße 34, 47166 Duisburg, W. Tyskland Li ser şêxbizinên Haymaneyê Mahmutlu köyü anatomisi üzerinden Şexbılan aşireti tarihi
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn PAYÎZ/2008 "Panzde salî bûm çûm ser hewîyê" Îbnî Xelîkan û Bermekîyan 1919-1923 yılları arasında Mustafa Kemal Atatürk ün Kürt Meselesi karşısındaki
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn KAMBAXA VÊ SIRGÛNÊ Di folklora kurdî de stranên xerîbiyê ZIVISTAN 2006 29 Tesîra barkirinê li ser zimên Elbistan - Pazarcık yöre tarihi ve kültürü
MAR Û ROVÎ. bêpere tê belavkirin. SETA GULGULÎSKÊN ZAROKAN
Nîsko Hecî Rovî Mam Ker Mar û Rovî Mîrên Mişk û Pisîkan Mişk û Pisîka Xezalê Qijik û Rovî Roviyê Qotomoto Rovî û Werdek Zeng û Beng Wa Pêro To Rê Bo Heş û Luye Luye û Zerrece Voreke û Verg Mormorîkê Namey
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn PAYÎZ/2010
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn PAYÎZ/2010 47 Tidskriften utkommer 4 nummer per år. Sê mehan carekê derdikeve / Üç ayda bir çıkar. Utges av Apec-Förlag AB Hejmar 47, payîz 2010
BIHA / FİYAT : W.GERMANY 2.5 DM»FRANCE 10 FF«BELGIUM 60BF»HOLLAND 3G«SWİSS
BIHA / FİYAT : W.GERMANY 2.5 DM»FRANCE 10 FF«BELGIUM 60BF»HOLLAND 3G«SWİSS 2.5Sfr»AUSTRİA 20S»SKANDINAVIEN 10Kr»ENGLAND 1 *USA,AUSTRALIA 1.5$»GREECE 120 D; KURDNO! GER HUN NAXWAZIN DERBEDER Û WINDA BİN
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn PAYÎZA 2005an 28... Ma di vê rewþê de, Luksemburga ku nifûsa wê 450 hezar e biryar li ser çarenûsiya 40 mîlyon kurdî nade? Li vir bêadaletî tune?
KOVARA KURDI-TIRKI * KURDÇE-TURKÇE DERGİ 1918-1919. Cildi. Arap harflerinden M. EMÎN BOZARSLAN
J A A KOVARA KURDI-TIRKI * KURDÇE-TURKÇE DERGİ 1918-1919 Cildi Wergêr ji tîpên Erebî bo tîpên Latînî: Arap harflerinden Latin harflerine çeviren: M. EMÎN BOZARSLAN JÎN INSTITUT KÜRDE DE PARİS ENTRÊE N
www.arsivakurd.org bimebiin Tidskriften utkommer 4 nummer per ar. Se mehan car~ derdikeve/üç ayda bir çıkar.
w w rs.a w ku iv a rd.o rg bimebiin Tidskriften utkommer 4 nummer per ar. Se mehan car~ derdikeve/üç ayda bir çıkar. Utges av Apec-Förlag AB Hejmar 23, havina 2004an Ansvarig utgivare Ali Çiftçi Redaksiyon
Yazınca. kovara werger, lêkolîn û edebiyatê çeviri, araştırma ve edebiyat dergisi ZANÎNGEHA BOĞAZİÇİ KLÛBA EDEBIYATÊ
Yazınca kovara werger, lêkolîn û edebiyatê çeviri, araştırma ve edebiyat dergisi ZANÎNGEHA BOĞAZİÇİ KLÛBA EDEBIYATÊ 10 BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT KULÜBÜ Yazınca bihar/bahar, 2009 hejmar/sayı: 10 büed
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliyê
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliyê hejmar 51 payîz 2011 Şirîka min, Rehme Xelata Nobelê 2011 Bîranîna Faik Candan Serokvezîra Danîmark a nû jinek e Xelata Nobelê 2011 Xelata Nobelê ya
em ên wenda kaybolan biz we, the disappeared Veysi Altay
. em ên wenda kaybolan biz we, the disappeared Veysi Altay em ên wenda kaybolan biz we, the disappeared Berg û Grafika Pirtûkê Tasarım ve Uygulama Punto Baskı Çözümleri Çap Baskı??? em ên wenda kaybolan
Fêr-4. Ev ne pirtûkek e. Bu bir kitap değildir.
Fêr-4 SAZKIRINA HEVOKÊN NEYÊNÎ Û PIRSYARÎ OLUMLU VE OLUMSUZ CÜMLE YAPIMI Ji bo çêkirina hevokeke neyênî, pêşgira `ne` tê ber navdêr an rengdêrê û ji vana cudatir tê nivîsandin. Lê dema lêker were neyênîkirin,
25 yıllık planlama ile... DENGÊ XWE BIDIN. XIZMET û AŞTÎYE. Mehmet Emin EKMEN. AK Parti Batman Belediye Başkan Adayı. 72proje.com
25 yıllık planlama ile... DENGÊ XWE BIDIN XIZMET û AŞTÎYE Mehmet Emin EKMEN AK Parti Batman Belediye Başkan Adayı Mehmet Emin EKMEN Mehmet Emin Ekmen, 15 Mayıs 1975'te Batman'da doğdu. Babasının adı Hüseyin,
TEMA: Yekitiya Europayê, endametîya Tir kîyê û doza kurdan KOÇBERÎYA SEDSALAN. kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn ZIVISTANA 2004an KOÇBERÎYA SEDSALAN 25 TEMA: Yekitiya Europayê, endametîya Tir kîyê û doza kurdan ISSN 1402-7488 Tidskriften utkommer 4 nummer
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn ZIVISTAN/2010 Hevpeyvîn li ser defîleya kinc û bergên jinên kurd bi Xanim Inci Hakbilenê re Destpêka axaftinê û fonksiyonên ziman Prof. Dr. Ilhan
ALİŞAN BEY Mehmet Bayrak. Hüseyin Kerpiç ile bir söyleşi Bilal Dilovan. kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn Newroza kurdan pîroz be! BIHARA 2005an YE, kurd û pêvajoya danustandinan Nebi KESEN SAZ ŞAİRLERİNİN KORUYUCUSU BİR KÜRT BEYİ: ALİŞAN BEY Mehmet
.!»- -t_»-^t>» *,!>. I* -^
Ê.!»- w ^V... N«\^\ ^' -t_»-^t>» *,!>. I* -^ ^. /v KOVARA LEK0LIN U LEGERINE ARAŞTIRMA - İNCELEME DERGİSİ BÎR Şertên abonetîyê Bo nêva welat salek 30 YTL Bo derveyê welat salek 100 $ Çapxane/Matbaa: Ban
CIWANÊN AZAD. Her Tiflt Ji Bo Azadiyê! Kowara Ciwanan a Mehaneye Hejmar:16 lon 2007. www.arsivakurd.org
Her Tiflt Ji Bo Azadiyê! Kowara Ciwanan a Mehaneye Hejmar:16 BA R IfiIN YOLU MR A LI DA N GEÇER w w w d. ur ak.a rs iv Ya siwarê rojhilatê, rojava yê Hûn bidene xatira dotê û dayê Hûn me xilas kin ji qedayê,
Newroza we pîroz be! kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn BIHAR 2006 Newroza we pîroz be! 30 "Dunya ji ilmê ditirse û ilm jî ji cehaletê ditirse!" Destbiratî û xwînbiratî ISSN 1402-7488 Tidskriften utkommer
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn zivistan/2008 36 Em HÊvî dikin Sala 2008aN ji bo Gelê me û hemû gelên dunyayê, bibe saleka aram ISSN 1402-7488 Tidskriften utkommer 4 nummer per
KÊŞEYA BIKARNEANÎNA ZIMANÊ ZIKMAKÎ DI
KÊŞEYA BIKARNEANÎNA ZIMANÊ ZIKMAKÎ DI PERWERDEYÊ DE Û SERHATIYÊN XWENDEKARÊN KURD LI TIRKIYEYÊ VAHAP COŞKUN M. ŞERİF DERİNCE NESRİN UÇARLAR KULA ZIMAN Vahap Coşkun M. Şerif Derince Nesrin Uçarlar ÇIRIYA
KÜRTÇE - KURMANCÎ DÎL KURSU
KÜRTÇE - KURMANCÎ DÎL KURSU ALTINCI DERS WANEYA ŞEŞEM İŞARET ZAMİRLERİ CÎNAVÊN ŞANÎDANÊ 1 Ekoyê Cemîl İşaret zamirleri: İşaret edilen adın yerine kullanılan zamirlere denir. Kürtçe İşaret Zamirlerinin
Kürt Kadın Bürosu Yayın Organı
K o v a r a B u r o y a J i n e n K u r d J î Y A N Hejmar/Ausgabe: 38 Çirîya Paşîn-November-2005 Biha/Preis: 3 Dokumentationszeitschrift des kurdischen Frauenbüros Kürt Kadın Bürosu Yayın Organı JÎYAN
www.arsivakurd.org J î Y A N Dokumentationszeitschrift des kurdischen Frauenbüros Kürt Kadın Bürosu Yayın Organı
K o v a r a B u r o y a J i n e n K u r d J î Y A N Hejmar/Ausgabe: 36 Meh/Monat: Sibat-Februar Biha/Preis: 3 Dokumentationszeitschrift des kurdischen Frauenbüros Kürt Kadın Bürosu Yayın Organı JİYAN Buroya
Qenaeta giştî ew e ku di navenda texeyulên nasnameyî
338 Olcay Akyıldız ve Halim Kara Dı Edebıyata Kurdî Ya modern De Lêrasthatınên Kolonyal, Îmaja Netewî Û Klîşeyeke Berevajîbûyî 339 8 Rita Felski, Edebiyat Ne İşe Yarar, wer. Emine Ayhan (İstanbul: Metis
kovara huneri, çandi O lekolini ya kurden anatoliya navin PAYiZ/ZIVISTAN 2003 ._...,...,._ e se ııyane ---- -z he!
kovara huneri, çandi O lekolini ya kurden anatoliya navin ~ ı l rg l A ııyane e se ur._...,...,._ d. o PAYiZ/ZIVISTAN 2003 e w w w.a rs iv ak ---- -z he! bimebon TIDSKRIFTEN UTKOMMER 4 NUMMER PER AR. SE
Navnişan: Kuloğlu Mah. Ayhan Işık Sok. No: 21/1-5 Beyoğlu / İstanbul Tel:
Navnişan: Kuloğlu Mah. Ayhan Işık Sok. No: 21/1-5 Beyoğlu / İstanbul Tel: 0212 245 81 43 www.ismailbesikcivakfi.org www.ibvkutuphane.org www.jiyantv.org Di salvegera duyemîn a Weqfa Îsmaîl Beşîkcî de ji
ww.arsivakurd.org ! 1 ' i YAZlNCA f r BOÖAZiÇi ÜNiVERSiTESi EDEBiYAT KULÜBÜ_ edebiyat dergisi kovara wl!rger ii edebiyate çeviri~ ~ ~ 1 ı ~ J
[ j 1 \ ~ ~ iii ı! \. r-, ~ 1' 1 ı ~ J ' ~ ~ 1 ı f r ' i,.. t! 1 'f çeviri~ YAZlNCA i edebiyat dergisi kovara wl!rger ii edebiyate 7 BOÖAZiÇi ÜNiVERSiTESi EDEBiYAT KULÜBÜ_ yazınca edebiya.t d~rgisi Sayı:
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliyê hejmar
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliyê hejmar 66 2016 http://apecpublishing.com Weşanxaneya APECê Xeber: Platforma Kurdên Anatoliya Navîn ava bû Li bajarê Goteborgê bi beşdariya gelek delegeyan
Ç NDEK LER. Sayfa. Kay p uygarl klar n baflkenti... Nusaybin...
Ç NDEK LER Editörden 2 Baflkan n Kaleminden 3 S n rs z Kad nlar n Eme i Projesi 6 Nusaybin Araflt rma Gezisi Teknik nceleme Raporu 9 101. Y l nda 8 Mart... Kad nlar Alanlardayd 11 T S te Kad n Vurgusu
Min digot qey tu bi zimanî, ma tu bi kurdî nizanî Cigerxwîn
Yýl/Sal: 1 Sayý/Hejmar: 5 Yerel, Edebi, Kültürel ve Siyasi Gazete KANÎ ABONELÝK KOÞULLARI Yurt içi yýllýk: 20 TL Yurt dýþý yýllýk: 25 Euro Yapý Kredi Adýyaman Þubesi 86467858 IBAN: TR42000670100000086467858
DI DEWRA OSMANIYAN DE WEŞANGERIYA KITÊBÊN KURDÎ ( )
Zanîngeha Mardîn Artukluyê Enstîtûya Zimanên Zindi yên Li Tirkîyeyê Şaxa Makezanista Ziman û Çanda Kurdî Teza Lîsansa Bilind DI DEWRA OSMANIYAN DE WEŞANGERIYA KITÊBÊN KURDÎ (1844-1923) Mesut ARSLAN 11711005
www.arsivakurd.org HOVITIYA K O LO N Y A LIS I! Slranên Gel P R IC E Nr: 63(9) 02.03.1989»Week 9»The Kurdish Newspaper
Nr: 63(9) 02.03.1989»Week 9»The Kurdish Newspaper Tel; [46] 08-29 83 32 «Telex; 131 42 «Telefax; 08-29 50 56 P R IC E BIHA FİYAT 2.5 DM 5 Skr 3 G 2.5 Sfr 1 1.5$ HOVITIYA K O LO N Y A LIS I! Hovitî û qetlîamên
Savaştan Barışa, Çatışmadan Çözüme 13 Aralık 2014, Elite World İstanbul Hotel
13 Aralık 2014, Cumartesi 09.00-09.30 Kayıt Türkçe Program Savaştan Barışa, Çatışmadan Çözüme 13 Aralık 2014, Elite World İstanbul Hotel 09:30-09.50 Açılış Konuşmaları: İbrahim Gürbüz, İsmail Beşikçi Vakfı
AÇILIfi KONSER KONSERA VEKIRINÊ
Merhaba, Avrupa Birli i Türkiye Delegasyonu, Diyarbak r Ticaret ve Sanayi Odas (DTSO) AB Bilgi Merkezi ve Kayap nar Belediyesi taraf ndan taraf ndan organize edilen K sa Dalga AB-Türkiye: Diyarbak r K
Karkeren hem O welatan O gelen bindest yekbin! Sal: 1992 Meh: Heziran Hejmar: 22 Biha: ıs Skr. www.arsivakurd.org. SerxwebOn Demokrasi Sosyanzm Yekiti
Karkeren hem O welatan O gelen bindest yekbin! SerxwebOn Demokrasi Sosyanzm Yekiti Sal: 1992 Meh: Heziran Hejmar: 22 Biha: ıs Skr. REDAKSIYON B.Bewar. Min:aPfran NedfmCibaı Şaytn NIVİSARtN vt BEJMARt Z.Zilan
Yeni Adli Yıl Açıldı sayfa 19 Yeni Baro Binamızın Temeli Atıldı sayfa 20. sayfa 31. Batman İnsan Hakları Platformu Kuruldu
Temmuz-Ağustos-Eylül Ekim-Kasım-Aralık 2014 / Sayı 6 www.batmanbarosu.org.tr Sokağa Çıkma Yasağı İlanının Ortaya Çıkardığı Anayasal Sorunlar Üzerine sayfa 6 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunda Düzenlenen
www.arsivakurd.org Aziz Nesin İsveç te itiraf etti Şerê neheq û pirsa Kurd Urfa bağımsız milletvekili adajn Mahmut BAKSI
Aziz Nesin İsveç te itiraf etti Urfa bağımsız milletvekili adajn Mahmut BAKSI Q Yahu sen ıîlavi gözlü, sapsarı saçlısın, ben senden kuşkulanıyorum dedim. Sen belki de ajansın dedim. Tabi, bunu ben, O nu
- m, '- «.T ur i. * * v
- m, '- «.T ur i V * * v 4 Ji Sê Mehan Carekê Tête Weşandin Üç Ayda Bir Yayımlanır 21ê Adara 2007 Bûha: 10 YTL Şertên abonetîyê Bo nêva welat salek 30 YTL Bo derveyê welat salek 80 $ Çapxane/Matbaa:
NAVEROK / İÇİNDEKİLER
NAVEROK / İÇİNDEKİLER 2 4 10 12 32 44 50 54 59 63 65 67 68 72 87 "Pirsa Kurd" Ali Ciftci ``Doza Kurd`` û Pêvajoya Nû, Nebî Kesen Şênayîya Xelîka ên jor a dostanî û aşitîyê, Mem Xelîkan Kurdên Yekîtîya
TIRKÎFÎKASYONA XWEMALÎ DI ZIMANÊ MEDYAYA KURDÎ DE LI BAKURÊ KURDISTANÊ
TIRKÎFÎKASYONA XWEMALÎ DI ZIMANÊ MEDYAYA KURDÎ DE LI BAKURÊ KURDISTANÊ Ji bo bilindkirina navê Elîşêrê Koçgîrî ku berî gelek kesan xema kurmanciyê xwar Mazlûm Doxan Armanca vê nivîsarê ew e ku bide xuyakirin
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliyê hejmar
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliyê hejmar 54 2012 MIZGÎNÎ BO ZAROKAN! Kitêbeka nû bi herdu dialektên kurdî; kirmanckî û kurmancî di wê payîzê de derdikeve. Kirmanckî Semedo ke Findo her
Yekîtiya Sosyalist RIZGARİ * DEMOKRASİ * SOSYALİZM KRÎZA KÖRFEZE LI ROJHILATA NAVÎN Û LI DİNE DOM DİKE!
Yekîtiya Sosyalist RIZGARİ * DEMOKRASİ * SOSYALİZM Tebax/îlon 1990 Hejmar 25 KRÎZA KÖRFEZE LI ROJHILATA NAVÎN Û LI DİNE DOM DİKE! Rojhüata Navîn herêmeka gelek tcvühev e û ji bona cîhanê jî gelek girîng
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliyê
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliyê hejmar 56 2013 Gundê Kelê (Kalebalta) 17 Teşî ristin Amedekar: Nesrîn Bayram Çavkanî: Fatma Mert Sütcü ji Celebê (Fata Mehmadî Îboyî Xezdalî) 8 Kurdên
Kürşad Kahramanoğlu Hülya Sur Serpil Sancar Jennifer Petzen Sabahat Tuncel
www.arsivakurd.org içindekiler 2 Editörden (Türkçe) 3 Ji Edîtorê (Kurdî) 5 Belfast tan Diyarbakır a 5 Ji Belfast ê Heya Amed ê 7 From Belfast to Diyarbakır 9 2010 Newroz unda Diyarbakır daydık 10 Birlikte
içindekiler Diyarbakır Barosu Adına İmtiyaz Sahibi Av. Tahir Elçi / Baro Başkanı Sorumlu Yazı İşleri Müdürü Av. Keziban Yılmaz
içindekiler Yeni Anayasa Sınavı... 3 Bölge Baroları Toplantısı Yeni Anayasa Önerileri... 4 Akil İnsanlar Tecrübesi... 7 Haber Lice de yurttaşlara karşı gereksiz, ölçüsüz ve keyfi bir şiddet uygulanmıştır...
Banga Piştgirîya ji bo Gelê Kurdistana Sûryê: Serkevtina Me bi Yekkirina Hêz û Rêza Me Dibe!
Banga Piştgirîya ji bo Gelê Kurdistana Sûryê: Serkevtina Me bi Yekkirina Hêz û Rêza Me Dibe! Ev meseleyên ku îro di cografya Ereban û Rojhelata Navîn de peyda bûne, destpêka wan digîje hinek rêze peymanên
Kovara Siyasi Çandi Ukolini Siyasi Kültür Araştırma Dergisi. ( ı J
Kovara Siyasi Çandi Ukolini Siyasi Kültür Araştırma Dergisi ( ı 11989 J BERGER 1989/1 Kovara Siyasi, Çandi Q Ukolini Siyasi, Kültürel İnceleme Dergisi Berplrsiyar: AlanRONA Redaksiyo n: E'zizAZAD Mehmet
Ferhenga Zaravên Teknîkî
Ferhenga Zaravên Teknîkî Teknik Terimler Sözlüğü Dictionary of Technical Terms 1 Ferhenga Zaravên Teknîkî Teknik Terimler Sözlügü Dictionary of Technical Terms TMMOB (Türkiye Mühendis ve Mimar Odaları
Sayfa 24 Batman Barış İnisiyatifi'nden Barış Çağrısı. Sayfa 42Kültür Sanat Sayfa 32Basın Açıklamaları. Sayfa 165 Nisan Avukatlar Haftası
Nisan-Eylül 2015 / Sayı 8 www.batmanbarosu.org.tr Sayfa 24 Batman Barış İnisiyatifi'nden Barış Çağrısı Sayfa 42Kültür Sanat Sayfa 32Basın Açıklamaları Sayfa 165 Nisan Avukatlar Haftası Sayfa 18TBB Genel
YAY 1 N RE CAD. KARABATAK SOK. NO: 31..:-...;.,..--._,...,~
YAY 1 N RE CAD. KARABATAK SOK. NO: 31..:-...;.,..--._,...,~ T: [+90) 212 247 6517 [PBX) F: [+90) 212 247 24 61 W: www.evrenselbasim.com E: bllaililalrrailiiıill N ewroza Kurdan - Kürtlerin Newrozu - Fe/ı
HEJMAR NAVENDA ÇANDA MEZOPOTAMYA BUHA 10 HEZAR 1. SIBAT 1992
HEJMAR.c om - ww w. ne te we NAVENDA ÇANDA MEZOPOTAMYA BUHA 10 HEZAR 1. SIBAT 1992 ",... " XWENDEVANEN HEJA, BIBIN ABONEY EN Navnişan Tarlabaşı : " E! REWŞHN, NUH DEST BI JİYANA XWE DIKE, cad. No : 128
Yeni Adli Yıl Açıldı sayfa 19 Yeni Baro Binamızın Temeli Atıldı sayfa 20. sayfa 31. Batman İnsan Hakları Platformu Kuruldu
Temmuz-Ağustos-Eylül Ekim-Kasım-Aralık 2014 / Sayı 6 www.batmanbarosu.org.tr Sokağa Çıkma Yasağı İlanının Ortaya Çıkardığı Anayasal Sorunlar Üzerine sayfa 6 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunda Düzenlenen
,,..
,,.. 2 Biranin - Şerko Bekes 4 Barışabilecek miyiz? - Gelo em e bikarin li hev ben? - Müge T uzcu 6 Tarih kurtarsın - Sezai Sarıoğlu 7 Şere Süriyeye; roja mehşere - SOriye savaşı; mahşer günü - Ferid Demirel
www.arsivakurd.org KURT-KA V 3. OLAGAN KONGRESi 28 Mart 1998
KURT-KA V Kürt Kültür ve Araştırma Vakfı Weqfa Lekolin u Çanda Kurdi Kurdish Cultural and Research Foundation 3. OLAGAN KONGRESi 28 Mart 1998 AXARlNA VEKIRINA KONGRA S~N A SERO~ KOMiTA RMBIRA KÜRT-KAY'~
KÜRTÇE- KURMANCİ ÖĞRENME KURSU BEŞİNCİ DERS WANEYA PÊNCEM ZAMÎR CÎNAVK
KÜRTÇE- KURMANCİ ÖĞRENME KURSU BEŞİNCİ DERS WANEYA PÊNCEM ZAMÎR CÎNAVK Ekoyê Cemîl Cümle içerisinde ismimlerin yerine kullanılan sözcük ve eklere zamir denir. Kürtçede temel 12 çeşit zamir vardır. Türkçe
Her ku zayîn 1 nêzîk dibû (10) Doğum yaklaştıkça Her ku hemla wê giran dibû. Her ku ber bi qewlê xwe va diçû. Her ku zik lê mezin dibû
Spîtama û Mantiqa Tirkî-1 Romana Spîtama yê, di sibata 2016 an da ji alîyê weşanxaneya Belkîyê va hat çapkirin. Nivîskarê wê, Rênas Jîyan e. Roman, li ser jîyan û têkoşîna Zerdeştî ye. Gellek kêmanî û
Denge Bakur A. A.A. A KOYARA MEHANE YA REZANI U ŞIROVEYI. www.arsivakurd.org. Hejamar: 2-3, Nisan/Golan 1999
Denge Bakur A. A.A. A KOYARA MEHANE YA REZANI U ŞIROVEYI Hejamar: 2-3, Nisan/Golan 1999 Sayı: 2-3, Nisan~ayıs 1999 naverok/içindekiler 4 7 9 11 18 DUNYA BI DOR E NE BI ZORE Hemreş Reşo İNSAN ÖZLÜYOR A.2..Ctı1fl'lclo~lu
Harflerin kelime içerisinde kullanım biçimleri: Ekoyê Cemîl
Harflerin kelime içerisinde kullanım biçimleri: Ekoyê Cemîl 1. Kürtçe de üç adet kaynaştırma harfleri vardır. Bunlar h, w, y harfleridir. Bu harfler yarım sesli harfler olarak hisedilirler. Kürtçede özellikle
P A L E. www.arsivakurd.org. karkeren hemo welatan O gelen bindest yekbin ı. sal : 2 bejmar: 2 biha : 5.- DM
karkeren hemo welatan O gelen bindest yekbin ı P A L E Organa IIJLilıill 'OfCfVID i Wclaıparlıll &urtliaıaa KURD İ STAN DEVRİMCİ - YURTSEVERLER İ ÖRGUTU ORGANI sal : 2 bejmar: 2 biha : 5.- DM ...... T
li bajêr binihêre, ji bo ku tu di bîr bînî û bibêjî hatırlamak ve anlatmak için şehre revealing the city through memory
revealing the city through memory li bajêr binihêre, ji bo ku tu di bîr bînî û bibêjî hatırlamak ve anlatmak için şehre Hatırlamak ve Anlatmak için Şehre BAK, 2013 yılında Türkiye nin birbirine uzak dört
rızgari BIJI "'kosi~ Rizgariya Netewi il Civakiya Kurdistan 'raşasın Kürdıstan ın Ulusal ve Toplumsal Kurtuluş Mücadelesi
or g ur d. rızgari w w w.a rs iv ak BIJI "'kosi~ Rizgariya Netewi il Civakiya Kurdistan 'raşasın Kürdıstan ın Ulusal ve Toplumsal Kurtuluş Mücadelesi WEŞANt QEOROYE, BE ORAF TE BELAYKİRİN/KADRO YAYlNI,
Kovara siyasi, çandi, huneri, dirold ô lekolini ya Kurden Anatoliya Navin. www.arsivakurd.org
Kovara siyasi, çandi, huneri, dirold ô lekolini ya Kurden Anatoliya Navin Veger Kovara Kurden AnatoUya Navin Naverok 1 İçindekiler Genel Yayın Yönetmeni: Murat Alpavut Redaksiyon: Abdullah Kaya, Ali Fuat
-i'.- 0.: /4. ^/ \# 1 ^ft* ŞEREl -YA>tfc JİEDUSI I*. II M MM' IİRM1I: ^> () Bedirx.w
fi ^/ \# -i'.- 0.: /4. \1 I*. II M MM' M 1 ^ft* ŞEREl -YA>tfc JİEDUSI * / Bedirx.w r J^ IİRM1I: ^> () BÎR Ji Sê Mehan Carekê Tête Weşandin Üç Ayda Bir Yayımlanır 17ê Çiriya Pêşîn 2005 Şertên abonetîyê
Riya Azadi'yi Haberlerle Gi.iclendirelim
ı Gulan ı982 Sal ı, hejmar 2 Karkeren hemu welatan ugelen bındest, yekbın! Kurdıstana Tırkiye HER t MAYIS'DA Riya Azadi'yi Haberlerle Gi.iclendirelim Yoldaş/ar,.,AHA DA GUCLUDUR tır. değeri olan olaylar
GUN BIRLIK VE MÜCADELE GÜNÜDÜR
Karkeren hemu welatan u gelen blndest yekbln! ReyaŞoreş Organa... Komıta Merkezı Gulan 1990 Hejmar: 12 ya KUK - SE yayılıyor. iyi şanslar dileyelim. Milli Güvenlik Kurulu daha "dürüst" bir açıdan yakyaradevletine
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliyê
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliyê hejmar 52 zivistan 2012 Sohbetek bi İbrahim Gürbüz re Mala me mala we ye, Wan Kon û qonax Mercedes û nasnameya kurd Medyaya kurdî û nimûneyek ji tesîra
DR. KAMURAN ALÎ BEDÎR-XAN TÜRKÇE İZAHLI KÜRTÇE GRAMER. Mayıs 1974 Devrimci Türkiye Kürtleri örgütü, HEVRA. Komela Şorişvanên Kurdên Tirkiyê, HEVRA
DR. KAMURAN ALÎ BEDÎR-XAN TÜRKÇE İZAHLI KÜRTÇE GRAMER -K.U Mayıs 1974 Devrimci Türkiye Kürtleri örgütü, HEVRA Komela Şorişvanên Kurdên Tirkiyê, HEVRA L.P. -TUfc.- K-.C. l
Di Edebîyata Me de Mewlûd û Rûberûkirina Mewlûdên Pêşîn ên Kurdî û Tirkî
M. Zahir Ertekin, Di Edebîyata Me de Mewlûd û Rûberûkirina Mewlûdên Pêşîn ên Kurdî û Tirkî, Uluslar arası Kürdoloji Konferansı Bildirileri, Hakkâri Üniversitesi, Hakkâri 2011, s. 123-137. Di Edebîyata
III.3.A. Türkiye deki Kadın Hareketlerini Ayrıştıran ve Birleştiren Perspektifler
Türkiye deki Kadın Hareketlerinin Farklı Şehirlerde Karşılaştırılması Araştırma Projesi Raporu III.3.A. Türkiye deki Kadın Hareketlerini Ayrıştıran ve Birleştiren Perspektifler Aslı Polatdemir Eylül 2017
IV. Ek Bilgiler. Türkiye deki Kadın Hareketlerinin Farklı Şehirlerde Karşılaştırılması Araştırma Projesi Raporu. Eylül 2017
Türkiye deki Kadın Hareketlerinin Farklı Şehirlerde Karşılaştırılması Araştırma Projesi Raporu Eylül 2017 2 Türkiye deki Kadın Hareketlerinin Farklı Şehirlerde Karşılaştırılması Araştırma Projesi Raporu
Dr. Ekrem Önen Medya Kurdî di înternetê de
Dr. Ekrem Önen ekremonen@hotmail.com Medya Kurdî di înternetê de Gotina civata înformasyonî di salên 196 wek termmînolojîyek nuh hate rojewê. Ev termînolojî jıber transformasyona di civakê de bû bi kar
Jı BIRNEbUNE Ali Çifrçi. ~ NAMEYEN ji xwendevanan/okuyucu MEkrupiARI. 6 MEHMET AslAN I<AyA(SidiQ)
w w w.a g or d. ur ak iv rs Weneyen berge: Qerecedax (Xelika) Foto: Sefoye Ase NAVEROk! içindekiler Jı BIRNEbUNE Ali Çifrçi ~ NAMEYEN ji xwendevanan/okuyucu MEkrupiARI 6 MEHMET AslAN I
Kurd li hember erişen hezen Seddam di haziriye de ne
Hejmar, N: 135 Cileya Paşi.n January 1993 Buha- Price 15SKR, 3DM Danere Rjnameya pql a Kurdl Miqdad Mfthed Bedirmn Dewleta Tirk bi nave "tevgera hundurin" Kurdistane weran dike Kurdistan ji nuh ve te dagirkirin
40 saliya kurdên Anatoliyê li Swêdê...
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn HAVÎN 2006 40 saliya kurdên Anatoliyê li Swêdê... 31 Amaca min a siftê ku kar bikim, traktorakê bistînim û vegerim welêt... Lê weng nabû, a niha
Newroza we pîroz be!
kovara hunerî, çandî û lêkolînî ya kurdên anatoliya navîn BIHAR/2010 Newroza we pîroz be! 45 Kurdê ku herî zêde ermenî xelas kirine, Muhtila Begê Moksî Du parçenivîs bi kurdiya şêxbizinî 8ê adarê, roja
1 ' ~ www.arsivakurd.org. Sal : 4 Wext. 15. ...2.1983 ejmar : 50. Bıha : 1 DM OŞINA ME RT DII{E
1 ' ~ ı Sal : 4 Wext. 15 H...2.1983 ejmar : 50 Bıha : 1 DM RT DII{E OŞINA ME Rfipel 2 Denge KOMKAR. r---50.saviyi CIKAHIRKEN --. Değerli okur/ar, Denge KOMKAR'm ellinci sayısı elinize geçmiş bulunuyor.
Çend bernameyên kompîturê ku ji liyê wî ve hatine Kurdîkirin: *WinRAR *Ccleaner *Revo Uninstaller
Occo Mahabad bernamenûs, wergêr, helbestvan û nivîskarekî kurd e. Occo Mahabad di sala 1977 an de li Wan ê hatiye dinê. Piştî qedandina zanîngeha Stenbolê dest bi nivîsandinê dike. Her weha di kovarên
FEMİNİST PERSPEKTİFTEN KÜRT KADIN KİMLİĞİNİ ÜZERİNE NİTELİKSEL BİR ARAŞTIRMA
T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ KAMU YÖNETİMİ VE SİYASET BİLİMİ/SİYASET BİLİMİ ANABİLİM DALI FEMİNİST PERSPEKTİFTEN KÜRT KADIN KİMLİĞİNİ ÜZERİNE NİTELİKSEL BİR ARAŞTIRMA Doktora Tezi
ALFABEYEN LATINI Ü EREBI YEN KURDI ... u G Ulema Ülema.J.J.JY L.;J.J_; .. '. J,) .,., "'"" _,_, .. L F f Feki Meyve L 1 Lale Lale
ALFABEYEN LATINI Ü EREBI YEN KURDI LA TİNİ MİNAK TIRKİ r--~ Aa Ard Un B b Baş Iyi C c Ceger Ciğer Çç Çav Göz D d Dil Gönül Ee Ewr Bulut E e Eş Acı, sızı F f Feki Meyve G g Gund Köy H h Hingiv Bal I i Ixlamfir