Folklorumuzun bilici babası - Sdnik Paa

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Folklorumuzun bilici babası - Sdnik Paa"

Transkript

1 Folklorumuzun bilici babası - Sdnik Paa Kitabları vasitsil imzasını tanıdıım vaxtlardan bilirdim ki, Sdnik Xlil olu Paayev respub-likamızın iri mdni mrkzl-rindn olan Gnc hrind Pe-daqoji nstitutun müllimidir. Onda xsn tanımasam da, onu Azrbaycanın n adlı-sanlı, azman kii-lrindn biri kimi tsvvürüm g-tirirdim. n çox da onu «Yaayan fsanlr», «Yurdumuzun fsan-lri», «Yanarda fsanlri», «Azrbaycan xalq fsanlri» kimi kitabları il bir vaxtda yada salırdım, düünürdüm ki, xalq yaddaının mahir bilicisi olan, sinsind bu qdr xalq xzinsi, fsanlr gzdirn bu kii Dd Qorqud kimi nurani, asaqqal bir el adamıdır. Vaxt oldu ki, mn Azrbaycan Dövlt Universitetinin filologiya fakültsind thsil alanda bir df Folklor kafedrasında söhbtcil, bamz, sinsindn sözlr co verib daan bir asaqqalın söhbtinin üstün glib çıxdım. Maraqlandım ki, bu kii kim ola? Dedilr bs Gncdn glib, Sdnik Paayevdir. Daha sonra mn onu Dd Qorqud adına Folklor Elmi Mdni Mrkzind bir neç df gördüm. Sonra da tale el gtirdi ki, Folklor nstitutu formalaanda daha tez-tez görümy baladıq v nticd aramızda smimi dostluq münasibtlri yarandı. Bs Sdnik Xlil olu Paayev rsmi olaraq kimdir? 1929-cu ild Daksn rayonunun Qazaxyolçular kndindki Pirsultan köyü mhllsind anadan olub. 3

2 1949-cu ild Dstfur knd orta internat mktbini bitirib. Gnc Dövlt Pedaqoji nstitutunun dil-dbiyyat fakültsin üz tutduqdan sonra, demk olar ki, hyatının yeni yüksln xtti üzr inkiaf edn mrhlsi balayır. Bu mrhl n il xarakteriz olunur? sualına gldikd is «Bu gün Sdnik Paayev kimdir?» ritorik sualı buna cavab verir. Bli, Sdnik Xlil olu Paayev bu gün artıq 1929-cu ild Daksn rayonunun Qazaxyolçular kndind dünyaya tvllüd tapmı adi uaq deyil; bu gün S.Paayev ünvanı tkc Qazaxyolçular kndi il, onun bir mhllsi olan Pirsultan obası il mhdudlaıb qalmır, ksin, bu mhdud corafi regionun srhdlrini çoxdan aıb v hm diaxron, hm sinxron vziyytd, hm d rq, qrb, imala, cnuba min kilometrlrl hat arealında öz çrçivsini genilndirib. Bu gün Sdnik Xlilolu ünvanı deyilnd bütöv Azrbaycan dünyası baa düülür, bu gün S.Paayev dünyası deynd bütün türk ellri özünün milli-mnvi özlliklri v gözlliklri il gözlrimiz önündn dolanıb keçir Deyrdim ki, Sdnik adının daıyıcısı blk d el yegan olaraq Sdnik müllimin özüdür, amma bu adı o, bütöv Gnc boyda böyüdüb, Butöv Azrbaycan boyda, türk ellri içind mhuri - cahan elyib. «Sdnik» adı yqin ki, sd - yüz rqmi il balıdır. Yüzçü, yüzlük, daha dorusu, mnc, yüzbaı sözü il balıdır. Yni onbaı, yüzbaı, minbaı Çar Rusiyası dövründ müyyn ixtiyar sahibi olan v öhdsind müvafiq sayda ev, ail, tsrrüfatbaı, knd olan adama deyirdilr. Bax, Sdnik müllimin adını düünnd bel bilirm ki, o, özünün aır çkisi il yüzlrl insana rhbr, asaqqal olan nüfuz sahibidir v özünün yüksk intellekti il, zngin mnvi potensialı il yüzlr, minlr tsir etmk gücün qadirdir. Bütün bu dediklrim S.Paayevi bir xsiyyt olaraq tqdim edir. 4

3 S.X.Paayev böyük düha sahibidir. Bir frd olaraq o, özlüyünd bir neç böyük xsin daıdıı yükün öhdsindn asanlıqla glir. Öz geni üryini bir neç yer parçalayıb v hmin parçaların hr birind d bir böyük ürk sahibi faliyyt göstrir. Bu dediklrimizi gr rti olaraq bölgülrl ver bilsk, onda txminn aaıdakı kild qrupladırma alınar: 1. Sdnik Paayev adi vtndadır, öz doulduu kndin sıravi yetirmsidir; 2. Sdnik Paayev müllimdir; 3. Sdnik Paayev jurnalistdir; 4. Sdnik Paayev airdir, aıqdır; 5. Sdnik Paayev alimdir v.s. Elmi faliyytini d özlüyünd bir neç yer ayırmaq olar: 1. Pedaqoq alim 2. Folklorünas alim 3. Nzriyyçi alim Bütün bunları is Sdnik Paayev hyatda öz canlı mk faliyyti il v eyni zamanda yazıb ortaya çıxartdıı srlri il doruldub. 1. Adi vtnda Bli, hamımız kimi o da doulduu yerin-yurdun övladıdır, bir sıra nfri kimi hr birimizin müasiri olan adi vtndadır. O, da öz yaıdları il birg doulduu kndd, mhlld uaqlıq hyatı keçirmi, orta mktb getmi, yeniyetmlik çaına çatmıdır. Amma hamı kimi doulsa da, böyüs d, hamıdan seçiln bir ömür yolu yaayadı, doulduu regionun hüdudlarından çox-çox uzaqlara çıxdı, müxtlif bucaq altından, ayrı-ayrı prizmalardan baxanda onun hyatındakı lövhlrin hr 5

4 birindn biz bir cür göründü Sdnik dünyası Sdnik ömrü. 2. Müllim ömrü 1970-ci ilin 19 oktyabrından Gnc Dövlt Universitetinin Azrbaycan dbiyyatı v onun tdrisi metodikası kafedrasının müllimi, ba müllim, dossenti v professoru olmu, özünü bir müllim kimi tlblr sevdir bilmidir. 37 illik pedaqoji faliyyti dövründ o, respublikanın mkdar Mdniyyt v Qabaqcıl Ali Thsil içisi adına layiq görülmüdür. 22 dekabr 1982-ci ild Ali Attestasiya Komissiyasının qrarına sasn dosent elmi adı, 17 sentyabr 1992-ci ild is professor elmi adı alan Sdnik Paayev Thsil Nazirliyinin Fxri Frmanıil d tltif edilmidir. 3. Jurnalistika faliyyti Sdnik Paa Pirsultanlı jurnalistika il gnclik illrindn maraqlanmı, universitet thsilini bitirdikdn sonra rayon v hr qzetlrind xüsusi müxbir, dbi içi, msul katib, redaktor vziflrind çalımıdır. Uzun illr «Yeni Daksn», «Mübariz» (Goranboy rayonlararası) v «Yenilik» (Klbcr) qzetlrinin redaktoru olmudur cı ildn SSR Jurnalistlr ttifaqının üzvü seçilmi, 1970-ci ild 5 May Mtbuat günü il balı olaraq Azrbaycan Jurnalistlr ttifaqının Fxri Frmanınıalmıdır. Sdnik Paa Pirsultanlı eyni zamanda Türkiyd nr ediln «Dost-dost» v «Milli folklor» jurnallarının Azrbaycan tmsilçisi, bundan baqa, ölkmizdki «Pirsultan» nriyyat poliqrafiyası, «Yurddan sslr» jurnalı v «Xalq ozanı» qzetinin tsisçisidir. Bütün bunlardan lav, hazırda yazıları müntzm kild Amerika, Almaniya, Hollandiya, Qazaxıstan, Türkmnistan, ran v Türkiyd elmi mcmu, qzet v jurnallarda iıq üzü görür. Türkiyd çıxan «Dd 6

5 Qorqud» Ensklopediyasının hr iki cildind v Moskvanın nr etdiyi «Yejeqodnik» d (Velikaya Sovetskaya Ensiklopediya) nr olunmudur. 4. Sdnik Paa airdir ci ild «Adabanlı Qurban v onun müasirlri» mövzusunda yazıb tamamladıı namizdlik dissertasiyasından da özünü aıq yaradıcılıının bilicisi kimi tsdiq etmidir. 25 ildir ki, Gncbasar Aıqlar Birliyinin sdridir. Ozan-aıq yaradıcılıı il müntzm mul olur. Gncliyind bdii yaradıcılıını «Qoqardalı» imzası il yazmı, sonralardan Pirsultan daının tyind doulduuna gör, air-aıq Pirsultan Abdalı özlrinin ulu cdadı hesab etdiyin gör dbi imzasını dyiib «Pirsultan» txllüsünü götürmüdür. «Pirsultan bulaı», «nciçiçyim», «lahi bir ss» v baqa adda 8 er kitabı çap olunmudur. 5. Alim ömrü 52 ildir folklorumuzun toplanması, nri, tdqiqi yönünd mühüm xidmtlr göstrn professor Sdnik Paa Pirsultanlı yüzlrl mqalnin, 45 kitabın müllifidir. Ankara v Bakıda keçiriln Uluslararası «pk yolu xalq dbiyyatı», «Hacı Vli Bktai» törnlri v «Ortaq türk keçmiindn ortaq türk glcyin» hsr olunmu Folklor Simpoziumlarının mruzçisidir. AB-ın Bisconsin Universitetind xsi adı il balı Türk xalqları folkloruna dair 3000 nüsx kitabdan ibart kitabxana tkil olunmudur. Azrbaycan xalq fsan v satirlrini küll halında ilk df toplayıb tdqiq edn alimin sas mqsdi xalq fsanlrinin folklorun müstqil janrı kimi öyrnilmsi, o sıradan onun epik nnlrinin (eposların, dastanların) formalamasında v yazılı dbiyyatda klassiklrin yaradıcılıında rolunu müyyn etmkdir. 7

6 Onun 1990-cı ild «Azrbaycan xalq fsanlri v onun tdqiqi problemlri» mövzusunda müdafi etdiyi doktorluq dissertasiyası da bu sahd uurlu addımlarından sayılmalıdır. Sdnik Xlil olu Paayevin elmi irsi zngin v çoxaxli diapazona malikdir. str bir pedaqoq kimi tlblr üçün yazdıı drs vsaitlri, istr d folklorünaslıın nzri v tcrübi sahlri il balı alimin çox böyük aradırmaları vardır. dbiyyatünaslıın nzri msllri il balı yürütdüyü mülahizlrind d, ozan-aıq yaradıcılıı bard düünclrind d, folklorumuzun toplanması v aradırılması istiqamtind d xidmtlri vzsiz olan Sdnik mülim bundan sonra da böyük enerji v ruh yükskliyi il yaradıcılıq uurları arzulayırıq! akir Albalıyev, AMEA-nın Folklor nstitutunun elmi içisi, filologiya elmlri namizdi (Yazı Dd Qorqud qzetinin 28 dekabr 2007-ci il tarixli, doqquzuncu sayından götürülmüdür) satir, fsan v rvayt haqqında düünjlrim jdadlarımızın «uaqlıq dövrünün» (K.Marks) «tamamil bdii yaradıjılıı» (M.Qorki) olan satirlr ibtidai formasından xeyli frqli kild fsanlrin daxili varlıında, qlbind yaamaqdadır. 8

7 «satir tsvvürd v tsvvürün yardımı il tbit hadislrini müyyn kl salır» 1. Göründüyü kimi, ortada tsvvür ifadsi var. Bunu tsvir v izah edn söz yoxdur. K.Marks onu da qeyd edir ki: «satir birinci, epos ikinjidir». Eposun kökü olan epo yunanja söz demkdir. Nizamiy gör, dünyanın gözünü söz açıb. Deysn, ibtidai insanın flsfi düünc çemsinin gözü d sözl açılıb. satirin törmsi olan fsan satirl sözün bir-birin qovuması ntijsind epiklrk bitkin bir canr kimi meydana çıxmıdır. satir tbit hadislrin, fsan is tarixi hadis v xsiyytlr balı kild yaranmıdır. Fikrimizi bir az da aydın desk, satirin sas obyekti tbit v insan, fsanninki is jmiyyt v insan olmudur. Tarixilik baxımından satir vvl, fsan is sonralar yarandıı üçün zaman keçdikj satirlr daha çox fsanlmidir. satirl fsannin laqsini aydınladırmaın özü bel möcüzdir. Tbiti seyr etdikd gözün dnizlr, göllr görünür. Gölün sahil yaxın yerind rngarng a, göy, sarı zanbaqlara rast glirsn, düünürsn, bu zanbaqların kökü dnizin dibinddir, ya divarında. Axı, hr bir bitkinin kökü torpaa balıdır. Axı, hr bir bitki öz boyasını, rngini torpaa balı kökündn alır. Bax, o zanbaın kökü satirdir. Gözlliyi il insanıözün clb edn zanbaq is gerçkliy balı fsandir. Daha dorusu, rti olaraq onu dey bilrik ki, zanbaın göz görünmyn, möjüzli trfi satirdir, 9

8 göz görünn, boyalarla, rnglrl süslnmi trfi is fsandir. Hr bir bitkinin, aajın kökü torpaın üst dayanır. Hr aajıkülk, tufan yıxır, lakin tufanın tkj palıd aajına güjü çatmır. Palıd aajının rilri, kökü çox drinddir. Htta, onun kökünd jüjrib içrisindn çıxdııqozanın qabıı çkm kimi ayaında geyinjkli qalır, çürümür. Bax, kökün salamlııbudur. Lal, qızılgül qan qırmızı boyasını, rngini haradan almıdır? «Jeyrançöl» fsansin gör, düzlrd bitn lallr aappaq olmu, ovçu jeyranı neç yerindn yaralamı, jeyranın qanı a lallini qırmızırng boyamıdır. Bu, insanın «tsvvürd v tsvvürün yardımı il» yaratdıı obrazlardır. Hmin obrazlar insan xyalı il, onun fantaziyası il süslnmidir. nsan, onun xyalı, düünjsi, tbit v jmiyyt baxıı, tarixn zehnind yaratdıı etimologiyasıxüsusi bir elmdir. SarıAıın tsvvürün gör, qızılgülü qırmızırng boyayan bülbülün barının qanıdır. SarıAıq deyir: Mn aiqm, qanlı gül, Qanlı danı, qanlı gül. Yemi bülbül barını, Çıxmı azı qanlı gül. Görürsünüzmü, Sarı Aıq insan fantaziyasının mhsulu olan bir fsanni bayatısının mzmununa gtirir, onu formaja gözl biçimlndirir, tarixn briyytin yaddaına hkk ola biljk ölmz poetik bir nümun yaradır. 10

9 Mlumdur ki, Azrbayjan fsanlrind v bayatılarında boynunu bükük, yri tutan bnöv ayrılıqdan, hsrtdn bu kl dümüdür. Bnöv gah atasını, gah qardaını, gah da sevgilisini itirir, boynunu bükük tutaraq zaman-zaman göz yaları axıdır. Türkdilli xalqların dini, dili, bir çox adt v nnlri eyni olsa da, onların fsanlrind bnzrsizlik vardır. Msln, Qazaxıstanda bnövnin yanında düz qamtli «Çiçi mama» adlanan bir bnöv növü d bitir. Çiçi mamadan soruurlar: - Yanındakı kimdir? Qızım Bnövdir dey javab verir. - Bs onda sn bel qürurlu, mrur dayandıın halda, qızın bnöv boynunu niy bükür? Çiçi mama javab verir: - Bs nianlıqız anasının yanında utanıb baını aaıtutmazmı? Bizim «Naftalan» fsanmizl türkmnlrin «Baharden gölü» fsansi arasında da müyyn oxarlıq mövjuddur. Naftalan fsansind bdni yara tökmü dvni Naftalan gölünün, badan-ayaa yara tökmü, saalmaz drd mübtla olmu olanı is Baharden gölünün suyu saaldıb anadanglm edirlr. Xarakterin, milli adt-nnlrin, jorafi mkanına, iqlimin uyun olaraq yaxın olsa bel, hr bir xalqın öz mnvi dünyasıvardır. Htta, bir ölk daxilind ayrı-ayrıareallarda eyni mövzuya aid bnzrsiz fsanlr mövjuddur. Hr çiçyin, bulaın, çayın, gölün, daın-daın, qalanın, quun öz fsansi vardır. Xalq lifbanı bilmdiyi zamanlarda bel, mühüm hadislri, fsanlri sal qayalara, çiçklrin yarpaqlarına yazmıdır. Axtarılar, müahidlr göstrir ki, bu v digr tarixi abid uçulub daıldıqda, itib batdıqda, izi qalmadıqda onun fsansi 11

10 d zaman keçdikj hafizlrdn silinib unudulur. Tarixi abidlri qorumaq qiymtli fsanlrini, xalqın bdii tfkkürünü v tarixini qorumaq demkdir. Msln, Bakıda Qız qalası qalmı, onun fsansi bu gün d yaayır. Sbayıl qalası is yer gömülmü, yox edilmi, fsansi d onunla brabr qeyb çkilmidir. Hr bir toponimd, rvaytd tarixi xsiyytlr özlrin yer almı v orada mskunlamılar. Toponimin içrisind bir toplumun tarixi v ya bir xalqın tarixinin bir parçasıyaayır jü ild rusların çkdiyi bir xritd Xobulaın adı «Xanbulaq» kimi yazılmıdır. Bax, hqiqt budur. Hmin yaylaqda olan yüz bulaın içrisind bu bulaq bulaqların xanıdır. Naxçıvanda ahbuz, Adamda ahbulaq, Kpzd Xan yurdu, Xan qızının bulaı, Xanbulaın yaxınlıında Ziyadxan bulaı v buna bnzr bulaq v yer adları mövjuddur. Bel toponimlrdn birinin mzmunu «Nuhçıxan» fsan-rvaytind verilmidir. Rvayt gör, Nuh qabaqjadan xbr tutur ki, dünya tufanı balayajaq v yer üzünü su alajaqdır. Nuh gmi düzltdirir, nsli ksilmsin dey hr bir janlıdan jüt-jüt (erkk-dii) gmiy götürür. Gmi suyun üzrind dünyanı dolaır. Nhayt, indiki Naxçıvan razisind tufan sakitlir, Nuh öz gmisi il bu torpaqda suyun üzünd görünür. Ona gör, d bura Nuhçıxan adlanır. Gmi bir dadan keçir. Nuh deyir: - Bu da Kmçidir, yni uja deyil, zirvsi kmdir. kinji daa çatanda daın i bir qayasıgmini deir v içri su daxil olur. Nuh deyir: - lan, dadır. Deiln yerd qıvrıl yat, gmiy su dolmasın. Bzi tdqiqatçılar «nan, dadır» klind bu adın yozumunu verirlr. Nuh bu daa lan daı adını 12

11 vermidir. Çünki gmini ilan xilas etmidir. Gminin için su dolub batmaa qoymamıdır. Gmi Arı daının baında dayanır. Bzi tdqiqatçılar Arı daının Türkiyd olmasınınzr alaraq fsan-rvayti natamam v ya iki hissdn ibart danıırlar. Kmçi, lan daıv Arı daı Türk yurdu olaraq üryimiz, xyalımız, gözümüz kimi srhd tanımamılar. Bunlar bütövlükd Türk yurdunun tbii alınmaz qalalarıdır. Tufan sakitldikdn sonra Nuh ilandan soruur: - Sn mükafat olaraq n verim? Javabında ilan demidir: - Qoy arı hr yanı dolasın, nyin ti irindirs mn xbr versin. Arıcanlıları yoxlamı v insanın tindn irin t olmadıınıaydınladırmıdır. Arı: - nsan ti, insan tidey-dey glrkn, qaranqu onun danıan dilini kökündn çıxartmı, arı «vız-vız» ely-ely qalmı, insan tinin irinliyini Nuha v ilana çatdıra bilmmidir. lan bu ii qaranquun törtdiyini anlamı, qaranqudan intiqam almaq istmi, onu tuta bilmmi, qaçaraına quyruunu çapmıdır. O gündn qaranqu insanları özün dost seçmi v onun eyvanında, damında yuva qurur. Biz gör, fsan tarix deyil, lakin fsan tarixsiz d deyil. Onda hqiqtin özü, izi v ya hr hansıbir lamti yaayır. Hr bir toponim tarixi niandir. O özünd mnsub olduu xalqın tarixinin bir parçasını, dilini, dinini v tayfaların adlarını zaman-zaman yaadır, daıdıı mzmununu xalq etimologiyasının kömyi il nsildn-nsil ötürür. 13

12 Hr bir toponim sirli-sehirli bir qaladırsa, onun açarıxalq etimologiyasıdır. Tovuzdakılibyli kndi haqqında xalqda bel bir rvayt yaayır. Nadir ah Gürjüstanın üstün birbaa hüjuma keçir, tlafat verir, qoun prn-prn düür. Nadir ah özü d bir qarının evind daldalanır. Qarı onun qabaına bir qab südlü yemk qoyur. Nadir ah tlm-tlsik, qaynar-qaynar südlü yemyi yemy balayır. Bunu görn qarıdeyir: - Sn d Nadir ah deyilsn ki, sbirsizlik edib qounu qırdırasan. Nadir ah soruur: - Qarı nn, Nadirin yerin sn olsaydın, nej müharib edrdin? - Oul, qounu topa halında dümnin qabaına çıxarmazlar. Dümn qüvvni bilr, güjünü toplayıb sni v qoununu mhv edr. Ordunu yüz yer bölub hr daın dalında bir qüvv saxlamaq lazımdır. Yeri gldikd biri o birinin harayına çata bilsin. Nadir ah qarının dediyi kimi qounu nizamlayır, hüjuma keçir v döyüd qlb çalır. O, birbaa qarının evin glir: - Qarı nn, ouldan, uaqdan nyin var? dey mürajit edir. - li adlıbir olum var, kndin naxırçısıdır. Nadir ah knd jamaatını toplayır, qarının hikmtindn, uzaqgörnliyindn söz açır. Ntijd deyir ki, bel ananın oluna naxırçılıq yox, bylik yaraır. Bu gündn kndiniz libyli kndi adlanır, li d onun byi olur. libyli kndinin adıo gündn Nadir ahdan yadigar qalır. fsan v rvaytlrin yaradıjısıolan xalq ayrıayrı hadislrin, msllrin izahında tarixi hqiqtlrin pozulub-pozulmamasına, müyyn mnada thrif 14

13 olunmasına az diqqt yetirs d, bdii sözün hqiqtin hmi sadiq qalmıdır. «Yozqat» toponiminin xalq etimologiyasına saslanaraq bel bir yozumu vardır. Mhmmd Peymbr lind sa türk torpaından keçirmi. Üzünün nuruna gör, çöld qoyun otaran çoban onu saxlayıb deyir: - Baba, mnim müsafirim ol, sonra get. Nurani insan onu eidir. Çoban qara qoyunu saıb qabdolu südün içrisin çörk dorayır. Nurani adam ayaa qalxıb gedrkn: - Sürün yüz qat olsun deyir. trafdan bu mnzrni seyr ednlr çobana deyirlr: - Snin müsafirin Hzrti Mhmmd idi. O sndn ayrılarkn n deyib getdi? Çoban deyir: - Dediyi sözdn birjsi yadımda qaldı. Dedi ki, sürün yozqat olsun (yni, yüzqat olsun). Hmin gündn Hzrti Mhmmdin türkün nemtini daddıı, torpaından glib keçdiyi razinin adıyozqat qalır. ndi Yozqat Türkiyd böyük bir vilaytdir. Salyan rayonunda bir kndin adı Xalajdır. Yerli adamlar bu toponimi «xalqı aç» mnasında yozurlar. Halbuki, Xalaj Ouzun 24 nvsindn birinin adıdır. «Glin qayaları», «Çoban daa dönnlr» bir-birlrin bnzslr d, Azrbayjanda ayrıja, Qazaıstanda is ayrıja mna daıyırlar. Bizd çobanlar öz shvlri ujbatından qoyun sürülri il brabr daa dönürlr. Qazaın «Yuxdan qız» fsansind atanın qarıı il qız v onun sevgilisi qoyun sürüsü il brabr daa dönürlr. Qazaın «Yuxdan qız» v 15

14 türkmnin «Firuz baı» fsanlri hr biri özözlüyünd müstqil bir srdir, ölmz snt injisidir. Bizd Bebarmaq daı yaxınlıında naükürlüyü ujbatından Harunun mal-qoyunu yer aralanır, torpaa gömülür. Ara-sıra heyvanların çöld qalmı quyruqları, qoyunun-qoçun buynuzları görünür. Daknd yaxınlıında Harunun bostanı yer batır, ara-sıra burnu sarı çiçkli yemi, xal-xal bzkli qarpızların yaıl taları torpaqdan güjl seçilir. Xeyli aralıda bostançının oturajaq yeri, uçulmu damı, içi bo qara bir qazan, yanında da qab-qajaq görünür. Hr iki fsand hadislr eyni jür jryan edir. Frq ondadır ki, Azrbayjanda Harunun mal-qoyunu, Özbkistanda is ba-bostanı yer gömülür. Bütün bunlar genetik laqdir qan yaddaında qalan izlrdir. «Frhad v irin» fsanlrin Güney Azrbayjanın rdbil, Türkiynin Amasiya, Azrbayjanın Ouz, ki v Naxçıvan bölglrind rast glirik. Adlar eyniyyt daısa da, hr bir fsannin öz mzmunu, formasıv mna çalarlarıvardır. «Korolu» fsanlri epos-dastanın özyidir, balanıjıdır. Biz bundan vvlki yazılarda da «Drbnd sfri»nin «Korolu» dastanıil heç bir uyarı olmadıını qeyd etmiik. Biz ona sasn deyirik ki, bizim dastanlarımızın heç birind bazubnd mslsi yoxdur. Bu rblrd v farslardadır. «Hzrti li Qbly glir. Bir neç gün qonaı olduu qadınla sid olur, ayrılarkn qadına bazubnd verir v deyir: - gr qızım olsa, bazubndi satıb jehiz alarsan, yox olum olsa qoluna balayıb arxamja göndrrsn. str Hzrti li, istrs d fars qhrmanı Rüstm-Zal öz oullarını öldürdükdn sonra bazubndlrin baxıb tanıyırlar. Bizd, Ouz 16

15 qhrmanları qadınla kii birlikd at çapır v döyü girirlr. Qanturalı v Seljan xatun, ah smayıl v rbzngi buna misal ola bilr. Htta, on gün, bir aya arvadının dünyaya uaq gtircyini biln qhrman sbirsizlik göstrib deyir: - gr qızım olsa qapıdan lk, olum olarsa yay-oxu asarsan. Dahilr demi: «Bir xalqın mnviyyatını baqa bir xalqın mnviyyatı vz ed bilmz». Son zamanlar diqqtimizi çkn Xızır, Xızır lyas, Xıdır Nbi, Xıdır Zind v Diri baba fsanlridir. Bunlar boyunbaı kimi Xzr dnizinin trafına düzülmülr. Yaıl donlu Xızır Xzr dnizinin üstündn A-Boz atını beldn-bely çapır. Osetinlrin Xızı dnizi, trafındakı qalanı Xızı qalası adlandırmaları, Xzr sahilind bu gün d Diri baba abidsinin, Xızı qalasının, Xıdır Zind adlanan yerin, Bebarmaq daının v Xızıbölgsinin, oradakıyaayı mntqsinin mövjudluu çox ey deyir. Hl Qubanın Tufan daında Xıdır Nbinin buzdan ocaq qalayıb qızınmasını demirik. Türkmnlrin orta sr dastanlarındakı qomalarda bu misra tez-tez ildilir: «Xzrbejan sarıuç indi durnam». Xalq arasında çox az-az eidiln bir msl var: «N drin dryaya gir, n d Xızır lyasıçaır». Xızır lyasın Aıq Qribi üç aylıq yolu, üç günlük yol edib Hlbdn Tiflis hrin A-Boz atın belind gtirdiyini bilirik, Buajın yarasına ana südü il da çiçyinin drman olduunu dediyini bilirik, «Arzu- Qmbr» dastanından öldürülmü Qmbri Xızırın diriltdiyini bilirik, aiqlr v muqlara Xızır trfindn buta verildiyini d bilirik. 17

16 Lakin Xızırın drin dryalarda batanları xilas etmsi, ölümdn qurtarmasıbizim üçün tzdir. «Yetim Aydın» dastanına gör Türkmn aıqları Uranla Quran ozanların son nümayndsi Dd Qürbt, Dd Gügü (blk d güzgü) v Dd Heykllini sazla-sözl balamaq üçün Drbnd glirlr. Deyim zamanı Uran v Quran mlub olur. Evind qaldıqları gnj olan ozanları balayıb Türkmn aıqlarının sazlarını özlrin qaytarır. Lakin Yetim Aydın Uranla Qurandan ayrılmayıb, mn d sizinl gedjym deyir. Yetim Aydın o qdr çirkin, baı keçl olan olduundan onu Türkmnistana aparmaq istmirlr. Onu aldadıb Miskinj dalarına qara göndrirlr. Xızır lyas yandan peyda olur, Yetim Aydını daın qarlı zirvsin qaldırır. Yetim Aydın yorulub baınıqarın üstün qoyub yatır. Oyanıb baını, üzünü qarla yuyur. Yetim Aydın o qdr gözllir ki, baına tük glir, telli bir olan olur. Buluddan bzkli bir yaylıq düür. Yetim Aydın bir yaylıq qar götürür. Xızır lyas yen peyda olur. Atın trkind onu Uranla Qurana çatdırır. Yetim Aydının gözlliyi onlara möjüz kimi görünür. Yetim Aydın az bir zamanda Qazaxıstanda v Orta Asiyada ustad aıq kimi mhurlaır. Hazırda onun mzar kümbzi Qaraqalpaqla Türkmnin srhddinddir. Mzar Qaraqalpaın mrkzi Nuksusa yaxındır. Hr ilin may ayında qazax, uyur, qaraqalpaq, türkmn, özbk, tajik, qırız akın v baxıları Yetim Aydının mzarınıziyart glirlr. Görürsünüzmü, bu dastanda da Xızır lyasın bir lamti akar olur. Hr ilin avqust ayında istidn torpaın dodaqları jadar-jadar olanda Xızır lyas A-boz atı il mkirin itp kndindki uca bir tpnin baında peyda olur. 18

17 O A-boz atın belind glir. Xızır lyasın saçları qarqrov balamı, A-boz atın yalmanı, quyruu qardır. Nalıqardır, bdni qarla-buzla örtülmü, Xızırın atıüç df kenyir, bununla da isti aran torpaına bir srinlik glir. satir v fsanlr ba vurduqda Xızır lyasın bir lamti, bir keyfiyyti, bir möjüzsi üz çıxır. Çox maraqlıdır ki, Xızır kultunu çox zaman Hzrti li kultu vz edir. Yhudi minin hökmü il Jomrdi-Qssabın olunun baınıksib qanınıdrman kimi götürürlr. Bundan xbr tutan Hzrti li olanın baınıbdni il birldirib ona nfs, jan verir. Novruz bayramını bir çox tdqiqatçılar ranın fsanvi hökmdarı Jmidi-Jml, Zrdütilikl balasalar da, onu daha çox li bayramı, Novruz bayramıkimi qeyd edirlr. Mahmud Qznvinin Ayazı, Korolunun Eyvazı olduu kimi, Hzrti linin d Novruz adlı sevimli bir gnc olanı vardı. Hzrti li taxta çıxan günü yazın balanıjı olur. Hamı bu bayrama glir, lakin gnj Novruz hamıdan frqli olaraq baqa qiyafd - badan-ayaa qırmızı paltar geyinib nliy glir. Hzrti li lini Novruzun çiynin qoyub deyir: - Bu bayram mnim yox, Novruzun bayramıdır. Siz adlar düzümün fikir verin. Novruz, Ayaz, Eyvaz. Azrbayjan folklorunda toponomika v etimologiya bir elm olaraq laqli kild öyrnilmmidir. Hr bir toponimin dil baxımından lüvi mnasıolmaqla yanaı, onda tarixin bir nöqtsi, bir mqamıyaayır. Xalq yozumu, xalq etimologiyası bir nfrin, iki nfrin alının mhsulu deyildir, bir toplumun düünjsidir. 19

18 Vaxtı il satirlr nzriyysinin yaradıjıları (Alman alimlrindn Vilhelm v Yakov Qrimm qardaları) folklar örnklrind v xalq mrasimlrinin özülünd satir axtaranda bzi tdqiqatçılar buna etiraz edirdilr. Bir halda ki, briyytin ilk uydurması, fantaziyasının mhsulu satirdir, onu özündn sonra yaranan epik v lirik srlrin mayasıkimi qbul edib, ld edilmi mrasim materiallarıil müqayisli kild tdqiq etmk olar. Azrbayjanın Ouz bölgsind qdim mrasimin yaddalarda möhkm bir izi qalmıdır: Barama yıımından sonra bir glin v yeddi qız Pirpalıd daında maraqlı bir mrasim ijra edirlr. Glin mis, lakin qalaylanmamı qabılind döyjlyir, yeddi qız is baında içi barama dolu bir mjmyini bir li il tutur, o bir li il is gülgzi yaylıı havada yellyir, jrg il rqs edirlr. Qızlar bir-bir axar çaya enir, ovujovuj baramanı suya atır v hr df bu sözü tkrar edirlr: - Al bajım, al! Barama qurtaran kimi arxasınja gülgzi yaylıı axıdırlar. Bu bir satiri fsan il balıdır. Guya qızlar Pirpalıd daında gül-çiçk seyrin çıxıblarmı. Sudan sarısaçlıbir qız çıxır, çiçk drn qızlara barama qurdunun toxumunu verir v deyir: - Aparın bunları tut (çkil) yarpaı il bejrin, ipk ld edin. Baramadan hazırlanmı gülgzi yaylıqlardan hr il mhsul vaxtı mn pay gtirin, mni yad edin. Hmin vaxtdan o yerd kök atmı palıd aajı Pirpalıd adlanır, buraya o qızın rfin hr zaman ziyart glirlr. Hmin ayin hr il tkrar ijra olunur. Qax rayonunun lisu kndi yaxınlıında Zoal piri var. Hr tz toy edn olan sevgilisin aldıı 20

19 parçanın hr birini ölçüdn bir qdr artıq alır. Toya bir hft qalmı qumaların hr birindn bir parça götürüb Zoal pirin gedir, zoal aajını toy olan qız kimi bzyirlr. Hr toyu olan gnjlr köhn parçanısöküb yenisi il vz edirlr. fsany gör, Arandan olan bir olan Daıstanın da kndlrindn bir qızı götürüb qaçırır. Qız istiy dözmyib ölür. Üstünd bir zoal aajıbitir. Guya aajın qoa-qoa bitn zoalları qızın yaqut sıralarıdır. O zamandan nakam qızın üst bitmi zoal aajını bir pir kimi ziyart edirlr. lbtt, bir-iki nümun il bu mövzunu hat etmk olmaz. Etnoqraf, adt-nnlrimizin aradırıjısı olan Syyaf Paayevin arxivind pirlr v xalq mrasimlri haqqında daha dyrli örnklr saxlanmaqdadır. Bu toponimlr neç-neç nsilin müahidsindn keçmi, neç-neç müdrik insanın qnati il yaranmıdır. fsanlr, xüsüsi il d rvaytlr toponimlrin öyrnilmsi üçün bol-bol material verir. fsan v rvaytlrd xalqın milli lamtlri, xarakteri v psixologiyası, sevinjli v qmli günlri yaayır. Bu kitab gljk nsillr üçün, xalqımızı öyrnmk üçün n dyrli, vzsiz abiddir. Yurdumuzun zngin faunası, flora örtüyü olduu kimi, folklor örtüyü d vardır. Jeyranlar, jüyürlr, plnglr, elj d bulaqlar, çaylar, göllr, rngarng çiçklr, nmkar qular haqqında xalqımızın yaratdıı el dyrli fsan v rvaytlr vardır ki, onların hr biri xalq trfindn yaradılmı snt injilridir. Onlar xalq tfkküründn bdii boyalar, rnglr almı, bununla da öz gözlliklri il ürklr yol tapmılar. Gzdiyim, gördüyüm, gül-çiçyini drdiyim smayıllıdakı 21

20 Babadaının, amaxıdakı Ddgünin, Qarabadakı rgünin hr birinin öz adıil balıfsanlr vardır. Gnjnin Xan baında, Nizami kinoteatrının trafında rgüvn aajının, Göygöl melrindki bzk aajı Doqquzdonun, Qarabadakı Xarıbülbül v Xanımsallandı çiçyinin hzin v lirik rvaytlri mövjuddur. Htta, rgün daı il rgüvn aajı arasında sevgi majrası var. rgüvn nadir aajdır. Yazda tkj yarpaqları yox, bdni, qolları(gövdsi v budaqları) yaquta bnzr munjuq kimi topa-topa qırmızı çiçklrl bznir v sanki trafdakıaajlara deyir: - rim glsin, mni görsün. Odur ki, adırgüvn qalıb. Doqquzdon bzk aajının yazda budaqları lopalopa a güllr bitirir. Vaxtı il spaniyada v Azrbayjanda r gedn qızların glinlik tajları onun çiçklri il bzdilmidir. Servantes Don-Kixot srind glinlik tajının Doqquzdon çiçyi il bzdildiyini tsvir v trnnüm etmidir. Blk d gözllik ondur, doqquzu dondur mnzum atalar sözünün bir qanadıdoqquzdonla balıdır. Bioloqlar özlri d tsdiq edrlr ki, Doqquzdon ya qızıl, ya da qızıl minerallarıüst bitir. Bir Azrbayjan rvaytin gör, bir kasıb olan v qız Doqquzdon çiçyi il bzdilmi paltarla toy etmk istyirlr. Lopalopa a güllr açmı Doqquzdon aajının baına dolanırlar. Birdn olanın gözü aajın dibind xziny sataır. Oradan tapdıqlarıpulla özlrin toy edib firavan yaayırlar. Yurdumuzda, xüsusn Tovuzda v Qaxda biz mlum olan Torpaqqala lar vardır. Tovuzun da zonasında Torpaqqala adlı knd d var. Tovuzun Qaraxanlı kndinin Kür yaxın kin sahlrind bir 22

21 Torpaqqala da mövjuddur. Bunların haqqında çox mzmunlu fsan v rvaytlr yaamaqdadır. Torpaqqala kndind Zrdütilik dövrünün phlvanı Salsal yaamıdır. Onun atdıı be-on tonluq dalar yal-yamajda bu gün d durur. Qaraxanlı Torpaqqala sının is Dayunusa (Babil hökmdarı Diaqyanusa) mxsus olduu söylnilmkddir. Dayunusun adı il balı yerlrd, qalalarda hmi onun pullarıtapılır. Naxçıvandıkısabül-Khf, Daksndki Qara ink zaası, Tapan kndi yaxınlıındakı qbristanlıq, da üzrindki at kli Dayunusun v onun qoununun adıil balıdır. umer mdniyyti haqqında yazılımnblrd xeyli mlumat vardır. Htta qeyd olunur ki, Dd Qorqud on iki boydan ibart olduu kimi, umer-akkad dastanı olan Bilqamıs da on iki gil lövh üzrind yazılmıdır. umerin paytaxtıuruq hridir. Tarixi mxzlr gör, umerlr vvl Djl - Frat çayları qovaında, sonra Orxan-Yenisey qovaında v nhayt Kür-Araz qovuaında yaamılar. Azrbayjanda v onun folklorunda umerlrin hansınianlri qalmıdır? Mn Gnjnin ahsevnlr küçsind, Babanlar qsbsind v Trtr bölgsind Uruq adlı yalıqadınlara rast glmim. Göyç il Daksn arasında Ur daı vardır. Qoqar daının lap zirvsind illrl xarlayıb qalan qar zolaqlarıyaxınlıında Ur kkliklri yaayır. Bu kkliklr ev toyuundan xeyli böyük, hind quundan is xeyli kiçikdir. Göy uçanda qoa-qoa uçurlar. Onlardan birini tutub zirvdn üç yüz, dörd yüz metr aaıendirdikd 23

22 drhal ölür. Ksilmi Ur kkliyinin dnliyindn qarın altından yenij çıxmı jürbjür bnövlr v çaxmaq daı çıxır. Demli, onlar qida maddsi kimi qarın altından çıxan bnövlrdn, onlarıhzm etmk üçün çaxmaq daından v su vzin qardan istifad edirlr. Bel bir nm d var: Bu daların Ur kkliyi, Qanadları nur kkliyi. Ay ovçu, qolun qurusun, Kim dedi ki, vur kkliyi. Hr toponimin, qdim fsan v rvaytin üzrind bir duman yatır. Duman diqqtimizi çkib gözllik bx ets d, tarixi yadigar olan bu srvti gör bilmirik. Orada bir dünyamız yatır. Bu dumanı azajıq trptdikd yurdumuza, onun srarngiz fsan v rvaytlrin heyran qalırıq. Yurdumuzun tarixi, kemkeli günlri haqqında tarixi yazılımxzlrin öz sözü olduu kimi, tarix yoldalıq edn (M.Qorki) folklorumuzunda bdii boyalara bürünmü, rngarng qüdrtli sözü vardır. Qazax bölgsinin nj drsind Küyküy daı, smayıllıbölgsind is Fit daıara-sıra qrib sslr çıxarırlar. Küyküy daından ss-küy, Fit daından fit sslri eidilir. Yerli inanjlara gör, fit ssin geri dönmk olmaz, htta onun ssini eidn insan linin birini ayaının altına qoyub sıxıdırmalıdır. El arasında Dil otu yemisn, dil-boaza qoymursan zrbi-msli tez-tez ildilir. Görsn bel bitki var, yoxsa bu da Soan yemmisn, için niy göynyir, Ayran içmmisn, için niy qıjqırıb msllri kimi bdii mjazi v ya ideomatik ifaddir?! 24

23 Kpzdki «Qanlı Da»a, Göyçnin Mzr kndindki «Qanlı da»a çkijl vurduqda, Naxçıvandakı Ordubadın Aza kndinin yuxarı hisssind Tk Arqalı aajının bir budaını ksdikd dalardan v aajdan qan sızır, qan damjılarıtökülür. Bütün bunlar tbitin möjüzsidir. Uzaq-uzaq qrinlrdn, srlrdn gln satirlrin, suda bitn zambaqların kökü, kökünün altındakıtorpaq görünmdiyi kimi, hmin satirlrin d balanıj nöqtsi görünmür. Biz bu satirlrin mahiyytini, yaatdıı fantaziyaları, möjüzlri, satirlrin törmsi olan fsanlrin kömyi il öyrn bilirik. Çünki fsanlr öz iıqlı gerçkliyi il hqiqti biz anladır. ldırımın çaxıında düünjd Korolu nrsi yada düür. nsanlar bel baa düürlr ki, ildırımdan, imkdn sonrakıyaı, leysan insanların göz yaıdır. Ahıil brabr göylrd, buludlarda qrar tutub indi d yer yaır. Göz yaları sellnir, göllnir. Sarı Aıq bu mnzrni bdii bir tutumda bel mnalandırır: Aıq Qzbin balar, Meylin Qzbin balar. Gözüm yaı göl olar, Ördk, qaz bin balar. (Qzbin - yni Qzvin hri) ldırımın, imyin çaxıı elmi düünjd daha dyiik mna ksb edir. Alim düünür: imy baxın, onun daxilind n böyük v güjlü enerci var. Göylr yeri qoruyur, öz yaıı il, suyu il torpaa jan verir. Yaıdan sonra gün çıxır, boz daları v tplri 25

24 yaılladırır. Yerdn güllr, çiçklr boy verir. Dalar, tplr yaıl otlara bürünür. Yenidn hyat öz gözlliyi il insanıheyrtd buraxır. Bir-birindn bnzrsiz dörd fsil yaranır. Yerd buz donur. Göydki gün öz istisiyl onu ridir. Torpaa grkli olan hyat çemsin çevirir. Xalq n gözl demidir: Yaı yaar yer doymaz, Mn sndn nej doyum, Tbitin hormonik ahngi, qanunauyunluqları: smanın, yerin, yaıın su il vhdti, ay, ulduz, gün, tufan, sellr, daqınlar bütün bunlar ayrı-ayrı zrrjiklr olub, kainatda olan boluqları doldurur. Bütün bunları fövqlbr tbit hadissi kimi tsvvür gtirn ibtidai insan, onu, yni tbit hadislrini br övladı il laqli kild satir gtirmidir ki, onu satirin törmsi olan fsanlr biz danıır. Bu dediklrimiz «Vaqif, Nsim v Bülbül» adlı satiri fsand öz ksini, bdii ifadsini tapmıdır. Totem dövründ (çoxallahlılıq dövründ) tayfaların, insan toplumunun çox sayda maral, qu, da, aaj, bitki, bulaq v digr allahları olduu halda, ibtidai insanın tsvvüründ göyd birj allahları olmudur. btidai insanın tkallahlılıq haqqında düünjsini aaıdakıkild saxlamıdır. nsan üzünü göylr tutub deyir: - «Allah mni qu el», «Allah mni da el». Bu çaırıdan sonra qızlar, glinlr hop-hop, turaj qularına çevrilir. Eldn, obadan olan çobanlar öz sürülri il brabr daa dönürlr. btidai insanın dünyaya göz açdıı gündn göydki o böyük v tk Allaha inamıolmudur. 26

25 btidai insana gör, toyuq suyu içib baınıgöy qaldırıb Allaha öz minntdarlıını bildirir. Ona gör el arasında bel bir misal ml glmidir. Toyuq toyuqdur ki, suyu içndn sonra baını qaldırıb göy, Allaha baxır. Demli, insanlar çox Allahlılıq dövrünü yaasalar da, onların yerdki allahlarından ziyad göyd daha qüdrtli bir Allahın olmasıdüünjsi onun yarandıı dövrdn tsvvüründ silinmz izlr buraxmıdır. Hyat haqqında heç bir anlayıı olmayan, tzj ayaı yer tutan, dil açan, alayan uaq jdadının genetik yaddaından gln bir ifadni tkrar-tkrar ildir: - Allah! Allah! ki-üç yalı bir olan uaı lind oxlov hinin qabaında dayanır. Cüclr hindn bir-bir çıxdıqca vurub, öldürür. Balaca qız baxır ki, böyük bacısı mcmyiy çini qabları yııb, çaya, bulaa yumaa aparır. O da çini qabları baına yııb yumaa apararkn töküb hamısınısındırır. Uaqlarıdöymürlr. Çünki onlar bunu uaq sadlövlüyün gör etmilr. Htta uaqlara bu hrktlrini böyüyndn sonra danıdıqda ciddi maraq göstrirlr. btidai insanlar da, elc uaq fhmind yaamıdır. Briyytin uaqlıq dövründn biz iki qiymtli örnk qalmıdır: 1. Sadlövhlük 2. Smimiyyt btidai insan n i görürs, öz sadlövhlüyünü göstrir, lakin bu sadlövhlüyün özünd d bir smimiyyt vardır. 27

26 satiri fsany gör göyrçinlr Zngi babanı bir daın trafında dfn etdilr, bu zaman Nizami srlrindn adını duyduumuz Mhnibanu bundan xbr tutur, padahlıı olu Ninnaya tapırıb öz arzusu il dönüb göyrçin olur, uçub ri Zngi babanın dfn olunduu yer glir v orada onun baına toplaan göyrçinlrin kömyi il göyrçinlrin qanadları üstünd bir daın baına qaldırılır, orada dfn edilir. Qusar rayonunda bir daa hmin gündn Zngi baba daıdeyilir. Zngi babanın mzarıtrafında indi d çox sayda göyrçinlr dolaır. Azrbaycan folklorunda daa, qua dönmlrl yanaı, daa v qua dönmü insanların yenidn insana çevrilmsi haqqında da örnklr vardır. Msln Ncfxan v Przad xanım dastanında Ncfxan Przadıalıb vtn dönrkn bir dada tilsim düür, yarım daa dönür. Sonra Ovçu hmdin mslhti il onu tilsim salan quu tutub, baınıüzür. Qanıtilsimli daa daılır, da parçalanır. Daın içrisindn böyük duman çıxır. Dumanın içrisindn daa dönmü Ncfxan vvlki vziyytind hyata qayıdır. Elc d Mhinbanu Zngi babanıdfn etdikdn sonra yenidn insana çevrilir v Brdy Axsadan babanın yanına qayıdır. Mifoloji baxılarla balı olan tilsim mslsi d hllik Azrbaycan folklorunda tdqiqata clb olunmamıdır. nsanları daha çox tilsim salan divlrdir. nsanlar daha çox dalarda tilsiml qarılaırlar. Davud peymbrin Çin padahının qızı il söhbti bu msly bir az da aydınlıq gtirir. Davud peymbrin baının arısı ksmir, bunun çarsi is Kor eytanın düzltdiyi sazın sehrinddir. Bu sazıalıb gtirmk üçün yeddi tilsimli daıaıb, getmk lazımdır. 28

27 Cin padahının qızı sazı gtirir. Davud lini sazın sinsin çkir, saz dil-dil ötür, ona gör d musiqid Segahı-Zabul Hzrti Davudun adıil balıdır. Ümumiyytl, Azrbaycan folklorunda ovsunlar v tilsimlr hllik öyrnilmmi qalır. Fransa v ispan dbiyyatında bu sahy xüsusi diqqt yetirilmi, çox sayda Talisman kitabları yazılmıdır. Bir çox möcüzlr tilsimlrin daxilind gizlnmidir. nsanın n böyüyü div, ilanın n böyüyü jdahadır ki, bunların haqqında fsan v naıllarımızda, htta Novruz kimi dastanlarımızda da qddar div obrazına rast glirik. Ona gör d bu mifoloji obrazların kökünü öyrnmk lazımdır ki, bunlar hansıqaynaqdan glirlr. Hr bir qeyri-adi söz daxilind ns bir hvalat, hadis, insanı jzb edn bir mtlb yaayır. Bunlar fsan v rvaytlr üçün qaynaq rolunu oynayır. Samux rayonunun Eldar sahsind bir daın ba hisssi «Yellnqu» adlanır. Mlumdur ki, Novruz bayramından vvl, yni Xıdır Ellaz günlrind knd adamları bir yer toplaır, bitili aajda v damın krnind yellnjk qururlar. Buna bzi bölglrd yellnqu deyirlr. Htta baından külk ksik olmayan daın baına yellnqa v ya yellnqu da deyilir. Eldardakı Yellnqu daında da külk insanı dalaqabaa yellyir. nsan özünü yellnjkd hiss edir. Ona gör d bu daın baı «Yellnqu» adlanır. Burada eyni zamanda lan piri var. nsanlar buraya ziyart glnd özlri il süd gtirirlr. Bütün vhi heyvanlar, o jümldn ilanlar südü çox sevirlr. Pirin trafına baxırsan qab-qajaqla, qazançalarla doludur. Burda ilanları bilmyib basdalasan bel sni çalmaz. Çünki bu ilanların nnlri d, babaları da bu ziyart ojaında öz nsillrini davam etdirmilr. Ziyart 29

28 yaxın sah is «Korolu daı» adlanır. fsany gör, Korolu vvl bu yerlrd yaamı, sonralar Kiçik Qafqaz dalarının yaxınlıındakı daları, Karsın qalasını, Türkiydki Yıldız daını özün mskn seçmidir. Bütün bunlar zaman keçdikj rngarng fsanlr çevrilmidir. Qayaların baında, yal-yamajda bulaın, çayın az olduu v ya heç olmadıı yerlrd tabak dalar, drin divk daları, suyun yıılması mümkün olan balaja sututarlar olan yer yaı sularıyıılır v bunlara «jülg» deyilir. Bunlar tbii jülglrdir. Lakin insan llri il düzldiln jülglr d vardır. Kür kimi nhng çayın trafında böyük qılaqlar v kin sahlri yerlir. gr Kürün azını bostanlıa döndrsn gur su onu yuyub aparar. gr qoyun sürüsünü Kürd sulamaq istsn, qoyunun birinin bel ayaısürüüb Kür düs, bütün sürü özünü suya atar. Ona havayıqoyun demyiblr ki. Yaz-yay ayında qoyunlar yaylaa qaldırılır. Qıda yataqda, yaz-yay aylarında arxajda qoyunların yunu kirlnir. Odur ki, onları bir gün vvl göld çimizdirib, sonra is qırxıma balayırlar. Mn bel bir müahidnin ahidiym, Xanbulaq (Xobulaın ski adıdır) yaxınlıında Çoban göl ü var. Qırxımdan bir gün vvl çobanlar sürünü hmin gölün yanına gtirrdilr, özlri qoyunun birini hmin göl atardılar. Çobanlar geri çkilr qoyunlar birj-birj, dalbadal özlrini suya atar, üz-üz göldn çıxardılar. Qoyunun bu xüsusiyytin bld olan çobanlar Kür sahilindn xeyli uzaqda çox sayda jülglr düzltmilr. Adamlar Kürdn nazik qollar ayırıb, ayrı-ayrı sahlr arxlar çkirlr v qazıb sututarlar düzldirlr. Zaman keçdikj külk, toz-torpaq Kürdn gln arxın üstünü doldurur, görünmz edir. Zaman keçdikj sututar da öz görkmini dyiir. Gölün 30

29 trafında ot bitir, içrisindn yovsunlar ba qaldırır, zanbaqlar v digr çiçklr boy verir. Göllrd qunduzlar yaamaa balayır. Göllr çöl ördklri, qazları glir. Marallar, jeyranlar, jüyürlr, qırqovullar, turajlar, göyrçinlr v digr qular göldn su içirlr. gr hmin sututar böyükdürs göl, yox kiçikdirs jülg adlanır. Jülg kiçik mnasındadır. Msln sazın n balajasına jür, su bardaının n kiçiyin jürdk deyirlr. n maraqlısı budur ki, bütün bunlar toponimlr, fsan, rvaytlr v digr bdii xalq dbiyyatı nümunlrin balıkild özlrin ömür qazanıb yaayırlar. Jülg sözü bir bayatıda özün vtndalıq hüququ qazanmıdır: Mn aiqm tamam qan, Oxu drsin tamam qan. Bir drya var, lil axır, Bir jülgs tamam qan. Yurdumuzda «Qanlı bulaq» «Qanlı çay», «Qanlı qobu» v qanlıdalar da mövjuddur. Göyçnin Mzr kndind, Kpzd Qanlıda lar, Drlyzd «Qanlı göl», mkird Qanlı qobu haqqında bir-birindn qiymtli fsanlr yaranmıdır. Qeyri-adilik olmasa, möjüz yaranmasa hmin hadisni insan fantaziyasıfsany, naıla v rvayt gtirmz. Nadir ah Tbilisi hrin hüjum edrkn mkirdn bir neç gözl qızıseçib özü il aparır. Yerli halidn bir nfr bel qorxusundan ssini çıxarmır. Bdir adlıelatın igid olu Nadir ahın üst at sürür v deyir: «Bu n qeyrtdi? Nianlı qızları obasından ayırırsan»? Qızları Nadir ah geri qaytarır, lakin arxasınja qoun göndrib, gljkd thlük olar dey - 31

30 Bdiri öldürtdürür. nsanlar öldüyü gün ölmür. nsan o zaman ölür ki, o gün unudulur. fsan v rvaytlr möjüzli, briyytin fövqünd dayanan hadislri insanlar özünd yaadır. Xanbulaa gedn yolda mni bulaq v Qara bulaq var. Qara bulaq drddir (olandır), mni bulaq güneyddir (qızdır). Bunlar bajı-qardadırlar. Gejlr üstlrind çıraq yanırdı. satir v fsany gör, bel söylyirdilr ki, gej bunlar am yandırırlar, bir-birlrini aydın görmk üçün. Sonra arxeoloqlar sübuta yetirdilr ki, hmin razid fosforitlr var, gejlr alov saçan, iıq vern odur. vvlki ibtidai insanın görüün, sonrakı mülahiz müasir insanın kfin söyknir. Azrbayjan folklorunda el satiri obrazlar vardır ki, onlar satirdn fsany, fsandn naıla keçkeç yaayırlar. Bel obrazların n klassik nümunsi Ovçu Pirimdir. Ovçu Pirim bütün heyvanların dilini bilir. Qardaı Xan Klbi (Krn) bütün heyvanların ssini olduu kimi çıxarır. Anjaq bunların ilahi trfindn n jiddi tapırııondan ibartdir ki, bu sirri açmamalıdırlar. Bu sirri uzaq, yaxın kim olsa bildirmmlidirlr. Xan Klbi bu sirri qardaına açır. Med qırqovul ssi çıxarır. Onun Xan Klbi olduunu seç bilmyn, onu qu hesab edn Ovçu Pirim silahla qardaını Xan Klbini öldürür. Ovçu Pirim bir madyan ata minib arvadını da trkin alıbmı. Atın arxasınja gln daylaı (yni balası) deyir: Ana, mn yorulmuam, mni d dalına al. Madyan at deyir: «ikisi belimd, biri qarnımda, mnim neç janım var, sni d dalıma alım? Heç bunlarıapara bilmirm?» Ovçu Primin arvadırin deyir: «Tez ol, at öz balası il n danıır mn de. Demsn sndn 32

31 boanajaam». Daın döünd otlayan qoç yanındakı qoyuna deyir: «Arvad boanır, jhnnm boansın, Ovçu Pirim sirri açan kimi daa dönjkdir». satirlr drk edildikdn sonra mhv olurlar. Yox, mhv olmurlar. Onlar vvlj fsanlr daxilind riyir, epiklir, çox zaman fsandn daha geni epik canra, naıla keçir. kinji bir ömür, hyat qazanır. Mhz Ovçu Pirim naıllarda bdi yaamaq üçün vsiq almı obrazdır. Ovçu Pirim folklorumuzda öyrnilmmi n qdim satir, fsan v naıl obrazıdır. Burada iki msl diqqti clb edir. Birincisi, Klbinin adının vvlindki Xan sözü komponenti var. Elc d Xan Krmin, Xan slinin elc d Xan Taharın adlarının vvllind d bu ifad ildilir. Xan Klbi bütün canlıların, quların dilini bildiyi kimi, Xan Krm d, Xan sli d insanların n düündüyünü üzlrindn oxuya bilirlr. Xan Tahar deyir: Dan yerin sda düdü, Zöhr yarım yada düdü. Tbitin, elc d dan yerinin sdasınıqabaqcadan duyduunu ifad edir. kinci Xızırın A-boz atının, Hzrti linin Düldülünün nalı hansı daa dyirs, oradan su-bulaq çıxır. Korolunun Qıratının nalıhansıdaa dyirs od qıılcımlarısaçır. Yurdumuzun bir çox yerlrind Xızır bulaı, li bulaı mövcuddur. Htta, Qaxın lisuyunun yuxarı hisssind Olan bulaq, Qız bulaq olan yerd hm Xızır bulaı, hm d Ovçu Pirim bulaıvardır. Ovçu Pirimin silahları da buradakı qayalıqda saxlanmaqdadır. Htta, hr yerd Korolunun Qıratının nal dalarıbu günd özünü nian verir. lbtt, Ovçu Pirimin naılları v bdürrhim by Haqverdiyevin Pricadu sri satiri obrazlarla laqli kild tdqiqata clb edilmlidir. 33

32 Qadınlar msjid ziyart gedirlr. Körplri jrg il bir hüjry düzürlr. Çıxıb getdikj hr ana öz körpsini götürür. Axırınjı qadın körpsin yaxınlaarkn ikinji bir qadın yandan peyda olur, uaq mnimdir - deyir. Molla deyir, uaq bir, ana iki. Onda grk uaı ortadan iki bölk. Qadının biri deyir, yoxyox uaıksm, diri-diri o biri qadına ver. Bunu deyn qadının gözlrindn ya, dölrindn süd axır. Molla uaıkörpnin ölümün razıolmayan qadına verir. Bu kiçik bir hvalat gözl bir rvaytin mövzusu olur. Krm bir qbristanlıın yanından keçrkn görür bir gnj glin mzarın baına dolanır. Krm qadından soruur. - Mzarını dolandıın adam atandır, ya qardaın? Glin deyir: «Yar ujundan dolanıram mzarı». - Snin yarın neç ildir vfat edib? - Yeddi il. -Yeddi il müddtind o çürümü olar Nazlı göz yaları içind bir qoma söylyir. Krmin sualının javabı aaıdakıeir bndind öz ifadsini tapdııüçün onu nümun veririk. Duman glib, daımızı bürümz, Frman olsa, aır ellr yerimz, mantdi, yeddi ild çürümz, Yar eqidi, mn gzirm mzarı. Nazlı öz tsvvüründ yaratdıı ölmzliy, mhbbtin qüdrtin inanır. O, mzarın üst sandıını götürür. Olan asqırıb yeddi illik yuxusundan ayılır. slind «Yaxı v Yaman» dastanı kimi, «Nazlı v Ll» dastanı da eyni sntkara mxsusdur. Ümumiyytl, Ll obrazını osetinlrin «Nart» 34

33 eposundakı Soslanla müqayis etmk olar. Soslan dadan doulmu, Ll d dadan yaranmıdır. jdadlarımızdan biz miras qalmıs satirlri yaadan onun daxili enercisi olan fantaziyasıdır. btidai insanların ilkin uydurmaları yaradıjılıqları öz sadlövhlüyü v smimiyyti il birlikd satirlrin daxilind yer almıdır. satirlrin bitib tüknmyn, ona qüvvt v güj vern daxili enercisidir. satirlrin daxili potensial enercisi olan fantaziya qııljımları yeni bdii v elmi kflr, yeni kamil möjüzli srlrin yazılmasına iıq tutur, yol açır. nsan taleyi folklorun ana xttind dayanır. nsan bxtin güvnrk Allahdan hr zaman kömk istyir. O qdr d gözl olmayan bir qız boylu-buxunlu, aıllı, kamallı bir olana r gedir. Hr df olanla yanaı durub güzgüy baxanda daxiln xcalt çkir. Gözl bir olanıbdbxt etdiyini baa düür. Daxili narahatlıını aradan qaldırmaq üçün yollar arayır. Bel qrara glir ki, bel istkl olan ondan ayrılası deyil. Ya özümü qayadan atım, ya da drin göld, çayda özümü boum. Qız evdn çıxır. Özünü dadan, dadan atmaa, odda yandırmaa csart tapmır. Neç-neç shradan keçir. Uzaq yollar qt edir. rli gets d ölck, geri qayıtsa da. O, shrada bir yaıllıq görür. Düünür ki, yaıllıq olan yerd su olar. Görür ki, bir gölün sahilind barlı-bhrli, kölgli bir aac var. Dibindn bulaq qaynayır. O, bulaqdan doyunca içir, aacın kölgsind ylib, yer töküln meyvsindn doyunca yeyir. Aaca alqılar deyir: - Deycm ey aac, uca ol, ucasan. Deycm barlı-bhrli ol, barlı-bhrlisn. Deycm dibindn bulaq çıxsın, o da var. Htta burada gözl bir göl d var. Deyirm ki, dibindn boy vern pöhrlrin d uca 35

34 olsun, sni zaman-zaman yaatsın. El bu zaman seyrin daldıı göldn gözl-göyçk, saçları çiynin tökülmü bir qız sudan çıxır. Qıza yalvarır: - Aman günüdür, getm. Mn gz-gz glib istdiyimi tapmıam. Mn r getdiyim olana, snin kimi yaraan qız axtarıram. Sular sonasıdeyir: - Mn çoxmu gözlm? - Mn ömrümd sizin kimi qnirsiz gözl görmmim. - Mn sizin bxtinizm. rinl get xobxt yaa. Hr df o siz baxanda mni siz nec görürsünüzs, o da sizi o kild görür. Biz artıq folklor canrlarınıthlil etmkdn qurtarıb, satirlrin, totemlrin, toponimlrin v tilsimlrin mahiyytini öyrnmy, açmaa çalımalıyıq. Biz onların drinliklrin nüfuz etmliyik, ümumi nzri fikirlri saslandırmalıyıq, bunları elmi jhtdn döndön injlmliyik. Hr bir folklor nümunsi qanuna uyun olaraq yaradılmıdır. nsan xyalla yatıb, xyalla oyanır. Bu is onun mifoloci düünjlrin qol-qanad verir. Hyat möjüzlrl doludur, onu qeyri-adiliklr daha da mnalıedir. El arasında msl var: Jin ayrı, eytan ayrı. Jinlr Al qarısı, n kiçiyin, yni balasına jinn deyilir. Deyirlr ki, eytan insanın içinddir. Adam adama deyir: «Siftindn eytanlıq yaır». ki dilnçi, birinin gözü kor, o birinin qulaıkar imi. Bunlar o qdr mehriban dolanırlar ki, bunlara eytanın paxıllııtutur. Onlarıdaladırmaq istyir, lakin bajarmır. eytan xisltli bir adam onlarıdaladırmaa söz verir. Korla, karın yaxınlıqdakıçayın çaxraıil atıçapmaa balayır. Onlara yaxınlaanda almanın birini guya onlara vermk istyir, deyir: 36

35 - Al bu almanı yoldaınla böl, ye. Amma heç n vermir. Gözlü adam deyir: - Atlımn heç n vermdi. Yoldaı is javabında bildirir ki, gözüm kor olsa da, qulaqlarım yaxıeidir, kar deyil. O, is tkrar-tkrar bildirir ki, o atlımn heç n vermdi. Hr iki ikst adam bir-birini qızıl al-qana qatır. eytan oradan keçrkn hmin adamı görür. Hmin adam eytana bildirir ki, bizim kimi eytan xisltli adamlar olmasa, siz heç bir i gör bilmzsiniz. llrl maaraya çkilib yaayan müqdds bir abidi eytan gözl bir qız cildin girrk yoldan çıxarır. eytan ists d, istms d bd niyytindn tamamil knarda qala bilmir. eytan bir kii il dost olur. Kii deyir: - Ömründ birj df mn yaxılıq el. Yegan bir olum var. Onun toyuna uluxluq qatma. eytan söz verir. Lakin toy gözl, rvan keçdiyi üçün döz bilmir. Suya bir gül atıb axıdır, toyun bzyi olan çalıb-oynayan javanlar arx aaı gülün dalınja qaçırlar. Axam eytan deyir: - Dostum, mndn razı qaldınmı? Toya uluqluq qatmadım. Dostu javab verir: - Bir gül axıtmaın da olmasaydı lap yaxı olardı. Cin bundan da qorxuludur. El arasında söz var. Cin beynim vurdu, Mni cin atına mindirm bunların hamısının açıqlaması var. Cin iki eydn qorxur. yndn, sancaqdan, bir sözl dmir metaldan. Cinin ikinci adı Aldır. Al arvadı baqasının paltarını geyib, toylara gedir. Toyda donunu tanıyan glin ev glnd paltarı sandıqda görür, amma li il ya sürtür. kinci df hmin donu bir baqasının ynind görnd bilir ki, onun paltarını geyn Al arvadıdır. Alın kii tayı geclr atı minib qan-tr içrisind geriy qaytarır. Adamlar atın belin qır 37

36 sürtmkl Al kiisini tutur. Al qadınlarını is paltarlarına sanjaq, iyn taxmaqla ram edirlr. Al kiisi ev sahibi üçün medn odun daıyır. Al arvadı xmir yourur, çörk biirir. Onun yourduu xmir, biirdiyi çörk çox brktli olur. Onlar uaqları aldadıb, alma verib, sanjaı v iynni üst paltarından çıxartdırırlar. Al kiisi medn gtirdiyi odunları daıdır. Qadın is onun üstündn iyn, sanjaı çıxaran qızın yanaını çkib qoparır. Müqayis yersiz olsa da, mn burada bir msly toxunmaq istyirm. Durna teli qolunda Xoja ziz dlilrin, Eyvazın v Dmirçiolunun tutulması xbrini Koroluya çatdırmaq üçün Qıratın belin qır sürtür v bundan sonra Xoja ziz jsart tapıb Qıratı minir. Onun atı minmsi Alın atın belind yapııb qalmasını andırır. Korolunun atası Alı kiinin adının kökü Aldır. Korolu da dmirdn, tüfngdn qorxur. Burada bu bard düünmy d yer qalır. Bir fsany gör, Savalan daının baında Ayla Gün görüs, ondan sonra gej olmayajaq. bdi olaraq yer üzü iıqlı olajaq. Folklorun üst qatı olduu kimi, alt qatı da var. Niy mhz Ayla Gün Savalan daının baında görümlidir. Görümürs niy görümür, buna mane olan ndir? Savalan daının tyind böyük bir hr olub. Bu hrin adamlarıazı aaı, arxası Allaha trf yatırlarmı. Allahın bundan ajıı gls d, bir nfr gör hrin altını-üstün çevir bilmirmi. O bir nfr azı yuxarı yatırmı, üzü Allaha trf. Aradan yetmi il keçir. Hmin adam da çevrilib azı aaı yatır. Allah-tala hri alt-üst edir. Arazın bu tayında Kürün trafında da bundan da dhtli bir hadis ba verir. Kürün sahilind bir bajıqarda yaayırmı. Olan deyir: - Mn sninl evlnmliym. Qız deyir: - Qarda, sn bostanla 38

37 mulsan, bir qarpız taını Kürün bu üzündn, o biri üzün keçir. Qarpız yetisin, birini ksib yeyk, mn razı. Olan qarpız taını Kürdn keçirir. Qarpızın taında böyük-böyük qarpızlar yetiir. Qız deyir: - Qarpızı ks baxaq, içi nejdir? Birinji qarpızı ksirlr içindn qan çıxır. kinji qarpızı ksirlr içindn irin çıxır. Olan peman olur. Savalan daının tyind bir bd ml gör Ayla Gün görümür. Burada mjazi mnada hadisnin biri Güney Azrbayjanda, o biri is Quzey Azrbayjanda ba verir. Bunların biri Ayı, o biri is Günü tmsil edir. Savalan daı Arazın o tayında, hm d bu tayında qlblrin saflamaını, durulamaını arzulayır. Savalan daı hmin günü gözlyir. Hmin gün Ayla Günü öz baında görüdürjk. O gündn sonra Arazın o tayı da, bu tayı da hmi iıqlı v gündüz olajaqdır. Hörmüz d, hrimn d xalq dbiyyatında brabr yaayır. Bunların hamısı insan üçün ibrt drslridir. «Mlikmmmd» naılı sehirli, möjüzli, satiri naıldır. Bu naıl insan yaamı il laqdar olaraq çox msllri özünd cmldirir. nsanı on be yaına qaytaran «Naara» adlı qızıl alma da bu naıldadır. Baqa fsandn bilirik ki, bu alma Kürl Arazın qovuduu ç Muanda bitir. (ç Muan indiki Sabirabaddır). Bel bir çiçk d Gilqamı dastanında vardır ki, hmin çiçk insanı gncliy qaytarır v ölümsüz edir. Hmi ölümsüzlüyün v gncqalmanın qarısını alan div v jdaha olur. Burada n maraqlı hadis odur ki, Mlikmmmd o dünyaya gedib qayıdır. Mlumdur ki, insan öldükdn sonra o dünyaya gedir. Lakin, hl br yarandıı dövrdn bu gün qdr o dünyaya gedib qayıdan olmayıb. Tsvvürd v tsvvürün yardımı il formalaan satiri qüvvlrin obrazların yardımıil Mlikmmmd o dünyaya gedir v yenidn iıqlı dünyaya qayıdır. 39

38 Mlikmmmd o dünyada suyun baını ksn qızlardan qurbanlar verilms haliy su vermyn jdahanı öldürür. Bu onun o dünyada gördüyü xeyirxah ilrdn biridir. kinci df Simurq quunun balalarını yemk istyn jdahanı mhv edir. Bu xeyirxahlıqlarına gör Simurq quu öz qanadları üstünd Mlikmmmdi yenidn iıqlı dünyaya gtirir. slind naılın cövhrind dayanan insanı gncliy qaytarmaq arzusudur. sgndrin (Nizamid) zülmt gedib qayıtması, sgndrin irvana dirilik suyunun arxasınca glmsi, ölümsüzlüyün v cavanqalmanın çarsini axtarıb tapmaqdır. Masallıdakı Yanardaın yaxınlıında Vil çayı sahilindki Nohura atılan ölmü ilan yenidn dirilir. Mmmd v Gülndam, Yaralı Mahmud dastanlarında ölümcül yaralanan Mmmd v Mahmud çiçklrin, otların mlhmi il saalıb hyata qayıdırlar. Kitabi Dd Qorqud dakı Buacı ana südü v da çiçyi saaldır? Drmanların ksriyyti dalarda bitn fa çiçklrindn hazırlanırmı? Mn yarım srdn çoxdur ki, Azrbaycanın ayrı-ayrı bölglrini, ümumilikd bütün türk yurdunu folklor toplamaq mqsdi il gzmim. Qazaxıstanda, Orta Asiyada, Daıstanda, qonu respublikalarda, randa v Türkiyd xalqın arasından çıxmı el lomanlara, sınıqçılara v digr insanı ölümün pncsindn qurtaran bilici babalara, nnlr rast glmim ki, heyrtimi gizld bilmmim. Heyf ki, bu lomanlarla, fa otlarıil gncliyimd, orta yalarımda az maraqlanmıam. Bu düünclr mni piran vaxtımda çulalayıb. Gnclr, gnc folklorünaslara üzümü tutub deyirm, Azrbaycanın otu, suyu fa qaynaqlarıdır. lk gündn tbitin dilini, sirrini öyrnmy çalıın. gr torpaq, su, çiçk öz sirrini vers, folklorda gizlnmi düyünçlri açsa, insan ölümsüzlüyün, cavanqalmanın nisbtn mümmalarını açar. Gnclik olmadan 40

39 ölümsüzlük mnasız v hmiyytsizdir. Mn burada islamın qzavü-qdr in qarı çıxmıram, ksin, islama dua dey-dey ondan insanlara gümrah hyat, gözünd gnclik yaayan salam insan hyatı istyirm. Mn müyyn fa otlarının v sularının, Naara nın qızıl almanın kömyi il insanın gnc qalmasına inanıram. Gnc lomanlar v folklorünaslar ümidsiz olmayın. Bu i ürkl giriin. Nys mn inanıramsa, siz d inanın. xsi düüncülrimi bundan sonra da davam etdircym. Bu möjüzlr satir v fsanlrin qoynuna glir, bu möjüzlr bdii tfkkürün mhsulu olan satir v fsanlrin mzmununa daxil olur, onlara bdii rnglr, boyalar verrk bitkin srlr çevrilirlr. Azrbayjan türklrinin bitib tüknmyn, uju-bujaı görünmyn, drya-dniz kimi zngin folklorunu toplayıb tamamlamaq, illah da onun alt qatı olan satir v fsanlrini öyrnmk üçün yüz illik bir ömür d azlıq edir. Sdnik Paa Pirsultanlı, filologiya elmlri doktoru, professor, Azrbayjan Yazıçılar Birliyinin üzvü. 41

40 EL AR SFRN ERLRNDN ÖRNKLR Mmmdov Sfr Bayram olu 1905-ci ild Gdby rayonunun Qalaknd kndind anadan olmudur. Dstfur rayonunun Tzknd kndind, knd soveti, mktb direktoru, kolxoz sdri vzifsind v bir sıra msul vziflrd ilmidir. Lakin 1946-cıild represiya hücumuna mruz olaraq nsillikc misi olu Mmmdov Dmir Qurban olu il birlikd Qazaxıstana sürgün olunublar cü ild brat alıb, vtn qayıdıblar. Daksn rayonunun Xobulaq kndind yaayıb, 6 övlad böyüdüb, 1 olu Taıyev Cavad Sfr olu 1994-cü ild hid olub. Özü 1990-cıilin dekabrında vfat etmidir. Qürbtd olarkn hsrt dolu eirlr yazmıdır. Onun dildaızda çox sayda qomaları var. Biz onlarıtoplayıb ayrıca kitab klind nr etdircyik. Aaıda bir neç eirlrini nümun veririk. Ay kaız Get söyl vsmimi byan v byan, Qürbtdn vtn gln, ay kaız. Snin il çox söhbtlr olacaq, Mnm bu qürbtd qalan, ay kaız. Get vtndn doru hval bilginn, Tez qayıdıb mn hmdn olginn. Doru söyl, düzgün cavab alginn, Gtirm dilin yalan, ay kaız. 42

41 Çoxdu üryimin drdi, qmlri, Flk fan qıldıneç canları, Sfr deyr, çox gözltm yolları, O bizim vtni dolan, ay kaız. m k i r nsaf et, vsmini byan eylyim, Alıbdıdalarıduman, a mkir. Qzblnib n ksmisn yolumu, Glsn versn aman, a mkir. Qanlı-qanlıqayalardan aırsan, aqqıldayıb imk kimi çaxırsan, irin canıeq oduna yaxırsan, Baxmırsan yaxıya, yamana, a mir. Qüdrt ilahidn qüvvt almısan, Neç srlri yola salmısan, Demirsn qürbtdn nec glmisn, tirmim telli sonam, a mkir. Sfr hsrt qaldıyar otaına, Mcnun kimi düdü qm fraına, Krm kimi yandıeqin daına, Mni bel etdi zaman, a mkir. Toplayanı: Syyaf Sdnik olu 43

42 FOLKLORÜNASIN ARXVNDN Vaxtil Sdnik müllim mkir rayonunda yaayan Aıq lidn Msayıl, Vücudnam v Cahannam örnklri toplamıdır. sln Göyçdn olan Aıq li mhur Aıq Qasımın olu, Aıq Yunisin qardaıdır. Gnc vaxtlarından mkir rayonunun Bayramlı kndind yaayır. Növb çatdıqca Aıq lidn yazıya alınmı nadir aıq yaradıcılıı incilrini çap edib, oxuculara çatdıracayıq. ndi is Dollu Mustafa, Aıq Mdtin vücudnamlrini v Azaflı Mikayılın cahannamsini nümun veririk. Aıq Mustafanın vücudnamsi Üç yaından dörd yaına varanda, Gözllir, bu qız yaxıqız olar, On yaında hddi-bulu olanda, Qönç tk açılıb bir nrgiz olar. On birind ktan örtr baına, On ikid vsm yaxar qaına, El ki yetidi on üç yaına, Qoyma qonulara, o bir söz olar. On dördünd gözllr qatılar, On beind elçilr satılar, On altıda irin toyu tutular, Tapar hmdmini srfinaz olar. On yeddid al grdyi qurular, On skkizd yalan sözlr qurular, On doqquzda ux mmlr qırılar, 44

43 Üryi-üry cb söz olar. yirmid bnzr glin, yirmi bird sıal verr telin, El ki, ba vurdu eqin gölün, Tzdn silkinib, quba qaz olar. Otuzunda oul, uaq yetirr, Qırx yaında hr zülmünü götürr, lli yada glib köksün ötürr, Hr yetndn qaçmaz, üzbüz olar. Altmıında Mustafanın sözün, Yetmiind a tor glr gözün, El ki, çatdıyetidi yüzün, Ocaqlar baında tk yalqız olar. Aıq Mdtin vücudnamsi sli bni-admin vsmin söylyim, Ata vücudundan gldim anaya. Ana btnind qan oldum durdum, Anam hml oldu, qaldım vdaya. Üç ayda bir mlk oldu müqrrar, Düzdülr zamıeyldi tyyar, tdn, qandan, sudan mn tapdım qrar, Sanasan qvvazam, düdüm dryaya. Doqquz ayda gldim ay, niana, Aırladıyerim döndü zindana, Atam, anam nzir verdi qurban, Allah-allahla gldim dünyay. 45

44 Göbyimi ksdi bir qarı, Küllüyü eyldi, gtdi kübarı, ki amamadan mdim nübarı, Onda bildim mehman oldum dünyaya. Xülaseyi gldim bir yaa, Süründüm aaca, ksy, daa, Heç qorxu bilmdim, yandım at, Yürürdüm oda, dümy çaya. ki yaımda oldum yanıqızılgül, Gövtarım irin idi, vüsalıbülbül, Glndn, gedndn oldum dilbdil, Onda çox xo gldim ata-anaya. Üç yaımda oldum vacibi göyçk, Dedilr sa qoya qızılca çiçk, Dörd yada danıdım yalan v gerçk, Be yaında çıxdım qapı, bacaya. Altıda, yeddid di tzldim, drakım tamam idi yan söyldim, Özümdn böyüy salam eyldim, Götürüb qoydular mktxany. Skkizd, doqquzda qaranıseçdim, Onda da vacibt yetidim, On iki d Quran kitabıkeçdim, On dördd lrin doldu lrday. On bed gzdim könlüm dilvndi, Özü ux, sözü ux, yni drdimnd, Bir huriyi nisbnd, bir mlk sift, Bnzrdi Yusifi ol Züleyxaya. 46

45 On yeddid oldum bir cavan olan, Dindiyim, oturduum tamam hamsıqan, (oturduum, durduum, danıdıım oldu qan) Gec-gündüz mn gzirm phlvan, Bac alardım, bac vermzdim kimsy. On yeddidn iyirmiy gldim, Göz açdım xeyrimi rimi bildim, Hm yedim, hm yedirtdim, hm aldım verdim, Gördüm heç etibar yoxdur dünyaya. Otuzda olanam, Otuz bird o yan bu yanam, Otuz üçd hr sövdadan alaram, Otuz bed mn l qoydum türbaya. Qırx yaımda yatmı idim, oyandım, lli, altmı maallaa dayandım, Tutduum ilrdn yaman utandım, Götürübn nsiht verdim özgy. Yetmid iim gethaget oldu, Oul dönük düdü, glin bd oldu, Qohum-qarda hamımndn yad oldu, Qaldım valehlr haqqırzay. Sksnd qapıdan ksildi ayaq, Qapandıgözlr, tutuldu qulaq, ncidi mndn oul v uaq, Öz özüm nifrt etdim xudaya. Doxsanda oldum piri natvan, Ahal-cahal daha hamıynan yaman, Qurudu qfsim çox incidi can, styirm köç edim mnzil mqay. 47

46 Yüz yaımda arıdıbaım, Yanıma yııldıqohum qardaım, Bir macal vermdi, bir halallaam, O saatda canım düdü lrzay. Sinmin üstünü aldıbir cllad, Dedim, ay gidi bir macal ver, bir saat, Çaldıqaynaınıoldum bifaqt, Cfa çkdim, ömür verdim fdaya. Talıımıverdi Molla Ülma, Qoydular qapımı, bacamıdam, Qavr çıxdı, torpaq çıxdızana, Orda rast oldum iki kimsy. Dedilr rbbin kim, qaldım lryndrizar, Vurdu toxmaınıtöküldü odlar, Verildi suallar gldi cavablar, Dedilr dymyin haqqıbndy. Qabaımız qıl körpüy tu oldu, Altıod üstü od hmayan i oldu, Mömin killr taxta pu oldu, Günahkar bndlr düdü czaya. Hr kuf yeridi millt v millt, Kimin chnnm, kimin cnnt, Mhmmd hümmtin etdi fayt, ükür ki, biz hümmt idik ol Mustafaya. smim Mdd üzü qara günahkar, Aa mnd günah, snd sfa var. Ya Naibi Qafr, Saqi kövsr, 48

47 Canım qurban snin kimi aaya. AzaflıMikayılın cahannamsi Gl deyim ahlardan, phlvanlardan, Frmanlarımeydanlara asdıda getdi. Od qılıncıigid qhrmanlardan, Oxların dalara sancdı da getdi. Gl deyim Admdn, Hvva anadan, Be pnci ladan, zl binadan, zl xaki-baddan yaranan insan, Hqiqt yollarınıçadıda getdi. Gl yaradan Qadiri-Sübhan, Yıxdımin sgndr, min bir Süleyman, 120 min peymbr ahım, SoltanıMhmmd badıda getdi. Gl deyim rblr xilaftdindn, QanlıKrbalanın müsibtindn, On iki imamın gadrindn, Zhri-zhbtindn içdi d getdi. Gl deyim din olu slam Sddarı, Qasımı, kbri, ah lmdarı, QardaıAbbasın düdü qolları, Hüseynin gözlri yadı da getdi. Gl deyim Zal olu Rüstm Zaldan, ntr, Ucubınıx, Aidev, Daldaldan, Tamtamdan, Sam-samdan olu Salsaldan, 49

48 liyi Heydrdn qaçdıda getdi. Gl deyim Napaleon, Vilhelm, li, Cahanbax, Cavanir, Babk, Nohli, Koroıu baında yeddi min dli, Çnlibel torpaqlıdadıda getdi. Gl deyim Krmnn srfil aa, Zrbindn dyirdi o da, bu daa, Qara Tanrıverdi glmz bu çaa, HacıTaıimanıseçdi d getdi. Gl deyim, Naının, Nbinin özü, Mehdi Hüseynzad igidlr gözü, Azrbaycan olu Aslanov Hzi, Döündn ordenlr asdıda getdi. Azaflıdünyadan getdi çoxları, Tbit var etdi, yen yoxları, Qzanın qdri, çarxın oxları, Barımın baınıdedi d getdi. 50

49 DLQMN Yhya bydi onun ismi slind, Lqbidi dili qmdi Dilqmin. Dostu adı alov oldu dilimd, Bxt iqbalınec kmdi Dilqmin. zldn oldular övlada hsrt, Aiq-muq çkdi bu ada hsrt, Eq atından düdü piyada hsrt, Qanlıdrdi, qmli drdi Dilqmin. Qmli Musa ah bulaın üstünd, Sevilmidi ah bulaın üstünd Jan veribdi ah bulaın üstünd Gör ilqarın möhkmdi Dilqmin. Krmdn Mjnundan betr olubdu, Nakam olan mhbbti Dilqmin. Sinmin üstün qoyub yaralar, Qmli-qmli eiriyytdi Dilqmin Görsn Mjnunun mqsdi nydi, Qafil muqunun qlbin dydi. Sevib - sevilmzdi gr bilsydi, Bd gljk nhayti Dilqmin. 51

50 Ah çkib alıyıb çemim qanladı, Xyalım önünd hl janlıdı. Qmli Musa kimi ah fqanlıdı, Var bxtindn ikayti Dilqmin. Qmli Musa, Daksn D L Q M Növbahar çaında, mkir elind, Bahar sularıtk çaladıdilqm. Bxti döndü, ayrıdüdü yarından, Kaman tk sızladı, aladıdilqm, Bahar sularıtk çaladıdilqm. Drdini bülbül, gül söyldi, rz-halınıhli dil söyldi. Qlbind, dilind nal söyldi, Kaman tk sızladı, aladıdilqm, Qmli sinlri daladıdilqm. Yalvardı, Dostusu getdi, qalmadı, Süfrsin açmadı, kamın almadı, Ayrıldılar, övladlarıolmadı, Kaman tk sızladı, aladıdilqm, Üryini saza baladıdilqm. Ocaqlıya gedn yollar balana, Sevn aiq daım-daım dalana, Övlad dey getdi baqa olana, Kaman tk sızladı, aladıdilqm, Eqini Dostuya baladıdilqm. Yhya byin ayı, ili qm oldu, Butasından badsin qm doldu, 52

51 Baçasında gülü saraldı, soldu, Kaman tk sızladı, aladıdilqm, Eq vfasınısaxladıdilqm. Aıq Dilqm sevgidn yana-yana, ld saz üz tutdu çöl-biyabana, Könül xanimanıoldu viran, Kaman tk sızladı, aladıdilqm, Sazıyla, sözüyl çaladıdilqm. OcaqlıDostusu ayrıcan idi, Prilr içind növcavan idi, Könlü sınıq idi, prian idi, Kaman tk sızladı, aladıdilqm, Hsrtdn göyndi, çaladıdilqm. Aiq oldu, çıxdıby libasından, Qu kimi perikdi öz yuvasından, Ayrıldıyarından, el-obasından, Kaman tk sızladı, aladıdilqm, Qmli sinlri daladıdilqm. Dilqm Dostu dedi sazın üstünd, Dilqmi yarandısazın üstünd, Özündn usandısazın üstünd, Kaman tk sızladı, aladıdilqm, Sazıyla, sözüyl çaladıdilqm. Dilqmi iqlimdn-iqlim keçdi, Yaralı qomalar sinm köçdü, Oyan, Dilqm, oyan n köçhaköçdü, Kaman tk sızladı, aladıdilqm, Qmli sinlri daladıdilqm, 53

52 Dilqmi havası Dilqmin ssi, Eqin göylrind sevgi müjdsi, Aladır, sızladır sevn hr ksi, Kaman tk sızladı, aladıdilqm, Hsrtdn göynüdü, çaladıdilqm. Nürayib, Dilqmi alar, bu dalar, O dünyada Dostu, o da alar, Bu nakam sevgiy alar, o dalar, Kaman tk sızladı, aladıdilqm, Sazıyla, sözüyl baladı, Dilqm. DLQM Nürayib sgrli, Gdby Bir ahngdi Yhya bydn yadigar, Drdin-qmin qardaıdı Dilqmi. Saf sevgidn, mhbbtdn söz açar, Demk olmaz, göz yaıdı Dilqmi. Dilqmi y çtin-çtin oxunar, Ah-nalsi üryin toxunar, Ahngind bir mhbbt tri var, Sazın-sözün ll daıdı Dilqmi. Getdi, Yhya byin Telli sonası, Baında klaay, ld xınası, Rhim, birdn uçdu eqin binası, Bir sevginin yaddaıdı Dilqmi. Aıq Rhim Nzri, Tbriz 54

53 DLQM Hr sözü bnöv, nrgiz, mkirin oludu, Dilqm! Sinsind yar hsrti, Sevgidn dalıdıdilqm! Onu nakam qoydu bir qız, Eq oduna yandıköz-köz, Dastanın eidib Tbriz, Tehranın naılıdıdilqm! Onu burda bilmyn yox, Dilqmi si qmdn bir ox, Ay ahbazi pivaza çıx, Snt balıdıdilqm! Aıq ahbazi, Gövsrli Tehran D L Q M Xzny qul oldu, axçasız getdi, Könül Cmidindn cam alan, Dilqm. Yüz il mi gzdi, prvan oldu, O badi-qüssdn tam alan, Dilqm. At grm oldu, ama qalandı, Yazıq möhntkein qlbi talandı, Zövqünü bulmadı, eqi dolandı, Hicri-mqqtdn kam olan, Dilqm. 55

54 Könül smndini gtirdi dil, Yoruldu, çatmadıhdi-mnzil, Çürütdü cismini alamaq il, O alar gözlri nm olan, Dilqm, irinsiz Frhad tk üzüst çökdü, Leylini itirdi, Mcnuna döndü, Geclr alıdı, gündüzlr söndü, Hey, çövru-cfadan dm alan, Dilqm. li Xzaniym, Dilqm zamın, Doma misidir, ana babamın, lüzdü dünyadan, unutdu kamın, Dhri bivfadan qm alan, Dilqm. li Qara olu Mmmdov mkir DLQM ÇAL! Aıqların drd-qm yükü azalmır, Hr gedndn bu dünyada iz qalmır, Hr aıqdan biz qoma, söz qalmır, Dilqm çalıb Dilqmi ni, ay aıq, nsaf el, Dilqmi ni bird çal! Mizrab tel dydi, qlbim göyndi, Bir qulaq as, möcüzdi, gör ndi?! Heç bilmirm ruhum yerd, göyddi?! Dilqm çalıb Dilqmi ni, ay aıq, nsaf el, Dilqmi ni bir d çal! 56

55 Mcnun Leyli deyib, aman qan alar, Qmli Dilqm, Telli deyib haraylar, Onlardan yadigar dastanlar qalar. Dilqm çalıb Dilqmi ni, ay aıq, nsaf el, Dilqmi ni bir d çal! sriyin n gözl zümzümsi var, Hm Zymi, hm Xınna drsi var, N yaxıdilqmin Dilqmi si var, Dilqm çalıb Dilqmi ni, ay aıq, nsaf el, Dilqmi ni bir d çal! Nuru gözd qalır, ris d am, Yaman qribsdim yen bu axam, O tellrin fryadına qarıam, Dilqm çalıb Dilqmi ni, ay aıq, nsaf el, Dilqmi ni bir d çal! Öz Dilqmi siyl qoadıdilqm, Mcnuna, Snana oxadıdilqm, Bir prvan ömrü yaadıdilqm, Dilqm çalıb Dilqmi ni, ay aıq, nsaf el, Dilqmi ni bir d çal! Taıyeva, Süsn Gnc Toplayanı: Sahib Paayeva, MEA Folklor institutunun 57

56 elmi mkdaı. Qarımda bir kitab var. Bu kitabıvrqldikc xyal mni öz bitimindn çıxararaq lçatmaz, ünyetmz nginliklr aparır, xyaln müqddslrimizin ruhu dolaan ulu Qoqarımızı, Pirsultanımızı, Kp-zimizi, ahdaımızı addım-addım dolaır, dünya içind xyal dünyamı qurur, gnclikdn üzü bri keçdiyim yollara boylanıram. Hyatın kem-keli, zablıv sevincli anlarıkinolenti kimi göz önündn keçib gedir. Demli airlrin özlri kimi talelri d oxardır. Qarımda bir kitab var. Bu kitabı vrqldikc Yhya by Dilqmin nakam taleyin qlbn acıyır, kövrlir. Füzulinin ilahi sevgisin, lsgr azmanlıına, mir bnzrsizliyin, Teymur v Niyaz kamilliyin qlbn inanırsan: Dalar eirind olduu kimi. Göz yaıtökürdü öz qübarından, Dalar titryirdi ahu-zarından, Könül hmdmindn, türf yarından, bdi bir dastan baladıdilqm. 58

57 Yqin ki, Gncbasar eir sevrlri söhbtin kimdn getdiyini txmini d olsa hiss ediblr. Mnim Gncbasarlı oxucular demyimd d ayrı mqsd duyulur, atalar demikn sözümün canıvar. Mahnı ssi daladan glir eirlr kitabı sln mkir rayonunun rmalı kndindn olan Hbib Hsnin oxucularla ikinci görüüdür. Ömrünün ahıl, müdrik çalarınıyaayan bu el asaqqalıeirlrini nr etdirmkd niy gecikib? Axı, gnclik illrindn dbi yaradıcılıa balayan Hbib Hsnin eirlrinin mövzusu da, yaradıcılıının hat dairsi d, airin potensial imkanlarıda biz haqq verir ki, onun hr bir eiri dövrü mtbuatın tlblrin, tam cavab verirmi. Özün tnqidi yanama, abır-hya v utancaqlıq hissi ona vaxtında tanınmaa imkan vermyib. Ancaq n frqi var? eir eirdis, snt sntdirs müllifi bxtiyardır. Gec-tez öz yerini tutacaqdır. Hbib Hsn hr eydn önc tbit airidir. Onun bu kitabının Mahnı ssi dalardan glir adlandırılmasıda el bu zrurtdn irli glir. Vtnin daları, sıldırım qayaları, di göyndn srin bulaqları, nmkar quların mahnıbstldiyi min naxılıçöllri, zümzümli çaylarıv göllri rssam dqiqliyi il qlm alındıından oxucunu heyran edir. Onun Dalar, Bu 59

58 daı, Durna glib, Var v digr erlri bu qbildndir. qaya. lvan çiçklrin glrmi saya? Qartal msknidir hr yalçın Hbibm, zldn verdiyin paya, Olmuam zldn qail, a dalar. Hbib Hsn eyni zamanda lirik airdir. Onun ilham prisi n mlk, n d hüri-qılmandır. airi duyulandıran, qaynar tbini coduran, nlikdn, kirandan uzaq olan, lahinin min bir qlml gözllik bx etdiyi dalar qızıdır. airin sevdiyi bu gözlin hüsnü-camalını bdirlnmi aya bnzdir. Dalar qızı eirind olduu kimi: N sevdin-sevildin, oldun hyalı, Daradın, yirdin, toxudun xalı, Bdirlnmi aydıhüsnü-camalın, Oxadın qlbimi, a dalar qızı. Hbib Hsn nsihtamiz eirlrind bir el asaqqalı kimi gnclrimiz ata-anaya mhbbt, özündn böyüy v kiçiy hörmt, yurda, el, obaya balılıq tlqin edilir, vtni, torpaı qorumaq kimi ali hisslr aılanır. Bu torpaqdan yaranmıam, Namusum-arım burdadı. Zhmtiml qazanmıam, Dövltim-varım burdadı. 60

59 Hmçinin air dövrün ixtiyar sahiblrini, hakimlrini daltli olmaa, imkanlıları imkansızlara l tutmaa sslyir, onları Hatm Tainin, H.Z.Taıyevin, Hacı Mirqasim aanın v digr xeyriyyçilrinin davamçısıolmaa sslyir. l fürst düüb hakim olsan da, Yoxsulun drisin soyma dünyada. Hatm ol, comrd ol, kasıba l tut, Nifrti mant qoyma dünyada. Bir sözl, Hbib Hsn az yazan, düz yazan, sözün, siqltini, aırlıını, tutum dyrini drindn duyan qlm sahiblrimizdn biridir. Söz-snt hörmtl yanaan H.Hsn onu krpic-krpic hörüb, hansı daın, hörgünün hansı yerind ildcyini sntkar ustalııil bilir v hr misraya, hr bnd el naxılar vurur ki, adamıheyrt bürüyür. A dalar maralı, yanaı xallı, Dhanı krli, lblri ballı, Drdimin drmanı, irin vüsallı, Qalmırsan qeydim bil, bel olmaz. Hbibm, sızlayan qlbim neyidi, Könül sevn gözllrin byidi, Dstimd tutduum da çiçyidi, Dibçkd kdiyim gül bel olmaz. Hbib Hsn hazırda ömrünün d, yaradıcılıının da müdriklik dövrünü yaayır. Biz d öz növbmizd 61

60 ona uzun ömür, cansalıı v yeni-yeni yaradıcılıq uurlarıarzulayırıq. SDNK PAA PRSULTANLI, Azrbaycan Yazarlar Birliyinin üzvü Nürayib sgrli Nürayib sgrli (sgrov Allahverdi Hüseynqulu olu) 1938-ci ild Gdby rayonunun uraknd (indiki ahda) kndind anadan olub cü ild M.F.Axundov adına Dillr nstitutunun rus dili v dbiyyatı fakültsini bitirmidir. O, lap gnc yalarından eir yazır. Ana dilimizin incliklri onun üryin, qanına hopmudur. Hal-hazırda Gnc hri 1 saylı Pe Liseyind rus dili müllimidir. Can asta-asta nsanın taleyi yaman olurmu, Düür hrartdn can asta-asta, Uzaqdan boylanır sevimli mlk, 62

61 Cananlar cananıcan asta-asta. Sorurlar, baına dün n dndir, nsan ömrü gödk olur, ndndir? Bs söz ndn acıolur, ndn dürr? Srt danıır yari-can, asta-asta. Sdftk dilrim töküldü birdn, Qıra bilmyirm damaqla bir dn, Salam di istrm sınaqlıpirdn, Ta olmuam yarıcan, asta-asta. Da da kimi yanar düs od daa, Oduntk atılmıam oddaa, Yanar am tk çkilmim otaa, Bu canımıyara can, asta-asta. Varsa pünhan sirrin saxla drind, Sevimli xanımın qul ol drdind, Gövhr ara qvvas kimi drind, Sorar sni qmrcan, asta-asta. Nürayib, yaxıki, açıq sma var, Qoyma dmdn dü sarısamavar. Bax, afti canda neç sima var? Çkir karvanınıcan, asta-asta. Ha qalam-qalam Qeys shrada Leyli yazdıqan il, Mcnun olub yandıha qalam-qalam. 63

62 Sevgi tanrısından mehrab istrm, Yarın baçasında ha qalam-qalam. Türf mlklrdi eqin butası, Yerddi, göyddi onun odası, Xudam gözl yaradıbdıbu tası, Qurula Qaf üst ha qalam-qalam. zldn mftunam o gözl cana, Onun nfsindn od düüb cana... Nürayib övq il glib hycana, Canan deyir: getm, qal m, qal m. Afil fryaddı Yanıq Krmi 64

63 Afiq Sönmz Bax bel fryaddı Yanıq Krmi Krm havasınıduymayan insan, Sanma quru addı Yanıq Krmi. ki aiq-muq hsrtd qalar, Hm alov, hm oddu Yanıq Krmi, Bax bel fryaddı Yanıq Krmi. Krmd kdr var, Krmd qm var, Krmin gözünd bdi nm var. Krm havasında el sitm var, zabdı, zilltdi Yanıq Krmi, Bax bel fryaddı Yanıq Krmi. Krm havasına alamamısan, Joqun çaylar kimi çalamamısan, Yas tutub qaralar balamamısan, Nakam bir murafdı Yanıq Krmi, Bax bel fryaddı Yanıq Krmi. Hmi Aranlıdı, hmi Dalıdı Sanma eq yolunda qolu balıdı. 65

64 Gnj xanıziyad xanın oludu, Öz adımahmuddu Yanıq Krmi, Bax bel fryaddı Yanıq Krmi. Xumar da ondadır, eyxi Snan da, Vrqa da ondadır, Güla da onda, Leyli d, irin d, sli yanında, Mjnundu, Frhaddı Yanıq Krmi, Bax bel fryaddı Yanıq Krmi. Flyin qurduu bir klkdi bu, Trja qızısevmk n demkdi bu, Blk d bizlr drs, örnkdi bu, Blk bir jihaddı Yanıq Krmi, Bax bel fryaddı Yanıq Krmi. Ülvi mhbbtin srhddi yoxdur, N din triqti, n hddi yoxdu. Allahından qeyri bir jddi yoxdu, Amandı, imdaddı Yanıq Krmi, Bax bel fryaddı Yanıq Krmi. Sona qdr qaldıeq fraında, Gzdi daı, daıyar soraında. Sofi il rzurumun daında, Düdü tara, batdı Yanıq Krmi, Bax bel fryaddı Yanıq Krmi. Bundan drdli saz havasıvardımı, Alıbdılimdn ixtiyarımı, Köhn, qaysaqlamı yaralarımı, Qopardıb qanatdı Yanıq Krmi, Bax bel fryaddı Yanıq Krmi. 66

65 Zrnigar Dalar D i l qmi Drddnmi baına dn düüb bel, Kdrli, xyallı, dumanlıdalar. Vermisiz ba-baa drdli insan tk, Yoxmudur drdinin lacı, dalar! Mn siz sarılım, siz mn hmdm, Yıılıb üstüm, yıılıb drd, qm. Çkirm içimd çkirm bir qm, Düzün tk saralıb, soluram dalar! Asta çal, ay çoban, sn tütyini, Onsuz da, bu eq yanır üryim, Göynyir dalar tk, göynyir sinm, Sızlayıb yanıram, içimd, dalar! Snin d sevdiyin varmımnim tk, Ondanmıgözlrin qmlidir, dalar! Göynm içind, ala mnim tk, Axan göz yaların sel olsun dalar! Sn d bu drdini çkm sinm, Onsuz da bu sinm hey yanır, dalar! çimd qövq edir açılmaz bir sirr, Sirrim sin aç, sirda ol dalar! 67

MOLLA NSRDDN http://www.kitablar.com http://www.kitablar.org/ AI MOLLANIN, BAI MOLLANIN Bir molla çayın knarında ylmidi, gördü ki, suyun üzü il çay axını bir neç motal üzüb glir. Tez soyunub girdi suya,

Detaylı

X - Letif eler - Fıkralar

X - Letif eler - Fıkralar X - Letif eler - Fıkralar Molla Nesreddin Yeqin Dovşan Azıbdı Bir gün Molla Nesreddin bazara çıxır. Bazarda gezende görür ki, bir ovçu iki dovşan satır. Molla cebinde olan pulunu 1 verib dovşanlarm ikisini

Detaylı

XIII - Efsaneler ve Revayetler

XIII - Efsaneler ve Revayetler XIII - Efsaneler ve Revayetler Dünya Öküzü Deyirler dünya Boz öküzün buynuzunda dayanmışdı. Her defe yatıb duranda, otlamağa gedende, su içinde yer titreyir, dağlar denize, denizler dağlara çevrilir, dünya

Detaylı

Neriman Hesenzâde (Kazak 1931)

Neriman Hesenzâde (Kazak 1931) Neriman Hesenzâde (Kazak 1931) Neriman Hesenzâde, Kazak bölgesinde, Poylu adlı bir demiryolu kasabasında doğdu. Babası Almehemmed bir demiryolu işçisidir. İlk öğrenimini doğduğu kasabada, orta öğrenimini

Detaylı

Töfiq Mahmud (Nahavan, 9 Kasım 1931)

Töfiq Mahmud (Nahavan, 9 Kasım 1931) Töfiq Mahmud (Nahavan, 9 Kasım 1931) Mehdiyev Tevfik Mahmudoğlu, Nahçıvan'ın Şahbuz kasabasında doğdu. Aynı yıl ailesi Bakü'ye göçtü. İlk ve orta öğrenimini burada tamamlayan Tevfik, Azerbaycan Devlet

Detaylı

IX - Tapmacalar. Ekinçiliye, Tahıl ve Zehmete Dair. Dilim dilim nar, Dizimecan qar, Uçdu bir keklik, Qondu bir dilber.

IX - Tapmacalar. Ekinçiliye, Tahıl ve Zehmete Dair. Dilim dilim nar, Dizimecan qar, Uçdu bir keklik, Qondu bir dilber. IX - Tapmacalar Ekinçiliye, Tahıl ve Zehmete Dair Ağ quş suya töküldü. Altı ayda bir qarış, Bir ayda altı qarış. Düyü 1 Taxıl Dilim dilim nar, Dizimecan qar, Uçdu bir keklik, Qondu bir dilber. Derz 8,

Detaylı

qs di il Az rbaycan Respublikas M rk zi Bank n dar Hey ti Az rbaycan

qs di il Az rbaycan Respublikas M rk zi Bank n dar Hey ti Az rbaycan AZ RBAYCAN RESPUBL KASININ HÜQUQ AKTLARIN DÖVL T REYESTR Akt n növü Az rbaycan Respublikas M rk zi Bank n dar Hey tinin rar bul edildiyi tarix 18.12.2013 Qeydiyyat nömr si 25/7 Kassa dövriyy si haqq nda

Detaylı

Memmed Araz (Nahcıvan-Şahbuz, 14 Ekim 1933)

Memmed Araz (Nahcıvan-Şahbuz, 14 Ekim 1933) Memmed Araz (Nahcıvan-Şahbuz, 14 Ekim 1933) İbrahimov Memmed 14 Ekim 1933'te Nahcıvan Muxtar Respııblikası'nm Şahbuz bölgesinin Nurs köyünde doğmuştur. Babasının adı İnnTdir. Orta öğrenimini burada tamamladıktan

Detaylı

Aşıq Qerib (Azerbaycan Dastanları, Baku, 1977, s.423-448)

Aşıq Qerib (Azerbaycan Dastanları, Baku, 1977, s.423-448) Aşıq Qerib (Azerbaycan Dastanları, Baku, 1977, s.423-448) Size kimden ve ne yerden danışım, Tebriz vilayetinden. Tebriz vilayetinde Memmed Sövdekâr adında bir kişi vardı. Bunun dünya üzerinde bir qızı

Detaylı

A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 51, ERZURUM 2014, 341-347

A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 51, ERZURUM 2014, 341-347 A. Ü. Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi [TAED] 51, ERZURUM 2014, 341-347 CELIL MEMMEDGULUZADE NİN MÜSLÜMAN KADINININ HAYATINI ELE ALAN MİZAHİ ŞİİRLERİ Özet Makalede XX. yüzyıl Azerbaycan edebiyatının

Detaylı

V - Uşağ Neğmeleri (Çocuk Koşukları) (s. 101.117)

V - Uşağ Neğmeleri (Çocuk Koşukları) (s. 101.117) V - Uşağ Neğmeleri (Çocuk Koşukları) (s. 101.117) OĞLUM 1. Ay aferin, gül oğlum,, Gül oğlum, sünbül oğlum. Oğlum, oğlum naz oğlum, Dersindan qalmaz oğlum. Qelemini al ele, Yaxşı yaxşı 1 yaz oğlum Oğlum

Detaylı

-gi de ra yak- se ve bi lir sin... Öl mek öz gür lü ğü de ya şa mak öz gür lü ğü de önem li dir. Be yoğ lu nda ge zer sin... Şöy le di yor du ken di

-gi de ra yak- se ve bi lir sin... Öl mek öz gür lü ğü de ya şa mak öz gür lü ğü de önem li dir. Be yoğ lu nda ge zer sin... Şöy le di yor du ken di -gi de ra yak- se ve bi lir sin... Öl mek öz gür lü ğü de ya şa mak öz gür lü ğü de önem li dir. Be yoğ lu nda ge zer sin... Şöy le di yor du ken di ne: Sen gü neş li so kak lar da do laşı yor sun, is

Detaylı

Üç Şiir. Yaşamaya Dair, Ceviz Ağacı, Masalların Masalı

Üç Şiir. Yaşamaya Dair, Ceviz Ağacı, Masalların Masalı Üç Şiir Yaşamaya Dair, Ceviz Ağacı, Masalların Masalı N â z ı m H i k m e t (Se la nik, 14 Ocak 1902 Mos ko va, 3 Ha zi ran 1963) Bah ri ye M e kt eb i n i b it i rd i (1919 ), H am id iy e K r uvaz ör

Detaylı

DÜNYA GƏNC TÜRK YAZARLAR BİRLİYİ dgtyb@box.az; akber_q@yahoo.com Tel.: +99450 33 937 55 TÜRKÜN SƏSİ

DÜNYA GƏNC TÜRK YAZARLAR BİRLİYİ dgtyb@box.az; akber_q@yahoo.com Tel.: +99450 33 937 55 TÜRKÜN SƏSİ DÜNYA GƏNC TÜRK YAZARLAR BİRLİYİ dgtyb@box.az; akber_q@yahoo.com Tel.: +99450 33 937 55 TÜRKÜN SƏSİ Bu kitab Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Qeyri Hökümət Təşkilatlarına Dővlət Dəstəyi Şurası

Detaylı

œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ

œ œ œ. œ œ œ œ œ œ œ œ A RI DA I NDAN UÇTUM & b 4 2 & b Ağ rı Da ğı'n Kış la nın ö Dağda hay la danuç tum nü pı r kurdu Ça yır çi me Hep kuşlatım r le o A Yöre: Ağrı ne di düştüko r durdu Ça yır çi Hep küş lar A tım r me o le

Detaylı

ya kın ol ma yı is ter dim. Gü neş le ısı nan top rak üze rinde ki çat lak la rı da ha net gö rür düm o za man. Bel ki de ka rın ca la rı hat ta yağ

ya kın ol ma yı is ter dim. Gü neş le ısı nan top rak üze rinde ki çat lak la rı da ha net gö rür düm o za man. Bel ki de ka rın ca la rı hat ta yağ SAKARKÖY Uzun boy lu bir can lı ol ma yı ben is te me dim. Ben, doğ du ğum da da böy ley dim. Za man la da ha da uzadım üs te lik. Bü yü düm. Ben bü yü dük çe di ğer can lılar kı sal dı lar, kü çül dü

Detaylı

BEXTİYAR VAHABZADE TÜRK DÜNYASININ İSTİQLAL ŞAİRİDİR

BEXTİYAR VAHABZADE TÜRK DÜNYASININ İSTİQLAL ŞAİRİDİR BEXTİYAR VAHABZADE TÜRK DÜNYASININ İSTİQLAL ŞAİRİDİR Ramazan Qafarlı, Doktor-professor (Azerbaycan) Türk dünyasının ikinci minillikde yetirdiyi böyük şexsiyyetlerden biri, Azerbaycan edebiyyatının, bütövlükde

Detaylı

Qurbani. Naşı tebib derde derman etmedi, Canan gelip göz evimden ötmedi, '-- Hesret öldüm, elim yara yetmedi, Vezir de menim tek kâmın almasın!

Qurbani. Naşı tebib derde derman etmedi, Canan gelip göz evimden ötmedi, '-- Hesret öldüm, elim yara yetmedi, Vezir de menim tek kâmın almasın! Qurbani Geleneğe uygun olarak destan üstadnâme ile başlar. Sonra hikâyeye geçilir: Kür ile Aras'ın kavuştuğu yerde iki kardeş yaşarlar. Bunlardan Hüseyinali Han varlıklı, Mirzaali Han ise yoksuldur. Mirzaali

Detaylı

Sistem-atik Membran Kapak Sipariş Takip ve Üretim Takip Sistemi;

Sistem-atik Membran Kapak Sipariş Takip ve Üretim Takip Sistemi; S i s t e m - a t i k M e m b r a n K a p a k S i p a r i T a k i p v e Ü r e t i m T a k i p S i s t e m i ; T ü r k i y e l d e b i r i l k o l a r a k, t a m a m e n m e m b r a n k a p a k ü r e t

Detaylı

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Allah İbrahimin sevgisini sınayır

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Allah İbrahimin sevgisini sınayır Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir Allah İbrahimin sevgisini sınayır Müəllif: Edward Hughes İllüstrasiya edən: Byron Unger; Lazarus Uyğunlaşdıran: M. Maillot; Tammy S. Tərcümə edən: Günay Əsədova

Detaylı

NAD R AH. ( motivl. ii filmin ssenarisi.

NAD R AH. ( motivl. ii filmin ssenarisi. B NAD R AH ( motivl ii filmin ssenarisi. 1 l seriya Ucu- ramda seyr edir. Ekranda bir- d v a t v ara yükl yeniyetm el m gözl H -arda düzülüb öz növb görünür. kis ç (t 36-37 yeniyetm içi alma il s sonuncu

Detaylı

Nadirezheri. - şiirler - Yayın Tarihi: Yayınlayan: Antoloji.Com Kültür ve Sanat

Nadirezheri. - şiirler - Yayın Tarihi: Yayınlayan: Antoloji.Com Kültür ve Sanat - şiirler - Yayın Tarihi: 11.11.2004 Yayınlayan: Antoloji.Com Kültür ve Sanat Yayın Hakkı Notu: Bu e-kitapta yer alan şiirlerin tüm yayın hakları şairin kendisine ve / veya yasal temsilcilerine aittir.

Detaylı

Çingiz Hüseynov (Baku, 20 Nisan 1929)

Çingiz Hüseynov (Baku, 20 Nisan 1929) Çingiz Hüseynov (Baku, 20 Nisan 1929) Çingiz Hüseynov, 20 Nisan 1929'da Bakü'de doğmuştur. Babasının adı Hasen'dir. Orta öğrenimini Bakü'de tamamladıktan sonra Azerbaycan Devlet Üniversitesi'nin Filoloji

Detaylı

mer can or ma nı için de do laş mak tay dı. Ka ya la rın ara sın da ki ya rık lar da on la rın yu va la rıy dı. Ha nos de lik ler den bi ri ne bil gi

mer can or ma nı için de do laş mak tay dı. Ka ya la rın ara sın da ki ya rık lar da on la rın yu va la rıy dı. Ha nos de lik ler den bi ri ne bil gi mer can or ma nı için de do laş mak tay dı. Ka ya la rın ara sın da ki ya rık lar da on la rın yu va la rıy dı. Ha nos de lik ler den bi ri ne bil gi al mak için ka fası nı sok tu. Ama içer de ki za rif

Detaylı

e sayısı. x için e. x x e tabanında üstel fonksiyona doğal üstel fonksiyon (natural exponential function) denir. (0,0)

e sayısı. x için e. x x e tabanında üstel fonksiyona doğal üstel fonksiyon (natural exponential function) denir. (0,0) DERS 4 Üstl v Logaritik Fonksionlar 4.. Üstl Fonksionlar(Eponntial Functions). > 0, olak üzr f ( ) = dnkli il tanılanan fonksiona taanında üstl fonksion (ponntial function with as ) dnir. Üstl fonksionun

Detaylı

Semed Vurgun - Seçilmiş Eserleri Cild IV. www.cepsitesi.net www.cepsitesi.net

Semed Vurgun - Seçilmiş Eserleri Cild IV. www.cepsitesi.net www.cepsitesi.net Semed Vurgun - Seçilmiş Eserleri Cild IV VAQİF 5 pardali 11 ş akili i manzum dram İŞTİRAK E D 0N L 0R Vaqif XVin asrin maşhur Azarbaycan şairi Ağa Mahemmed şah Qacar İran hökmdan Vidadi - Vaqifın hamasri

Detaylı

STAJ ARA DÖNEM DEĞERLENDİRMESİ AYRINTILI SINAV KONULARI

STAJ ARA DÖNEM DEĞERLENDİRMESİ AYRINTILI SINAV KONULARI 22 STAJ ARA DÖNEM DEĞERLENDİRMESİ AYRINTILI SINAV KONULARI 406 A GRUBU STAJ ARA DÖNEM DEĞERLENDİRMESİ AYRINTILI SINAV KONULARI 22 A GRU BU STAJ ARA DÖ NEM DE ER LEN D R ME S AY RIN TI LI SI NAV KO NU LA

Detaylı

Alternativ enerjiy keçid: dünyada v Az rbaycanda ged n prosesl r

Alternativ enerjiy keçid: dünyada v Az rbaycanda ged n prosesl r ALTERNAT V V RPA OLUNAN ENERJ NB RI N STIFAD, ENERJ ÜZR NDA YY N MÖVQEY Konfrans 14 sentyabr 2010-cu il Bak ri, Caspian Plaza Oteli Alternativ enerjiy keçid: dünyada v Az rbaycanda ged n prosesl r Sabit

Detaylı

Yusif Semedoğlu (Baku, 25 Aralık 1935)

Yusif Semedoğlu (Baku, 25 Aralık 1935) Yusif Semedoğlu (Baku, 25 Aralık 1935) Yusif Semed Vekilov aydın bir ailenin çocuğu olarak Bakü'de doğmuştur. Babasının adı Vurğım'dur. Orta öğrenimini Bakü'de tamamladıktan sonra, Moskova'da SSRİ Yazıcılar

Detaylı

Açıldı göklerin bâbı

Açıldı göklerin bâbı Dük Açıdı gök bbı Rast-Ih Âm Atş 8 A çı dı gök b bı O ha t m hac o du 5 A ı cü d v t Mv Muham M ço du 9 A ı çü gök gç t O hu u a ço du 13 (So) A ı cü d v t Mv Muham M ço du Sof 4 B vşm Hc-Ih Âm Atş 8 6

Detaylı

Vəli Əliyev. Qarabağ. (Qədim dövr)

Vəli Əliyev. Qarabağ. (Qədim dövr) Vəli Əliyev Qarabağ (Qədim dövr) - 3, 3 /'W )* < 0 3 + g 3,«-/( i - W ) Vəli Əliyev. Qarabağ (Q əd im dövr) (A zərbaycan, türk, rus v ə in gilis dillərində) Bakı. Ç aşıoğlu - M ultim edia, 2010-2 0 4 səh.

Detaylı

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. İtmiş Oğul

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. İtmiş Oğul Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir İtmiş Oğul Müəllif: Edward Hughes İllüstrasiya edən: Lazarus Uyğunlaşdıran: Ruth Klassen; Sarah S. Tərcümə edən: Günay Əsədova Təqdim edən: Bible for Children www.m1914.org

Detaylı

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Nil Çayından Çıxarılan Şahzadə

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Nil Çayından Çıxarılan Şahzadə Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir Nil Çayından Çıxarılan Şahzadə Müəllif: Edward Hughes İllüstrasiya edən: M. Maillot; Lazarus Uyğunlaşdıran: M. Maillot; Sarah S. Tərcümə edən: Günay Əsədova Təqdim

Detaylı

Ebdürrehim Haqverdiyev (Şuşa, 1870 - Bakı, 1933)

Ebdürrehim Haqverdiyev (Şuşa, 1870 - Bakı, 1933) Ebdürrehim Haqverdiyev (Şuşa, 1870 - Bakı, 1933) Ebdürrehimbey Esedbey oğlu Hagverdiyev (Hagverdili), 17 Mayıs 1870 yılında, Şuşa'ya bitişik Ağbulag köyünde, asilzade bir ailede doğdu. Babası Esed Bey,

Detaylı

HCİ içerir. Bu Kullanma Talimatmda: GRANEXA 5-HT3 reseptör antagonistleri grubuna dahil olan granisetron adlı etkin maddeyi içermektedir.

HCİ içerir. Bu Kullanma Talimatmda: GRANEXA 5-HT3 reseptör antagonistleri grubuna dahil olan granisetron adlı etkin maddeyi içermektedir. KULLANMA TALİMATI GRANEXA 3nıg/3rn1 i.v. infüzyon çözltisi içrn ampul Damar için uygulanır. Etkiıı ıııadd: Hr bir 3 ml lik ampul, 3 rng granistrona şdğr 3.36 mg granistron HCİ içrir. Yardımcı maddlr: Sodyurn

Detaylı

Ehmed Cavad. (Seyfeli, 5 Mayıs 1892 -?, 1937)

Ehmed Cavad. (Seyfeli, 5 Mayıs 1892 -?, 1937) Ehmed Cavad (Seyfeli, 5 Mayıs 1892 -?, 1937) Ehmet Cavad (Cavad Ahundzâde), 5 Mayıs 1892'de Gence yakınlarındaki Şamhor bölgesinin Seyfeli köyünde doğdu. Ahund olan dedesi Güney Azerbaycan göçmeniydi.

Detaylı

Ziyad Quluzad k ölümü

Ziyad Quluzad k ölümü Ziyad Quluzad k ölümü yim, bu dünyada ya amaq üçün m yegan b han olan sevgilim....sirli......k rli......v üç nöqt rl dolu h diyy... dedil r ki, ona minl rl yol gedir. El h min d qiq qorxdum. Bo luqda qanad

Detaylı

Şehriyar ( Tebriz, 1906 - Tebriz, 18 Eylül 1988 )

Şehriyar ( Tebriz, 1906 - Tebriz, 18 Eylül 1988 ) Şehriyar ( Tebriz, 1906 - Tebriz, 18 Eylül 1988 ) Seyîd Ebülgasım Mehemmed Hüseyn Şehriyar Tebriz'de doğdu. Babası Mirağa Hoşginabî hem tanınmış bir hattat hem de meşhur bir dava vekili idi. Şairin çocukluk

Detaylı

bez gez sez tez biz çiz diz giz boz roz koz poz toz yoz çöz göz köz söz buz muz tuz büz düz güz

bez gez sez tez biz çiz diz giz boz roz koz poz toz yoz çöz göz köz söz buz muz tuz büz düz güz Son harflerini vurgulayarak okuyunuz. bak çak fak gak hak kak pak sak şak tak yak bek dek kek pek sek tek yek bık çık sık tık yık cik bas has kas mas pas tas yas kes ses pes fıs kıs his kis pis sis pus

Detaylı

Haşim Terlan. (Baku, 1923)

Haşim Terlan. (Baku, 1923) Haşim Terlan (Baku, 1923) Baku'da doğdu, ailevî sebepler yüzünden orta okuldan ayrılmış, tahsilini yanda bırakmıştır. Daha beşinci sınıfta iken şiir yazmaya başlamış şiirleri "Pioner" dergisinde yayınlanmıştır.

Detaylı

Gü ven ce He sa b Mü dü rü

Gü ven ce He sa b Mü dü rü Güvence Hesabı nın dünü, bugünü, yarını A. Ka di r KÜ ÇÜK Gü ven ce He sa b Mü dü rü on za man lar da bi lin me ye, ta nın ma ya S baş la yan Gü ven ce He sa bı as lın da ye - ni bir ku ru luş de ğil.

Detaylı

Memmed Arif (Bakû,1904 - Baku, 1975)

Memmed Arif (Bakû,1904 - Baku, 1975) Memmed Arif (Bakû,1904 - Baku, 1975) Tenkitçi, edebiyatçi, mütercim, pedagog, naşir, yabancı diller doktoru (1955), profesör (1955), Azerbaycan İlimler Akademisi asil üyesi (1958), "emekdar elm xadimi"

Detaylı

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ

AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ AZƏRBAYCAN DÖVLƏT İQTİSAD UNİVERSİTETİ KAFEDRA: QİDA MƏHSULLARININ TEXNOLOGİYASI FƏNN: BİOTEXNOLOGİYANIN ƏSASLARI GENETIK MÜHƏNDISLIK VƏ ONUN ƏSAS ANLAYIŞLARI Tərtib etdi: Dos.,t.e.n. Qədimova Natəvan

Detaylı

BU KALEM UN(UFAK)* SEL YAYINCILIK. Enis Batur un yayınevimizdeki kitapları:

BU KALEM UN(UFAK)* SEL YAYINCILIK. Enis Batur un yayınevimizdeki kitapları: BU KALEM UN(UFAK)* Enis Batur un yayınevimizdeki kitapları: 60 mm Dizüstü Meşkler ve İçcep Meşkleri Elma / Örgü Teknikleri Üzerine Bir Roman Denemesi Bu Kalem - Bukalemun Bu Kalem - Melûn Bu Kalem - Un(Ufak)

Detaylı

ATAM MARŞI ... œ. œ. œ. œ. œ. -œ. œ œ bœ. œ œ nœ ... œ œ œ Œ œ œ. & b 1- &b œ j œ j œ j œ œ œ nœ œ. . œœ œ œ œ œ. œ Œ. œ œ. œ œ j œ.

ATAM MARŞI ... œ. œ. œ. œ. œ. -œ. œ œ bœ. œ œ nœ ... œ œ œ Œ œ œ. & b 1- &b œ j œ j œ j œ œ œ nœ œ. . œœ œ œ œ œ. œ Œ. œ œ. œ œ j œ. q=100 ATAM MARŞI Söz ve Müzik: Ziya AYDINTAN Eşlik Düzenleme:Ercan BAŞ 2 &b4 { Piano q=100.......... 2 & b - 4 œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ œ intro...? 2 b 4 œ œ œ œ œ œ œ. œ. œ. œ. œ. -œ œ. œ. œ. œ. œ. œ. œ..

Detaylı

Abdulla Şaiq (Tiflis, 25 Şubat 1881 - Bakı, 28 Kasım 1959)

Abdulla Şaiq (Tiflis, 25 Şubat 1881 - Bakı, 28 Kasım 1959) Abdulla Şaiq (Tiflis, 25 Şubat 1881 - Bakı, 28 Kasım 1959) Şair, yazar, öğretmen ve XX. yy. Realist Azerbaycan Edebiyatı'nın tanınmış temsilcilerinden biridir. 25 Şubat 1881'de Tiflis'de doğmuştur. Kafkas

Detaylı

MODEL SORU - 1 DEKİ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ

MODEL SORU - 1 DEKİ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ ÖLÜ ÜRESEL YNLR OEL SORU - Eİ SORULRN ÇÖZÜLERİ a a a d Şe kil de ö rül dü ğü i bi, ve şk şn la r yans ma lar so nu u ken di üze rin den e ri dö ner CEVP Şekilde örüldüğü ibi, aynalar arasndaki d uzaklğ,

Detaylı

BİR ÖMRÜN HİKÂYESİ. Erkek Öğrenci. Yıl 1881 Ilık rüzgarlar esiyordu Selanik ovalarında ; Dağ başka, sokaklar başka başka ;

BİR ÖMRÜN HİKÂYESİ. Erkek Öğrenci. Yıl 1881 Ilık rüzgarlar esiyordu Selanik ovalarında ; Dağ başka, sokaklar başka başka ; 1 BİR ÖMRÜN HİKÂYESİ Yıl 1881 Ilık rüzgarlar esiyordu Selanik ovalarında ; Dağ başka, sokaklar başka başka ; O gece en güzel yıldızlar kaydı, Nereden geliyordu bu aydınlık? Neydi insanları bu denli mutlu

Detaylı

YENİ NESİL CAM KORKULUK SİSTEMLERİ

YENİ NESİL CAM KORKULUK SİSTEMLERİ F Mtal v Rklam Ürünlri San Tic AŞ YENİ NESİL CAM KORKULUK SİSTEM F TAL v NTİCAŞ Zmin Üstü Bağlantılı EGANT Srisi C50 Elgant srisi yüksk mimari standarttaki yapıların, dğrin, sağlamlığı v sttiği il dğr

Detaylı

Klinik tecrubede,post-partum tiroidite dogusdan aylar sonra ortaya cixdigi ucun gec diaqnoz oyulur.semptomlari ise cox vaxt non-spesifikdir.

Klinik tecrubede,post-partum tiroidite dogusdan aylar sonra ortaya cixdigi ucun gec diaqnoz oyulur.semptomlari ise cox vaxt non-spesifikdir. UMUMI MELUMAT Postpartum tiroidit daha cox kecici olaraq klinik seyr gostermekde olub qadinlarin texminen 5-10faizinde ilk dogusdan sonar gorulmekdedir (Amino ve meslekdaslari, 2000; Dayan and Daniels,

Detaylı

Neriman Nerimanov (Tiflis, 14 Nisan 1870 - Moskova, 19 Mart 1925)

Neriman Nerimanov (Tiflis, 14 Nisan 1870 - Moskova, 19 Mart 1925) Neriman Nerimanov (Tiflis, 14 Nisan 1870 - Moskova, 19 Mart 1925) Tanınmış yazar, doktor ve devlet adamıdır. 14 Nisan 1870'de Tiflis'te doğdu. Babası Kerbelâyı Necef küçük esnaf, annesi Helime Hanım ise

Detaylı

36. AVRUPA BRİÇ ŞAMPİYONASI WIESBADEN / ALMANYA

36. AVRUPA BRİÇ ŞAMPİYONASI WIESBADEN / ALMANYA 36. AVRUPA BRİÇ ŞAMPİYONASI WIESBADEN / ALMANYA 1983 MİL Lİ TA IM SEÇ ME LE Rİ Al man ya, Wi es ba den 1983 Av ru pa Şam pi yo na sı için mil li ta kım seç me le ri, yi ne ba zı yö ne ti ci le rin is te

Detaylı

Gök ler. Uçak lar la gi di lir an cak ora la ra. İn san gök ler de do la şa bil se. Bir ak şa müs tü, ar ka daş la rıyla. Bel ki ora la ra uçak lar

Gök ler. Uçak lar la gi di lir an cak ora la ra. İn san gök ler de do la şa bil se. Bir ak şa müs tü, ar ka daş la rıyla. Bel ki ora la ra uçak lar Gök ler. Uçak lar la gi di lir an cak ora la ra. İn san gök ler de do la şa bil se. Bir ak şa müs tü, ar ka daş la rıyla. Bel ki ora la ra uçak lar la da gi di le mez. Çün kü uçak lar çok ya kın dan geçi

Detaylı

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Daniel və şirlərin quyusu

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Daniel və şirlərin quyusu Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir Daniel və şirlərin quyusu Müəllif: Edward Hughes İllüstrasiya edən: Jonathan Hay Uyğunlaşdıran: Mary-Anne S. Tərcümə edən: Günay Əsədova Təqdim edən: Bible for Children

Detaylı

MÜTƏXXƏSSİSLƏR dünya standartları tələblərinə cavab verən, 6 ayından 6 yaşınadək uşaqlar üçün inkişafetdirici oyuncaqlar əsasında xüsusi olaraq bütöv

MÜTƏXXƏSSİSLƏR dünya standartları tələblərinə cavab verən, 6 ayından 6 yaşınadək uşaqlar üçün inkişafetdirici oyuncaqlar əsasında xüsusi olaraq bütöv MÜTƏXXƏSSİSLƏR dünya standartları tələblərinə cavab verən, 6 ayından 6 yaşınadək uşaqlar üçün inkişafetdirici oyuncaqlar əsasında xüsusi olaraq bütöv bir ERKƏN İNKİŞAF SİSTEMİ hazırlamışlar. Bizim SERTIFIKATLAŞDIRILMIŞ

Detaylı

XII - Alqışlar - Qarqışlar - Andlar - Dualar

XII - Alqışlar - Qarqışlar - Andlar - Dualar XII - Alqışlar - Qarqışlar - Andlar - Dualar Alqışlar (Prof.Dr. Azad Nebiyev, Nağmeler, İnançlar, Alqışlar, Baku, 1986, S.129-141) Allah kisene bereket versin. Allah seni min budak elesin. Allah oğlundan

Detaylı

GELECEĞİ DÜŞÜNEN ÇEVREYE SAYGILI % 70. tasarruf. Sokak, Park ve Bahçelerinizi Daha Az Ödeyerek Daha İyi Aydınlatmak Mümkün

GELECEĞİ DÜŞÜNEN ÇEVREYE SAYGILI % 70. tasarruf. Sokak, Park ve Bahçelerinizi Daha Az Ödeyerek Daha İyi Aydınlatmak Mümkün www.urlsolar.com S L D-S K -6 0 W ile 1 5 0 W St an d art S o kak L a m ba sı F iya t K arşılaşt ırm a sı kw h Ü c reti Yıllık Tü ke tim Ü cre ti Y ıllık T ü ketim Fa rkı kw Sa at G ü n A y Stan d art

Detaylı

Çingiz Elekberzade (Baku, 17 Ekim 1936)

Çingiz Elekberzade (Baku, 17 Ekim 1936) Çingiz Elekberzade (Baku, 17 Ekim 1936) Bakü'de doğdu. Baba adı Ebulhesen'dir. 1955 yılında, Azerbaycan Devlet Üniversitesi Filoloji Fakültesi'nden mezun oldu. Çalışma hayatına, Elibayramlı Şehir Mektebi'nde,

Detaylı

Bextiyar Vahabzâde (Seki, 1925)

Bextiyar Vahabzâde (Seki, 1925) Bextiyar Vahabzâde (Seki, 1925) 1925 yılında Seki şehrinde köylü bir ailenin çocuğu olarak doğmuştur. Babasının adı Bextiyar Mahmud'dur. İlk tahsilini doğduğu şehirde yaptıktan sonra, lisans ve yüksek

Detaylı

Hesenbey Zerdâbi (Zerdab, 7 Haziran 1842 - Bakı, 28 Kasım 1907)

Hesenbey Zerdâbi (Zerdab, 7 Haziran 1842 - Bakı, 28 Kasım 1907) Hesenbey Zerdâbi (Zerdab, 7 Haziran 1842 - Bakı, 28 Kasım 1907) Azerbaycan millî basınının ve millî tiyatronun kurucusu, eğitimci, gezeteci-yazar, tebiatşinasuzmandır. 7 haziran 1842 r de Göyçay ilinin

Detaylı

DÜZLEM AYNALAR BÖLÜM 25

DÜZLEM AYNALAR BÖLÜM 25 DÜZE AAAR BÖÜ 5 DE SRU 1 DE SRUAR ÇÖZÜER 4 1 A B C D E F ışık ışını B noktasından geçer ışık ışını E noktasından geçer 5 ESE AAR ışını ve düzlem aynalarında yansıdığında, n = 3 ve n = 1 olur Bu durumda

Detaylı

Atalarsözü-Deyimler. Toplayan. Ulu Barlı. Turuz.Com

Atalarsözü-Deyimler. Toplayan. Ulu Barlı. Turuz.Com Atalarsözü Deyimler Toplayan 2007 Turuz.Com 1 Abırlı abrından qorxar, abırsız neden qorxar? Abırsızdan abrını saxla. Avazın yaxşı gelir oxuduğun Quran olsa? Ağ divara hansı rengi yaxsan, tutar. Ağ köpek,

Detaylı

MODEL SORU - 1 DEKİ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ

MODEL SORU - 1 DEKİ SORULARIN ÇÖZÜMLERİ ÖLÜ ÜRESEL YNLR OEL SORU - Eİ SORULRN ÇÖZÜLERİ 4 a a a d Şe kil de ö rül dü ğü i bi, ve ışık ışın la rı yansı ma lar so nu u ken di üze rin den e ri dö ner CEVP Şekilde örüldüğü ibi, aynalar arasındaki

Detaylı

Ali Hadi ORHUN (1949 mezunu)

Ali Hadi ORHUN (1949 mezunu) Ali Hadi ORHUN (1949 mezunu) 10 Ağustos 1932'de Çorum doğumevinde dünyaya gözlerini açtı. Mecitözü'nde ilkokula başladı İskilip'te ilkokulu ve Ortaokulu bitirdi. Üç yıl Ortaokulu iftiharla bitirmesi onun

Detaylı

ÌÓÜÀÌËÛ ÄÖÍÉÀÌ ÌÓÜÀÌËÛ ÄÖÍÉÀÌ. İnkılap Nadirli. İnqilab Nadirli. Èíêûëàï Íàäèðëè MMMMMÌóüàìëû Äöíéàì. Èíãèëàá Íàäèðëè MMMMMÌóüàìëû Äöíéàì.

ÌÓÜÀÌËÛ ÄÖÍÉÀÌ ÌÓÜÀÌËÛ ÄÖÍÉÀÌ. İnkılap Nadirli. İnqilab Nadirli. Èíêûëàï Íàäèðëè MMMMMÌóüàìëû Äöíéàì. Èíãèëàá Íàäèðëè MMMMMÌóüàìëû Äöíéàì. İnqilab Nadirli İnkılap Nadirli ÌÓÜÀÌËÛ ÄÖÍÉÀÌ ÌÓÜÀÌËÛ ÄÖÍÉÀÌ Bakı - 2010 2 Bakü - 2010 3 Redaktor: Valeh Rəhimov Tarzən, muğam bilicisi, Azərbaycan Respublikasının Əməkdar artisti Məsləhətçi: Qəzənfər

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU

SERMAYE PİYASASI KURULU SERMAYE PİYASASI KURULU 2010/40 HAFTALIK BÜLTEN 27/09/2010 01/10/2010 A. 04.01.2010 01.10.2010 TARĠHLERĠ ARASINDA KAYDA ALMA KARARI VERĠLEN ĠHRAÇ TALEPLERĠ: Tablo: 1 (TL) Talep Edilen Kurul Kaydına Alınan

Detaylı

RVAN AIQ MÜHTNN ÇADA VEZYYET THE CONTEMPORARY SITUATION OF SHIRVAN ASHUG SPHERE

RVAN AIQ MÜHTNN ÇADA VEZYYET THE CONTEMPORARY SITUATION OF SHIRVAN ASHUG SPHERE RVAN AIQ MÜHTNN ÇADA VEZYYET THE CONTEMPORARY SITUATION OF SHIRVAN ASHUG SPHERE Qalib SAYILOV Özet irvan aiq muhiti corafi yapısı bakımından geni bir alanı: amahı, Aksu, Kürdemir, Gökçay, smayıllı, Akda,

Detaylı

Mən hansı ədədəm? Mən hansı ədədəm? İN S I V SİNİF

Mən hansı ədədəm? Mən hansı ədədəm? İN S I V SİNİF 1 Mən hansı ədədəm? Mən hansı ədədəm? 1 Altından xətt çəkilmiş rəqəm hansı ədədi göstərir? 9802 Altından xətt çəkilmiş rəqəm hansı ədədi göstərir? 846513 2 3 Ədədin yazılışının mövqeli sistemi 93765 Yüzlük

Detaylı

Cefer Cabbarlı (Baku, 1899 - Baku, 1934)

Cefer Cabbarlı (Baku, 1899 - Baku, 1934) Cefer Cabbarlı (Baku, 1899 - Baku, 1934) Cefer Cabbarlı 1899 yılında, Baku yakınlarındaki Xızı köyünde doğmuştur. Babasının adı Qafar'dır. Bakü'de, Rus-Tatar Mektebi'ni ve 3enaye Mektebi'ni (1920) bitirmiştir.

Detaylı

ISLAMIC CIVILISATION IN CAUCASIA PROCEEDINGS OF THE INTERNATIONAL SYMPOSIUM BAKU-AZERBAIJAN, 9-11 DECEMBER 1998. Edited by

ISLAMIC CIVILISATION IN CAUCASIA PROCEEDINGS OF THE INTERNATIONAL SYMPOSIUM BAKU-AZERBAIJAN, 9-11 DECEMBER 1998. Edited by 1 1 1 ~. ı KAFKASYA'DA İSLAM MEDENİYETİ MiLLETLERARASI SEMPOZYUMU TEBLİGLERİ BAKÜ-AZERBAYCAN, 9-11 ARALIK 1998 ISLAMIC CIVILISATION IN CAUCASIA PROCEEDINGS OF THE INTERNATIONAL SYMPOSIUM BAKU-AZERBAIJAN,

Detaylı

MEVLANA DEGiŞiM PROGRAMI PROTOKOLU

MEVLANA DEGiŞiM PROGRAMI PROTOKOLU m MEVLANA DEGiŞiM PROGRAMI PROTOKOLU MEVLANA EXCHANGE PROGRAMME PROTOCOL Bizler, a$agida imzalari bulunan yiiksekogretim kurumlari olarak, kurumlarimiz arasmda Mevlana Degi$im Programi kapsammda i$birligi

Detaylı

30.09.2012 ARA DÖNEM FAAL YET RAPORU

30.09.2012 ARA DÖNEM FAAL YET RAPORU 30.09.2012 ARA DÖNEM FAAL YET RAPORU 1 irketimizin, 2012 y ilk dokuz ayl k faaliyetleri ve bu faaliyetlerimizin sonuçlar ortaklar n bilgilerine sunulmaktad r. Dönem içinde Yönetim Kurulu ve Denetim Kurulunda

Detaylı

E E 1. Rsiml ilgili konuþalým. Çocuðun kucaðýnda $bbk# olduðunu hissttirlim. Yanýtý aldýktan sonra þifrli tikti bularak yapýþtýrmalarýný v üzrini kazýmalarýný saðlayalým.. Bbði uyutmak için çýkarýlan $#

Detaylı

Görsel İşitsel Politikasıyla Avrupa Birliği:

Görsel İşitsel Politikasıyla Avrupa Birliği: Görsel İşitsel Politikasıyla Avrupa Birliği: Televizyon Yayıncılığından Yöndeşen Medyaya Doç. Dr. Ayşen Akkor Gül ii Ya yın No : 2930 letişim Di zi si : 103 1. Bas k - Ağustos 2013 İstanbul ISBN 978-605

Detaylı

''Ses Qullanımın Bilimsel(Elmi) Yolları''

''Ses Qullanımın Bilimsel(Elmi) Yolları'' ''Ses Qullanımın Bilimsel(Elmi) Yolları'' Ses eşsiz yaradanın,ağılla birlikte bizlere sunduğu en böyük armağandır. Bu incini doğru ve sağlıglı bir biçimde qoruyub ve qullanmayı, her bir ses sahibi ve yaxod

Detaylı

GERİ ÖDEME TALEP FORMU T.C. LONDRA BÜYÜKELÇİLİĞİ EĞİTİM MÜŞAVİRLİĞİNE, Sort Kod : Hesap No : İmzası E-posta : Telefon Nu :

GERİ ÖDEME TALEP FORMU T.C. LONDRA BÜYÜKELÇİLİĞİ EĞİTİM MÜŞAVİRLİĞİNE, Sort Kod : Hesap No : İmzası E-posta : Telefon Nu : T.C. LONDRA BÜYÜKELÇİLİĞİ EĞİTİM MÜŞAVİRLİĞİ GERİ ÖDEME TALEP FORMU B-1 T.C. LONDRA BÜYÜKELÇİLİĞİ EĞİTİM MÜŞAVİRLİĞİNE, 1416 Sayılı Kanuna gör MEB (... Ünivrsitsi) adına rsmi burslu statüd öğrnim görmk

Detaylı

H A S T A N E E N F E K S İY O N L A R IN I Ö NLEM E. E L İF C O Ş K U N E n fe k s iy o n K o n tr o l H e m ş ir e s i

H A S T A N E E N F E K S İY O N L A R IN I Ö NLEM E. E L İF C O Ş K U N E n fe k s iy o n K o n tr o l H e m ş ir e s i H A S T A N E E N F E K S İY O N L A R IN I Ö NLEM E E L İF C O Ş K U N E n fe k s iy o n K o n tr o l H e m ş ir e s i H ip o k r a t (M.Ö. 4 6 0-3 7 0 ) Ö n c e lik le z a r a r v e r m e 2 F lo r e

Detaylı

SMS Banking User Guide

SMS Banking User Guide SMS Banking User Guide SMS Banking nədir? Günün ist nil rinin bank lumat ld etm k, ya üz rind m liyyatlar h yata keçirtm k, h yata keçiril n m liyyatlar bar d m lumat almaq üçün n sad, münasib v SMS sorğular

Detaylı

BAYRAK Arif Nihat ASYA Ey mavi göklerin beyaz ve kızıl süsü Kız kardeşimin gelinliği, şehidimin son örtüsü. Işık ışık, dalga dalga bayrağım, Senin destanını okudum, senin destanını yazacağım. Sana benim

Detaylı

RUSYA FEDERASYONUN DI POL T KASINI EK LLEND REN EOPOL T K KURAM: NEO-AVRASYACILIK ÖRNE Dr. Aidarbek Amirbek

RUSYA FEDERASYONUN DI POL T KASINI EK LLEND REN EOPOL T K KURAM: NEO-AVRASYACILIK ÖRNE Dr. Aidarbek Amirbek ank a a k n n lu la a a A a a a 3(2) RUSYA FEDERASYONUN DI POL T KASINI EK LLEND REN EOPOL T K KURAM: NEO-AVRASYACILIK ÖRNE Dr. Aidarbek Amirbek Özet Ru a a l k anla n l m n n a lma n a n m kab l m k.

Detaylı

10. SINIF KONU ANLATIMLI. 2. ÜNİTE: ELEKTRİK VE MANYETİZMA 4. Konu MANYETİZMA ETKİNLİK ve TEST ÇÖZÜMLERİ

10. SINIF KONU ANLATIMLI. 2. ÜNİTE: ELEKTRİK VE MANYETİZMA 4. Konu MANYETİZMA ETKİNLİK ve TEST ÇÖZÜMLERİ 10. IIF KOU ALATIMLI 2. ÜİTE: ELEKTRİK VE MAYETİZMA 4. Konu MAYETİZMA ETKİLİK ve TET ÇÖZÜMLERİ 2 Ünite 2 Elektrik ve Manyetizma 2. Ünite 4. Konu (Manyetizma) A nın Çözümleri 3. 1. Man ye tik kuv vet ler,

Detaylı

YAY DALGALARI. 1. m. 4. y(cm) Şe kil de 25 cm lik kıs mı 2,5 dal ga ya kar şı lık ge lir.

YAY DALGALARI. 1. m. 4. y(cm) Şe kil de 25 cm lik kıs mı 2,5 dal ga ya kar şı lık ge lir. 1. BÖÜM A DAGAARI AIŞTIRMAAR ÇÖZÜMER A DAGAARI 1.. (c) T λ 5c Şe kil de 5 c lik kıs ı,5 dal ga a kar şı lık ge lir. 0 5 (c) Bu du ru da, 5 λ = 5 λ = 10 c Dal ga nın aıla hı zı, 60 V = = = 15 t c/ s Dal

Detaylı

Xasta Qasım (XVIII. yüzyıl)

Xasta Qasım (XVIII. yüzyıl) Xasta Qasım (XVIII. yüzyıl) 18. yüzyıl âşıklarından olup, hayatı hakkında bilgimiz yoktur. "Xesta Qasım Tikmetaşlı" mısrama bakarak onun Güney Azerbaycan'ın Tikmetaş köyünden olduğunu söyleyebiliriz. Xasta

Detaylı

Tapmacalar. (Bilmeceler) ( Suphi Saatçi, Kerkük Çocuk Folkloru, İstanbuI-1984, s.57-95 )

Tapmacalar. (Bilmeceler) ( Suphi Saatçi, Kerkük Çocuk Folkloru, İstanbuI-1984, s.57-95 ) Tapmacalar (Bilmeceler) ( Suphi Saatçi, Kerkük Çocuk Folkloru, İstanbuI-1984, s57-95 ) 1 Ağ ilan 1 ağzın açar 10 Altı su Qere ilan vurar geçer (İğne-İplik) Üstü ataş (Nargile) 2 Ağ odada san ilan (Lamba)

Detaylı

TORK. τ = 2.6 4.sin30.2 + 2.cos60.4 = 12 4 + 4 = 12 N.m Çubuk ( ) yönde dönme hareketi yapar. τ K. τ = F 1. τ 1. τ 2. τ 3. τ 4. 1. 2.

TORK. τ = 2.6 4.sin30.2 + 2.cos60.4 = 12 4 + 4 = 12 N.m Çubuk ( ) yönde dönme hareketi yapar. τ K. τ = F 1. τ 1. τ 2. τ 3. τ 4. 1. 2. AIŞIRMAAR 8 BÖÜM R ÇÖZÜMER R cos N 4N 0 4sin0 N M 5d d N ve 4N luk kuv vet lein çu bu ğa dik bi le şen le i şekil de ki gi bi olu nok ta sı na gö e top lam tok; τ = 6 4sin0 + cos4 = 4 + 4 = Nm Çubuk yönde

Detaylı

Tağışahbazi Simurg. (2 Temmuz 1892, Baku - 21 Nisan 1937,?)

Tağışahbazi Simurg. (2 Temmuz 1892, Baku - 21 Nisan 1937,?) Tağışahbazi Simurg (2 Temmuz 1892, Baku - 21 Nisan 1937,?) XX. yy. başlarındaki Azerî Edebiyatı'nda küçük hikaye ustası olarak tanınır. 2 Temmuz 1892'de, Baku'nun İçerişeher denilen eski bölgesinde, tüccar

Detaylı

Sultan Mecid Genizâde

Sultan Mecid Genizâde Sultan Mecid Genizâde (Şamahı, 1866 -?, 1942) Azerî kültürü tarihine yazar, eğitimci, lügat ve ders kitapları müellifi sıfatlarıyla dahil oldu. 1866 Nisan ayında, Şamahı kentinde doğdu. Babası Hacı Murtuzeli,

Detaylı

UYGUNLUK TESTİ. Müşterinin Adı Soyadı / Ticari Unvanı: Yaşınız 18-30 yaş 31-50 yaş 51-65 yaş 66 ve üzeri Kurumsal Müşteri

UYGUNLUK TESTİ. Müşterinin Adı Soyadı / Ticari Unvanı: Yaşınız 18-30 yaş 31-50 yaş 51-65 yaş 66 ve üzeri Kurumsal Müşteri UYGUNLUK TESTİ Bu nktin mı siz sunulk ürün vy hizmtin risklrini nlyilk ilgi v trüy ship olup olmığınızın nlşılmsı, öyl siz h uygun hizmt sunulmsının sğlnmsıır. Bu konu ir ğrlnirm ypılilmsi sizn grkli ilgilrin

Detaylı

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Zəngin Adam, Kasıb Adam

Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir. Zəngin Adam, Kasıb Adam Uşaqlar üçün Müqəddəs Kitab təqdim edir Zəngin Adam, Kasıb Adam Müəllif: Edward Hughes İllüstrasiya edən: M. Maillot; Lazarus Uyğunlaşdıran: M. Maillot; Sarah S. Tərcümə edən: Günay Əsədova Təqdim edən:

Detaylı

GAZ BASINCI. 1. Cıva seviyesine göre ba- sınç eşitliği yazılırsa, + h.d cıva

GAZ BASINCI. 1. Cıva seviyesine göre ba- sınç eşitliği yazılırsa, + h.d cıva . BÖÜ GZ BSINCI IŞTIRR ÇÖZÜER GZ BSINCI 1. Cıva seviyesine göre ba- sınç eşitliği yazılırsa, P +.d cıva.g Düzenek yeterince yüksek bir yere göre götürülünce azalacağından, 4. Y P zalır zalır ve nok ta

Detaylı

BORÇALILI VALEH HACILAR IN ŞİİRLERİNDE YİNELEMELER. Bahadır Güneş *

BORÇALILI VALEH HACILAR IN ŞİİRLERİNDE YİNELEMELER. Bahadır Güneş * BORÇALILI VALEH HACILAR IN ŞİİRLERİNDE YİNELEMELER Bahadır Güneş * Özet Bu çalışmada Borçalı Terekeme/Karapapak Türklerinden bilim adamı, eğitimci, şair Valeh Hacılar ın şiirlerindeki dil bilimsel yinelemeler

Detaylı

1.Temel Kavramlar 2. ÆÍlemler

1.Temel Kavramlar 2. ÆÍlemler 1.Temel Kavramlar Abaküs Nedir... 7 Abaküsün Tarihçesi... 9 Abaküsün Faydaları... 12 Abaküsü Tanıyalım... 13 Abaküste Rakamların Gösterili i... 18 Abaküste Parmak Hareketlerinin Gösterili i... 19 2. lemler

Detaylı

Ödülü hayat olanlar için... Ayrıcalığı ile

Ödülü hayat olanlar için... Ayrıcalığı ile Ödülü hayat olanlar için... Ayrıcalığı il Bylikdüzü nd özlnn bir hayat... Huzur dolu mkanlar, yüksk konforlu yaşamlar Bylikdüzü Kavaklı da, bölgnin glişmkt olan n önmli yrlrindn birind sizin için ypyni

Detaylı

KKTC deki Türk Vat andaşl arı İçi n Sağlı k Hi z metl eri nde Yeni Döne m

KKTC deki Türk Vat andaşl arı İçi n Sağlı k Hi z metl eri nde Yeni Döne m KKTC deki Türk Vat andaşl arı İçi n Sağlı k Hi z metl eri nde Yeni Döne m BAŞBAKAN YARDI MCI SI BEŞİ R ATALAY: -TÜRKİ YE SON YI LLARDA SAĞLI K ALANI NDA BÜYÜK REF ORMLAR YAPARAK Bİ RÇOK UYGULAMA BAŞLATTI

Detaylı

Bir Prens Çoban Oluyor

Bir Prens Çoban Oluyor Çocuklar için Kutsal Kitap sunar Bir Prens Çoban Oluyor Yazari: Edward Hughes Resimleyen: M. Maillot ve Lazarus Tercüme eden: Nurcan Duran Uyarlayan: E. Frischbutter ve Sarah S. Türkçe 60. Hikayenin 10.si

Detaylı

Enver Memmedxanlı (Göyçay, 1913 - Baku, 1991)

Enver Memmedxanlı (Göyçay, 1913 - Baku, 1991) Enver Memmedxanlı (Göyçay, 1913 - Baku, 1991) 29 Şubat 1913 tarihinde, Göyçay şehrinde doğmuştur. Baba adı Qafar'dır. İlk okulu bitirdikten sonra Bakü'de Neriman Nerimanov Adına Senaye Texnikumu'nda (1926-1931),

Detaylı

LAMBALAR BÖLÜM X 6. X MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER. K anahtarı açık iken: Z ve T lambaları yanar. X ve Y lambaları = 2 dir.

LAMBALAR BÖLÜM X 6. X MODEL SORU 1 DEK SORULARIN ÇÖZÜMLER. K anahtarı açık iken: Z ve T lambaları yanar. X ve Y lambaları = 2 dir. ÖÜ 0 ODE SOU 1 DE SOUN ÇÖÜE anahtarı açık ken: ve lambaları yanar. ve lambaları yanmaz. N 1 = dr. 1. 3 1 4 5 6 al nız lam ba sı nın yan ma sı çn 4 ve 6 no lu anah tar lar ka pa tıl ma lı dır. CE VP. U

Detaylı

1 İSMAİL GASPIRALI HER YIL BİR BÜYÜK TÜRK BİLGİ ŞÖLENLERİ. Nazım Muradov

1 İSMAİL GASPIRALI HER YIL BİR BÜYÜK TÜRK BİLGİ ŞÖLENLERİ. Nazım Muradov Nazım Muradov Yrd. Doç. Dr. Nazım Muradov 1968 yılında Azerbaycan a bağlı Nahcivan Orduabad ta doğmuştur. 1989-1994 yılları arasında Bakü Devlet Üniversitesi Türkoloji Bölümünü bitirmiş; aynı Üniversitede

Detaylı

MÜASİR ƏDƏBİYYATŞÜNASLIQDA ŞƏRQ-QƏRB KONTEKSTİNİN TƏDQİQİ

MÜASİR ƏDƏBİYYATŞÜNASLIQDA ŞƏRQ-QƏRB KONTEKSTİNİN TƏDQİQİ MÜASİR ƏDƏBİYYATŞÜNASLIQDA ŞƏRQ-QƏRB KONTEKSTİNİN TƏDQİQİ Öz Günümüzde, küreselleşme koşullarında Doğu-Batı çatışması özel aciliyet arz etmektedir. Doğu ülkelerinin zengin kültürel geleneğe sahip edebiyatı

Detaylı

Insanı başa taç yaptım. Ne eğildim, ne de saptım. Acılardan ilaç yaptım. Aşık Şahturna Hayatı ve Şiirleri

Insanı başa taç yaptım. Ne eğildim, ne de saptım. Acılardan ilaç yaptım. Aşık Şahturna Hayatı ve Şiirleri 1950 Sivas Gürün'de doğdu. 10 yaşlarında saz çalıp, türkü-deyişler okudu. 15 yaşında kendi yapıtı ilk plağıyla büyük üne kavuştu. Konser turneleri, kasetler, plaklar, uzunçalar, long playler ve günümüz

Detaylı