D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU UNDA OLAYLA LG L fi TSEL POTANS YELLER ÇALIfiMALARININ GÖZDEN GEÇ R LMES

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU UNDA OLAYLA LG L fi TSEL POTANS YELLER ÇALIfiMALARININ GÖZDEN GEÇ R LMES"

Transkript

1 D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU UNDA OLAYLA LG L fi TSEL POTANS YELLER ÇALIfiMALARININ GÖZDEN GEÇ R LMES Özgür Yorb k*, M.Fatih Özda **, P nar K rm z gül*** ÖZET Amaç: Olayla ilgili potansiyeller (ERPs) merkezi sinir sisteminde duyusal ve biliflsel bilgi ifllemeyle ilgili bilgi veren invaziv olmayan bir tekniktir. Bu yaz n n amac, dikkat eksikli i hiperaktivite bozuklu unda (DEHB), ERPs tekni iyle yap lan araflt rmalar gözden geçirmektir. Yöntem: Bu çal flmada, DEHB ve ERPs ile ilgili olarak seçilen kitap ve yaz lar gözden geçirildi, sonuçlar özetlendi. Bu derlemenin yaz lmas için, k rk dört bilimsel yaz dan ve dört kitaptan yararlan lm flt r. Sonuçlar: DEHB olan çocuklar n, normal kontrollere göre, P 1 amplitüdünün küçük olmas lokus sereleus-norepinefrinerjik sistemini ilgilendiren uyar lma ile ilgili bir sorunu yans tabilir. dalgas ndaki küçüklük, DEHB olan çocuklar n uyaran n tespiti ve ay r m ndaki zorlu u düflündürebilir. Bu durum DEHB da frontal inhibisyon sürecinde yetersizli i gösterebilir. Özellikle norepinefrinin postsinaptik alfa-2 reseptörlerine olan etkisi inhibisyonda önemli gibi görünmektedir. DEHB daki çocuklarda dalgas ndaki küçüklük, dikkatin yönlendirilmesindeki (allocation) bir soruna ve iflleyen belle in yenilenmesindeki yetersizli e iflaret edebilir. Prefrontal korteks GABA, dopamin, norepinefrin, serotonin, asetilkolin, norotransmitterleri arac l yla iflleyen bellek ifllevlerini gerçeklefltirmektedir. Tart flma: DEHB da, yafl, komorbidite, cinsiyet, DEHB nun tipi gibi kar flt r c etkenler göz önünde tutularak yap lacak daha ileri ERP çal flmalar, DEHB daki bilgi iflleme sürecinin anlafl lmas n ve DEHB nun patofizyolojisinin ayd nlat lmas n sa layacakt r. Anahtar kelimeler: Dikkat eksikli i hiperaktivite bozuklu u, olayla ilgili iflitsel potansiyeller,, P 1,. SUMMARY: A REVIEW OF AUDITORY EVENT RELATED POTENTIALS IN ATTENTION DEFICIT HYPERACTIVITY DISORDER Objective: Event related brain potentials (ERPs) is a noninvasive technique giving knowledge about neural activity associated with sensory and cognitive information processing. The aim of this paper is to review investigations which used ERPs technique in attention deficit hyperactivity disorder (ADHD). Method: Selected papers and books regarding to auditory event related potentials and ADHD are reviewed, and the results are summarized. Fourty four scientific paper, and four books are used to write this paper. Results: Smaller amplitude of P 1 in children with ADHD compared to normal controls may reflect a problem with states of arousal related to locus cereleus and norepinephrinergic system. Smaller may suggest that children with ADHD were not good at signal detection and discrimination. This situation may show a failure in frontal inhibition process. Especially, the effect of NE on alfa-2 receptors seems to be important in inhibition. Smaller in children with ADHD may demonstrate a problem with allocation of attention and ineffective working memory updating. Prefrontal cortex possibly affects working memory function via GABA, dopamine, norepinephrine, and acetylcholine neurotransmitters. Discussion: ERPs studies which take confusing factors such as age, comorbidity, gender, and type of ADHD into consideration may provide both a better understanding of information processing in ADHD and insight into pathophysiology of ADHD. Key words: Attention deficit hyperactivity disorder, auditory event related potentials,, P 1,. G R fi * Uzm. Dr., Gülhane Askeri T p Fak. Çocuk Psikiyatrisi Anabilim Dal, Ankara. ** Yrd. Doç. Dr., Gülhane Askeri T p Fak., Nöroloji Anabilim Dal, Ankara. *** Yük. Hemflire, Gülhane Sa l k Astsubay Okulu, Ankara. Uyar lm fl potansiyeller, d flardan gelen uyar n n merkezi sinir sisteminde oluflturdu u elektriksel de ifliklikleri kaydetmede s k olarak kullan lmaktad r. K sa latensli beyin sap iflitsel uyar lm fl potansiyeller (BAER), somatosensoryal uyar lm fl potansiyeller (SEP) ve görsel uyar lm fl potansiyeller (VEP) klinik amaçl kullan lmaktad r. Genel olarak, bu uyar lm fl potansiyeller verilen uyarana nöronal yan t gösterirler, amplitütleri ve latensleri uyaran n fiziksel özelliklerine ba l - d r. Bu nedenle uyarana ba l potansiyeller (SRPs) kiflinin dikkati ile ya da uyaranla ilgili olup olmamas ndan ba ms zd r. Bununla birlikte uyar lm fl potansiyellerin baflka bir biçimi olan olayla ilgili potansiyeller (ERPs), sadece kiflinin uyarana seçici dikkati s ras nda ya da bir uyaran di erlerinden ay rt etmesi ile oluflur ve göreceli olarak uyaran n fiziksel özelliklerinden Çocuk ve Gençlik Ruh Sa l Dergisi : 11 (2)

2 DEHB de Olayla lgili flitsel Potansiyeller ba ms zd r (Goodin 1992). ERPs dalgalar, duyusal ve biliflsel bilgi ifllemeye ba l nöronal aktivite hakk nda bilgi veren noninvaziv bir teknik oldu undan, çeflitli psikiyatrik bozukluklarda çal fl lm flt r. Bir çok çal flma,,, ve P 1 bileflenleri ile gerçeklefltirilmifltir. Bu yaz n n amac, DEHB de ERPs tekni iyle yap lan çal flmalar gözden geçirmek ve bu çal flma sonuçlar n n DEHB patofizyolojisinin ve klini inin ayd nlat lmas ndaki önemine iflaret etmektir. YÖNTEM Bu yaz, attention deficit disorder, event related potentials, P 1, ve anahtar kelimelerinin, Pubmed arac l ile taranmas sonucunda elde edilen kaynaklardan ve bu konu ile ilgili kitaplardan ve sempozyum bildirilerinden yararlan - larak yaz lm flt r. Çal flmalar n çocuk ve ergenler üzerinde gerçeklefltirilmifl olmas na dikkat edilmifltir. Bu derlemenin yaz lmas için, k rk dört bilimsel yaz dan ve dört kitaptan yararlan lm flt r. ve ark. 1996). DEHB nun ana belirtileri hiperaktivite, dürtüsellik (impulsivite), dikkat da n kl - (distraktibilite) oldu undan, DEHB da afl r uyar lm fll k da söz konusu olabilir. Böyle bir durumda ise P 1 amplitüdünün büyük olmas beklenir. Bununla birlikte, iflitsel ERP bileflenlerini araflt rd m z bir çal flmada, DEHB olan çocuklarda P 1 amplitüd ve latenslerinin normallerden farkl olmad n bulduk (Yorbik ve ark. 2004, fiekil 1). fiekil 1: Cz, Pz ve Fpz bölgelerinden kaydedilen O P [ (IO) : nfraorbital elektrod] (A) : Sa l kl bir çocuk; (B) MPH tedavisinden önce DEHB olan bir çocuk; (C) DEHB olan ayn çocukta MPH tedavisi ile ve amplitüdlerinde artma. BULGULAR P 1 P 1 amplitüdü ile yap lm fl çal flma say s çok azd r. Yap lan çal flmalar, P 1 nin assending retiküler aktivatör sistem taraf ndan meydana getirildi ini ve uyar lma durumlar yla ilgili olabilece ini düflündürmektedir (Erwin ve Buckwald 1986a, 1986b). Lokus sereleus (LC)- norepinefrinerjik (NE) sistemin uyar lmada önemli oldu u bilinmektedir (Berridge ve Waterhouse 2003). LC-NE sisteminde ifllev bozuklu- unun DEHB patofizyolojisinde rol oynayabilece i ileri sürülmüfltür. Bu sistemde ifllev bozuklu unu destekleyen di er bir kan t DEHB olan çocuklar n stimulanlardan ve alfa-2 agonisti klonidinden fayda görmeleridir. Dikkatin oluflmas nda uyar lma önemli olabilece inden, DEHB de normallere göre daha küçük P 1 amplitüdü beklenir. Bu varsay mla uyumlu olarak, DEHB olan kiflilerde P 1 bilefleninin normallerden daha küçük oldu u gösterilmifltir (Kemner 99

3 YORBIK VE ARK. nin kayna supratemporal iflitme korteksidir (Bruneau ve Gomot 1998, Ceponiene ve ark. 2002). Ayr ca, 5-11 yafl aras ndaki çocuklarda frontal ve parietal alanlar n da nin meydana getirilmesinde rolü oldu u bildirilmifltir (Ceponiené ve ark. 2002). amplitüdünün, 4 yafl ndan 10 yafl na kadar artt, 10 yafl ndan sonra azalarak 17 yafl nda eriflkin de erlerine ulaflt bildirilmifltir (Ponton ve ark. 2000). Yaz nda, nin MSS de bilgi ifllemenin hangi ifllevini yans tt ile ilgili farkl bildirimler vard r. nin uyaran n kategorizasyonunu yans tt ileri sürülmüfltür. Bu durum dalgas n n yasla olan de- iflikleri ile uyumlu bildirimdir. nin, tekrar eden seslerin k sa süreli nöronal reprezantasyonlar n n oluflmas n yans tt ileri sürülmüfltür. Baflka bir deyiflle, bileflenin, merkezi iflitsel sistemlerde geçici olarak akustik ses özelliklerinin kodlanmas n (encoding) göstermektedir (Ceponiené ve ark. 2001, 2002). nin uyaran n tespiti ve ay r m ile ilgili oldu u düflünülmektedir (Barry ve ark. 2003, Mercugliano 1999). Baz araflt rmac lar ise uyaran n özelliklerine dikkatin odaklanmas n yans tt n ileri sürerlerken (Breton ve ark. 1988), baz lar nin frontal inhibisyon procesini yans tt n ileri sürmüfllerdir (Barry ve ark. 2003). Asl nda bu iki görüfl birbirini desteklemektedir. Dikkatin sürdürülmesinde ve impulsivitenin engellenmesinde özellikle frontal loptan kaynaklanan inhibitor uyar lar n önemli oldu u bildirilmifltir. Dorsolateral (DL)-prefrontal korteksin piramidal hücreleri, sensoryal assosiasyon korteksine inhibe edici uyaranlar olarak ulafl r. Elektrofizyolojik çal flmalar bu ba lant lar n, sensoryal assosiasyon korteksinde ilgisiz uyaranlar inhibe etti ini göstermifltir. Bu flekilde dikkat da n kl (distractibilite) engellenir. Ventromedial ve/veya orbital prefrontal korteksten subkortikal limbik nukleuslara uzanan paralel ba lant lar arac l yla uygun olmayan duyusal yan tlar inhibe edilmektedir. Prefrontal korteks ve anterior singulatin ba lant lar n n inhibitor özellik tafl d düflünülmektedir Anterior singulatin, prefrontal korteks ba lant lar na ek olarak, sensoryal assosiasyon korteksi ile de ba lant lar vard r. Bu bölgenin uyar lmas, iflitsel kortikal kortikal yan tlar inhibe etmektedir. SPECT, PET, fonksiyonal MRI ile yap lan çal flmalarda, dikkatin düzenlenmesinde anterior kortekslerin posterior kortekslere olan inhibitor etkileriyle oldu u hipotezini desteklemektedir. Prefrontal korteks bu ifllevlerini basl ca norepinefrin ve dopamin arac l yla yerine getirmektedir (Arnsten ve ark. 1996). bilefleni, MSS deki inhibitor procesi yans tt ndan, frontal korteksten kaydedilen potansiyellerinin daha küçük olmas beklenir. Bu varsay mla uyumlu olarak, laboratuar m zda yapt m z çal flmada, 7-14 yas aras ndaki DEHB olan çocuklar n amlitudu sa l kl kontrollere göre istatistiksel olarak anlaml düzeyde küçüktü (Yorbik ve ark. 2004, flekil 1). Bu bulgu daha önceki çal flmalar n sonuçlar yla uyumludur (Johnstone ve Barry 1996, Satterfield ve ark. 1994). lginç olarak iki çal flmada, DEHB olan küçük çocuklarda kontrollere göre küçük, yaflça büyüklerde ise büyük olarak bulunmufltur. Sa l kl kiflilerde nin yafla ba l de iflimi göz önünde tutulunca bu sonuçlar, DEHB de geliflimsel gecikmeye iflaret edebilir. uyaran n sunulmas ndan 300 msan. sonra (latens) oluflan, en büyük amplitüdü parietal bölgedeki saçl deride kaydedilen pozitif bir dalgad r (Pritchard 1981). Uyaran, tahmin edilemez, görevle ilgili, ya da yan t n secimi ile ilgili oldu- unda daha belirgin olarak kaydedilir (Winsberg ve ark. 1997). dalgas n n, limbik sistemden (hippokampus), talamusdan, prefrontal, sentro-parietal ve temporal kortekslerden kaynakland bildirilmifltir (Kraus ve Mc Gee 1994, Schochat ve ark. 2002). Bu bölgeler dikkatin oluflumunda da önemli olan yerlerdir. Yaz nda dalgas n n bilgi ifllemedeki ifllevi ile ilgili farkl görüfller ileri sürülmüfltür. dalgas dikkatin yönlendirilme (allocation) kapasitesini yans t r ve bu kapasitedeki sorunlar dikkat eksikli inde önemli rol oynarlar (Jonkman ve ark. 2000). Di- er bir görüfl ise, iflleyen belle in yenilenmesini, baflka bir deyiflle daha önceki uyaranla efl- 100

4 DEHB de Olayla lgili flitsel Potansiyeller leflmeyen yeni bir uyarana beyinin yan t n temsil ediyor olabilir (Gumenyuk ve ark. 2001, Picton 1992). flleyen bellek, k sa süreli bir bellektir. Bu sistem planlama ve muhakeme etmek için gerekli olan bilgiyi k sa süreli olarak depolar ve ifller (Yager ve Gitlin 2000). flleyen bellek yönetici ifllevlerin (executive function) küçük bir bileflenidir. Yönetici ifllevler kendini düzenleme, davran fl s ras, esneklik, yan t n engellenmesi, planlama, ve davran fl n organizasyonu gibi bir dizi beyin ifllevini içerir. K sacas, yönetici ifllevler beynin kontrol merkezidir, kendimiz hakk ndaki düflüncelerimizi, gelecekte ne olaca n, ve bunu bizim nas l etkileyece imizi belirler. Frontal korteks, özellikle prefrontal korteks, ve bunun striatal yolaklar yönetici ifllevlerin en önemli anatomik oluflumlar d r. flleyen belle in, sözel ve sözel olamayan olmak üzere en az iki tipinin oldu u bildirilmifltir. Sözel olmayan iflleyen bellek, bellekte görsel bilginin temsil edilme yetisi olarak tan mlan r. Bu bellekteki s n rl l klar, bir görevin bileflenlerinin tamamlanmas ndaki gecikmeler, amaca yönelik davran fllarda, gelecekteki olaylara haz rl kta ve zaman fark edebilmede sorunlar gibi DEHB dekine benzer klinik belirtilerle sonuçlan r. Sözel iflleyen bellek problem çözme s ras nda kendinle konuflma yetisi olarak tan mlan r. Sözel iflleyen bellekteki sorunlar, okudu unu anlamada güçlü e, dezorganize sözel ifadeye ve içgörüde yetersizli e neden olur (Mercugliano 1999). Di er çal flmalar n bir ço uyla (Frank ve ark. 1994, Holcomb ve ark. 1986, Winsberg ve 1993) uyumlu olarak biz de yapt m z çal flmada, DEHB olan çocuklar n frontal ve parietal bölgelerinden al nan kay tlar nda, normallerden al - nan kay tlara göre, amlitüdünün daha küçük oldu unu bulduk (Yorbik ve ark. 2004). Bu durum DEHB de, dikkatin yönlendirilmesindeki (allocation) sorunlara ve iflleyen belle in yenilenmesindeki yetersizli e iflaret edebilir. Bununla birlikte yaz nda DEHB de amplitüdünün kontrol grubundan farkl olmad n bildiren çal flmalar da vard r (Johnstone ve ark. 1996, Lazzaro ve ark. 1997, 2001). Maymunlarda bilateral lokus sereleus lezyonu ile P-3 bilefleninin küçüldü ü gözlenmifltir (Pineda ve ark. 1989). Benzer flekilde, α 2 -agonisti klonidin in sistematik uygulamas yla LC atefllenmesi ve NE sal n fl n n azald, ayr ca bilefleninin küçüldü ü gözlenmifltir (Swick ve ark. 1994). Bu durum, LC un bileflenin kaynaklar aras nda say labilece ini ya da bilefleninin oluflmas için P 1 in oluflmas n n önemli oldu unu düflündürmektedir. latensi, uyaran de erlendirme surecinin ya da bilgi ifllemenin h z n gösterir (Johnson 1986). Baz çal flmalarda DEHB de latensinin daha uzun oldu u gösterilmifltir (Winsberg ve ark. 1993, Yorbik ve ark. 2004). Bu durum DEHB de dikkatin yönlendirilmesinin (allocation), iflleyen belle in yenilenmesinin ve yeni uyarana haz rl k döneminin daha uzun zaman ald na iflaret edebilir. Metilfenidat n ERP potansiyellerine olan etkisi laboratuar m zda yapt m z bir çal flmada metilfenidat n DEHB olan çocuklarda frontal ve parietal potansiyellerinin amlitüdünü artt rd (normallefltirdi i), latensini ise k saltt - n gözledik (Ozdag ve ark. 2004). Bu bulgular daha önceki bir çok çal flman n sonuçlar yla uyumludur (Lazzaro ve ark. 1997, Seifert ve ark. 2003, Young ve ark. 1995). Bununla birlikte yaz nda metilfenidat n latensine olan etkisini araflt ran çal flmalarda çeliflik sonuçlara ulafl lm flt r (Lazzaro ve ark. 1997). Bilgilerimize göre yaz nda DEHB olan çocuklarda, metilfenidat tedavisinin di er ERP bileflenlerine olan etkisini bildiren çal flma yoktur. Yapt m z çal flmada, metilfenidat tedavisi ile parietal latensinin k - sald n, parietal P 1 amplitüdünün ise artt n gözledik. Metilfenidat frontal ve parietal P 1 ve dalgalar n n di er de erlerinde de ifliklik meydana getirmedi (Ozdag ve ark. 2004) TARTIfiMA VE SONUÇ DEHB de, dikkat ile ilgili hangi bilgi iflleme döneminde sorun oldu u ve bu sorundan MSS nin hangi bölgelerin rol oynad henüz aç kl a kavuflmufl de ildir. DEHB de yap lan laboratuar çal flmalar, birçok kiflinin dikkat olarak tan mlad bilginin al nmas ile ilgili bir sorun olmad n, ancak daha sonraki bilgi iflleme süreçlerinde ya da uygun yan t n seçimine bozukluklar n oldu unu düflündürmektedir. Bu nedenle 101

5 YORBIK VE ARK. DEHB olan kiflilerdeki dikkat eksikli i, bu kiflilerin sanki dikkat eksikli i varm fl gibi görünmelerinden kaynaklanmaktad r. Denkla (1996), DEHB nu maksat eksikli i bozuklu u (intention deficid disorder) olarak tan mlamaktad r. Maksat, harekete geçmeden önceki haz rl tan mlar; uyar n n tespiti ve yan t aras nda ne olup bitti idir. Çeflitli ERP bileflenleri uyaran ile yan t aras ndaki bilgi ifllemeyi gösterdi inden, bu teknik MSS de bilgi ifllemenin farkl dönemlerinin araflt r lmas nda yararl d r. MSS deki üç nöral a n dikkat ifllevlerinin yerine getirilmesinde önemli oldu unu ileri sürümüfltür. Uyar c a (alerting network), tepkiye haz r olmay ve bu uyar lm fll k durumunun sürdürülmesini sa lar. Sa frontal lob (özellikle 6 nc Brodmann alan n n üst k s mlar ), sa parietal lob ve lokus sereleus uyar c a n bileflenleridir. Uyar c a n ifllevinde özellikle noradrenalin önemli gibi gözükmektedir (Fan ve ark. 2001, Witte ve Morrocco 1997). Yöneltici a (orienting network), duyusal uyaranlara yönelmeyi sa lar. Bu a la ilgili olarak özellikle görsel uyaranlarla çal flmalar yap lm flt r. Görsel uyaranlarla ilgili yöneltici a bafll ca parietal loplar, okulo-motor sistem, özellikle fusiform girus olmak üzere ekstrastriat görsel bölgeler oluflturmaktad r. Yöneltici a n çal flmas nda özellikle asetilkolin önemli gibi gözükmektedir (Davidson ve Morrocco 2000, Fan ve ark. 2001). Yürütücü-kontrol edici a (executive-control network), amaca yönelik davran fllar n kontrolü, hedefin tespit edilmesi, hatalar n tespit edilmesi, çat flmalar n çözümü ve otomatik yan tlar n durdurulmas ile ilgilidir. Bu a anterior singulat girus, SMA, ve bazal ganglialar meydana getirmektedir. Yürütücü-kontrol edici a n çal flmas nda özellikle dopamin önemli gibi gözükmektedir (Brozoski ve ark. 1979, Fan ve ark. 2001, Schochat ve ark. 2002, Simon ve ark. 1980). Bu üç a n çal flmas nda önemli olan anatomik bölgelerin herhangi bir yerindeki ifllevsel sorunun dikkat eksikli ine neden olmas beklenir. Bu aç dan ele al nd nda DEHB nin oldukça heterojen bir bozukluk oldu- u düflünülür. Henüz ERPs bileflenleriyle dikkat ile ilgili üç a aras ndaki iliflki iyi bir flekilde kurulmam flt r. Di er taraftan ERPs çal flmalar ndan zaman zaman farkl bulgular elde edilmifltir. ERPs çal flmalar ndaki çeliflkili bulgular yafl, e itim düzeyi, komorbidite gibi örneklem özellikleri ve metodolojik farkl l klardan kaynaklanabilece i gibi söz konusu heterojeniteye de ba l olabilir. DEHB olan çocuklar n, normal kontrol gruplar - na göre, P 1 amplitüdünün küçük olmas olas l kla LC-NE sistemini ilgilendiren uyar lma ile ilgili sorunlar yans tmaktad r. DEHB olan çocuklarda dalgas ndaki küçüklük, uyaran n tespiti ve ay r m n n iyi olmad n düflündürmektedir. Bu durum DEHB de frontal inhibisyon yetersizli ini gösterebilir (Barry ve ark. 2003). Özellikle NE nin postsinaptik alfa-2 reseptörlerine olan etkisi inhibisyonda önemli gibi görünmektedir (Arnst ve ark. 1996). DEHB deki çocuklarda dalgas ndaki küçüklük, dikkatin yönlendirilmesindeki (allocation) sorunlara ve iflleyen belle in yenilenmesindeki yetersizli e iflaret edebilir. Prefrontal korteksin GABA, dopamin, noradrenaline, asetilkolin ve serotonin norotransmitterleri arc l yla iflleyen bellek ifllevlerini gerçeklefltirdi i bildirilmifltir (Arnsten 1997, Dreher ve Burnod 2002, Ellis ve Nathan 2001, Lewis ve ark. 2002). Bipolar bozukluk, major depresif bozukluk, flizofreni gibi çeflitli psikiyatrik bozukluklarda ERPs bileflenleriyle yap lan araflt rmalarda benzer sonuçlara ulafl lm flt r (Brown ve ark. 2002, O Donnell ve ark. 2004, Urretavizcaya ve ark 2003). Bu durum DEHB de, ERPs çal flmalar sonuçlar n n sadece bu bozuklu a özgü olmad - n düflündürmektedir. Benzer sonuçlar bu psikiyatrik hastal klar n MSS de ortak bozukluklar paylaflmalar ndan ya da komorbiditeden kaynaklanabilir. Ayr ca bir çok psikiyatrik sorunun dikkat ifllevlerinde bozulmayla birlikte oldu u da hat rlanmal d r. ERPs bileflenleri ile dikkat ifllevleri aç s ndan önemli nöronal a lar aras ndaki iliflkiyi araflt ran çal flmalar, DEHB deki bilgi iflleme sorunlar ve kaynaklar hakk nda de erli bilgiler verecektir. Yafl, komorbidite, cinsiyet, DEHB nin tipi gibi kar flt r c etkenler göz önünde tutularak yap lacak araflt rma desenleri bu çal flmalar n sonuçlar n yorumlamay kolaylaflt - racakt r. 102

6 DEHB de Olayla lgili flitsel Potansiyeller KAYNAKLAR Arnsten AF, Steere JC, Hunt RD (1996) The contribution of alpha 2-noradrenergic mechanisms of prefrontal cortical cognitive function. Potential significance for attention-deficit hyperactivity disorder. Arch Gen Psychiatry 53(5): Arnsten AF (1997) Catecholamine regulation of the prefrontal cortex. J Psychopharmacol 11(2): Barry RJ, Johnstone SJ, Clarke AR (2003) A review of electrophysiology in attention-deficit/hyperactivity disorder: II. Event-related potentials. Clin Neurophysiol 114(2): Berridge CW, Waterhouse BD (2003) The locus coeruleus-noradrenergic system: modulation of behavioral state and state-dependent cognitive processes. Brain Res Brain Res Rev 42(1): Breton F, Ritter W, Simson R ve ark. (1988) The component elicited by stimulus matches and multiple targets. Biol Psychol 27(1): Brown KJ, Gonsalvez CJ, Harris AW ve ark. (2002) Target and non-target ERP disturbances in first episode vs. chronic schizophrenia. Clin Neurophysiol 113(11): Brozoski TJ, Brown RM, Rosvold HE ve ark. (1979) Cognitive deficit caused by regional depletion of dopamine in prefrontal cortex of rhesus monkey. Science 205(4409): Bruneau N, Gomot M (1998) Auditory evoked potentials (N1 wave) as indices of cortical development. Neuroimaging in Child Neuropsychiatric Disorders n içinde, Garreau B (ed) Springer, Berlin, s: Ceponiené R, Rinne T, Naatanen R (2002) Maturation of cortical sound processing as indexed by event-related potentials. Clin Neurophysiol 113(6): Ceponiené R, Shestakova, A, Balan B ve ark. (2001) Children s auditory event-related potentials index stimulus complexity and speechness. Int J Neurosci 109: Davidson MC, Marrocco RT (2003) Local infusion of scopolamine into intraparietal cortex slows covert orienting in rhesus monkeys. J Neurophysiol 83(3): Denkla MB (1996) Biological correlates of learning and attention: What is relevant to learning disability and attention-deficit hyperactivity disorder? J Dev Behav Pediatr 17:114. Dreher JC, Burnod Y (2002) An integrative theory of the phasic and tonic modes of dopamine modulation in the prefrontal cortex. Neural Netw 15(4-6): Ellis KA, Nathan PJ (2001) The pharmacology of human working memory. Int J Neuropsychopharmacol. 4(3) : Erwin RJ, Buchwald JS (1986) (a) Midlatency auditory evoked responses: differential recovery cycle characteristics. Electroencephalogr Clin Neurophysiol 64(5): Erwin R, Buchwald JS (1986) (b) Midlatency auditory evoked responses: differential effects of sleep in the human. Electroencephalogr Clin Neurophysiol 65(5): Frank Y, Seiden JA, Napolitano B (1994) Event-related potentials to an "oddball" auditory paradigm in children with learning disabilities with or without attention deficit hyperactivity disorder. Clin Electroencephalogr 25(4): Goodin SD (1992) Event rlated (endogenous) potantials. Electrodiagnosis in Clinical Neurology nin içinde, Aminoff MJ (ed) Churchill Livingstone Inc. Press, New York, s: Gumenyuk V, Korzyukov O, Alho Kve ark. (2001) Brain activity index of distractibility in normal school-age children. Neurosci Lett 314(3): Holcomb PJ, Ackerman PT, Dykman RA (1986) Auditory event-related potentials in attention and reading disabled boys. Int J Psychophysiol 3(4): Fan J, Wu Y, Fossella JA ve ark. (2001) Posner Assessing the heritability of attentional Networks. BMC Neuroscience 2:14. Johnstone SJ, Barry RJ (1996) Auditory event-related potentials to a two-tone discrimination paradigm in attention deficit hyperactivity disorder. Psychiatry Res 64(3): Jonkman LM, Kemner C, Verbaten MN ve ark. (2000) Attentional capacity, a probe ERP study: differences between children with attention-deficit hyperactivity disorder and normal control children and effects of methylphenidate. Psychophysiology 37(3): Kemner C, Verbaten MN, Koelega HS ve ark. (1996) Event-related brain potentials in children with attentiondeficit and hyperactivity disorder: effects of stimulus deviancy and task relevance in the visual and auditory modality. Biol Psychiatry 40(6): Kraus N, Mc Gee T (1994) Auditory evet related potentials. Handbook of Clinical Audiology içinde, Katz J (ed) Williams & Wilkins, Baltimore, s: Lazzaro I, Anderson J, Gordon E, ve ark. (1997) Single trial variability within the P300 ( ms) processing window in adolescents with attention deficit hyperactivity disorder. Psychiatry Res 73(1-2): Lazzaro I, Gordon E, Whitmont S ve ark. (2001) The modulation of late component event related potentials by pre-stimulus EEG theta activity in ADHD. Int J Neurosci 107(3-4): Lewis DA, Melchitzky DS, Burgos GG (2002) Specificity in the functional architecture of primate prefrontal cortex. J Neurocytol 31(3-5): Mercugliano M (1999) What is attention-deficit/hyperactivity disorder? Pediatr Clin North Am 46(5): O'Donnell BF, Vohs JL, Hetrick WP ve ark. (2004) Auditory event-related potential abnormalities in bipolar disorder and schizophrenia. Int J Psychophysiol 53(1):

7 YORBIK VE ARK. Ozdag MF, Yorbik O, Ulas UH ve ark. (bas mda) Effect of methylphenidate on auditory event related potential in boys with attention deficit hyperactivity disorder. Int J Pediatr Otorhinolaryngol. Picton TW (1992) The P300 wave of the human event-related potential. J Clin Neurophysiol 9(4): Pineda JA, Holmes TC, Swick D ve ark. (1989) Brain stem auditory evoked potentials in squirrel monkey (Saimiri sciureus). Electroencephalogr Clin Neurophysiol 73: Ponton CW, Eggermont JJ, Kwong B ve ark. (2000) Maturation of human central auditory system activity: evidence from multi-channel evoked potentials. Clin Neurophysiol 111(2): Pritchard WS (1981) Psychophysiology of P300. Psychol Bull 89(3): Satterfield JH, Schell AM, Nicholas T (1994) Preferential neural processing of attended stimuli in attention-deficit hyperactivity disorder and normal boys. Psychophysiology 31(1):1-10. Schochat E, Scheuer CI, Andrade ER (2002) ABR and auditory P300 findings in children with ADHD. Arq Neuropsiquiatr 60(3-B): Seifert J, Scheuerpflug P, Zillessen KE ve ark. (2003) Electrophysiological investigation of the effectiveness of methylphenidate in children with and without ADHD. J Neural Transm 110(7): Simon H, Scatton B, Moal ML (1980) Dopaminergic A10 neurones are involved in cognitive functions. Nature 286(5769): Swick D, Pineda JA, Foote SL (1994) Effects of systemic clonidine on auditory-evoked potentials in squirrel monkey, Brain Res Bull 33: Tanaka S (2002) Dopamine controls fundamental cognitive operations of multi-target spatial working memory. Neural Netw 15(4-6): Urretavizcaya M, Moreno I, Benlloch L ve ark. (2003) Auditory event-related potentials in 50 melancholic patients: increased N100, N200 and P300 latencies and diminished P300 amplitude. J Affect Disord 74(3): Winsberg BG, Javitt DC, Silipo GS ve ark. (1993) Mismatch negativity in hyperactive children: effects of methylphenidate. Psychopharmacol Bull 29(2): Winsberg BG, Javitt DC, Silipo GS (1997) Electrophysiological indices of information processing in methylphenidate responders. Biol Psychiatry 42(6): Witte EA, Morrocco RT (1997) Alteration of brain noradrenergic activity in rhesus monkeys affects the alerting component of covert orienting. Psychopharmacology (Berl) 132(4): Yager J, Gitlin M (2000) Clinical manifestation of psychiatric disorders Kaplan & Sadock s Comoprehensive Textbook of Psychiatry, seventh edition, volume one, Sadock BJ, Sadock VA (eds) Philedelphia, Lippincott Williams & Wilkins, s: Yorb k Ö, Özda MF, K rm z gül P ve ark. (2004) Dikkat eksikili hiperaktivite bozuklu u olan erkek çocuklarda iflitsel olayla ilgili potansiyeller. Çocuk ve Gençlik Ruh Sa l Dergisi 11(1): Young ES, Perros P, Price GW ve ark. (1995) Acute challenge ERP as a prognostic of stimulant therapy outcome in attention-deficit hyperactivity disorder. Biol Psychiatry 37(1):

DENEYSEL RATLARDA ATOMOKSETİN VE OMEGA 3 ÜN SERUM ÇİNKO VE BAKIR DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mevlüt Sait KELEŞ

DENEYSEL RATLARDA ATOMOKSETİN VE OMEGA 3 ÜN SERUM ÇİNKO VE BAKIR DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİSİ. Prof. Dr. Mevlüt Sait KELEŞ DENEYSEL RATLARDA ATOMOKSETİN VE OMEGA 3 ÜN SERUM ÇİNKO VE BAKIR DÜZEYLERİ ÜZERİNE ETKİSİ Prof. Dr. Mevlüt Sait KELEŞ GİRİŞ Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB); hiperaktivite, dikkatsizlik,

Detaylı

Yönetici Ýþlevler ve Dikkat Süreçlerine Ýliþkin Kuramsal Modeller ve Nöroanatomi

Yönetici Ýþlevler ve Dikkat Süreçlerine Ýliþkin Kuramsal Modeller ve Nöroanatomi Yönetici Ýþlevler ve Dikkat Süreçlerine Ýliþkin Kuramsal Modeller ve Nöroanatomi Birim Günay KILIÇ* ÖZET Beyinde bilgi iþleniþinin dinamik ve karmaþýk doðasý yüksek düzeyli biliþsel iþlevleri tanýmlamada

Detaylı

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler

Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uygulama Önerileri 59 Uygulama Önerisi 1110-2: ç Denetim Yöneticisi- Hiyerarflik liflkiler Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar ndan Standart 1110 un Yorumu lgili Standart 1110 Kurum çi Ba

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ EĞİTİM ÇALIŞMA VE İŞ TECRÜBELERİ

ÖZGEÇMİŞ EĞİTİM ÇALIŞMA VE İŞ TECRÜBELERİ ÖZGEÇMİŞ İsim Soyisim : Mehmet Ergen Doğum yeri/tarihi : İstanbul/13.04.1977 Medeni durumu : Evli Telefon : 0 216 500 40 71 (ofis) E-posta : mehmet.ergen@acibadem.edu.tr Yabancı dil : İngilizce (İleri)

Detaylı

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER

S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER S STEM VE SÜREÇ DENET M NDE KARfiILAfiILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNER LER Erol LENGERL / Akis Ba ms z Denetim ve SMMM A.fi. 473 474 2. Salon - Paralel Oturum VIII - Sistem ve Süreç Denetiminde Karfl lafl lan

Detaylı

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama

Araflt rma modelinin oluflturulmas. Veri toplama 21 G R fi Araflt rman n amac na ba l olarak araflt rmac ayr ayr nicel veya nitel yöntemi kullanabilece i gibi her iki yöntemi bir arada kullanarak da araflt rmas n planlar. Her iki yöntemin planlama aflamas

Detaylı

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL

GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 7 GENÇ YET fik NLERDE BÜYÜME HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Genç Yetiflkinlerde Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 7 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading

Detaylı

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*)

TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) TÜRK YE B L MSEL VE TEKNOLOJ K ARAfiTIRMA KURUMU DESTEK PROGRAMLARI BAfiKANLIKLARI KURULUfi, GÖREV, YETK VE ÇALIfiMA ESASLARINA L fik N YÖNETMEL K (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Yönetmelik, Türkiye Bilimsel

Detaylı

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES

MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES MESLEK MENSUPLARI AÇISINDAN TÜRK YE DENET M STANDARTLARININ DE ERLEND R LMES Ahmet AKIN / TÜRMOB Yönetim Kurulu Üyesi 387 388 Genel Oturum III - Meslek Mensuplar Aç s ndan Türkiye Denetim Standartlar n

Detaylı

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım

hükümet tabibi olarak görev yaptıktan sonra, 1988 yılında Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi nde başladığım 1961 yılında Malatya da doğdum. İlk-orta ve lise öğrenimimi Malatya da tamamladım.1978 yılında girdiğim Dicle Üniversitesi Tıp Fakültesi'ni 1984 yılında bitirdim. 1984-1987 yılları arasında Çanakkale ve

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ ÖĞR. GÖR. DR. ARZU ÖZKAN CEYLAN. ozkana@hacettepe.edu.tr.

ÖZGEÇMİŞ HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ EDEBİYAT FAKÜLTESİ PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ ÖĞR. GÖR. DR. ARZU ÖZKAN CEYLAN. ozkana@hacettepe.edu.tr. ÖĞR. GÖR. DR. ARZU ÖZKAN CEYLAN ÖZGEÇMİŞ E-Posta: ozkana@hacettepe.edu.tr Telefon: Adres: Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 06800 Beytepe Yerleşkesi Çankaya / ANKARA Eğitim Mezuniyet

Detaylı

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün

Veri Toplama Yöntemleri. Prof.Dr.Besti Üstün Veri Toplama Yöntemleri Prof.Dr.Besti Üstün 1 VERİ (DATA) Belirli amaçlar için toplanan bilgilere veri denir. Araştırmacının belirlediği probleme en uygun çözümü bulabilmesi uygun veri toplama yöntemi

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ DİL ADI SINAV ADI PUAN SEVİYE YIL DÖNEM. İngilizce ÜDS 65 İYİ 2001 Bahar PROGRAM ADI ÜLKE ÜNİVERSİTE ALAN DİĞER ALAN BAŞ.

ÖZGEÇMİŞ DİL ADI SINAV ADI PUAN SEVİYE YIL DÖNEM. İngilizce ÜDS 65 İYİ 2001 Bahar PROGRAM ADI ÜLKE ÜNİVERSİTE ALAN DİĞER ALAN BAŞ. ÖZGEÇMİŞ TC KİMLİK NO: PERSONEL AD: SOYAD: DOĞUM TARİHİ: SİCİL NO: UYRUK: EHLİYET: 25120892212 TOLGAY ERGENOĞLU 7/5/68 12:00 AM A55479 TÜRKİYE B DİL ADI SINAV ADI PUAN SEVİYE YIL DÖNEM İngilizce ÜDS 65

Detaylı

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler

ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler ISI At f Dizinlerine Derginizi Kazand rman z çin Öneriler Metin TUNÇ Seçici Olun ISI' n editoryal çal flanlar her y l yaklafl k olarak 2,000 dergiyi de erlendirmeye tabi tutmaktad r. Fakat de erlendirilen

Detaylı

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl

G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl 220 ÇEfi TL ADLARLA ÖDENEN C RO PR MLER N N VERG SEL BOYUTLARI Fatih GÜNDÜZ* I-G R fi G ünümüzde bir çok firma sat fllar n artt rmak amac yla çeflitli adlar (Sat fl Primi,Has lat Primi, Y l Sonu skontosu)

Detaylı

Ak ld fl AMA Öngörülebilir

Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Ak ld fl AMA Öngörülebilir Kararlar m z Biçimlendiren Gizli Kuvvetler Dan Ariely Çevirenler Asiye Hekimo lu Gül Filiz fiar ISBN 978-605-5655-39-6 2008, Dan Ariely Orijinal ad

Detaylı

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm)

Tablo 3.3. TAKV YES Z KANAL SAC KALINLIKLARI (mm) 3. KANAL KONSTRÜKS YONU Türk Standart ve fiartnamelerinde kanal konstrüksiyonu üzerinde fazla durulmam flt r. Bay nd rl k Bakanl fiartnamesine göre, bas nç s - n fland rmas na ve takviye durumuna bak lmaks

Detaylı

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev

: TRE Investment-TRE II Proje Tarihi : 01.2005-06.2005 nflaat Tarihi : 06.2005-12.2006 Ana Strüktür. : Betonarme Karkas Ana fllev EGEM MARLIK 00/ - 0 Yap Tan t m Genel görünüm O live Park Evleri Mimari Tasar m : M art D Mimarl k, Metin K l ç Mimari Proje ve Uygulama Ekibi: Özgür Dinçer, Gökhan Yadel, Okan Taflk ran, brahim Deniz,

Detaylı

Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar

Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar Olaya Ġlişkin Potansiyel Kayıt Yöntemleri Kognitif Paradigmalar Prof. Dr. Sacit Karamürsel İstanbul Tıp Fakültesi, Fizyoloji Anabilim Dalı sacit@istanbul.edu.tr Elektroansefalogram (EEG), merkezi sinir

Detaylı

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK

YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK YAYGIN ANKSİYETE BOZUKLUĞU OLAN HASTALARDA NÖROTİSİZM VE OLUMSUZ OTOMATİK DÜŞÜNCELER UZM. DR. GÜLNİHAL GÖKÇE ŞİMŞEK GİRİŞ Yaygın anksiyete bozukluğu ( YAB ) birçok konuyla, örneğin parasal, güvenlik, sağlık,

Detaylı

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler

Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler 46.ULUSAL PSİKİYATRİ KONGRESİ, 2010 Nörolojik Hastalıklarda Depresyon ve Sitokinler Dr.Canan Yücesan Ankara Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Akış Sitokinler ve depresyon Duygudurum bozukluklarının

Detaylı

Farklı çalışmalarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu nda Metilfenidat ve Benlik Saygısı

Farklı çalışmalarda Dikkat Eksikliği Hiperaktivite. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu nda Metilfenidat ve Benlik Saygısı Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu nda Metilfenidat ve Benlik Saygısı Dr. Mücahit Öztürk 1, Dr. Kemal Sayar 2, Dr. Ümran Tüzün 2, Dr. Sema Tanrıöver Kandil 3 ÖZET: D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU

Detaylı

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U

BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U BELGES Z MAL BULUNDURULMASI VEYA H ZMET SATIN ALINMASI NEDEN YLE KDV SORUMLULU U Cengiz SAZAK* 1.G R fi Bilindi i üzere Katma De er Vergisi harcamalar üzerinden al n r ve nihai yüklenicisi, (di er bir

Detaylı

D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU UNDA KALS YUM BA IMLI FOSFOL PAZ A 2

D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU UNDA KALS YUM BA IMLI FOSFOL PAZ A 2 D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU UNDA KALS YUM BA IMLI FOSFOL PAZ A 2 DÜZEYLER Bengü Dilaver*, Özgür Yorb k*, Abdullah Olgun**, fierif Akman***, Teoman Söhmen**** ÖZET Amaç: Çeflitli hayvan ve insan

Detaylı

T.C. Hitit Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İşletme Anabilim Dalı

T.C. Hitit Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İşletme Anabilim Dalı T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı X, Y, Z KUŞAĞI TÜKETİCİLERİNİN YENİDEN SATIN ALMA KARARI ÜZERİNDE ALGILANAN MARKA DENKLİĞİ ÖĞELERİNİN ETKİ DÜZEYİ FARKLILIKLARININ

Detaylı

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı.

BEZMİÂLEM. Horlama ve Uyku. Apne Sendromu VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ. Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı. Horlama ve Uyku Apne Sendromu BEZMİÂLEM VAKIF ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Göğüs Hastalıkları Anabilim Dalı Uyku Polikliniği rtibat : 0212 453 17 00 GH-02 V;01/2010 Horlama ve Uyku Apne Sendromu

Detaylı

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar

Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Merkezi Sterilizasyon Ünitesinde Hizmet çi E itim Uygulamalar Hmfl. Sevgili GÜREL Emekli, Ac badem Sa l k Grubu Ac badem Hastanesi, Merkezi Sterilizasyon Ünitesi, STANBUL e-posta: sgurkan@asg.com.tr H

Detaylı

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi

Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Otomasyon Sistemleri E itiminde Animasyon Tabanl Uygulamalar n Yeri ve Önemi Murat Ayaz Kocaeli Üniversitesi Teknik E itim Fakültesi, Elektrik E itimi Koray Erhan Kocaeli Üniversitesi, Teknoloji Fakültesi,

Detaylı

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar

www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar www.mercedes-benz.com.tr Mercedes-Benz Orijinal Ya lar Kazand ran Güç Mercedes-Benz orijinal ya lar arac n z üreten uzmanlar taraf ndan, gelifltirilmifltir. Mercedes-Benz in dilinden en iyi Mercedes-Benz

Detaylı

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri

YÖNTEM 1.1. ÖRNEKLEM. 1.1.1. Örneklem plan. 1.1.2. l seçim ölçütleri BÖLÜM 1 YÖNTEM Bu çal flma 11, 13 ve 15 yafllar ndaki gençlerin sa l k durumlar ve sa l k davran fllar n saptamay hedefleyen, kesitsel tan mlay c ve çok uluslu Health Behavior in School Aged Children,

Detaylı

Uzman Psikolog T.C. İstanbul Kültür Üniversitesi, Beyin Dinamiği, Kognisyon ve Karmaşık Sistemler Araştırma Merkezi

Uzman Psikolog T.C. İstanbul Kültür Üniversitesi, Beyin Dinamiği, Kognisyon ve Karmaşık Sistemler Araştırma Merkezi Özgeçmiş İsim: Soyisim: Doğum Yeri: Derya Durusu Emek Savaş İzmir, Türkiye Doğum Tarihi: 19.05.1985 E-mail: derya.emek@deu.edu.tr Tarih Eğitim 1996-2003 60.Yıl Anadolu Lisesi, İzmir 2003-2004 American

Detaylı

İŞİTSEL ÜÇLÜ UYARAN PARADİGMASINDAKİ YENİ UYARANLARIN P3B POTANSİYELİ ÜZERİNE ETKİLERİ

İŞİTSEL ÜÇLÜ UYARAN PARADİGMASINDAKİ YENİ UYARANLARIN P3B POTANSİYELİ ÜZERİNE ETKİLERİ İŞİTSEL ÜÇLÜ UYARAN PARADİGMASINDAKİ YENİ UYARANLARIN P3B POTANSİYELİ ÜZERİNE ETKİLERİ Dr. Tolgay Ergeno lu, 1 Dr. Fazilet Ertürk, 1 Figen Da, 1 Berrin Mara lıgil, 1 Mehmet Ali Sungur 2 1 Mersin Üniversitesi

Detaylı

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z

MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z MALAT SANAY N N TEMEL GÖSTERGELER AÇISINDAN YAPISAL ANAL Z Nisan 2010 ISBN 978-9944-60-631-8 1. Bask, 1000 Adet Nisan 2010 stanbul stanbul Sanayi Odas Yay nlar No: 2010/5 Araflt rma fiubesi Meflrutiyet

Detaylı

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha

BYazan: SEMA ERDO AN. ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi. Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha Baflkent Üniversitesi nden Bir lk Daha ABD ve Avrupa Standartlar nda Fact-Jacie Akreditasyon Belgesi Baflkent Üniversitesi T p Fakültesi Adana Eriflkin Kemik li i Nakil ve Hücresel Tedavi Merkezi, Türkiye

Detaylı

Tarifname. MADDE BAĞIMLILIĞININ TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK OLUġTURULMUġ BĠR FORMÜLASYON

Tarifname. MADDE BAĞIMLILIĞININ TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK OLUġTURULMUġ BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname MADDE BAĞIMLILIĞININ TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK OLUġTURULMUġ BĠR Teknik Alan FORMÜLASYON Buluş, madde bağımlılığının tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen

Detaylı

Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M.

Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M. DEPRESYON-ANKSİYETE BOZUKLUKLARI İLE ALKOL BAĞIMLILIĞI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ARAŞTIRILMASI Kalyoncu A., Pektaş Ö., Mırsal H., Yılmaz S., Serez M., Beyazyürek M. ÖZET Alkol bağımlılığı ve diğer psikiyatrik

Detaylı

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme

2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme 2. Projelerle bütçe formatlar n bütünlefltirme Proje bütçesi haz rlarken dikkat edilmesi gereken üç aflama vard r. Bu aflamalar flunlard r: Kaynak belirleme ve bütçe tasla n n haz rlanmas Piyasa araflt

Detaylı

Uygulama Önerisi 2120.A1-3: Üç Ayl k Finansal Raporlama, Özel Durum Aç klamalar ve Yönetim Onaylar Konusunda ç Denetçinin Rolü

Uygulama Önerisi 2120.A1-3: Üç Ayl k Finansal Raporlama, Özel Durum Aç klamalar ve Yönetim Onaylar Konusunda ç Denetçinin Rolü Uygulama Önerileri 229 Uygulama Önerisi 2120.A1-3: Üç Ayl k Finansal Raporlama, Özel Durum Aç klamalar ve Yönetim Onaylar Konusunda ç Denetçinin Rolü Uluslararas ç Denetim Meslekî Uygulama Standartlar

Detaylı

Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON

Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON 1 Tarifname PARKĠNSON HASTALIĞININ SEMPTOMATĠK TEDAVĠSĠNE YÖNELĠK BĠR FORMÜLASYON Teknik Alan Buluş, parkinson hastalığının semptomatik tedavisine yönelik oluşturulmuş bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin

Detaylı

YARGITAY 2. HUKUK DA RES

YARGITAY 2. HUKUK DA RES YARGITAY 2. HUKUK DA RES 2674 STANBUL BAROSU DERG S Cilt: 81 Say : 6 Y l 2007 YARGITAY 2. HUKUK DA RES E: 2005/20742 K: 2006/5715 T: 18.04.2006 M RASÇILIK SIFATI M RASIN NT KAL ZAMAN YÖNÜNDEN UYGULANACAK

Detaylı

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir.

dan flman teslim ald evraklar inceledikten sonra nsan Kaynaklar Müdürlü ü/birimine gönderir. TÜB TAK BAfiKANLIK, MERKEZ VE ENST TÜLERDE ÇALIfiIRKEN YÜKSEK L SANS VE DOKTORA Ö REN M YAPANLARA UYGULANACAK ESASLAR (*) Amaç ve Kapsam Madde 1- Bu Esaslar n amac ; Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araflt

Detaylı

SOYUT VE TANIDIK GÖRSEL HEDEFLER BENZER NİTELİKTE P3 POTANSİYELİ OLUŞTURUR ABSTRACT AND FAMILIAR VISUAL TARGETS ELICIT SIMILAR P3 POTENTIALS

SOYUT VE TANIDIK GÖRSEL HEDEFLER BENZER NİTELİKTE P3 POTANSİYELİ OLUŞTURUR ABSTRACT AND FAMILIAR VISUAL TARGETS ELICIT SIMILAR P3 POTENTIALS İst Tıp Fak Derg 2012; 75:4 J Ist Faculty Med 2012; 75:4 www.iudergi.com ARAŞTIRMALAR / RESEARCH ARTICLES SOYUT VE TANIDIK GÖRSEL HEDEFLER BENZER NİTELİKTE P3 POTANSİYELİ OLUŞTURUR ABSTRACT AND FAMILIAR

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları

Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN. İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları I Yrd. Doç. Dr. Olcay Bige AŞKUN İşletme Yönetimi Öğretim ve Eğitiminde Örnek Olaylar ile Yazınsal Kurguları II Yay n No : 2056 Hukuk Dizisi : 289 1. Bas Kas m 2008 - STANBUL ISBN 978-975 - 295-953 - 8

Detaylı

MET LFEN DATIN D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN ÇOCUKLARDA D KKAT VE YÜRÜTÜCÜ filevler ÜZER NE ETK S : B R OLGU SER S

MET LFEN DATIN D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN ÇOCUKLARDA D KKAT VE YÜRÜTÜCÜ filevler ÜZER NE ETK S : B R OLGU SER S MET LFEN DATIN D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN ÇOCUKLARDA D KKAT VE YÜRÜTÜCÜ filevler ÜZER NE ETK S : B R OLGU SER S Ifl k KARAKAYA*, Özlem YILDIZ ÖÇ**, fiahika G. fi fimanlar**, Nursu ÇAKIN

Detaylı

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber

Hasta Rehberi Say 11. ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Hasta Rehberi Say 11 ÇO UL H POF Z HORMONU EKS KL Orta kolayl kta okunabilir rehber Ço ul Hipofiz Hormonu Eksikli i - Say 11 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

www.turkailehekderg.org Summary

www.turkailehekderg.org Summary Türk Aile Hek Derg 2008; 12(4): 207-212 www.turkailehekderg.org Derleme Review doi:10.2399/tahd.08.207 Dikkat eksikli i hiperaktivite bozuklu u Attention deficit hyperactivity disorder Elif Deniz 1, Didem

Detaylı

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI

4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI 4/A (SSK) S GORTALILARININ YAfiLILIK AYLI INA HAK KAZANMA KOfiULLARI Resul KURT* I. G R fi Ülkemizde 4447 say l Kanunla, emeklilikte köklü reformlar yap lm fl, ancak 4447 say l yasan n emeklilikte kademeli

Detaylı

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac

Ders 3: SORUN ANAL Z. Sorun analizi nedir? Sorun analizinin yöntemi. Sorun analizinin ana ad mlar. Sorun A ac Ders 3: SORUN ANAL Z Sorun analizi nedir? Sorun analizi, toplumda varolan bir sorunu temel sorun olarak ele al r ve bu sorun çevresinde yer alan tüm olumsuzluklar ortaya ç karmaya çal fl r. Temel sorunun

Detaylı

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de

T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de KURUMLARDAN ELDE ED LEN KAR PAYLARININ VERG LEND R LMES VE BEYANI Necati PERÇ N Gelirler Baflkontrolörü I.- G R fi T ürk Gelir Vergisi Sisteminde, menkul sermaye iratlar n n ve özellikle de flirketlerce

Detaylı

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*)

AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) AR-GE YETENE DE ERLEND R LMES ESASLARI (*) Amaç Madde 1. Bu Esaslar, kurulufllar n teknolojik AR-GE yapma yetene inin TÜB TAK taraf ndan de erlendirilmesine iliflkin usul ve esaslar belirlemektedir. Kapsam

Detaylı

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi

Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9. Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi K lavuz Notlar Uluslararas De erleme K lavuz Notu, No.9 Pazar De eri Esasl ve Pazar De eri D fl De er Esasl De erlemeler için ndirgenmifl Nakit Ak fl Analizi 1.0 Girifl 1.1 ndirgenmifl nakit ak fl ( NA)

Detaylı

Çocuk Ýstismarýna Birimler Arasý Yaklaþým: Bir Olgu Sunumu

Çocuk Ýstismarýna Birimler Arasý Yaklaþým: Bir Olgu Sunumu OLGU SUNUMU Çocuk Ýstismarýna Birimler Arasý Yaklaþým: Bir Olgu Sunumu Multidisciplinary Approach to Child Abuse: A Case Report Muhammed Ayaz 1, Ayþe Burcu Ayaz 1 1 Uz.Dr., Sakarya Üniversitesi Týp Fakültesi

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ 1. ADI SOYADI: NESLİM GÜVENDEĞER DOKSAT 2. DOĞUM TARİHİ: 15.01.1969 3. UNVANI: ÇOCUK PSİKİYATRİSİ UZMANI 4.

ÖZGEÇMİŞ 1. ADI SOYADI: NESLİM GÜVENDEĞER DOKSAT 2. DOĞUM TARİHİ: 15.01.1969 3. UNVANI: ÇOCUK PSİKİYATRİSİ UZMANI 4. ÖZGEÇMİŞ 1. ADI SOYADI: NESLİM GÜVENDEĞER DOKSAT 2. DOĞUM TARİHİ: 15.01.1969 3. UNVANI: ÇOCUK PSİKİYATRİSİ UZMANI 4. ÖĞRENİM DURUMU: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Tıp Fakültesi 9 Eylül Üniversitesi

Detaylı

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas

Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi. 4. Bas 1 Prof. Dr. Yunus Kishal Kocaeli Üniversitesi ktisadi ve dari Bilimler Fakültesi Ö retim Üyesi Tekdüzen Hesap Sistemi ve Çözümlü Muhasebe Problemleri 4. Bas Tekdüzen Muhasebe Sistemi Uygulama Tebli leri

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2

İÇİNDEKİLER. Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 İÇİNDEKİLER Bölüm 1 Giriş 1 Duygusal ve Davranışsal Bozuklukların Tanımı 2 Normal Dışı Davramışları Belirlemede Öznellik 2 Gelişimsel Değişimlerin Bir Bireyin Davranışsal ve Duygusal Dengesi Üzerindeki

Detaylı

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur.

OTİZM NEDİR? becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. OTİZM NEDİR? Otizm, sosyal ve iletişim Otizm, sosyal ve iletişim becerilerinin oluşmasını etkileyen gelişim bozukluğudur. GÖRÜLME SIKLIĞI Son verilere göre 110 çocuktan birini etkilediği kabul edilmektedir

Detaylı

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d

Matematikte sonsuz bir s fatt r, bir ad de ildir. Nas l sonlu bir s fatsa, matematikte kullan lan sonsuz da bir s fatt r. Sonsuz, sonlunun karfl t d Matematik ve Sonsuz G erek konuflma vermeye gitti im okullarda, gerek bana gelen okur mektuplar nda, ö renci ve ö retmenlerin matematikteki sonsuzluk kavram n pek iyi bilmediklerini gözlemledim. Örne in,

Detaylı

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ

KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Hasta Rehberi Say 6 KONJEN TAL ADRENAL H PERPLAZ Orta kolayl kta okunabilir rehber Konjenital Adrenal Hiperplazi - Say 6 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri

Detaylı

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir.

OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. OYUNCA IN ADI Akl nda Tut YAfi GRUBU 4-6 yafl OYUNCU SAYISI Oyun bir çocuk taraf ndan oynanabilece i gibi, farkl yafl gruplar nda 2-6 çocuk ile de oynanabilir. GENEL KURALLAR Çocuklar n görsel belle inin

Detaylı

ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA

ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA ÇINAR KOLEJ Ö RENC LER Ç N RENKL B R DÜNYA B üyükçekmece deki yeni kampüsünü e itim ve ö retime açan, anas n f, ilkö retim, anadolu ve fen liselerini içeren Ç nar Koleji 32 bin metrekarelik alana kurulu

Detaylı

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER

Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER Beynimizi Nas l De ifltiriyor? Çeviri: DEN Z BENER nternet, her fleyi de ifltirdi Hat rlamak ve zihnimizi kullanmak konusunda, geleneksel yöntemlerimizden h zla uzaklafl yoruz. Be endi imiz bir yeme in tarifini,

Detaylı

D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN OKUL ÖNCES ÇOCUKLARDA OT ST K BEL RT LER

D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN OKUL ÖNCES ÇOCUKLARDA OT ST K BEL RT LER Yeni Symposium 39 (3): 121-125, 2001 D KKAT EKS KL H PERAKT V TE BOZUKLU U OLAN OKUL ÖNCES ÇOCUKLARDA OT ST K BEL RT LER Dr. Yalç n GÜZELHAN*, Mücahit ÖZTÜRK**, Dr. Salih ZORO LU***, Dr. Burçin ACAR*,

Detaylı

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER

CO RAFYA. TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER CO RAFYA TÜRK YE DE YERfiEK LLER VE ETK LER ÖRNEK 1 : 1990 nüfus say m na göre nüfus yo unluklar Türkiye ortalamas n n alt nda olan afla daki illerin hangisinde, nüfus yo unlu unun azl yüzey flekillerinin

Detaylı

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle

B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle B anka ve sigorta flirketlerinin yapm fl olduklar ifllemlerin özelli i itibariyle bu ifllemlerin üzerinden al nan dolayl vergiler farkl l k arz etmektedir. 13.07.1956 tarih 6802 say l Gider Vergileri Kanunu

Detaylı

Zihin ve Hareket Engelli Çocuklar çin E itim Araflt rma ve Uygulama Merkezi nde zlenen Olgular n Demografik Özellikleri

Zihin ve Hareket Engelli Çocuklar çin E itim Araflt rma ve Uygulama Merkezi nde zlenen Olgular n Demografik Özellikleri TRAKYA ÜN V TIP FAK DERG 2005;22(2):88-92 KL N K ARAfiTIRMA Zihin ve Hareket Engelli Çocuklar çin E itim Araflt rma ve Uygulama Merkezi nde zlenen Olgular n Demografik Özellikleri Demographic Characteristics

Detaylı

Lisans ODTÜ Psikoloji 1979. Öğretim Üyesi Ufuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 2012-halen

Lisans ODTÜ Psikoloji 1979. Öğretim Üyesi Ufuk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Psikoloji Bölümü 2012-halen Yrd. Doç. Dr. G. Zeynep Akabay Gülçat Klinik Psikoloji Tel: (312) 586 74 17 e-posta: zeynep.gulcat@ufuk.edu.tr gulcatz@gmail.com Adres: Kızılcaşar mahallesi İncek Bulvarı 06830 Gölbaşı Ankara / TÜRKİYE

Detaylı

Kendimiz Yapal m. Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz

Kendimiz Yapal m. Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz Kendimiz Yapal m Yavuz Erol* 16 Sütunlu Kayan Yaz Bu yaz da 8 sat r, 16 sütundan oluflan LED li kayan yaz projesi anlat l yor. Projenin en önemli özelli i gerek donan m gerekse yaz l m olarak basit olmas.

Detaylı

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü

Mehmet TOMBAKO LU* * Hacettepe Üniversitesi, Nükleer Enerji Mühendisli i Bölümü Nükleer Santrallerde Enerji Üretimi ve Personel E itimi Mehmet TOMBAKO LU* Girifl Sürdürülebilir kalk nman n temel bileflenlerinden en önemlisinin enerji oldu unu söylemek abart l olmaz kan s nday m. Küreselleflen

Detaylı

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve

K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve ÖZEL MATRAH fiekl NE TAB ALKOLLÜ ÇK SATIfiLARINDA SON DURUM H.Hakan KIVANÇ Serbest Muhasebeci Mali Müflavir I. G R fi K atma de er vergisi, harcamalar üzerinden al nan vergilerin en geliflmifl ve modern

Detaylı

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7

1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3. Paylaflmak...7 1.2.4. Etkilemek ve Yönlendirmek...7 1.2.5. Mutlu Olmak...7 V Ç NDEK LER BÖLÜM I TEMEL LET fi M B LG LER 1. LET fi M N KAVRAMSAL ÇERÇEVES, AMAÇ, TÜR VE ÖZELL KLER...2 1.1. letiflim Kavram...2 1.2. letiflimde Amaç...6 1.2.1. Varolmak... 7 1.2.2. Ö renmek...7 1.2.3.

Detaylı

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif

Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif Dr. Yeflim Toduk Akifl Aile flirketleri, kararlar nda daha subjektif flirket birleflmeleri ve sat nalmalar, türkiye deki küçük iflletmelerden, dev flirketlere kadar her birinin gündeminde olmaya devam

Detaylı

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU

KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU KULLANILMIfi B NEK OTOMOB L TESL MLER N N KDV KANUNU KARfiISINDAK DURUMU Bülent SEZG N* 1-G R fi: Bilindi i üzere 3065 say l Katma De er Vergisi Kanununun Verginin konusunu teflkil eden ifllemler bafll

Detaylı

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL

2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL 2007 YILI VE ÖNCES TAR H BASKILI HAYVANCILIK B LG S DERS K TABINA L fik N DO RU YANLIfi CETVEL NOT: Düzeltmeler bold (koyu renk) olarak yaz lm flt r. YANLIfi DO RU 1. Ünite 1, Sayfa 3 3. DÜNYA HAYVAN POPULASYONU

Detaylı

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT

MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT I MADEN HUKUKU İLE İLGİLİ İDARİ YARGI KARARLARI VE MEVZUAT HARUN HAKAN BAŞ Ankara 2009 II Yay n No : 2195 Hukuk Dizisi : 1031 1. Bas Eylül 2009 - STANBUL ISBN 978-605 - 377-113 - 5 Copyright Bu kitab n

Detaylı

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM

ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM ÇOCUKLUK ve ERGENL KTE D YABETLE YAfiAM D YABETLE YAfiAMAK Bu kitapç n içeri i Çocuk Endokrinolojisi ve Diyabet Derne i nin web sitesinden faydalan larak haz rlanm flt r. www.cocukendokrindiyabet.org Diyabet,

Detaylı

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY

MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY MOTORLU TAfiIT SÜRÜCÜLER KURSLARINDA KATMA DE ER VERG S N DO URAN OLAY brahim ERCAN * 1- GENEL B LG : Motorlu tafl t sürücüleri kurslar, 5580 say l Özel Ö retim Kurumlar Kanunu kapsam nda motorlu tafl

Detaylı

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN

Prof. Dr. Neslihan OKAKIN I Prof. Dr. Neslihan OKAKIN Marmara Üniversitesi..B.F. Çal flma Ekonomisi ve Endüstri liflkileri Bölümü Yönetim ve Çal flma Psikolojisi Anabilim Dal Ç a l fl m a Y a fl a m n d a nsan Kaynaklar Yönetimi

Detaylı

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır.

KAVRAMLAR. Büyüme ve Gelişme. Büyüme. Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. KAVRAMLAR Büyüme ve Gelişme Büyüme ile Gelişme birbirlerinden farklı kavramlardır. Büyüme Büyüme, bedende gerçekleşen ve boy uzamasında olduğu gibi sayısal (nicel) değişikliklerle ifade edilebilecek yapısal

Detaylı

Psikolojiye Giriş. Gözden geçirme oturumları. Evrim ve Akılcılık Ders 10. Pazartesi, 26/02, 16.00-18.00 Salı, 27/02, 18.00-20.00

Psikolojiye Giriş. Gözden geçirme oturumları. Evrim ve Akılcılık Ders 10. Pazartesi, 26/02, 16.00-18.00 Salı, 27/02, 18.00-20.00 Gelecek Çarşamba Yapılacak Sınav (olası dağılım) Psikolojiye Giriş Evrim ve Akılcılık Ders 10 Giriş: 4 Beyin: 9 Freud: 9 Skinner: 9 Bilişsel Gelişim: 9 Dil: 9 Algı/Dikkat: 9 Bellek: 9 Aşk: 7 Evrim: 4 Akılcılık:

Detaylı

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM)

Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle HIV/AIDS. Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada ve Türkiye de Güncel Verilerle /AIDS Dr. Aygen Tümer Hacettepe Üniversitesi AIDS Tedavi ve Araflt rma Merkezi (HATAM) Dünyada /AIDS Dünya Sa l k Örgütü (DSÖ)/UNAIDS taraf ndan Aral k 2010 tarihinde

Detaylı

Beyin Korteksi. Prof. Dr. Y. Ziya Ziylan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji Ana Bilim Dalı

Beyin Korteksi. Prof. Dr. Y. Ziya Ziylan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji Ana Bilim Dalı Beyin Korteksi Prof. Dr. Y. Ziya Ziylan İstanbul Tıp Fakültesi Fizyoloji Ana Bilim Dalı Serebrum, Gri ve ak maddeden oluşan alanlar içerir. Longitudinal fissur ile sağ ve sol olmak üzereiki hemisfere

Detaylı

Tarifname ANKSİYETE TÜREVLERİNİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON. Buluş, anksiyete türevlerinin tedavisine yönelik bir formülasyon ile ilgilidir.

Tarifname ANKSİYETE TÜREVLERİNİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON. Buluş, anksiyete türevlerinin tedavisine yönelik bir formülasyon ile ilgilidir. 1 Tarifname ANKSİYETE TÜREVLERİNİN TEDAVİSİNE YÖNELİK BİR FORMÜLASYON Teknik Alan Buluş, anksiyete türevlerinin tedavisine yönelik bir formülasyon ile ilgilidir. Tekniğin Bilinen Durumu 1 Günümüzde anksiyete

Detaylı

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama

GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM. 1. Açıklama GEKA NİHAİ RAPOR TEKNİK BÖLÜM 1. Açıklama 1.1.Proje Ortaklarının Adları: Uzman Klinik Psikolog Özge Yaren YAVUZ ERDAN, Uzman Klinik Psikolog Elvan DEMİRBAĞ, Uzman Klinik Psikolog Nilay KONDUZ 1.2.Nihai

Detaylı

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU

PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU PROMOSYON VE EfiANT YON ÜRÜNLER N GEL R VE KURUMLAR VERG S LE KATMA DE ER VERG S KANUNLARI KARfiISINDAK DURUMU Aytaç ACARDA * I G R fi flletmeler belli dönemlerde sat fllar n artt rmak ve iflletmelerini

Detaylı

Öz: Bu araştırmanın amacı, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği (BESÖ) Bölümü

Öz: Bu araştırmanın amacı, Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği (BESÖ) Bölümü Beden Eğitimi ve Spor Öğretmenliği Bölümü Öğrencilerinin Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Belirtilerinin, Akademik Başarı ve Bazı Parametrelerle İlişkisinin İncelenmesi Mustafa ATLI 1, Gökhan YAŞAR

Detaylı

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2

1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 İÇİNDEKİLER 1. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.1. GİRİŞ... 2 1.2. NİTEL ARAŞTIRMALARDA GEÇERLİK VE GÜVENİRLİK SORUNLARI... 2 1.3. NİTEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ... 2 1.3.1. ÖRNEK OLAY (DURUM ÇALIŞMASI) YÖNTEMİ...

Detaylı

Tekrar ve Düzeltmenin Erişiye Etkisi Fusun G. Alacapınar

Tekrar ve Düzeltmenin Erişiye Etkisi Fusun G. Alacapınar Journal of Language and Linguistic Studies Vol.2, No.2, October 2006 Tekrar ve Düzeltmenin Erişiye Etkisi Fusun G. Alacapınar Öz Problem durumu:tekrar, düzeltme ile başarı ve erişi arasında anlamlı bir

Detaylı

Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme

Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme Diyabette Öz-Yönetim Algısı Skalası nın (DÖYAS) Türkçe Versiyonu: Geçerlik ve Güvenirlik Değerlendirme Yrd. Doç. Dr. Ayfer Bayındır Çevik Doç. Dr. Şeyda Özcan Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu

Detaylı

H ZMET AKD LE ÇALIfiANLARIN T BAR H ZMET SÜRES NE OLACAK?

H ZMET AKD LE ÇALIfiANLARIN T BAR H ZMET SÜRES NE OLACAK? H ZMET AKD LE ÇALIfiANLARIN T BAR H ZMET SÜRES NE OLACAK? Cevdet CEYLAN* I-G R fi tibari hizmet süresi; a r, riskli ve sa l a zararl ifllerde fiilen çal flan ve bu ifllerin risklerine maruz kalan sigortal

Detaylı

Anaokulu /aile yuvası anketi 2015

Anaokulu /aile yuvası anketi 2015 Anaokulu /aile yuvası anketi 2015 Araştırma sonucu Göteborg daki anaokulları ve aile yuvaları ( familjedaghem) faaliyetlerinde kalitenin geliştirilmesinde kullanılacaktır. Soruları ebeveyn veya veli olarak

Detaylı

D KKAT EKS KL - H PERAKT V TE BOZUKLU U VE TEDAV S ATTENTION DEFICIT - HYPERACTIVITY DISORDER AND ITS TREATMENT. Bar fl Korkmaz 1.

D KKAT EKS KL - H PERAKT V TE BOZUKLU U VE TEDAV S ATTENTION DEFICIT - HYPERACTIVITY DISORDER AND ITS TREATMENT. Bar fl Korkmaz 1. Türk Aile Hek Derg 2000; 4(1-4): 5-10 Sürekli T p E itimi D KKAT EKS KL - H PERAKT V TE BOZUKLU U VE TEDAV S ATTENTION DEFICIT - HYPERACTIVITY DISORDER AND ITS TREATMENT Bar fl Korkmaz 1 Özet Dikkat eksikli

Detaylı

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i

Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi Al m Süreci Örne i Uluslararas Yüksekö retim Kongresi: Yeni Yönelifller ve Sorunlar (UYK-2011) 27-29 May s 2011, stanbul; 2. Cilt / Bölüm XI / Sayfa 1359-1364 Gelece in Bilgi flçilerini Do ru Seçmek: Araflt rma Görevlisi

Detaylı

Ek 1 Kaynakl Yap larda Tasar m Prensipleri

Ek 1 Kaynakl Yap larda Tasar m Prensipleri İMO - 01 / 2005 EK 1 E 1-1 Ek 1 Kaynakl Yap larda Tasar m Prensipleri E1.1. Kayna a Uygun Tasar m Kaynak dikiflleri afla daki durumlarda çentik etkisi yarat r: a) Kesit yüksekli ince uygun olmayan gerilme

Detaylı

BÜYÜME HORMONU EKS KL

BÜYÜME HORMONU EKS KL Hasta Rehberi Say 2 BÜYÜME HORMONU EKS KL Kolay okunabilir rehber Büyüme Hormonu Eksikli i - Say 2 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi, Sa l k Bilimleri Enstitüsü, Reading,

Detaylı

X. BÖLÜM AYDINLATMA OTOMASYON S STEM

X. BÖLÜM AYDINLATMA OTOMASYON S STEM X. BÖLÜM AYDINLATMA OTOMASYON S STEM 10.1. AYDINLATMA YÖNET M Yap lan araflt rmalar, bir otomasyon sisteminin tam anlam ile uygulanmas ve teknik elemanlar n programl bak mlarda ald önlemler sonucunda y

Detaylı

Tavla ve Bilimsel Düflünce

Tavla ve Bilimsel Düflünce Tavla ve Bilimsel Düflünce Y llar önce çok satan bir gazetemiz Türkiye Tavla fiampiyonas düzenlemiflti. Bizde tavlac çok. fl yerlerinde bile tavla oynan r ülkemizde. Bile ine güvenen kat ld flampiyonaya.

Detaylı

YAPISAL BÜYÜME ve ERGENL K GEC KMES

YAPISAL BÜYÜME ve ERGENL K GEC KMES Hasta Rehberi Say 10 YAPISAL BÜYÜME ve ERGENL K GEC KMES Orta kolayl kta okunabilir rehber Yap sal Büyüme ve Ergenlik Gecikmesi - Say 10 (A ustos 2006 da güncellenmifltir) Bu rehber Reading Üniversitesi,

Detaylı

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya

Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya Þizofrenide Prodromal Belirtiler Prof. Dr. Ýsmet KIRPINAR* Þizofreninin klinik özelliklerini anlatan kitap ya da yazýlarýn çoðu; þizofreninin heterojen bir sendrom olduðunu, bu hastalýk için hiçbir patognomonik

Detaylı

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi

TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR. Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 1 2. B Ö L Ü M TMS 19 ÇALIfiANLARA SA LANAN FAYDALAR Yrd. Doç. Dr. Volkan DEM R Galatasaray Üniversitesi Muhasebe-Finansman Anabilim Dal Ö retim Üyesi 199 12. Bölüm, TMS-19 Çal flanlara Sa lanan Faydalar

Detaylı

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI

5.2 CEPHE PANEL 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL. 5.2.1.1 DÜfiEY CEPHE PANEL UYGULAMASI 5.2 CEPHE PANEL Resim 5.16 Mineral yün cephe paneli 5.2.1 K YÜZÜ METAL M NERAL YÜN YALITIMLI SANDV Ç PANEL Is, su, ses yal t m ve yang n güvenli i özelliklerini bünyesinde bar nd ran mineral yün yal t

Detaylı