FARKINDALIK VE FARK YARATMAK: TÜRKİYE NİN CO2 SALIMLARI. Gürkan Kumbaroğlu & Yıldız Arıkan

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "FARKINDALIK VE FARK YARATMAK: TÜRKİYE NİN CO2 SALIMLARI. Gürkan Kumbaroğlu & Yıldız Arıkan"

Transkript

1

2

3 FARKINDALIK VE FARK YARATMAK: TÜRKİYE NİN CO2 SALIMLARI Gürkan Kumbaroğlu & Yıldız Arıkan

4 FARKINDALIK VE FARK YARATMAK: TÜRKİYE NİN CO2 SALIMLARI Açık Toplum Vakfı 1. Baskı Ağustos 2009, stanbul ISBN Cevdet Pa a Cad. Mercan Apt. No. 85/11, Bebek, 34342, stanbul-türkiye Tel: Yazarlar: Doç. Dr. Gürkan Kumbaroğlu, Boğaziçi Üniversitesi, Endüstri Mühendisliği Bölümü Doç. Dr. Yıldız Arıkan, Sabancı Üniversitesi, Yönetim Bilimleri Fakültesi Tasarım: Rauf Kösemen, Myra Kapak Tasarımı: Banu Yılmaz Ocak, Myra Sayfa Tasarımı: Myra Baskı: Yelken Basım Bu kitapta yer alan görüşler yazarlara aittir.

5 İÇİNDEKİLER Sunuş, 5 1. Giriş, 9 2. Türkiye de Sektörel Salım Yoğunluğu Göstergeleri, 11 a. Genel Durum, 11 b. AB Ülkeleri ile Karşılaştırmalı Durum, Yaşam Tarzının Salımlar Üzerine Etkileri, 47 a. Seyahat Alışkanlıklarından Kaynaklanan Salımlar, 47 a1. Şehiriçi Ulaşım, 47 a2. Şehirlerarası Ulaşım, 49 b. Hanehalkı Yaşam Alışkanlıklarından Kaynaklanan Salımlar, Bireysel CO 2 Salımlarımız, 58 a. Anket Sonuçları: Ortalamalar, 58 b. Gerçek Hayattan Kesitler, 64 c. Salım Azaltıcı Yaşam Tarzı Değişiklikleri, Sonuç, 83 Ekler, 86 Farkındalık ve Fark Yaratmak: Türkiye nin CO 2 Salımları 3

6 SEMBOL L STES Mton Gton Mton CO 2 MEuro Mtep TWh : Milyon ton : Giga ton (10 9 ton) : Milyon ton karbondioksit : Milyon Euro : Milyon ton eşdeğeri petrol : TeraWattsaat (10 12 Wattsaat) CO 2 CH 4 N 2 O F : Karbondioksit : Metan : Diazot oksit : Flor AB OECD BMİDÇS GSYH : Avrupa Birliği : Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü : Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi : Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4

7 SUNUŞ Hasan Ersel Küresel iklim değişikliği uzunca bir süredir dünyanın ve nihayet bir süredir de Türkiye nin gündeminde. Bu olayın tehlikeli sonuçlarına bilim adamları uzun süredir dikkati çekiyorlar. Ancak kamuoyunun bunu algılaması ve bu oluşumda insan katkısının öneminin kavranması, çeşitli nedenlerle, gecikmeli oldu. Böyle olunca da bu süreci durdurmak/ yavaşlatmak yönünde bir şeyler yapılabileceğinin algılanması, bu yönde hareket edilmesinde de geç kalındı. Bu bağlamda üzerinde en çok durulan konu da küresel sera gazı salımlarını düşürmek gereği idi. Küresel iklim değişikliği konusunu toplumların gündemine taşıyıp, mücadelesini veren kişi ve kuruluşların kararlı mücadelesi sonucunda artık bu konuda, küresel ölçekte bir anlayış birliğine ulaşıldığını söyleyebiliriz. 1 Ne var ki, bu noktaya varılmış olması bundan sonraki adımların kolaylıkla atılabileceği anlamına gelmiyor. Bu noktayı, iktisatçı gözüyle, biraz açmak istiyorum. Üretken faaliyetler, insanların gözünde değer taşır. Çoğu kez, küçümsemek istediğimiz bir eylemi üretken değil diye nitelendiririz. Çünkü, üretken bir faaliyetin sonunda, mal ve hizmet üretimi yoluyla insanlara bir yarar sağladığını düşünürüz. Üretilen mal ve hizmetlerden insanların yararlanmasını sağlayan ise, genelde, piyasadır. İnsanlar bu mal ve hizmetleri piyasada belirlenen fiyatlarını ödeyerek satın alırlar ve kendi gereksinimlerine uygun olarak kullanırlar. Piyasada uygun rekabet koşulları olduğunu da varsayarsak, bu durumda fiyat mekanizması, kaynakların en etkin (maliyeti en azlayacak biçimde) kullanımını ve tüketicilerin istedikleri malların üretilmesini sağlar. Onlar da kendi bütçe olanakları içinde kendilerince en uygun mal bileşimini seçerler. Piyasa mekanizmasının etkinliği (daha doğru bir ifadeyle Pareto anlamında etkinlik ) denildiğinde bu sonuçlar anlaşılır. Bütün bu düşünce biçiminin arkasında mal ve hizmet fiyatlarının tüm maliyetleri yansıttığı varsayımı yatar. Oysa böyle olmayabilir. Örneğin, bir malı üretirken kullanılan teknoloji çevreyi kirletiyor olabilir. Yani teknoloji, talebi olan bir malı üretirken, kaçınılmaz olarak, kimsenin istemediği bir kötü (yani yarar sağlamayıp zarar veren) malı da (örneğin çevre kirlenmesi) 1 Bu konuda Türkiye de küresel iklim değişikliğini kamu oyuna anlatmayı hedefleyen yayınlara örnek olarak Kadıoğlu (2001), Madra (2007), Evans (2007) sayılabilir. Farkındalık ve Fark Yaratmak: Türkiye nin CO 2 Salımları 5

8 üretiyor olabilir. 2 İşte bu noktada iktisat bireysel ve toplumsal yarar ayrımını yapıyor. Söz konusu malı talep edenler o malın kendilerine sağlayacağı yarar ile firmalar ise bu malı üretmekle elde edeceği kazançla ilgilidirler. Yani piyasanın iki tarafında olanlar bireysel çıkarlarına göre hareket ederler, fiyat da buna göre belirlenir. Bu malın üretiminin yarattığı çevre kirliliği nedeniyle başta sağlık harcamaları olmak üzere, aynı dönemde ya da daha sonra toplumun üstleneceği maliyet ise bu hesaba girmez. Dolayısıyla, toplumsal maliyet ile bireysel maliyetin farklılaştığı durumlarda, piyasa mekanizması doğru sonuç vermemiş olur. Kaynakların bugünkü tüketim ile yarınki tüketimin sağlanabilmesi için gerekli yatırımların yapılması arasında dağılımı toplumsal açıdan en iyi durumu vermez. Dolayısıyla dünya ölçüsünde bugünkü nesil ile gelecek nesiller arasındaki tüketim dağılımı etkin olmaz. 3 Başka bir değişle, çocuklarımızın hakkını bizler yemiş, onlara haksızlık etmiş oluruz. Bunun arkasında yatan neden piyasanın sadece bireysel maliyet ve yararı hesaba katması, dolayısıyla, bir malın üretimi çevre kirliliğine yol açsa bile bunun maliyetini hesaba katmamasıdır. Sonuçta bu maliyet hastane masrafı, taşınma vs. gibi başlıklar altında, bugün ya da yarın, toplumun başka üyelerinin üzerine binecektir. Ancak, böyle bir zarara yol açtığının bilincinde olmayan tüketiciler bu malı talep etmeye, üreticiler de bunu üretmeye devam ederler. Bu olay iktisatta dışsallık kavramı çerçevesinde ele alınır. İlk kez İngiliz iktisatçısı Alfred Marshall tarafından, Mary Paley Marshall ile birlikte yazdıkları ve 1879 yılında yayınlanan The Economics of Industry adlı kitabında ortaya atılan bu kavram daha sonra bir başka İngiliz iktisatçısı, Arthur C. Pigou, tarafından 1912 yılında yayınlanan Wealth and Welfare adlı kitabında etraflı bir biçimde incelenmiş ve rekabetçi piyasa mekanizmasının dışsallığın var olduğu koşullarda etkin olmadığı gösterilmiştir. Pigou, bu durumda devletin uygun bir vergi/sübvansiyon mekanizması ile bu sorunu çözebileceğini göstermişti. Burada ele alınan çevre kirliliği, bu çerçeve içinde, olumsuz dışsallık (negative externality) olarak adlandırılmaktadır. Ne var ki, iktisat kuramında uzun süredir bilinen bu olgunun çevre kirlenmesi bağlamında öneminin kamu oyunca anlaşılması ve çözüm arama çabaları ancak son zamanlarda ortaya çıkmıştır. 2 İktisatta, teknik nedenle bir üretim sürecinin birden fazla mal üretmesi olgusu bağlı üretim (join production) olarak adlandırılır. Bunun tipik örneği de petrol rafinerileridir. Bilindiği gibi rafineri, ham petrolü girdi olarak kullanır ve bundan farklı petrol ürünleri (benzin, dizel yakıtı, asfalt vs.) çıkar. Örneğin dizel yakıtına ihtiyaç olduğu için petrolü rafine eden bir tesis, mecburen ihtiyacı olmadığı halde benzin de elde eder. Türkiye nin, bazen, komşularına benzin ihraç etmesinin temel nedeni, ülkenin diğer petrol ürünlerine olan talebi nedeniyle petrolü rafine etmesi ama bu süreç içinde bir bağlı ürün olan benzinin de gereksinimin üzerinde üretilmiş olmasıydı. 3 Foley (2007) bu konuyu hem derinlemesine hem de anlaşılabilir bir dille ele almaktadır. 6

9 Sorun, piyasa mekanizmasının böyle bir maliyet olduğunu üretici ve tüketiciye iletememesinden kaynaklanmaktadır. Üretici ve tüketici olaya bireysel açıdan bakmakta oldukları için, bireysel maliyetleri hesaba katmakla yetinmektedirler. Toplumsal maliyetlerin (kirlenmenin zararları) hesaba katıldığı duruma oranla maliyetler daha düşük olduğu için de söz konusu malın üretimi ve ona bağlı olarak da çevre kirlenmesine katkı daha fazla olacaktır. Öte yandan üreten de bu malı kullanan da kötü bir şey yapmadığını düşünmeğe devam edecektir. Çünkü, piyasa mekanizması bu malın üretimini caydırıcı bir önlem alma yeteneğine sahip değildir. Oysa, üretici yüksek maliyetle üretim yapılmasına yol açan bir teknolojiyi seçmiş olsaydı, rekabet yüzünden kârı düşecek, belki de üretimini durdurmak zorunda kalacaktı. Aynı şekilde, tüketici de bir malın fiyatı yükseldiğinde ondan eskisi kadar alamayacağını görecekti. O halde, olumsuz dışsallık söz konusu olduğunda, her şeyden önce toplumun bu olayın farkında olmasını sağlamak gerekiyor. İşte bu kitap bizlere bunu göstermeyi hedefliyor. Küresel ısınma sürecinin, dünyamızı ne türlü tehlikelere sürükleyeceğini artık duymayan kalmadı. Sera gazlarının küresel ısınma sürecini hızlandırdığı konusunda da ikna edici bilgilere sahibiz. Bu gazlar arasında en önemlisinin de CO 2 olduğunu da biliyoruz. Peki CO 2 salımına bizim katkımız nedir? Bu soruda biz kelimesi iki düzeyde düşünülmesi gerekiyor. Bunlardan ilki, ülke düzeyinde. Türkiye nin CO 2 salımına katkısı ne? Diğer ülkelerden az mı çok mu? Bu önemli bir sorun. Çünkü, dünyada sera gazı salımına en çok katkı yapan ülkenin ABD olduğunu o kadar sık duyduk ki, aklımızda bu işi sadece ABD yapıyormuş gibi kaldı. Oysa bu kitaptan görüleceği üzere öyle değil. Her ülke katkı yapıyor, biz de. Biz kavramını ikinci ele alındığı düzey ise kişi düzeyinde. Kendimiz CO 2 salımına ne kadar katkıda bulunuyoruz? Genelde bu biçimde düşünmeyiz. Kendimizde bir kabahat ya da kusur bulmayız. Çünkü, kitap okunduğunda görülecek ki, kişiler olarak bizlerin CO 2 salımına katkısı büyük ölçüde orman yakmak ya da benzeri bir suç sayılan ya da ayıplanan davranışlardan kaynaklanmıyor. Günlük yaşamımız içinde yapmamız doğal olan, hatta herkesin bizim yapmamızı da beklediği bazı işler CO 2 salımını artırıyor. Hem de, tahmin bile edemeyeceğimiz ölçüde. Örneğin yaz tatiline gitmek, çamaşır makinesi kullanmak ya da akşam elektrik yakıp ders çalışmak gibi... Bu çalışma, Türkiye nin ve bizlerin CO 2 salımı açısından durumumuzu ortaya koyuyor. Bunu yaparken anket verilerini kullanıyor. Dolayısıyla, çalışmayı okurken, kendimizi bir yerlerde görüyoruz ve farkında olmadan bu kadar kötülük mü yapmışım? diye kendi kedimize soruyoruz. Tabii kitabın amacı, bizi üzmek değil. Hele dönüşü olmayan bu yol üzerinde keşke kelimesinin ardına sığınarak eylemsizliğe özendirmek hiç değil. Kitapta bu noktada yapılabilecek pek çok şey olduğu gösteriliyor. Tabii ki bunların yapılması için toplumsal destek gerekiyor. Çünkü, az ya da Farkındalık ve Fark Yaratmak: Türkiye nin CO 2 Salımları 7

10 çok, alınacak önlemlerin bizim yaşamımız üzerinde ya maliyet artırıcı ya da bazı alışkanlıklarımızı değiştirmemiz yönünde etkileri olacak. Ama bunların yapılamayacak şeyler olmadıklarını da görmek olanaklı. Günlük yaşamımızda yapacağımız değişiklikler aslında uyum sağlayamayacağımız kadar çok değil. Ama bunların gelecek nesillerin yaşam kalitesine olabilecek katkısı ilk bakışta düşünülenden çok daha fazla olabilir. 4 Sayın Yıldız Arıkan ve Gürkan Kumbaroğlu nu, yaptıkları bu değerli çalışma için kutluyor, ulaştıkları sonuçları bizlerle paylaştıkları için ise teşekkür ediyorum. Sonrası bize kalıyor. Umarım, toplum olarak, gösterdikleri yönde ciddi atılımlar yapabiliriz. Kaynaklar Evans, K. (2007): Acayip Havalar, İstanbul: Açık Site Sanat Ürünleri. [Orijinali: Kate Evans: Funny Weather, Brighton: Myriad Editions, 2006] Foley, D. (2007): The economic fundamentals of global warming, paper presented at the Workshop on theeconomics of Global Warming, sponsored by the Schwartz Center for Economic Policy Analysis, October 12, Kadıoğlu, M. (2001): Küresel İklim Değişikliği ve Türkiye-Bildiğiniz Havaların Sonu, İstanbul: Güncel Yayıncılık [İkinci Baskı 2007] Madra, Ö. (2007): Küresel Isınma ve İklim Krizi, İstanbul: Agora Kitaplığı. 4 Foley (2007), küresel iklim değişikliği konusunda bugün yaşayan neslin üstlenmesi gereken maliyetin hesaplanmasında yapılan varsayımların abartılı sonuçlara yol açtığını gösteriyor. Kuşkusuz bu sorunun çözümü kolay değil ve ciddi bir maliyeti de var. Ama, söylendiği gibi bu maliyet bugünkü neslin kaldıramayacağı kadar fazla değil. Üstelik, bunun finansmanında gelecek nesillerin de katkısını sağlayacak yollar da var. 8

11 1. G R Ş Sera gazı salımlarının hızla arttığı ve küresel bir felaketin habercisi durumuna geldiği günümüzde, ülke ölçeğinde Türkiye nin genel durumunun ve uluslararası platformdaki yerinin saptanmasının; bireysel ölçekte ise, hem yaşam biçimlerimiz hem de bu yaşam biçimimizi sürdürmemizi sağlayan altyapı nedeniyle yol açtığımız salımların hangi boyutlarda olduğunu anlamanın önemi inkâr edilemez. Toplumsal bilinçlenmenin arttırılması ile Türkiye sürdürülebilir kalkınma hedeflerini daha iyi şekillendirebilecek ve gerçekleştirebilecektir. Elinizdeki bu kitap, Türkiye nin karbon salımlarında etkili olan bileşenleri ortaya çıkarmak üzere hazırlanmıştır ve başlıca iki amaca hizmet etmektedir. Bu amaçlar; Türkiye bazında: CO 2 salımlarına bölgelerin ve sektörlerin katkısının belirlenmesi Sektörel CO 2 salım göstergelerinin AB ülkeleri ile karşılaştırılması Hane ve kişiler bazında: Farklı gelir grubunda bulunan, ayrı bölgelerde yaşayan ve değişik mesleklere sahip kişilerin yaşam tarzı alışkanlıklarına bağlı olan CO 2 salımlarının bileşenlerine ayrılıp incelenmesi Yaşam konforundan ödün vermeden yapılabilecek değişikliklerin CO 2 salımları üzerindeki etkilerinin araştırılması ve dolayısıyla azaltım potansiyeline ilişkin ipuçlarının bulunmasıdır. Kitapta, kişilerin CO 2 salımları ile yaşam tarzı alışkanlıkları arasındaki ilişkileri analiz etmek için, Boğaziçi Üniversitesi nde yürütülen Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma Kurumu destekli bir araştırma projesi 1 kapsamında yapılan bir anket çalışmasının verilerinden yararlanılmıştır. Türkiye nin tüm coğrafi bölgelerini temsil etmek üzere 2422 kişi ile yüz yüze gerçekleştirilen ankette, kentlerde yaşayan bireylerin CO 2 salımlarına olan katkısı coğrafi bölgeler ve hanehalkı harcama düzeyleri bazında ele alınmıştır. Analizlerde CO 2 salımlarına katkı, ev yaşamı ve ulaşım boyutlarında ele alınmıştır. Anket verileri bireylerin yaşam tarzı alışkanlıkları, sahip oldukları araç gereç ve kullanım sıklıkları hakkında bilgi içerdiği için ortaya çıkan sonuçlar Türkiye ortalamalarını olabildiğince doğru ve gerçekçi yansıtmaktadır. Hatta gerçek hayattan kesitler sunmak üzere değişik coğrafi bölgelerde yaşayan, aynı meslekten 1 Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Araştırma Raporu ISS/EC-09-05, Farkındalık ve Fark Yaratmak: Türkiye nin CO 2 Salımları 9

12 ve aynı gelir düzeyinden kişiler örnek olarak seçilmiş ve salımları karşılaştırılmıştır. Böylece elde edilen sonuçlar örnek kişilerin yaşam tarzlarını birebir yansıtmaktadır. Kitapta Türkiye nin tam üyesi olmayı hedeflediği AB ülkeleri ile kapsamlı bir karşılaştırması yer almaktadır. Türkiye, İspanya, Çek Cumhuriyeti, Bulgaristan ve Norveç özellikle mercek altına alınarak daha ayrıntılı incelenmiştir. Sonuçlar Türkiye için politika önerilerine işaret etmektedir. Türkiye de bireylerin, yöneticilerin ve üst düzey karar vericilerin CO 2 salımları konusunda bilinçlenmesi; küresel olarak var olan çevresel tehdidin giderilmesinde ve ayrıca ulusal olarak karşılaşılabilecek ekonomik ve siyasi olumsuzlukların önlenmesinde büyük katkı sağlayacaktır. Kitabın, iklim değişikliği tehdidine karşı ve sürdürülebilir çevre için bireylerin kendi yaşam tarzlarını sorgulamalarına ve toplumun sorumluluk bilincinin artmasına katkı sağlayacak tutumların yaygınlaşmasına hizmet edecek bir kaynak oluşturacağına inanmaktayız. 10

13 2. TÜRK YE DE SEKTÖREL SALIM YOĞUNLUĞU GÖSTERGELER a. Genel Durum Dünyamız küresel bir felaketin eşiğine gelmiş, iklim değişikliğini önlemek üzere küresel sera gazı salımlarını düşürmek için Türkiye nin de taraf olduğu Kyoto Protokolü ile uluslararası işbirliği tesis edilmiştir. Diğer Avrupa ülkeleri ile karşılaştırıldığında Türkiye hangileri ile benzer hangilerinden farklı bir konumdadır? Salım azaltma potansiyeli var mıdır ve hangi stratejiler geliştirilmelidir? Bireysel yaşam alışkanlıklarımız salımlar üzerinde ne kadar etkin? Bu karşılaştırmaları yapabilmek, kalkınmadan ödün vermeden daha az salımda bulunan ülkelerin aldığı önlemlerden dersler çıkarabilmek için kolay anlaşılabilir bir dizi ortak göstergeye ihtiyaç olduğu açıktır. Sera gazlarının küresel ısınma sürecini hızlandırma potansiyelleri, atmosferdeki yoğunlukları ve ömürleri dikkate alındığında salımları acilen azaltılması gereken en etkin sera gazının CO 2 olduğu tespit edilir. Dünya ülkelerinin CO 2 salımları ölçülüp azaltma yolları aranırken, ele alınan en önemli sektörler sanayi, ulaşım ve konut sektörleridir. Uluslararası sıralamalarda da bu sektörlerdeki faaliyetlerden çıkan CO 2 salımları değişik birim göstergeler bazında dizilmekte ve ülkenin konumu hem mutlak değer hem de diğer ülkelerle karşılaştırmalı olarak ortaya çıkmaktadır. Bu göstergeler ülke bazında veya sektörel bazda CO 2 salımlarının yaratılan birim katma değer başına veya tüketilen birim nihai enerji başına salım yoğunluğu olarak ifade edilmektedir. Emisyon hacmi Katma Değer Başına Salım Yoğunluğu = Gayri Safi Milli Hasıla Emisyon hacmi Nihai Enerji Başına Salım Yoğunluğu = Nihai Enerji Tüketimi Nihai enerji başına salım yoğunluğu bir ülkede tüketilen enerjinin hangi kaynaklardan sağlandığına bağlıdır. Rüzgâr, güneş, hidrolik gibi yenilenebilir enerji kaynaklarının ağırlıklı olduğu bir ülkede bu yoğunluğun, enerji arzı çoğunlukla fosil yakıtlara dayalı bir ülkeye göre daha düşük olacağı açıktır. Katma değer başına salım yoğunluğu ise, hem sanayinin teknolojik altyapısı ve ona bağlı olarak üretim süreçlerine, hem de üretime girdi teşkil eden enerjinin kaynağına bağlı olarak farklılaşmaktadır. Farkındalık ve Fark Yaratmak: Türkiye nin CO 2 Salımları 11

14 Yeni ve yüksek verimli, çevre dostu teknolojilerin kullanılabildiği ölçüde bu yoğunluk azalacaktır. Dolayısıyla yoğunluk göstergeleri ülkenin yapısal özelliklerini yansıtır. Türkiye nin, toplam birincil enerji arzı yılları arasında oldukça düzgün bir seyir göstererek yılda ortalama %4 oranında büyümüştür. Bu dönemde toplam sera gazı salımları Milyon ton (Mton) dan Mton eşdeğeri düzeyine tırmanmıştır (%95.1 artış 2 ). Salım artışının kaynaklarına göre gelişimi Şekil 1 de yüzde değişim ve 1990 yılı temel olmak üzere yıllar itibarı ile sera gazı endeksi olarak verilmiştir. Tarım sektöründen kaynaklanan salımlarda düşüş görülürken atıklardan kaynaklanan salımlarda rekor derecede artış olmuştur. Atıklardan kaynaklanan sera gazı salım artışının yüksek olması metan gazından (CH 4 ) kaynaklanmaktadır. Katı atıkların fermantasyonu sonucu yüksek oranda CH 4 içeren çöp gazı oluşmakta, CH 4 ün küresel ısınma potansiyeli CO 2 nin 21 katı olması nedeniyle CO 2 -eşleniği olarak hesaplanan sera gazı toplamını önemli oranda arttırmaktadır. Şekil 1. TÜRK YE SERA GAZI SALIMLARININ KAYNAKLARINA GÖRE GEL Ş M (Veri Kaynağı: Ulusal Sera Gazı Envanter Bildirimi, 2008) 2 Bu rakam Türkiye nin de dahil olduğu Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) Ek-1 listesinde yer alan 41 ülke içerisinde en yüksek artış oranıdır; Türkiye yi %50.6, %40.0 ve % 28.8 artış oranları ile sırasıyla İspanya, Portekiz ve Avustralya izlemektedir. Türkiye nin refah düzeyi ise Ek-1 listesinde yer alan diğer ülkelerin altında bulunmaktadır (bu farklılık 2001 yılında BMİDÇS Taraflar Konferansı nda kabul edilen bir kararla taraflarca onaylanmıştır). Bu nedenle Türkiye nin kişibaşı salımlarının ve ekonomik göstergelerinin de dikkate alınacağı kapsamlı bir değerlendirme yapılması önem taşımaktadır. Bu geniş perspektifli analiz Avrupa ülkeleri ile karşılaştırma yapılan kısımda sunulmaktadır. 12

15 Bir birim metan gazı 21 kat sera gazı eşdeğerine karşı geldiği için atıklar artarken buna karşı gelen sera gazı değerleri de çarpıcı derecede artmaktadır. Sera gazı salımlarının kaynaklarına göre payları incelendiğinde toplam salımlara en büyük katkının enerji üretim-tüketim faaliyetlerinden geldiği görülmektedir. Kömür, petrol ve doğal gaz gibi fosil yakıtların kullanımından kaynaklanan salımlar bu dönemde Mton dan Mton a yükselerek toplam içinde %77.8 lik bir paya ulaşmıştır. Enerji kullanımı dışında salımlar, daha küçük oranlarda olmak üzere, sırasıyla atık (%9.1), sanayi (%8.2) ve tarım (%4.9) sektörlerinde oluşmaktadır (bkz. Şekil 2). Şekil 2. TÜRKİYE SERA GAZI SALIMLARININ KAYNAKLARINA GÖRE PAYLARI (Veri Kaynağı: Ulusal Sera Gazı Envanter Bildirimi, 2008) Sera gazlarının %77.8 i enerji kullanımından kaynaklanmaktadır. Sera gazları içerisinde CO2 nin payı %82.5 dur. Farkındalık ve Fark Yaratmak: Türkiye nin CO 2 Salımları 13

16 Türkiye sera gazı salımları içinde CO 2 en büyük paya sahiptir yılında toplam salımlar içinde CO 2 nin payı %82.5 (273.7 Mton; bitki ve ormanların azaltıcı etkisi ile net Mton), CH 4 ün payı ise %15.2 dir. Bunları %1.4 ile N 2 O ve %0.9 ile F gazları izlemektedir (bkz. Şekil 3). Şekil 3. TÜRKİYE SERA GAZI KOMPOZİSYONU (Veri Kaynağı: Ulusal Sera Gazı Envanter Bildirimi, 2008) Enerji kullanımından doğan CO 2 salımlarının sektörel dağılımı incelendiğinde elektrik üretimi için kullanılan birincil enerji kaynaklarından ortaya çıkan CO 2 salımlarının döneminde %181 oranında yükseldiği (bkz. Şekil 4), sektörel payının da artarak 1990 daki %24 seviyesinden 2006 yılında %34 e ulaştığı gözlenmektedir (bkz. Şekil 5). Elektrik üretiminde CO 2 salımları termik santrallerden kaynaklanırken, rüzgâr ve hidrolik gibi yenilenebilir enerji kullanan santraller salıma neden olmazlar. Dolayısıyla elektrik üretim sisteminin teknolojik kompozisyonu salımlar üzerinde belirleyici rol oynar yılından 2006 yılına kadar geçen 16 yıllık süre içerisinde hidroelektrik enerjinin kurulu gücü yaklaşık iki kat artarak 6764 MWdan MW kapasite değerine ulaşmış olmasına rağmen toplam elektrik üretimi içerisinde hidroelektrik enerjinin payı %40 dan %25 e düşmüş; termik santrallerin kurulu gücü yaklaşık üç kat artarak 9536 MWdan MW kapasite değerine ulaşmış ve üretim içerisindeki payı %60 dan %75 e çıkmıştır. Bu durum elektrik üretiminden kaynaklanan CO 2 salım artışlarını açıklamaktadır. 14

17 Şekil 4. BİRİNCİL ENERJİ KAYNAK KULLANIMINDAN DO AN CO 2 SALIMLARININ SEKTÖREL GELİŞİMİ (Veri Kaynağı: Ulusal Sera Gazı Envanter Bildirimi, 2008) Şekil 5. BİRİNCİL ENERJİ KAYNAK KULLANIMINDAN DO AN CO 2 SALIMLARINDA SEKTÖREL PAYLAR (Veri Kaynağı: Ulusal Sera Gazı Envanter Bildirimi, 2008) Farkındalık ve Fark Yaratmak: Türkiye nin CO 2 Salımları 15

18 Elektrik enerjisi bir nihai enerji çeşidi olarak konutlarda, mal ve hizmet üretiminde, aydınlatma, ısıtma, soğutma, elektrikli alet ve motorları çalıştırma amacıyla kullanılmaktadır. Elektrik enerjisi depolanamadığından üretimi ile tüketimi neredeyse eşzamanlı olmaktadır. Elektrik enerjisinin üretimi esnasında elektrik santrallerinde ortaya çıkan CO 2 salımları da elektriğin tüketildiği sektörün salım toplamına dâhil edilmektedir. Bu nedenle özellikle nihai enerji kullanımının dağılımı (bkz. Şekil 6) salımların analizinde önem kazanmaktadır. Nihai enerji tüketiminin sektörel dağılımına bakıldığında, 2006 yılında sanayinin %40 lık payını, %31 lik oranla konut ve %19 luk oranla ulaşım sektörlerinin izlediği görülmektedir. Şekil 6. NİHAİ ENERJİ KULLANIMININ SEKTÖREL DA ILIMI (Veri Kaynağı: Genel Enerji Dengesi, Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi, 2008) Ulusal envanter bildirimlerinde ulaşım sektörüne ilişkin ayrıntılı veriler yer almakta olup, bunlar incelendiğinde en yüksek salım artışının sivil havacılıktan kaynaklandığı görülmektedir (bkz. Şekil 7). CO 2 salımlarının ulaşım sektöründeki kompozisyonuna bakıldığında, 2006 yılı itibarı ile karayolu taşımacılığının %85 pay ile en büyük salım kaynağını oluşturduğu, bunun yanı sıra hava taşımacılığının 1990 daki %3 lük payının üç katdan fazla artarak 2006 da %10 a ulaştığı ortaya çıkmaktadır (bkz. Şekil 8). Yurtiçi hava taşımacılığında rekabetin getirdiği görece ucuz seyahat imkânları ile artan talep ve turizm sektörünün gelişmesi burada etkin olmaktadır. Bugün için havacılıktan kaynaklanan CO 2 salımları Kyoto 16

19 Protokolünün tamamen dışındadır, ancak, Ocak 2009 da Avrupa Birliği nde emisyon ticareti kapsamına alınması için yönetmelik yayınlanmıştır. Bu nedenle Kyoto sonrasında yeni anlaşmalarda da kapsam içine alınması beklenebilir. Türkiye de havayolu taşımacılığını kullanan kişi sayısı nüfusa oranlandığında Avrupa ülkelerinin çok altında kaldığı görülmektedir. Dolayısıyla gelir seviyesinin artmasıyla hızlı ulaşım imkanı sağlayan havayolu taşımacılığının gelişmesi beklenmelidir. Hava taşımacılığından kaynaklanan CO 2 payının artması ile kara taşımacılığının payı azalmış olsa da halen %85 gibi çok büyük bir bölümü teşkil etmektedir. Şekil 7. ULAŞIM SEKTÖRÜNDEN KAYNAKLANAN CO 2 SALIMLARININ KAYNAKLARINA GÖRE GELİŞİMİ (Veri Kaynağı: Ulusal Sera Gazı Envanter Bildirimi, 2008) Sivil havacılıktan kaynaklanan CO2 salımları ciddi biçimde artmaktadır ve artmaya devam etmesi beklenmelidir. Farkındalık ve Fark Yaratmak: Türkiye nin CO 2 Salımları 17

20 Şekil 8. ULAŞIM SEKTÖRÜNDEN KAYNAKLANAN CO 2 SALIMLARINDA ULAŞIM MODLARININ PAYLARI (Veri Kaynağı: Ulusal Sera Gazı Envanter Bildirimi, 2008) Ulaşım sektöründen kaynaklanan CO 2 salımlarına ilişkin bölgesel ayrım içeren veriler Boğaziçi Üniversitesince yapılan 2422 kişilik anket çalışmasından elde edilmiştir. Bu çalışmanın sonucunda en düşük kişibaşı salımların 133 kg/yıl değeri ile Güneydoğu Anadolu da olduğu görülürken; en yüksek salımlar 313 kg/yıl ile Ege bölgesinde gerçekleşmektedir (bkz. Şekil 9). Şehiriçi ulaşımda en yüksek otobüs kaynaklı salımlar Güneydoğu Anadolu da görülüyor. Hesaplamalarda farklı bölgelerdeki otobüslerin aynı teknolojide olduğu varsayıldığı için, CO 2 bulgusu aynı zamanda Güneydoğu Anadolu şehiriçi ulaşımında otobüslerin en yaygın şekilde kullanılan ulaşım aracı olduğu anlamını taşımaktadır. Şehirdışı ulaşımda da otobüslerin en yaygın kullanıldığı bölge Güneydoğu Anadolu olarak bulunmuştur (bkz. Şekil 10). Özel araçla şehirdışı ulaşımda Marmara bölgesi açık farkla önde giderken havayolu taşımacılığında Karadeniz bölgesi şampiyon konumundadır. Uçak yolculuğunun yaygın olarak tercih edilmesine rağmen, Karadeniz bölgesi ulaşım kaynaklı kişibaşı salımları Ege, İç Anadolu ve Marmara dan sonra dördüncü sırada yer almaktadır. Bunun nedeni olarak diğer seyahatlerde mesafelerin kısa olması ve mobilitenin düşük kalması belirtilebilir. 18

21 Şekil 9. KENTLERDE YAŞAYAN KİŞİLERİN ULAŞIM ALIŞKANLIKLARINDAN KAYNAKLANAN KİŞİBAŞI CO 2 SALIMLARININ BÖLGESEL DA ILIMI (kg/yıl) (Veri Kaynağı: Boğaziçi Üniversitesi Anketi, 2007) Ulaşımdan kaynaklanan CO2 Salımları Batı dan Doğu ya gittikçe azalmaktadır. Şehirlerarası yolculuklardan kaynaklanan bölgesel kişibaşı CO2 salımlarına özel araçların katkısı Batı bölgelerinde Doğu ya göre 2-3 kat fazladır. Şehiriçi ulaşımda CO2 salımları çok büyük yüzdeyle (%63-%81 arasında) özel araçlardan gelmektedir. Bu açıdan bölgeler arasında büyük fark yoktur. Farkındalık ve Fark Yaratmak: Türkiye nin CO 2 Salımları 19

22 Şekil 10. KENTLERDE YAŞAYAN KİŞİLERİN ŞEHİRDIŞI ULAŞIM ALIŞKANLIKLARINDAN KAYNAKLANAN KİŞİBAŞI CO 2 SALIMLARININ BÖLGELERE GÖRE ULAŞIM ARAÇLARINA DA ILIMI (%) (Veri Kaynağı: Boğaziçi Üniversitesi Anketi, 2007) Yemek pişirme, ısıtma, aydınlatma, televizyon seyretme gibi bireysel yaşam alışkanlıklarından dolayı ortaya çıkan CO 2 salımlarının bölgesel dağılımı hesaplandığında en düşük kişibaşı salımları 1075 kg/yıl değeri ile Akdeniz bölgesindedir. En yüksek salımlar ise 1914 kg/yıl ile İç Anadolu bölgesinde meydana gelmektedir (bkz. Şekil 12). Bireysel yaşam alışkanlıklarından doğan CO 2 miktarında özellikle ısıtma için harcanan enerji belirleyici rol oynar. Kış aylarında en yüksek ısıtma gerektiren İç Anadolu, Doğu Anadolu, Karadeniz bölgeleri salımlarda ilk üç sırayı paylaşırken en düşük ısıtma gerektiren Akdeniz, Ege ve Güneydoğu Anadolu bölgeleri son üç sırada yer almaktadır. Yaz ayları soğutma ihtiyacı görece yüksek olan Akdeniz, Ege ve Marmara bölgelerinin salımlarında elektrik enerjisinin payının en yüksek olduğu görülmektedir (bkz. Şekil 13). Diğer taraftan soğutma ihtiyacı en yüksek Güneydoğu Anadolu bölgesinin salımlarında elektriğin payı düşük kalmıştır. Bu durum bölgesel gelir düzeyinin düşük olması nedeniyle klima kullanımının yaygın olmaması ile açıklanabilir. Marmara bölgesi hariç konutsal CO 2 salımlarının en büyük belirleyicisinin kömür olduğu görülmektedir. Marmara bölgesinde ise daha çevreci bir yakıt olan doğalgazın yaygınlaşmasıyla birlikte kömür kaynaklı salımların payının ikinci sıraya düştüğü görülmektedir. Marmara bölgesinde konutlarda kömür 20

23 kaynaklı salımların payı Türkiye nin diğer bölgelerinde olduğu gibi ilk sırada olacak olsaydı bölgenin kişibaşı salımları da ilk sıraya yerleşirdi. Şekil 11. KENTLERDE YAŞAYAN KİŞİLERİN ŞEHİRİÇİ ULAŞIM ALIŞKANLIKLARINDAN KAYNAKLANAN KİŞİBAŞI CO 2 SALIMLARININ BÖLGELERE GÖRE ULAŞIM ARAÇLARINA DA ILIMI (%) (Veri Kaynağı: Boğaziçi Üniversitesi Anketi, 2007) Farkındalık ve Fark Yaratmak: Türkiye nin CO 2 Salımları 21

24 Şekil 12. KENTSEL KONUTLARDAN KAYNAKLANAN KİŞİBAŞI CO 2 SALIMLARININ BÖLGESEL DA ILIMI (kg/yıl) (Veri Kaynağı: Boğaziçi Üniversitesi Anketi, 2007) Ev yaşamından kaynaklanan CO2 salımları en düşük Akdeniz, en yüksek İç Anadolu bölgesindedir. Konutların CO2 salımları Güney den Kuzey e artıyor, bunda iklimin belirleyici rolü bulunuyor. 22

25 Şekil 13. KENTSEL KONUTLARDAN KAYNAKLANAN KİŞİBAŞI CO 2 SALIMLARININ BÖLGELERE GÖRE ENERJİ KAYNAKLARINA DA ILIMI (%) (Veri Kaynağı: Boğaziçi Üniversitesi Anketi, 2007) b. AB Ülkeleri ile Karşılaştırmalı Durum Tablo 1 de Türkiye nin hem sera gazları hem de CO 2 salımları AB ve Dünya ortalamaları ile karşılaştırmalı olarak verilmektedir. Bu tablo, Türkiye nin kişibaşı CO 2 salımlarının OECD, Dünya ve AB ortalamalarının altında kaldığını göstermektedir. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi (BMİDÇS) Ek 1 listesi ülkeleri ile yapılan karşılaştırmada da, kişi başı salımların en düşük olduğu ve tüm ortalamaların çok altında kaldığı görülmektedir. Ancak bu durumu yanıltıcı bir mesaj vermemelidir. Farkındalık ve Fark Yaratmak: Türkiye nin CO 2 Salımları 23

SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND

SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND KAPANIŞ KONFERANSI 2006 ENVANTERİ IŞIĞINDAINDA 1990-2004 DÖNEMD NEMİNDE NDE TÜRKT RKİYE NİN SERA GAZI SALIMLARININ DEĞERLEND ERLENDİRMESİ 9 Ocak 2008, Ankara Bilgi Kaynakları Sıra No. Belge Adı/Numara

Detaylı

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim)

Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (2011/2012 Ekim) Rapor No: 212/23 Avrupa Ve Türkiye Araç Pazarı Değerlendirmesi (211/212 Ekim) Kasım 212 OSD OICA Üyesidir OSD is a Member of OICA 1. Otomobil Pazarı AB (27) ve EFTA Ülkeleri nde otomobil pazarı 211 yılı

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU AĞUSTOS 2015 Ağustos 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Ağustos Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU TEMMUZ 2015 Temmuz 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Temmuz Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

Ülkemizde Elektrik Enerjisi:

Ülkemizde Elektrik Enerjisi: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik-Bilgisayar Bilim Kolu Eğitim Seminerleri Dizisi 6 Mart 8 Mayıs 22 Destekleyen Kuruluşlar: Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2015 Mayıs 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Mayıs Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU EYLÜL 2015 Eylül 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Eylül Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ŞUBAT 2015 Şubat 2015 A. PETROL PİYASASI : 1. Şubat Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MART 2015 Mart 2015 A. PETROL PİYASASI : 1. Mart Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU EKİM 2014

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU EKİM 2014 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU EKİM 2014 Ankara 2014 1. Ekim Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası Piyasalar Ülkemizin

Detaylı

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ARALIK 2014

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ARALIK 2014 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ARALIK 2014 Ankara 2014 1. Aralık Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası Piyasalar

Detaylı

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015

Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Enervis H o ş g e l d i n i z Ekim 2015 Dünya Enerji Genel Görünümü Genel Görünüm Dünya Birincil Enerji Tüketimi 2013-2035 2013 2035F Doğalgaz %24 Nükleer %4 %7 Hidro %2 Yenilenebilir Petrol %33 Kömür

Detaylı

AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI.

AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI. 28 Şubat 2014 BASIN BÜLTENİ AVRUPA OTOMOTİV PAZARI 2014 YILI OCAK AYINDA %5 ARTTI. AB (28) ve EFTA ülkeleri toplamına göre otomotiv pazarı 2014 yılı Ocak ayında 2013 yılı aynı ayına göre %5 büyüdü ve toplam

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2014

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2014 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2014 Ankara 2014 1. Mayıs Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası Piyasalar Ülkemizin

Detaylı

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul

KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI. Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul KÜRESEL ISINMA ve ENERJİ POLİTİKALARI Özgür Gürbüz Yeşiller Enerji Çalışma Grubu 8 Ekim 2006 - İstanbul Sera gazları ve kaynakları Kyoto Protokolü tarafından belirtilen 6 sera gazı: Karbon dioksit (CO

Detaylı

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU TEMMUZ 2014

ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU TEMMUZ 2014 ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU TEMMUZ 2014 Ankara 2014 1. Temmuz Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası Piyasalar

Detaylı

Çok tatil yapan ülke imajı yanlış!

Çok tatil yapan ülke imajı yanlış! Tarih: 19.05.2013 Sayı: 2013/09 İSMMMO nun Türkiye de Tatil ve Çalışma İstatistikleri raporuna göre Türkiye tatil günü sayısında gerilerde Çok tatil yapan ülke imajı yanlış! Türkiye, 34 OECD ülkesi arasında

Detaylı

HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU

HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU HABER BÜLTENİ 10.11.2015 Sayı 25 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜ ÖNÜMÜZDEKİ DÖNEMDEN UMUTLU Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, geçen aya göre yükselirken, geçen yıla göre düştü. Önümüzdeki 3 ayda hizmetlere

Detaylı

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi

Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi Büyükdere Cad. No. 106 34394 Esentepe - İstanbul AçıkDeniz Telefon Bankacılığı: 444 0 800 www.denizbank.com Avrupa Birliği ve Türkiye Yerel Yönetimler Analizi 2013 Mali Verileri DenizBank bir Sberbank

Detaylı

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9

HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 HABER BÜLTENİ 04.07.2014 Sayı 9 Konya hizmetler sektörü güven endeksi, 4 ayın ardından pozitif değer aldı: Şubat 2014 ten bu yana negatif değer alan Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Haziran 2014

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ARALIK 2015 Aralık 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Aralık Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MAYIS 2016 Mayıs 2016 A. PETROL PİYASASI 1. Mayıs Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

TEKNİK ELEMANLARA YÖNELİK BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ SEMİNERİ

TEKNİK ELEMANLARA YÖNELİK BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ SEMİNERİ TEKNİK ELEMANLARA YÖNELİK BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ SEMİNERİ 03 ARALIK 2008 Saat 14:00 Proje Bilgisi Elektrik İşleri Etüt İdaresi Genel Müdürlüğü için Binalarda Enerji Verimliliğine Yönelik Toplum Bilincinin

Detaylı

Araştırma Notu 15/180

Araştırma Notu 15/180 Araştırma Notu 15/180 22 Nisan 2015 ÇOCUKLARIN YARISI MADDİ YOKSUNLUK İÇİNDE Seyfettin Gürsel *, Gökçe Uysal ve Mine Durmaz Yönetici Özeti Avrupa Birliği standartlarına göre 2013 yılında Türkiye de 0-15

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU MART 2016 Mart 2016 A. PETROL PİYASASI 1. Mart Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara

AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER. (Kasım 2011) Ankara AVRUPA BİRLİĞİNE ÜYE VE ADAY ÜLKELERDE TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER (Kasım 2011) Ankara İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR 1. Nüfus 28. Gayri Safi Ulusal Tasarruflar 2. İstihdam 29. Gayri

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU OCAK 2016 Ocak 2016 A. PETROL PİYASASI 1. Ocak Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1. Uluslararası

Detaylı

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU

PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU ENERJİ PİYASASI DÜZENLEME KURUMU PETROL VE LPG PİYASASI FİYATLANDIRMA RAPORU KASIM 2015 Kasım 2015 A. PETROL PİYASASI 1. Kasım Ayında Uluslararası Piyasalarda ve Türkiye de Ürün Fiyatlarının Seyri 1.1.

Detaylı

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS

RÜZGAR ENERJĐSĐ. Erdinç TEZCAN FNSS RÜZGAR ENERJĐSĐ Erdinç TEZCAN FNSS Günümüzün ve geleceğimizin ekmek kadar su kadar önemli bir gereği; enerji. Son yıllarda artan dünya nüfusu, modern hayatın getirdiği yenilikler, teknolojinin gelişimi

Detaylı

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ

T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ Komşular SUNAR T.C. DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER FAKÜLTESİ ÇALIŞMA EKONOMİSİ VE ENDÜSTRİ İLİŞKİLERİ BÖLÜMÜ Asgari Ücretin Tanımı Çalışan bir kişinin en azından temel ihtiyaçlarını

Detaylı

HABER BÜLTENİ Sayı 42

HABER BÜLTENİ Sayı 42 KONYA PERAKENDE SEKTÖRÜ DURAĞAN SEYRETTİ: HABER BÜLTENİ 04.08.2015 Sayı 42 Konya Perakende Güven Endeksi (KOPE) değeri geçen aya göre önemli bir değişim göstermedi. Önümüzdeki 3 aydaki satış fiyatı ve

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ AVUSTURYA ÜLKE RAPORU Şubat 2009 B.Ö. AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ 1 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Avusturya Cumhuriyeti Yönetim Şekli

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 09 Nisan 2014 Çarşamba Dünyada Enerji Görünümü Dünyada, artan gelir ve nüfus artışına paralel olarak birincil enerji talebindeki yükseliş hız kazanmaktadır. Nüfus artışının özellikle OECD Dışı ülkelerden

Detaylı

HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012

HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI. Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012 HAVA YÖNETİMİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI Emisyon Kontrolünün Geliştirilmesi Projesi 09.03.2012 Ulusal Emisyon Tavanlarının Belirlenmesi Ülkemizin, Ø Uzun Menzilli Sınırötesi Hava Kirliliği Sözleşmesi (CLRTAP)

Detaylı

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4.

AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. AB NİN EKONOMİK YAPISIYLA İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1. Ülkelerin Yüz Ölçümü 2. Ülkelerin Nüfusu 3. Ülkelerin Gayri Safi Yurtiçi Hâsıla 4. Ülkelerin Büyüme Oranı 5. Ülkelerin Kişi Başına Gayri Safi Yurtiçi

Detaylı

Türkiye de Biyoenerji Politikaları

Türkiye de Biyoenerji Politikaları Türkiye de Biyoenerji Politikaları 30 Eylül 2010, 14:00 Türkiye Uluslararası Yenilenebilir Enerji Kongresi Grand Cevahir Otel & Kongre Merkezi Şişli/İstanbul Erkan Erdoğdu Enerji Uzmanı & Doktora (PhD)

Detaylı

HABER BÜLTENİ xx.08.2014 Sayı 10

HABER BÜLTENİ xx.08.2014 Sayı 10 HABER BÜLTENİ xx.08.2014 Sayı 10 Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, geçen aya göre düştü: Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Temmuz 2014 te bir önceki aya göre 0,8 puan düşerek 0,9 puan değerini

Detaylı

5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3]

5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3] Ek Karar 5.1. Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri [2005/3] KARAR NO Y 2005/3 Ulusal Bilim ve Teknoloji Sistemi Performans Göstergeleri Ülkemizin bilim ve teknoloji performansı, aşağıdaki

Detaylı

AB de Sosyal Güvenlik Politikası Oluşturma

AB de Sosyal Güvenlik Politikası Oluşturma AB de Sosyal Güvenlik Politikası Oluşturma AB Eşleştirme Projesi, Ankara Kursun 6. Haftası Carin Lindqvist-Virtanen Genel Müdür Yardımcısı Sigorta Bölümü AB Sosyal Politikası Sınırlı Yetkinlik Serbest

Detaylı

HABER BÜLTENİ xx.02.2016 Sayı 28 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜNÜN, ÇALIŞAN SAYISI BEKLENTİSİ ARTTI

HABER BÜLTENİ xx.02.2016 Sayı 28 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜNÜN, ÇALIŞAN SAYISI BEKLENTİSİ ARTTI HABER BÜLTENİ xx.02.2016 Sayı 28 KONYA HİZMETLER SEKTÖRÜNÜN, ÇALIŞAN SAYISI BEKLENTİSİ ARTTI Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, geçen aya ve geçen yıla göre düştü. Önümüzdeki 3 ayda hizmetlere olan

Detaylı

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU İzmir Bölge Müdürlüğü 1/52

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU İzmir Bölge Müdürlüğü 1/52 TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU İzmir Bölge Müdürlüğü 1/52 Fiyat Endeksleri Satınalma Gücü Paritesi,Tüketim Mal ve Hizmetleri Finansal Yatırım Araçları Tüketici, Sektörel Güven ve Sanayi İşgücü Girdi Endeksleri

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ

AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ AVRUPA BİRLİĞİ VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU Şubat 2009 B.Ö. 2 I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı : Bulgaristan Cumhuriyeti Yönetim Şekli : Parlamenter Cumhuriyet Coğrafi Konumu : Avrupa

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ

AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ İZMİR TİCARET ODASI AVRUPA BİRLİĞİ OTOMOTİV SEKTÖRÜ Dilara SÜLÜN DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER MÜDÜRLÜĞÜ AB MASASI ŞEFİ (TD) Mayıs 2006 AB OTOMOTİV SEKTÖRÜ AB, dünya otomotiv pazarının %35'ine sahiptir. Otomobil

Detaylı

HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8

HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8 HABER BÜLTENİ xx.06.2014 Sayı 8 Konya hizmetler sektörü güven endeksi geçen aya göre düştü: 2014 ün başından bu yana düşme eğilimini sürdüren Konya Hizmetler Sektörü Güven Endeksi, Mayıs 2014 te bir önceki

Detaylı

BİNEK OTOMOBİL HAFİF TİCARİ ARAÇ PAZARI OCAK - MART 2010

BİNEK OTOMOBİL HAFİF TİCARİ ARAÇ PAZARI OCAK - MART 2010 BİNEK OTOMOBİL VE HAFİF TİCARİ ARAÇ PAZARI OCAK - MART 21 BİNEK OTOMOBİL VE HAFİF TİCARİ ARAÇ PAZARI Türkiye Otomotiv pazarında 21 yılı Ocak-Mart dönemi binek ve hafif ticari araç toplam pazarı 13.36 adet

Detaylı

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI

II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI II. MALİ SEKTÖRÜN GENEL YAPISI Türk mali sektörü 27 yılının ilk altı ayında büyümesini sürdürmüştür. Bu dönemde bankacılık sektörüne yabancı yatırımcı ilgisi de devam etmiştir. Grafik II.1. Mali Sektörün

Detaylı

Atıklardan Enerji Üretiminin Karbon Emisyonu Azaltımı Bakımından Önemi

Atıklardan Enerji Üretiminin Karbon Emisyonu Azaltımı Bakımından Önemi Atıklardan Enerji Üretiminin Karbon Emisyonu Azaltımı Bakımından Önemi Oğuz CA 1 RECYDIA A.Ş., Kemal paşa cad. o:4 Işıkkent, 35070, İzmir. E-posta: oguzcan@recydia.com Özet 2012 Yılı ve sonrası dönem Dünya

Detaylı

Dünyada Enerji Görünümü

Dünyada Enerji Görünümü 22 Ocak 2015 Dünyada Enerji Görünümü Gelir ve nüfus artışına paralel olarak dünyada birincil enerji talebi hız kazanmaktadır. Özellikle OECD dışı ülkelerdeki artan nüfusun yanı sıra, bu ülkelerde kentleşme

Detaylı

Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası. Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012

Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası. Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012 Türkiye de Yenilenebilir Enerji Piyasası Dünya Bankası Shinya Nishimura 28 Haziran 2012 Yenilenebilir Enerji Türkiye için Neden Enerji Arz Güvenliği Önemli? Enerji ithalat oranı %70 in üzerinde (tüm ithalatın

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI ENERJİ Artan nüfus ile birlikte insanların rahat ve konforlu şartlarda yaşama arzuları enerji talebini sürekli olarak artırmaktadır. Artan enerji talebini, rezervleri sınırlı

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI

ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI ENERJİ VERİMLİLİĞİ (ENVER) GÖSTERGELERİ VE SANAYİDE ENVER POLİTİKALARI Erdal ÇALIKOĞLU Sanayide Enerji Verimliliği Şube Müdürü V. Neden Enerji Verimliliği? Fosil kaynaklar görünür gelecekte tükenecek.

Detaylı

Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum

Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum Türkiye deki Ar-Ge Faaliyetlerinde Son Durum Makina Mühendisi Hasan ACÜL Türkiye Ġstatistik Kurumu (TÜĠK), 13 Kasım 2008 tarihinde yayınladığı 2007 Yılı Araştırma ve Geliştirme Faaliyetleri Araştırması

Detaylı

PERAKENDE GÜVEN ENDEKSİ MAYIS 2015 PERAKENDEDE İŞLER DURGUN ANCAK İYİMSER BEKLENTİLER SÜRÜYOR

PERAKENDE GÜVEN ENDEKSİ MAYIS 2015 PERAKENDEDE İŞLER DURGUN ANCAK İYİMSER BEKLENTİLER SÜRÜYOR PERAKENDE GÜVEN ENDEKSİ MAYIS 2015 PERAKENDEDE İŞLER DURGUN ANCAK İYİMSER BEKLENTİLER SÜRÜYOR TEPE, mayıs ayında yükseldi. Geçen yılın aynı dönemine göre işlerin durumu, Önümüzdeki 3 aydaki tedarikçilerden

Detaylı

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 -

BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - BİR BAKIŞTA SAĞLIK -AVRUPA 2010 - (OECD ve Avrupa Birliği işbirliğinde hazırlanan Bir Bakışta Sağlık-Avrupa 2010 adlı yayının özetidir) AĞUSTOS 2011 ANKARA İçindekiler ÖZET 1 BÖLÜM 1- SAĞLIĞIN DURUMU...

Detaylı

2015 FİLO BAROMETRE. Türkiye

2015 FİLO BAROMETRE. Türkiye 1 2015 FİLO BAROMETRE Türkiye Araştırmanın sınırları Avrupa & BRT 1 1 Brezilya, Rusya, Türkiye 2002: Fransa da oluşturuldu 2005: İtalya, Portekiz, İsviçre 2006: Polonya 2007: Belçika, Çek Cumhuriyeti 2008:

Detaylı

İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR

İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR İÇİNDEKİLER NÜFUS VE İŞGÜCÜ PİYASASI TASARRUFLAR 1. Nüfus 28. Gayri Safi Ulusal Tasarruflar 2. İstihdam 29. Gayri Safi Tasarruflar (özel sektör) 3. İşsizlik Oranı 30. Gayri Safi Tasarruflar (genel devlet)

Detaylı

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA

GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA GTİP 392310: PLASTİKTEN KUTULAR, KASALAR, SANDIKLAR VB. EŞYA TEMMUZ 2009 Hazırlayan: Mesut DÖNMEZ 1 GENEL KOD BİLGİSİ: 392310 GTIP kodunun üst kodu olan 3923 GTİP koduna ait alt kodlar ve ürünler aşağıda

Detaylı

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu

Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu 26. Toplantısı Türkiye nin Enerji Teknolojileri Vizyonu Prof. Dr. Yücel ALTUNBAŞAK Başkanı Enerji İhtiyacımız Katlanarak Artıyor Enerji ihtiyacımız ABD, Çin ve Hindistan

Detaylı

Yakın n Gelecekte Enerji

Yakın n Gelecekte Enerji Yakın n Gelecekte Enerji Doç.Dr.Mustafa TIRIS Enerji Enstitüsü Müdürü Akademik Forum 15 Ocak 2005 Kalyon Otel, İstanbul 1 Doç.Dr.Mustafa TIRIS 1965 Yılı nda İzmir de doğdu. 1987 Yılı nda İTÜ den Petrol

Detaylı

DEĞİŞEN İKLİMLER, ENERJİ VE TÜRKİYE. Barış Gençer Baykan. Yönetici özeti

DEĞİŞEN İKLİMLER, ENERJİ VE TÜRKİYE. Barış Gençer Baykan. Yönetici özeti Araştırma Notu 08/13 20.08.2008 DEĞİŞEN İKLİMLER, ENERJİ VE TÜRKİYE Barış Gençer Baykan Yönetici özeti Yeni araştırmalar ve bilimsel bulgular ışığında Türkiye nin küresel iklim değişikliğine katkısını

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI

ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE DİYARBAKIR TİCARET VE SANAYİ ODASI ENERJİ KAYNAKLARI ve TÜRKİYE Türkiye önümüzdeki yıllarda artan oranda enerji ihtiyacı daha da hissedecektir. Çünkü,ekonomik kriz dönemleri

Detaylı

Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm

Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm Enerji Verimliliği: Yüzde 50 Çözüm Almanya nın Büyümesi 4,000,000 3,500,000 3,000,000 2,500,000 2,000,000 Enerji Kullanımı Energy Use GSYH GDP 1,500,000 1,000,000 500,000 0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

Detaylı

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi

Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi Yenilebilir Enerji Kaynağı Olarak Rüzgar Enerjisi İbrahim M. Yağlı* Enerji üretiminde Rüzgar Enerjisinin Üstünlükleri Rüzgar enerjisinin, diğer enerji üretim alanlarına göre, önemli üstünlükleri bulunmaktadır:

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ ÜYESİ ÜLKELER İLE TÜRKİYE DEKİ YAPISAL GELİŞMELERİN TOPLAM NİHAİ ENERJİ YOĞUNLUĞUNA ETKİLERİ

AVRUPA BİRLİĞİ ÜYESİ ÜLKELER İLE TÜRKİYE DEKİ YAPISAL GELİŞMELERİN TOPLAM NİHAİ ENERJİ YOĞUNLUĞUNA ETKİLERİ AVRUPA BİRLİĞİ ÜYESİ ÜLKELER İLE TÜRKİYE DEKİ YAPISAL GELİŞMELERİN TOPLAM NİHAİ ENERJİ YOĞUNLUĞUNA ETKİLERİ Veysel SARICI Nazif Hülâgü SOHTAOĞLU İ.T.Ü. Elektrik Mühendisliği Bölümü Özet: Enerji verimliliği,

Detaylı

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi POLİTİKANOTU Mart2011 N201126 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Ayşegül Dinççağ 2 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri Büyüme Rakamları Üzerine

Detaylı

TÜRKİYE, DÜNYADA BÜYÜME ORANI EN DÜŞÜK VE SANAYİ ÜRETİMİ EN HIZLI AZALAN ÜLKELER ARASINDA BULUNUYOR

TÜRKİYE, DÜNYADA BÜYÜME ORANI EN DÜŞÜK VE SANAYİ ÜRETİMİ EN HIZLI AZALAN ÜLKELER ARASINDA BULUNUYOR TÜRKİYE, DÜNYADA BÜYÜME ORANI EN DÜŞÜK VE SANAYİ ÜRETİMİ EN HIZLI AZALAN ÜLKELER ARASINDA BULUNUYOR 14 Şubat 2009 Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu (TİSK) tarafından yapılan basın açıklamasında

Detaylı

Gelir Dağılımı. Gelir dağılımını belirleyen faktörler; Adil gelir dağılımı - Gelir eşitsizliği. otonus.home.anadolu.edu.tr

Gelir Dağılımı. Gelir dağılımını belirleyen faktörler; Adil gelir dağılımı - Gelir eşitsizliği. otonus.home.anadolu.edu.tr İKT442 Gelir Dağılımı Türkiye de Gelir Dağılımı Ve Yoksulluk Bir ekonomide belli bir dönemde yaradlan gelirin kişiler, hane halkları, sınıflar ve ürejm faktörleri arasında bölüşülmesini ifade etmektedir.

Detaylı

Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme. 30 Mayıs 2012

Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme. 30 Mayıs 2012 Sürdürülebilir Kalkınma - Yeşil Büyüme 30 Mayıs 2012 Sürdürülebilir Kalkınma gelecek kuşakların kendi ihtiyaçlarını karşılayabilme olanağından ödün vermeksizin bugünün ihtiyaçlarını karşılayabilecek kalkınma

Detaylı

Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz

Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz EWEA-TWEA Policy Workshop Türkiye nin Enerji Geleceği İklim bileşenini arıyoruz Mustafa Özgür Berke, WWF-Türkiye 27.03.2013, Ankara 27-Mar-13 / 1 Photo: Michel Roggo / WWF-Canon KISACA WWF +100 5 kıtada,

Detaylı

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5

AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 EİGM İstatistik & Analiz Enerji İşleri Genel Müdürlüğü http://www.enerji.gov.tr/yayinlar_raporlar/ Mayıs 2014 AYLIK ENERJİ İSTATİSTİKLERİ RAPORU-5 Esra KARAKIŞ, Enerji İstatistikleri Daire Başkanlığı İçindekiler

Detaylı

ÇEVRE ALANıNDA FINANSMAN FıRSATLARı

ÇEVRE ALANıNDA FINANSMAN FıRSATLARı ÇEVRE ALANıNDA FINANSMAN FıRSATLARı Dr. Şafak HENGİRMEN TERCAN Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanı safakhengirmen@hotmail.com Çevre Alanında Kapasite Geliştirme Projesi Yerel Çevre Eylem Planları Finansman

Detaylı

ĞİŞİKLİĞİ. Prof.Dr.Hasan Z. SARIKAYA Müsteşar. 08 Mart 2010, İSTANBUL LİTİ

ĞİŞİKLİĞİ. Prof.Dr.Hasan Z. SARIKAYA Müsteşar. 08 Mart 2010, İSTANBUL LİTİ İKLİM M DEĞİŞİ ĞİŞİKLİĞİ POLİTİKALARI ve DÜŞÜK D K KARBON EKONOMİSİ LİTİ Prof.Dr.Hasan Z. SARIKAYA Müsteşar 08 Mart 2010, İSTANBUL BİRLEŞMİŞ MİLLETLER İKLİM M DEĞİŞİ ĞİŞİKLİĞİ ÇERÇEVE EVE SÖZLES ZLEŞMESİ

Detaylı

Okullardaki Elektrik Sistemlerinde Enerji Verimliliği Sağlamanın Yolları

Okullardaki Elektrik Sistemlerinde Enerji Verimliliği Sağlamanın Yolları Okullardaki Elektrik Sistemlerinde Enerji Verimliliği Sağlamanın Yolları Yrd. Doç. Dr. Hacer Şekerci Yaşar Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Elektrik ve Elektronik Mühendisliği Bölümü (Bina Enerji Yöneticisi)

Detaylı

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ

GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ GRAFİKLERLE FEDERAL ALMANYA EKONOMİSİNİN GÖRÜNÜMÜ Hazırlayan: Fethi SAYGIN Mart 2014 Kaynak :DESTATIS (Alman İstatistik Enstitüsü) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomi piyasalarındaki durgunluk ve sorunlara rağmen,

Detaylı

ENERJİ PERFORMANS SÖZLEŞMESİ İLE ATIK SU ISI GERİ KAZANIMI SİSTEMİ

ENERJİ PERFORMANS SÖZLEŞMESİ İLE ATIK SU ISI GERİ KAZANIMI SİSTEMİ ENERJİ PERFORMANS SÖZLEŞMESİ İLE ATIK SU ISI GERİ KAZANIMI SİSTEMİ OSMAN KİPOĞLU 5. ULUSAL VERİMLİLİK KONGRESİ 7 EKİM 2015, ANKARA Ajanda EWE ve Enervis Hakkında Türkiye de Enerji Verimliliği Enerji Performans

Detaylı

Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler

Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Türkiye nin Endüstriyel Emisyonlar Direktifine Uyumu: Enerji Sektörü Üzerindeki Muhtemel Maliyetler Ankara, 24 Mart 2015 Çerçeve Temel endişe: İklim değişikliği

Detaylı

KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI

KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI KARŞILIKLI TANIMA ANLAŞMALARI OCAK 2014 GÜMRÜK VE TİCARET BAKANLIĞI AB VE DIŞİLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YÜCEL KARADİŞ/DAİRE BAŞKANI İÇERİK -Karşılıklı Tanıma Anlaşması (MRA) Nedir? -Karşılıklı Tanıma Anlaşmaları

Detaylı

Agrega (Beton, Asfalt), Çimento Hammaddeleri Madenciliği

Agrega (Beton, Asfalt), Çimento Hammaddeleri Madenciliği 7. ULUSAL KIRMATAŞ SEMPOZYUMU Agrega (Beton, Asfalt), Çimento Hammaddeleri Madenciliği Ergin ARIOĞLU Onursal Başkan 5-6 MART 2015 Sheraton Hotel Maslak / İstanbul 1 1996 yılında TMMOB Maden Mühendisleri

Detaylı

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU İzmir Bölge Müdürlüğü 1/54

TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU İzmir Bölge Müdürlüğü 1/54 TÜRKİYE İSTATİSTİK KURUMU İzmir Bölge Müdürlüğü 1/54 Fiyat Endeksleri Finansal Yatırım Araçları Gayri Safi Yurtiçi Hasıla Yoksulluk Araştırması Tüketici Güven Endeksi Sektörel Güven Endeksleri Dış Ticaret

Detaylı

Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı. Gaziantep 2014

Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı. Gaziantep 2014 Çevre Koruma ve Kontrol Daire Başkanlığı Gaziantep 2014 It is a general warming effect felt on Earth s surface, produced by greenhouse gases. Küresel ısınma nedir? Atmosfere verilen gazların sera etkisi

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013

LÜTFEN KAYNAK GÖSTEREREK KULLANINIZ 2013 OECD 2013 EĞİTİM GÖSTERGELERİ RAPORU: NE EKERSEN ONU BİÇERSİN (4) Prof. Dr. Hasan Şimşek İstanbul Kültür Üniversitesi (www.hasansimsek.net) 5 Ocak 2014 Geçtiğimiz üç hafta boyunca 2013 OECD Eğitim Göstergeleri

Detaylı

İ klim değişikliği probleminin giderek ciddi olarak ele alınmaya OTAM AYLIK BÜLTEN İÇİNDEKİLER. Elektrikli Taşıtlarda CO 2 nin Geleceği

İ klim değişikliği probleminin giderek ciddi olarak ele alınmaya OTAM AYLIK BÜLTEN İÇİNDEKİLER. Elektrikli Taşıtlarda CO 2 nin Geleceği SAYI 49 EKİM 2013 OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ ARAŞTIRMA GELİŞTİRME A.Ş. İSTANBUL TEKNİK ÜNİVERSİTESİ VAKFI OTOMOTİV SANAYİİ DERNEĞİ TAŞIT ARAÇLARI YAN SANAYİCİLERİ DERNEĞİ OTOMOTİV ENDÜSTRİSİ İHRACATÇILAR BİRLİĞİ

Detaylı

SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ

SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ SN. YETKİLİ DİKKATİNE 25.08.2015 KONU: 2016 YILI YAPI-İNŞAAT VE ELEKTRİK FUARLARI SİRKÜ BİLGİLENDİRMESİ Türkiye milli katılım organizasyonunun, T.C. Ekonomi Bakanlığı'na izin başvurusu yapılmış olup, Türkel

Detaylı

Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ ULAŞTIRMA SEKTÖRÜNÜN ENERJİ TALEBİNİN MODELLENMESİ VE SÜRDÜRÜLEBİLİR POLİTİKALAR

Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 10. ENERJİ KONGRESİ ULAŞTIRMA SEKTÖRÜNÜN ENERJİ TALEBİNİN MODELLENMESİ VE SÜRDÜRÜLEBİLİR POLİTİKALAR Dünya Enerji Konseyi Türk Milli Komitesi TÜRKİYE 1. ENERJİ KONGRESİ ULAŞTIRMA SEKTÖRÜNÜN ENERJİ TALEBİNİN MODELLENMESİ VE SÜRDÜRÜLEBİLİR POLİTİKALAR Özgür BAŞKAN, Soner HALDENBİLEN, Halim CEYLAN Pamukkale

Detaylı

SEYAHAT SAĞLIK SİGORTALARI. *vize için seyahat. *geniş kapsamlı keyf seyahat. Başa Dön

SEYAHAT SAĞLIK SİGORTALARI. *vize için seyahat. *geniş kapsamlı keyf seyahat. Başa Dön SEYAHAT SAĞLIK SİGORTALARI *vize için seyahat *geniş kapsamlı keyf seyahat Başa Dön Vize Sağlık Seyahat Sigortası Teminatları Acil Tıbbi Tedavi Acil Diş Teminatı Tıbbi Nakil Daimi İkametgaha Nakil Vefat

Detaylı

Ülkemizdeki ve Yurtdışındaki Yetkilendirilmiş Kuruluş Çalışmaları. ÇEVKO Vakfı

Ülkemizdeki ve Yurtdışındaki Yetkilendirilmiş Kuruluş Çalışmaları. ÇEVKO Vakfı Ülkemizdeki ve Yurtdışındaki Yetkilendirilmiş Kuruluş Çalışmaları ÇEVKO Vakfı ORGANİK KATI ATIKLAR A M B A L A J A T I K L A R I N I N K O N T R O L Ü Y Ö N E T M E L İ Ğ İ AMBALAJ ATIKLARI Ambalaj Direktifi

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Enerji Görünümü Selahattin İncecik. İstanbul Teknik Üniversitesi

Dünyada ve Türkiye de Enerji Görünümü Selahattin İncecik. İstanbul Teknik Üniversitesi Dünyada ve Türkiye de Enerji Görünümü Selahattin İncecik İstanbul Teknik Üniversitesi ENERJİ ÜRETİMİ IEA: ENERJİ ÜRETİMİ VE KULLANIMI «SÜRDÜRÜLEMEYEN ÇEVRE İHTİYAÇLARI» İLE REKABET EDEMEZ. ÜLKELERİN ENERJİ

Detaylı

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ

SERA GAZI EMİSYONU HAKAN KARAGÖZ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE SERAGAZI EMİSYONU İklim değişikliği, nedeni olursa olsun iklim koşullarındaki büyük ölçekli (küresel) ve önemli yerel etkileri bulunan, uzun süreli ve yavaş gelişen değişiklikler olarak

Detaylı

DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1

DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1 DIŞ TİCARETTE KATMA DEĞER GÖSTERGELERİ TÜRKİYE 1 Ticarette katma değer ölçümü, ihracata konu olan mal ve hizmetlerin üretimindeki değerin kaynağını ülke ve sektörler açısından ortaya koyabilmek amacıyla

Detaylı

OECD VE AB KAPSAMINDA EN ELVERİŞSİZ YATIRIM ORTAMI TÜRKİYE DE TABLO 1

OECD VE AB KAPSAMINDA EN ELVERİŞSİZ YATIRIM ORTAMI TÜRKİYE DE TABLO 1 OECD VE AB KAPSAMINDA EN ELVERİŞSİZ YATIRIM ORTAMI TÜRKİYE DE TABLO 1 OECD VE AB ÜLKELERĠNDE YATIRIM ORTAMININ ÇEKĠCĠLĠK SIRALAMASI, 2005 Yeni Zelanda ABD Kanada Norveç Avusturalya Danimarka İngiltere

Detaylı

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr

ENERJİ. KÜTAHYA www.zafer.org.tr ENERJİ 2011 yılı sonu itibarıyla dünyadaki toplam enerji kaynak tüketimi 12.274,6 milyon ton eşdeğeri olarak gerçekleşmiştir. 2011 yılı itibarıyla dünyada enerji tüketiminde en yüksek pay %33,1 ile petrol,

Detaylı

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ

KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI MERKEZİ Yükseköğretim Sisteminin Uluslararasılaşması Çerçevesinde Türk Üniversitelerinin Uluslararası Öğrenciler İçin Çekim Merkezi Haline Getirilmesi Araştırma Projesi KALKINMA BAKANLIĞI KALKINMA ARAŞTIRMALARI

Detaylı

EUREKA ve EUROSTARS Programları

EUREKA ve EUROSTARS Programları EUREKA ve EUROSTARS Programları Betül MACĐT EUREKA Proje Sorumlusu AB Çerçeve Programları Ulusal Koordinasyon Ofisi KAYSERĐ, 29 Nisan 2011 Ulusal ve uluslararası Ar-Ge destek programları AB 7. Çerçeve

Detaylı

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ DIŞ İLİŞKİLER KOORDİNATÖRLÜĞÜ

İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ DIŞ İLİŞKİLER KOORDİNATÖRLÜĞÜ İZMİR KÂTİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ DIŞ İLİŞKİLER KOORDİNATÖRLÜĞÜ 2014-2015 Erasmus+ Personel Hareketliliği Duyurusu 2014-2015 akademik yılında Erasmus+ Personel Hareketliliğinden yararlanmak isteyen personelimiz

Detaylı

ÇEVRE ALANINDA KAPASİTE GELİŞTİRME PROJESİ ÇEVRESEL YATIRIMLARIN FİNANSMANI SEMİNERİ

ÇEVRE ALANINDA KAPASİTE GELİŞTİRME PROJESİ ÇEVRESEL YATIRIMLARIN FİNANSMANI SEMİNERİ ÇEVRE ALANINDA KAPASİTE GELİŞTİRME PROJESİ ÇEVRESEL YATIRIMLARIN FİNANSMANI SEMİNERİ BELEDİYE ATIK YÖNETİMİ HİZMETLERİNDE TÜRKİYE 81 il 2950 belediye 74.724.269 kişi 31.092.768 ton evsel nitelikli katı

Detaylı

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD, hükümetlerin sınır (gümrük dahil) prosedürlerini geliştirmeleri, ticaret maliyetlerini azaltmaları, ticareti artırmaları ve böylece uluslar

Detaylı