Türkiye de Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının Temel Belirleyicileri: Dönemine Đlişkin Ekonometrik Analiz

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Türkiye de Doğrudan Yabancı Sermaye Yatırımlarının Temel Belirleyicileri: 1990-2006 Dönemine Đlişkin Ekonometrik Analiz"

Transkript

1 Türkiye de Doğrudan Yabancı Seraye Yaırılarının Teel Belirleyicileri: Döneine Đlişkin Ekonoerik Analiz Recep TARI Hanife BIDIRDI Öze: Bu çalışanın eel aacı, döneine ilişkin Türkiye de doğrudan yabancı seraye yaırılarının belirleyicilerini espi eek ve ahin sonuçlarından harekele poliika önerisinde bulunakır. Bu çerçevede, Johansen çoklu eşbüünleşe ahin yönei kullanılarak uzun döne doğrudan yabancı seraye girişine ilişkin odel ahin ediliş ve buradan harekele Haa Düzele Modeli yardııyla kısa döne ilişkileri araşırılışır. Açıklayıcı değişken olarak GSYĐH, işgücü aliyei, enflasyon ve dışa açıklık oranının yer aldığı odelin ahin edilesi ile Türkiye de doğrudan yabancı seraye yaırılarının GSYĐH ve dışa açıklık oranından poziif, işgücü aliyei ve enflasyon değişkenlerinden ise negaif olarak ekilendiği gözlenişir. Anahar Kelieler: Doğrudan Yabancı Seraye Yaırıları, Çoklu Eşbüünleşe, Haa Düzele Modeli. The Main Deerinans of Foreign Direc Invesen Flows o Turkey: An Econoeric Analysis for The Period Absrac: The ain objecive of his sudy is o esablish he deerinans of foreign direc invesen flows o Turkey for he period and o ake policy proposals for he fuure. In his fraework, he long-er foreign direc invesen is esiaed by he use of Johansen s ulivariae co-inegraion ehod, and by his way, he shor-er relaionships are searched for by Error-Correcion Model. Esiaion resuls of he odel in which GDP, labor cos, inflaion and openness are independen variables indicaes ha foreign direc invesen flows o Turkey is posiively effeced by GDP and openness while i is negaively effeced by labour cos and inflaion variables. Key Words: Deerinans of Foreign Direc Invesen, Mulivariae Co-inegraion, Error Correcion Model. GĐRĐŞ Dünya ekonoileri arasındaki enegrasyonun arasına sahne olunan 199 lı yıllarda, öncelikle alların serbes dolaşıı önündeki engellerin kaldırılası aaçlaış, buna paralel olarak da serayenin serbes dolaşıı sağlanaya çalışılışır. Böylece, icare ve yaırı, ekonoik enegrasyonun gerçekleşiği en öneli iki kanal olarak oraya çıkışır. Dünyanın çeşili bölgelerine akalarındaki oivasyonlar birbirinden çok farklı olakla birlike yaırılar, porföy yaırıları ve doğrudan yabancı yaırı olarak iki şekilde gerçekleşekedir. Doğrudan yabancı seraye yaırıları (DYSY), icarele bağlanılı fakörlerden ekilenirken, porföy yaırıları daha çok finansal fakörlerden ekilenekedir. Gelişeke olan ülkelerin asarruf açıklarını kısen de olsa kapaan ve ikisadi kalkınaları için gereksini duydukları serayeyi ein edebilelerini sağlayan DYSY nin, özellikle 199 lar sonrasında öne kazandığı görülekedir. Prof. Dr., Kocaeli Üniversiesi, Đ.Đ.B.F., Đkisa Bölüü Arş.Gör., Kocaeli Üniversiesi, Đ.Đ.B.F., Đkisa Bölüü DYSY, bir şirkein üreiini, kurulu bulunduğu ülkenin sınırlarının öesine yayak üzere ana erkezinin dışındaki ülkelerde ürei esisi kurası veya evcu ürei esislerini saın alası şeklinde anılanakadır (Seyidoğlu, 27: 598). Şirkelerin kendi ulusal sınırları dışında, ürün ve hize sunuuna yönelik saın aldığı veya yeni kurduğu esisler, kaıldığı oraklıklar ve her ürlü şirke birleşeleri de doğrudan yaırıın konusuna girekedir. 195 lere kadar geleneksel uluslararası seraye harekeleri eorisine göre açıklanan DYSY, 196 lardan iibaren yeni yaklaşılarla açıklanaya çalışılışır. Şirkelerin ihraca veya lisanslandıra yerine neden DYSY yi ercih eiklerini açıklanaya yönelik oluşurulan bu yaklaşılar, Agarwal (198) ın sınıflandırasına paralel olarak Moosa arafından a rekabe ve eksik rekabe varsayıı açısından sınıflandırılışır. Bu bağlada, a rekabe varsayıı çerçevesinde gelişirilen geleneksel uluslararası seraye harekeleri yaklaşıında DYSY, ülkeler arasındaki serayenin geiri oranındaki farklılıklara dayandırılarak açıklanışır. Bunun yanı sıra 196 lı yıllara gelindiğinde geiri oranları farklılığı hipoezi, porfolyo çeşilendiresi hipoezi ile yeniden gündee gelişir. Bu yaklaşıda yaırıcı, alernaif yaırılar arasında, bu yaırıların risk ve geirilerini karşılaşırarak uluslararası çeşilendiriliş bir porföy oluşuracakır. Doğrudan yaırılar da bu porföy içinde yer alacakır. Diğer bir yaklaşı olan piyasa büyüklüğü hipoezinde ise ülkedeki çokuluslu şirkein saışları veya ülkenin gayri safi yuriçi hasılası (GSYĐH) ile ölçülen piyasa büyüklüğünün doğrudan yaırılar üzerinde belirleyici olacağı ileri sürülekedir (Moosa, 22: 24-27). Yukarıda sözü edilen yaklaşılardan farklı olarak, 196 larda firaların eksik rekabe piyasasında faaliye göserdiği ve yaırı kararlarında rakiplerinin yaırı kararlarından ekilendiklerini öne süren yeni yaklaşılar oraya çıkışır. Bu eoriler arasında, endüsriyel yapı, ürün haya devreleri, oligopolisik epki, içselleşire ve büünleşirici (eklekik paradiga) eori yer alakadır. Hyer ve Kindleberger arafından gelişirilen endüsriyel yapı eorisinde, ülkeye özgü fakörlerden çok, firaya özgü fakörler üzerinde yoğunlaşılış ve DYSY nin yalnızca uluslararası faiz farklılıklarıyla açıklanaayacağı ileri sürülüşür. Bu eoriye göre uluslararası alanda yapılan doğrudan yaırıların nedeni, piyasalardaki oligopolisik yapıdır. Teori, uluslararası yaırıa girişen işleelerin belirsizlik ve risk ile karşı karşıya olduğunu, yaırıın yapıldığı ülke işleelerinin ise daha avanajlı oldukları düşüncesine dayanır (Hyer, 197: ; Moosa, 22: 47). Doğrudan yaırıları, ürünün ar-ge aşaasından ölüüne kadar uzanan evreleri inceleyerek açıklaaya çalışan ürün haya devreleri eorisi ise yaırıcının, ürünün sandar ürei sürecine girdiği son aşaada, diğer ülkeler karşısında aliye avanajını koruyabilek için ürünün üreiini fakör aliyelerinin düşük olduğu ülkelere kaydırdığını ifade eekedir (Vernon, 1966: 191). Knickerbocker in oligopolisik epki eorisine göre, bir oligopolisik endüsride işleelerden birinin DYSY ye yönelesi duruunda diğer rakip işleeler de çok hızlı bir şekilde aynı piyasada savuna yaırıı yapacaklardır. Bu eori, yaırılara karşılık verilesinin (yani savuna yaırılarının) nedenlerini araşırakla birlike lider işleenin niçin yabancı seraye yaırıı yapığını açıklayaaakadır (Roo, 199: 627). Đçselleşire eorisi ise yabancı kaynakların işleilesinde, doğrudan yaırıların neden ihraca ve lisanslaadan daha ekin bir yol olduğuna açıklaa geirekedir. Şirke, piyasadaki işlelerin geirdiği aliyelerden kaçınak için yaay ve dikey büünleşelere gieke ve bu işleleri içselleşirekedir (Candeir, 26:

2 25). Dunning (1988: 21) arafından gelişirilen ve OLI paradigası olarak nielenen eklekik uluslararası ürei eorisi, çokuluslu şirkelerin doğrudan yaırı kararı alırken ülkiye (Ownership), konu (Locaion) ve içselleşire (Inernalizaion) avanajlarını bir arada sağlayan opsiyonları değerlendirdiğini öne sürüşür. Firanın sahip olduğu ülkiye avanajları arasında arka, paen, ölçek ekonoileri, eknolojik üsünlükler, ürei ve yönei odelleri yer alakadır. Pazar büyüklüğü, haadde kaynaklarına yakınlık, fakör aliyeleri ve bölgesel büünleşelere araf ola gibi özellikler, yaırıcıların aradığı konusal avanajlar arasında sayılabilir. Đçselleşire, yaırıcı firanın, sahip olduğu paen ve arka gibi üsünlükleri koruyabilek ve bu üsünlüklerin geirdiği üreici ranından faydalanabilek aacıyla doğrudan yaırı kanalıyla ülke pazarına giresidir. Bu sayede yaırıcı fira, ürei fonksiyonlarını büünleşiriş; ürei ve edarik zincirinin aruz kalabileceği dışsal riskleri asgari düzeye indiriş olacakır. Teorik olarak bakıldığında DYSY yi belirleyen fakörler konusunda a bir fikir birliği sağlanaaakla birlike, bu eorilerin birbirini aalayıcı nielike olduğu görülekedir. DYSY ye yönelik poliikaların belirlenesi için doğrudan yaırıların geleceke nasıl bir seyir izleyeceğinin ahin edilesi gerekekedir. Türkiye 198 li yıllarda, ihal ikaeci sanayileşe sraejisi yerine ihracaa dönük sanayileşe sraejisini beniseyerek dünya ekonoisi ile büünleşeye başlaışır. Ticare engellerini azalarak ülkenin dışa açılıını gelişireyi hedefleyen siyasi oorie, hayaa geçirdiği düzenleelerle al ve seraye akıları üzerindeki konrolünü hafifleişir da yürürlüğe giren Türk Parası Kıyeini Korua Hakkında 32 Sayılı Karar ile yabancı seraye harekelerinin önündeki kısılaalar azalılışır. Liberal ikisadi poliikaların gelişirdiği yaırı oraı ile 199 lı yıllarda Türkiye ye gelen yıllık doğrudan yaırı ikarı oralaa 1 ilyar dolar civarında seyreişir (DPT, 28). Küresel doğrudan yaırı girişleri içindeki payı düşük seviyelerde seyreden Türkiye, 21 yılı sonrasında hız verdiği özelleşire uygulaaları ile doğrudan yaırı girişlerini arırışır. Türkiye ye gelen doğrudan yaırıların 26 yılı iibariyle, 2,1 ilyar dolar olduğu görülekedir (YASED, 27: 5). 199 dan 26 yılına kadar Türkiye de doğrudan yaırıların belirleyicileri olarak alınan GSYĐH, dışa açıklık, işgücü aliyei ve enflasyonun DYSY üzerindeki ekilerini araşıran bu çalışada, öncelikle DYSY ile ilgili eel kavralar açıklanarak, çokuluslu şirkelerin başka ülkelerde yaırı-ürei faaliyelerini ve farklı yaırı ürlerini açıklaaya yönelik eorilere değinilişir. DYSY girişlerini ekileyen fakörlere değinilerek DYSY nin belirleyicileri kurasal düzeyde oraya konuşur. Ayrıca, ilgili apirik lieraür özelendiken sonra çalışada kullanılan odel ve değişkenler anıılışır. Son olarak, Türkiye ye gelen DYSY üzerine yapılan ekonoerik analiz ile DYSY nin eel belirleyicileri espi edileye çalışılışır. Bu çerçevede, Johansen çoklu eşbüünleşe ahin yönei kullanılarak uzun döne ilişkiler ahin ediliş ve buradan harekele, Haa Düzele Modeli yardııyla kısa döne ilişkileri araşırılışır. Çalışa, odelin ahin edilesi ile elde edilen sonuçlar ve bu sonuçlar ışığında oluşurulan poliika önerileri ile aalanakadır. LĐTERATÜR ĐNCELEMESĐ DYSY nin belirleyicileri üzerine çok geniş ve aynı zaanda arışalı bir lieraür bulunakadır. DYSY yi ekileyen fakörleri genişleen ve değişik açılardan ele alan araşıracılar oluşur. DYSY yi ekileyen fakörlere ilişkin lieraürü özeleyen Chakrabari (21: 91-92), bu fakörleri piyasa haci, işgücü aliyei, icare engelleri, büyüe oranı, dışa açıklık, icare açığı, döviz kuru ve vergi şeklinde sınıflandırışır. UNCTAD ise, 1998 yılı Dünya Yaırı Raporu nda, DYSY yi ekileyen fakörleri ekonoik (pazara, kaynağa veya ekinliğe odaklı), poliik ve yaırı oraına ai fakörler olarak üç al başlık alında sınıflandırışır (UNCTAD, 1998: 91). Pazar arayan uluslararası yaırıcılar için en iyi alernaif büyük bir pazara sahip ülkelerdir. Pazarın büyüklüğü, ev sahibi ülkenin GSYĐH veya kişi başına GSYĐH si ile ölçülekedir. Piyasa haci hipoezi, ölçek ekonoisinden faydalanabile ve kaynakların ekin kullanıı için büyük bir piyasanın gerekliliği görüşünü desekleekedir (Chakrabari, 21: 97). Piyasa büyüklüğünün, DYSY üzerindeki ekisini belirleek aacıyla 196 lı yıllardan günüüze, çeşili araşıralar gerçekleşirilişir. Örneğin, Scaperlanda ve Mauer (1969) yapış oldukları çalışada, piyasa büyüklüğünün öneli olduğuna ilişkin kanılar elde eişlerdir. Daha sonra Roo ve Ahed (1979) in gelişeke olan ülkelere ilişkin yapış oldukları çalışada da aynı sonuca ulaşılışır. Yine, Kravis ve Lipsey (1982) yapıkları çalışada, ev sahibi ülkenin piyasa büyüklüğünün, çokuluslu şirkelerin yerleşi yeri kararı üzerinde öneli bir ekiye sahip olduğunu gözleleişlerdir. Bunun dışında Schneider and Frey (1985) az gelişiş ülkelerdeki DYSY ye ilişkin yapış oldukları çalışada piyasa büyüklüğünün öneli bir fakör olduğu sonucuna ulaşışlardır. Aynı şekilde, Shasuddin (1994), Billingon (1999), Obwona (21), Chakrabari (21), Bouoiyour (23) ve Krisjansdoir (25) arafından yapılan çalışalarda benzer sonuçlara ulaşılışır. Piyasa büyüklüğüne ilişkin genel kanı bu değişkenin DYSY yi poziif yönde ekileyen öneli bir belirleyici olduğu yönündedir. DYSY nin ekonoik belirleyicileri arasında en arışalı olanı, işgücü aliyeleridir. Ucuz işgücünün yabancı yaırılar için bir cazibe unsuru olduğu genel kabul gören bir görüşür. Örneğin, Saunders (1982), Schneider ve Frey (1985), Shasuddin (1994) ve Hazius (2) arafından yapılan çalışalarda, daha yüksek ücrelerin DYSY yi caydırdığı sonucuna ulaşılışır. Bununla birlike, düşük ücrelerin DYSY yi cezbeede ekili olaayacağını ya da ikisi arasında öneli bir ilişkinin oladığını savunan görüşler de bulunakadır. Caves (1974), Nankani (1979) ve Swedenborg (1979), reel ücrelerle DYSY arasında poziif ve öneli bir ilişki olduğu sonucuna ulaşakla birlike Wheeler ve Mody (1992) bu iki değişken arasında iala sanayinde çok zayıf bir poziif ilişki olduğunu oraya koyuşlardır (Chakrabari, 21: 97). DYSY ile ücreler arasında doğrudan

3 bir ilişkinin olayacağını ileri süren görüşler, işgücünün ürei sürecinde serayeye oranla giderek daha az pay alası ve yabancı yaırıcıların ücrelerden çok işgücü verililiğini dikkae alası gibi nedenlere dayandırılarak açıklanakadır (Gövdere, 23: 3; Larudee ve Koechlin, 1999). Bir ülkenin dış icare haci/gsmh oranı ile ölçülen dışa açıklık derecesi de doğrudan yaırıları ekileekedir. Yaırıların, icare edilebilir sekörlere yöneldiği görüşünden harekele, dışa açıklık oranı yüksek olan ülkelerin daha fazla yabancı yaırı çekeceği kabul edilekedir. Kravis ve Lipsey (1982) ile Edwards (199) ülkenin dışa açıklık derecesinin, DYSY üzerinde, güçlü bir poziif ekiye sahip olduğu sonucuna ulaşışlardır. Schiz ve Bieri (1972) ise, dışa açıklık ve DYSY arasında zayıf bir poziif ilişki bulgusuna ulaşırken Wheeler ve Mody (1992), elekronik sanayiinde zayıf bir negaif ilişki, iala sanayiinde ise güçlü bir ilişki olduğu bulgusuna ulaşışlardır (Chakrabari, 21: 1). Ev sahibi ülkenin para biriindeki bir değerlene ve değer kaybını göseren döviz kurları da bu ülkedeki ükeicilerin saın ala gücünü değişirerek yerel piyasaya dönük doğrudan yabancı seraye girişini ekiyecekir. Örneğin döviz kurundaki reel değer kaybı, daha ucuz hale gelen yerli işgücüne yönelik avanaj sağlaa iseğiyle ülkeye seraye akışını arırabilir. Çünkü karşılaşıralı ürei aliyeleri gibi belirleyiciler reel döviz kuruyla yakından ilişkilidir (Güngör, 22: 76). DYSY daha çok çokuluslu şirkelerce yapılaka ve bu şirkelerde çok sayıda ülkede faaliye göserdikleri için, çok sayıda para birii ile çalışak duruundadırlar. Bundan dolayı, döviz kurlarındaki harekelilik ve belirsizliklerin, söz konusu firaların he karlılığını, he de ürei yeri ercihlerini ekileesi beklenecekir (Gövdere, 23: 7). Teorik olarak böyle bir bekleninin varlığına rağen DYSY ile döviz kurları arasındaki ilişkilerin araşırıldığı apirik çalışalarda a bir fikir birliğine varılaaışır. Edwards (199), yapığı çalışada döviz kurundaki değişelerin DYSY yi poziif ekilediği sonucuna ulaşırken Froo ve Sein (1991) ise negaif yönde ekilediği sonucuna ulaşışlardır. Diğer yandan Sader (1993) ile Tuan ve Eer (1999) arafından yapılan çalışalarda ise bu iki değişken arasında öneli bir ilişki bulunaaışır. Ticare engellerinin de DYSY nin belirleyicileri arasında yer aldığı genel kabul görekle birlike, bu konu da arışalıdır. Tarife farklılığı hipoezine göre, icaree konulan engeller söz konusu ülkeye ürün ihracaını zorlaşırdığı için, firalar o ülke içinde yaırıa yönelekedirler. Koruacı poliikalar, he ürei aliyelerini, he de fiyaları yükselerek, onopol karlarını yükselici bir eki yapabilekedir (Gövdere, 23: 8). DYSY yi ekileyen fakörler arasında öneli olan bir diğeri ise, icare açığı olarak göserilekedir. Torissi (1985) icare fazlasının, dinaik ve sağlıklı bir ekonoinin gösergesi olduğunu, bu nedenle de, DYSY yi eşvik eiğini belirekedir. Bu alanda yapılan diğer çalışalar da, aynı yönde bulgular oraya koyuşur. Örneğin, Schneider ve Frey (1985) ile Hein (1992) icare fazlası ve DYSY arasında güçlü bir poziif ilişkinin bulunduğuna işare eişlerdir (Chakrabari, 21: 1). DYSY üzerindeki ekisi olan bir diğer ekonoik fakör de büyüedir. Daha hızlı büyüyen ekonoiler, firalara nispi olarak daha iyi fırsalar sunakadır. Bir başka ifade ile, daha iyi kar olanakları sağlaakadırlar. Bu iki değişken arasındaki ilişkileri araşıran Bandera ve Whie (1968), Lunn (198), Schneider ve Frey (1985) ve Cule (1988) büyüenin, DYSY üzerinde öneli bir poziif ekiye sahip olduğunu gözleleişlerdir (Chakrabari, 21: 11). Bununla birlike, farklı sonuçlara ulaşan yazarlar da vardır. Örneğin, Nigh (1985) büyüenin DYSY üzerindeki ekisini gelişiş ve gelişeke olan ülkeler açısından karşılaşıralı olarak inceleiş ve gelişiş ülkeler için zayıf, az gelişiş ülkeler için güçlü bir ilişki bulunduğu sonucuna ulaşışır. Ekonoik fakörler dışında yaırı kararını ekileyen bir diğer eken grubu da poliik fakörlerdir. Ekonoik, siyasi ve sosyal isikrar, yabacı yaırılar için önelidir. Ekonoik isikrar, yaırı yapılacak ülkenin evcu ve gelecekeki ekonoik gösergelerinin ekonoik riskleri uygun yaırı oraını sağlayacak şekilde en düşük seviyede ua kabiliyeine sahip olası anlaına gelekedir. Ekonoik gelişelerin öngörülebilir sınırlar içinde gerçekleşesi duruunda yaırıcı kendisini güvende hissedecekir. Aynı duru siyasi isikrar için de geçerlidir (Kayak, 25: 88). Para arzı üzerindeki ekonoik baskıyı hesaba kaak için enflasyon oranı çoğu zaan ekonoik isikrarın bir gösergesi olarak kullanılakadır. Obwona (21) yabancı yaırıcıları Uganda da yaırı yapaya ien eel fakörleri inceleniş ve analiz sonucunda ekonoik ve poliik isikrarın ü diğer özendirici fakörlerden daha ekili olduğu sonucuna ulaşışır. Aynı şekilde Bajo-Rubia ve Sosvilla- Rivero (1994) Đspanya ve Yih Yun Yang vd. (2) de Avusurya için yapıkları analizlerde, yüksek enflasyonun ev sahibi ülkenin akroekonoi poliikasındaki belirsizliği yansıığını ve bu nedenle doğrudan yaırıları caydırdığı sonucuna ulaşışlardır. Yaırı kararı alınırken gözeilen diğer bir poliik fakör de vergi poliikalarıdır. Yaırılar ve karlar üzerindeki aşırı vergi yükü, çokuluslu şirkelerin ev sahibi ülkeye yaırı yapasını engelleyecekir. Vergi yükü karlar yanında, ana şirke ile bağlı şirke arasındaki her ürlü para ransferini içerekedir. Özelleşire poliikaları da hüküein, he devlein ekonoideki ağırlığı ile ilgili he de serbes piyasanın işleyişi ile ilgili avrını göserdiğinden dolayı yabacı yaırılar için öne arz eekedir. Özelleşire uygulaalarının ana hedeflerinden birisi, ülkiyein el değişiresi yoluyla rekabein sağlanasıdır. Özelleşire prograları, DYSY nin giderek Lain Aerika, Ora ve Doğu Avrupa ülkelerine kayasında öneli bir fakördür (Sabır, 22: 5). Yabancı yaırıcıların belirli bir süre gelir vergisinden uaf uulası, ihal eiği ara alların gürük vergisi indirileri ve sübvansiyonlar gibi ali eşviklerin yabancı yaırı için

4 ülkenin çekiciliğini arırdığı düşünülekedir. Ancak, yapılan araşıralar, ekonoik karlılıkan çok ali karlılığı düşünen yaırıcılar isisna olarak değerlendirilirse, ülkenin poliik ve ekonoik koşullar bakıından cazip olaası duruunda ali eşviklerin bunu elafi edeeyeceği yönündedir (Efe, 22: 17). Teşvikler yabancı serayeyi çekeke ek başına ekili değildir. Yaırı eşviklerinin ekinliğini azalan öneli bir fakör, her gelişeke olan ülkenin farklı ölçülerde de olsa eşvik edbirleri uygulaaka olasıdır (Duran, 22: 71-72). Birçok ülke üzerine yapılış çok sayıda çalışa olasına rağen, DYSY yi belirleyen değişkenlerin işare ve büyüklülüklerinin ülke ve sekörlere göre farklılık arz eiği görülekedir. DYSY nin farklı bakış açıları ile ele alındığı bu çalışalarda elde edilen sonuçların farklılığının, ülkelerin sahip olduğu farklı ekonoik, poliik ve sosyal şarlardan kaynaklandığı görülekedir. Farklı ülkeler üzerine yapılan apirik lieraürü bu şekilde özelediken sonra DYSY nin belirleyicilerine ilişkin Türkiye üzerine yapılan çalışalara bakıldığında, Özağ (1994) arafından yapılan çalışa göze çarpakadır. Bu çalışada döneine ilişkin yıllık veriler kullanılarak DYSY yi ekileyen fakörler araşırılışır. GSMH, Đşgücü aliyei, reel döviz kuru ve yaırı eşviklerinin bağısız değişken olarak alındığı bu çalışada, GSMH ve eşviklerin DYSY yi poziif, reel döviz kuru ve işgücü aliyelerinin ise negaif ekilediği sonucuna ulaşılışır. Taoğlu ve Glaiser (1998) in yapığı bir çalışada ise Türkiye ye yaırı yapan 98 yabancı fira yöneicisine anke uygulanış ve Türkiye yi ercihlerinde ekili olan en öneli fakörler sorgulanışır. Bunun için piyasa büyüklüğü, ekonoinin büyüe hızı, poliik ve ekonoik isikrar, alyapı yaırılarının düzeyi, kalifiye işgücü olanakları, yabancı yaırılara karşı hüküe arafından yürüülen poliika, eşvikler, ulaşı ve haberleşe aliyeleri, karların ransfer edilebilirliği gibi fakörler kullanılışır. Çalışada, Türkiye nin sahip olduğu yerleşi yeri fakörlerinin nispi önei, yaırı yapan firanın hangi ülkeye ai olduğu ve yapılan yaırıın piyasaya giriş biçiine göre değişiği sonucuna ulaşılışır. Erdal ve Taoğlu (22) arafından yapılan bir başka çalışada da döneine ilişkin yıllık veriler kullanılarak DYSY, GSMH, büyüe oranı, ihracaın ihalaa oranı, döviz kuru değişkenliği ve faiz oranı değişkenleri arasındaki uzun döneli ilişkiler araşırılışır. Çalışa sonunda ele alınan değişkenlerden GSMH, büyüe oranı, alyapı yaırıları ve dışa açıklık oranı ile DYSY arasında poziif yönlü, faiz oranı ve döviz kuru ile DYSY arasında negaif yönlü uzun döne ilişkisi espi edilişir. Alıcı ve Ucal (23) arafından yapılan bir çalışada Türkiye ye gelen DYSY, ihraca ve büyüe arasındaki nedensellik ilişkisi incelenişir. 1981:1-22:4 döneine ilişkin yapılan analiz sonucunda ihracaaki büyüenin çıkıdaki büyüenin Granger nedeni olduğu faka ihracaaki büyüe ve çıkıdaki büyüe ile doğrudan yaırılar arasında herhangi bir nedenselliğin oladığı oraya konuşur. Deichann vd. (23) arafından 1995 yılında Türkiye de faaliye göseren 293 yabancı fira üzerine yapılan çalışada ülkenin kalkınışlık düzeyi, alyapı ikanları, ulaşı ikanları, kalifiye işgücü olanakları, banka kredilerinin ikisadi faaliye içindeki payı, arısal üreiin ekonoi içindeki payı ve kau yaırılarının GSYĐH içindeki payı açıklayıcı değişken olarak kullanılışır. Çalışa sonucunda DYSY ile gelir seviyesi, alyapı olanakları ve kalifiye işgücü değişkenleri arasında poziif yönlü bir ilişki espi edilirken, kalifiye işgücündeki yeersizlikler, arıın ekonoideki payı ve kau yaırılarının GSYĐH içindeki payı ile DYSY arasında negaif yönlü bir ilişkinin olduğu sonucuna ulaşılışır. Yukarıda özelenen çalışaların dışında Dursun (24: ) arafından yapılan dokora ezinde Türkiye ye yönelik doğrudan yaırıları belirleyen fakörler dönei için analiz edilişir. Kişi başına GSMH ve reel ücre değişkenlerine ilave olarak enflasyon belirsizliğinin de açıklayıcı değişken olarak kullanıldığı çalışa sonucunda kişi başına GSMH ile reel ücre değişkenlerinin doğrudan yaırılar üzerindeki ekisi poziif olarak bulunuşur. Çalışada düşük ücrelerin Türkiye için doğrudan yaırıları çeken bir unsur oladığı ifade edilişir. Ayrıca çalışada enflasyonun, enflasyon belirsizliğini arırdığı; enflasyon belirsizliğinin ise doğrudan yaırılar üzerinde olusuz bir eki yaraığı sonucuna ulaşılışır. Türkiye ye ilişkin çalışalara bakıldığında DYSY yi ekileyen fakörleri genişleen ve bu fakörleri değişik açılardan ele alan çok sayıda çalışanın olduğu görülekedir. Bu çalışada Türkiye için farklı bir veri sei ve çok değişkenli koenegrasyon ve haa düzele odeli kullanılarak DYSY nin belirleyicileri araşırılışır. EKONOMETRĐK ANALĐZ Model ve Değişkenler DYSY nin Türkiye deki belirleyicilerinin araşırıldığı bu çalışada DYSY, piyasa büyüklüğü, ülkenin dış icaree açıklık oranı, işgücü aliyei ve enflasyon ile açıklanaya çalışılışır. DYSY nin eel belirleyicilerini ahin eeye yönelik oluşurulan fonksiyon için çif logariik kalıpa bir odel kuruluşur. Çif logariik kalıp, araşıracıya ahin edilen kasayıların esneklik olarak yorulanabilesi açısından büyük bir avanaj sağlaası nedeniyle ercih edilekedir. Bu bağlada kurulan odelde DYSY nin ele alınan değişkenlere karşı esneklik kasayıları hesaplanacakır. Apirik analizin odeli ve bu odele ilişkin değişkenler aşağıdaki gibidir: LnFDI =β + β 1LnGDPSA +β 2LnINF + β 3LnOPENSA + β 4LnWAGE + µ (3.1)

5 LnFDI =a +a 1 µ -1 + a2 LnGDPSA -i+ a3 LnINF -i + a4 LnOPENSA -i + a5 LnWAGE -i + a6 LnFDI -i+ε 1 (3.2) 199:1-26:4 döneini (1) kapsayan üçer aylık verilerin kullanıldığı çalışada Türkiye ye giren doğrudan yabancı seraye verileri (FDI), piyasa büyüklüğünün ekisini ölçek üzere GSYĐH (GDP), işgücü aliyeinin ekisini yansıak üzere reel ücre endeksi (WAGE), dışa açıklık oranının ekisini ölçek üzere ihalaın GSYĐH ye oranı (OPEN) ve ekonoik isikrarın bir ölçüsü olarak opan eşya fiyaları endeksi (ENF) verileri ele alınışır. Çalışada kullanılan serilerin döneindeki seyri EK-1 de verilişir. (3.1) uzun döne ve (3.2) ise kısa döne DYSY girişine ilişkin denkleleri göserek üzere, GDP ve OPEN değişkenlerinin kasayılarının beklenen işarei poziif iken WAGE ve ENF değişkenlerinin beklenen işarei negaifir. Bu çalışada kullanılan veriler, TCMB elekronik veri dağıı sisei ve IFS (Inernaional Financial Saisics) Kuruu nun web siesinden sağlanışır. TCMB elekronik veri dağıı siseden orijinal hali 1997=1 olan reel ücre endeksi ve orijinal hali 1968=1 olan opan eşya fiyaları endeksi verilerle uyulu olası açısından, arafıızdan 199=1 bazlı hale dönüşürülüşür. Analizde kullanılan odelin sebolleri Tablo 1 de anıılakadır. Sebol Tablo 1: Modeldeki Seboller ve Anlaları Anlaı ve Ölçü Birii FDI Doğrudan Yabancı Seraye Yaırıları (ilyon $) GDP Gayri Safi Yuriçi Hasıla (ilyon $) INF Topan Eşya Fiyaları Endeksi (199=1) WAGE Reel Ücre Đndeksi (199=1) OPEN SA Đhalaın GSYĐH ye Oranı ((Đhala/GSYĐH)*1) Mevsisel Düzele (SA-Seasonal Adjusen) Ln Logaria Fonksiyonu, LnX=LOG(X) Birinci Fark Đşlecisi, LnX=D(LnX) µ -1 Uzun Döne DYSY ye ilişkin Regresyondan Elde Edilen Arık Terilerin Bir Döne Gecikesi (ECT-Haa Düzele Terii) 1 Ele alınan değişkenlere ilişkin verilere 199:1-26:4 iibariyle ulaşılabildiği için araşıra dönei bu şekilde belirlenişir.

6 Analiz için kullanılan serilerin üçer aylık olası nedeniyle evsisel eki içerip içerediğine kukla değişken yöneiyle bakılış ve GDP ve OPEN serilerinde evsisellik gözlenişir. Bu nedenle, söz konusu seriler TRAMO-SEATS (2) yöneiyle evsiselliken arındırılarak analize dahil edilişir. Analizler, Econoeric Views 5.1 pake prograı yardııyla yapılışır. Modeldeki değişkenler arası ilişkileri araşırada kullanılan 3.1 nolu denklein ahin edilebilesi için, öncelikle değişkenlerin durağan olası gerekekedir. Zaan serilerinin durağan olası, oralaası ile varyansı zaan içinde değişeyen ve iki döne arasındaki orak varyansı bu orak varyansın hesaplandığı dönee değil de, yalnızca iki döne arasındaki uzaklığa bağlı olan olasılıklı bir süreci ifade eekedir (Gujarai, 21: 713). Herhangi bir zaan serisinin durağan olup oladığı, yapılan çalışaların büyük çoğunluğunda biri kök esiyle sınanakadır. Biri kök üzerine yapılan çalışalarda, biri kök içeren değişkenlerin EKK yönei ile ahin edilesi halinde güvenilir olayan sonuçlara yol açacağı beliriliş ve bu duru sahe regresyon olarak ifade edilişir. Dolayısıyla değişkenler arasında ekonoerik olarak anlalı ilişkiler elde edilebilesi için, analizi yapılan serilerin durağan seriler olası gerekekedir. Durağanlığı sağlaak aacıyla uygulanan fark ala işlei ise, serilerde bilgi kaybına yol açakadır. Bunu önleek aacıyla eşbüünleşe yönei kullanılakadır. Durağan olayan serilerin doğrusal kobinasyonlarının uzun dönede durağan olasını ifade eden eşbüünleşe ilişkisinin araşırılabilesi için, büün değişkenlerin aynı erebeden durağan olası gerekir (Enders, 1995: ). Zaan serilerinin durağanlığı, liaraürde bulunan çeşili yöneler kullanılarak es edilekedir. Bu çalışada değişkenlerin durağanlıkları Dickey ve Fuller (1979, 1981) arafından gelişirilen DF-ADF biri kök esleri kullanılarak araşırılışır. Ancak bu biri kök esleri serilerde yapısal kırıla olası duruunda biri kökün varlığı konusunda sapalı sonuçlar verebilir. Bu sakıncayı giderek için Zivo ve Andrews (1992) biri kök esi kullanılışır. Bu esler sonucunda aynı erebeden durağan oldukları anlaşılan FDI, GDP, OPEN, INF ve WAGE serileri arasında uzun döneli ilişki olup oladığı, Engle-Granger yöneiyle es edilebilekedir (Engle ve Granger, 1987: ). Ancak araşırılan eşbüünleşe ilişkisinde n ane değişken varsa en çok (n-1) ade eşbüünleşik vekör olabileceğinden dolayı Johansen çoklu eşbüünleşe yönei kullanılış ve eşbüünleşik vekör sayısı araşırılışır (Johansen ve Juselius, 1988: ; 199: ). Johansen yöneinde eşbüünleşik vekör sayısı, özdeğerler (eigenvalues) kullanılarak log olabilirlik es isaisiğine dayanan iz isaisiği (race saisics) ve r sayıda eşbüünleşik vekörün r+1 sayıdaki alernaifi karşısında es edilesine dayalı aksiu özdeğer isaisiği (axiu eigenvalues saisics) ile bulunakadır. Johansen yöneiyle eşbüünleşik vekör sayısı ve uzun döne eşiliği belirlendiken sonra ilk aşaada (3.1 nolu denkle) elde edilen haa erilerinin bir döne gecikeli değeri haa düzele odelinde (3.2 nolu denkle) kullanılarak kısa döne ilişkileri araşırılaya çalışılışır. Analiz Sonuçları Biri Kök Tesi Sonuçları Değişkenler arasında ekonoerik olarak anlalı ilişkilerin espi edilesi için, daha önce de ifade edildiği gibi, serilerin durağan olası gerekekedir. Trend ve evsisellik içeren seriler durağan değillerdir. Bu nedenle, öncelikle serilerin evsisellik, sabi ve rend gibi deerinisik özelliklerine bakılış ve evsisellik gözlelenen seriler evsiselliken arındırılış olarak odele kaılışır. Tablo 2 de odelde yer alan değişkenlerin deerinisik bileşenlerine ilişkin sonuçlar yer alakadır. 2 Mevsilik ekilerin belirlenesinde ve serilerin evsisel ekilerden arındırılasında kullanılan çeşili yöneler bulunakadır. Bunlar; harekeli oralaalar yönei, evsisel kukla değişken yönei, üsel düzleşire yönei, CENSUS II, X11 yönei ve TRAMO-SEATS gibi yönelerden oluşakadır. Çalışaızda serilerin evsisel ekilerden arındırılası için TRAMO-SEATS yönei kullanılışır. Bu yönede evsisel düzleşire için ARIMA eelli bir odel oluşurularak serideki ilk bakışa gözleneeyen, gizli bileşenleri ayrışırılaka ve iniu oralaa haa karesi elde edilekedir. Goez ve Maravall (1996) arafından oraya konan ve Maravall (22, 25) arafından gelişirilen TRAMO ve SEATS prograları ile seri önce düzelileke ve ardından düzelilen ARIMA odeli bileşenlerine ayrılarak düzleşirilekedir. Yönele ilgili ayrınılı bilgi için bkz. Bozkur ( 27: 23-24).

7 Tablo 2: Değişkenlerin Deerinisik Özellikleri Değişkenler Sabi Trend S 1 S 2 S 3 LnFDI 4,84,36 -,451 (,71) -,34 (,171) -,26 (,293) LnGDP 1,43,14 -,29 (,8) -,519 -,338 LnOPEN 2,77,13,1 (,8),74 (,47) -,253 LnWAGE 4,498 -,3 -,26 (,26),2 (,91),16 (,434) LnINF 4,793,11,33 (,815),42 (,784),12 (,934) No: Kasayıların alında paranez içinde yer alan rakalar isaisiğinin olasılık değerlerini göserekedir. Tablo 2 incelendiğinde, ü değişkenlerin rend ve sabi değişkeni içerdiği gözlenekedir. Ayrıca, LnGDP ve LnOPEN dışındaki değişkenlerin evsisellik içerediği söylenebilir. Bu nedenle söz konusu değişkenler, evsisel düzeleye abi uularak, odele dahil edilişir. Modelde yer alan değişkenlere ilişkin deerinisik bileşen gerekliliği araşırıldıkan sonra, sokasik bileşen içerip içerediği, öncelikle DF biri kök esi kullanılarak es edilişir. Faka ahin edilen odelin haa erilerinde ookorelasyona raslanası duruunda, iniu SC (Schwarz Krieri) değerlerine ulaşılıncaya kadar bağılı değişkenin gecikeleri de eker eker odele ilave edilerek ADF biri kök esine başvuruluşur. Bu çerçevede yapılan biri kök eslerine ilişkin sonuçlar Tablo 3 e verilekedir. Tablo 3 e yer alan ADF biri kök esi sonuçları incelendiğinde, LnFDI, LnGDPSA, LnOPENSA, LnWAGE ve LnINF değişkenleri için ulak değer iibariyle ADF isaisiği, kriik değerden küçük olduğundan, serilerin bir biri kök içerdikleri, yani durağan oladıklarını ifade eden sıfır hipoezinin reddedileediği görülekedir. Çalışada kullanılan ü değişkenler düzeyleri iibariyle durağan değildir. Bu nedenle değişkenlerin birinci farkları alınarak ekrar biri kök eslerine abi uuluşur. Tablo 3: ADF Biri Kök Tesi Sonuçları Değişkenler ADF Tes Đsaisiği %5 Kriik Değer LnFDI -,87 (2)** LnGDPSA -2,3 ()** LnOPENSA -2,55 ()** LnWAGE -3,42 (8)** LnINF -2,62 ()** LnFDI -9,88 (1)* LnGDPSA -7,9 ()* LnOPENSA -7,95 ()* LnWAGE -2,4 (7)* LnINF -5,53 ()* No: Paranez içindeki değerler, Schwarz krierine göre ookorelasyonun bulunadığı iniu gecike uzunluklarını göserekedir. *, % 5 anlalılık düzeyinde sıfır hipoezinin reddini göserir. **, % 5 anlalılık düzeyinde sıfır hipoezinin kabulünü göserir. Durağanlaşıra işlei sırasında fark alınırken genellikle rend ve sabi kaybolakadır (Tarı, 25: 4). Bu nedenle, LNINF serisi haricindeki diğer serilerin grafikleri de sabi ve rend ekisinin oladığını göserdiğinden, bu değişkenlere ilişkin ADF esinde sabi ve rend konulaışır. Değişkenlerin birinci farkları iibariyle ADF biri kök esi sonuçları Tablo 3 e yer alakadır. Bu sonuçlar incelendiğinde, ADF esi için hesaplanan es isaisiği ulak değer olarak kriik değerleri aşığından, serilerin bir biri kök içerdikleri, yani durağan oladıklarını ifade eden sıfır hipoezinin reddedilerek alernaif hipoezin kabul edildiği görülekedir. Başka bir ifadeyle, çalışada kullanılan ü değişkeler birinci erebeden durağandır. Yapısal değişelerin varlığı duruunda, ADF gibi geleneksel biri kök eslerinin yanlış sonuçlar vereceği ve gerçeke durağan olan bir serinin durağan değiliş gibi görünebileceği lieraürde oldukça sık arışılakadır. Yapısal kırılanın serilerin durağanlığı üzerinde ekili olup oladığını araşırak aacıyla, Zivo ve Andrews (1992) in gelişirdiği yapısal biri kök esine

8 başvuruluşur. Zivo ve Andrews in önerdiği biri kök esine ilişkin birinci ve üçüncü odel (Model A ve Model C) (3) uygulanarak, yapısal kırılanın biri kök eslerine ekisi araşırılışır. Tablo 4, bu ese ilişkin sonuçları içerekedir. Tablo 4: Zivo-Andrews Biri Kök Tesi Sonuçları Model A Model C Değişkenler Tes Đsaisiği* %5 Kriik Değer Tes Đsaisiği* %5 Kriik Değer LnFDI -1,99 (23:4) -4, (22:1) -5,8 LnGDPSA -4.5 (23:2) -4,8-5. (21:2) -5,8 LnOPENSA (1994:4) -4, (1998:1) -5,8 LnWAGE -.82 (1994:1) -4, (21:2) -5,8 LnINF (1999:3) -4,8-3.6 (1999:1) -5,8 No: Paranez içindeki değerler olası kırıla zaanını göserekedir. *, es isaisiği α kasayısına ilişkin iniu değerlerini göserekedir. Zivo ve Andrews biri kök esinde Model A için serinin sabiinde (oralaasında) yapısal kırıla olan rend durağan bir süreç seklindeki alernaif hipoezine karşılık serinin biri kök içerdiği boş hipoezi es edilekedir. Tablo 4 en de görüldüğü gibi ü değişkenler için α kasayısına ilişkin isaisiği, % 5 anlalılık düzeyindeki kriik değerden küçükür. Dolayısıyla biri kökün varlığını ifade eden sıfır hipoezi reddedileeekedir. Buna göre ü seriler birinci dereceden enegredir yani I(1) dir. En geniş odel olan Model C de ise serinin sabiinde (oralaasında) ve eğiinde yapısal kırıla olan rend durağan bir süreç alernaif hipoezine karşılık serinin biri kök içerdiği boş hipoezi es edilekedir. Tablo 4 deki es sonuçlarına bakıldığında ü değişkenler için α kasayısına ilişkin isaisiği, % 5 anlalılık düzeyindeki kriik değerden küçükür. Dolayısıyla biri kökün varlığını ifade eden sıfır hipoezi reddedileeekedir. Yani C odeline göre de büün seriler birinci dereceden enegredir.yapılan biri kök esinin he A he de C odeli için verdiği genel sonuç yapısal kırılaların seriler üzerinde kalıcı ekiler bırakadığı ve büün serilerin I(1) olduğu yönündedir. Tü değişkenlerin aynı erebeden I(1) enegre olası, Johansen çoklu eşbüünleşe esini uygulayabilenin eel koşulunu sağlaakadır. Bu duruda, her biri ek başına durağan olayan serilerin doğrusal kobinasyonlarının durağan olup oladığı incelenebilir. Johansen Eşbüünleşe Analizi Sonuçları Bu çalışada kullanılan serilerin biri kök özellikleri incelendiken sonra, değişkenler arasında uzun döne ilişkisi olup oladığını es eek aacıyla Johansen çoklu eşbüünleşe esine başvuruluşur. Daha önce ADF ve Zivo-Andrews biri kök esleri uygulanarak birinci dereceden I(1) enegre olduğuna karar verilen büün değişkenler eşbüünleşe analizine dahil edilişir. Büün değişkenlerin aynı erebeden I(1) durağan olası, bu değişkenlerle kurulacak olan bir odelin, gerçek bir ilişkiyi yansıabileceği, yani sahe regresyon ola ihialinin düşük olduğunu göserekedir. Değişkenler arasındaki uzun döneli ilişkinin varlığı Johansen eşbüünleşe yöneiyle araşırılışır. Öncelikle ele alınan değişkenler arasında uygun gecike uzunluğunun belirlenesi aacıyla VAR odeli ahin ediliş ve bu odelden elde edilen iniu gecike uzunluklarına ilişkin ahin sonuçları Tablo 5 de özelenişir. Tablo 5: Johansen Eşbüünleşe Tesi Miniu Gecike Uzunluğu Lag LogL LR FPE AIC SC HQ NA 2.41e e * * e e * 1.31e-11* * e Zivo-Andrews esinde, yapısal kırılanın biri kök eslerini nasıl ekilediğini araşırak için üç odel gelişirilişir. Ancak, son odel, B odelinde var olan eğideki kırılanın ekisini de içerdiği için uygulaada yaygın olarak A ve C odelleri ercih edilekedir. Bizi çalışaızda da sadece Model A ve Model C es sonuçlarına yer verilekedir. Kullanılan bu odellerle ilgili ayrınılı bilgi için bkz EK-2.

9 e * kriere ilişkin seçilen gecike uzunluğu; LR: Olabilirlik oranı es isaisiği (% 5 düzeyinde); FPE: Son ahin haası krieri; AIC: Akaike bilgi krieri; SC: Schwarz bilgi krieri; HQ: Hannan-Quinn bilgi krieri. Tablo 5 incelendiğinde, AIC, LR, FPE değerlerinin 4 gecike için iniu değer verdiği ve SC ve HQ için ise 1 gecikenin iniu değer verdiği gözlenekedir. Üç krierin aynı gecikede iniu değer veresi üzerine, Johansen eşbüünleşe analizi için opial gecike uzunluğu 4 olarak alınışır. Tablo 6 da yer alan Johansen eşbüünleşe es sonuçları incelendiğinde, he aksiu öz değer esi, he de iz esi isaisiklerine göre, % 5 anlalılık düzeyinde, DYSY girişi (LnFDI), GSYĐH (LnGDPSA), dışa açıklık (LnOPENSA), reel ücre (LnWAGE) ve enflasyon (LnINF) arasında uzun döne ilişkisini ifade eden bir eşbüünleşik vekörün var olduğu görülekedir. Herhangi bir eşbüünleşik vekörün bulunadığını (r = ) öne süren sıfır hipoezi için aksiu özdeğer isaisiği 34,6; iz isaisiği ise 75,16 olarak hesaplanışır. Bu değerler, % 5 anlalılık düzeyinde aksiu özdeğer esi için 33,87 ve iz esi için 69,81 olan kriik değerlerden yüksekir. Bu nedenle eşbüünleşik vekör bulunadığını öne süren sıfır hipoezi her iki es arafından da reddedilişir. Bunun anlaı, bir eşbüünleşik vekörün var olduğudur. Ayrıca birden fazla eşbüünleşik vekörün var olduğunu göseren hipoezler de reddedildiğinden eşbüünleşik vekör sayısının 1 olduğu anlaşılışır. Tablo 6: Johansen Eşbüünleşe Tes Đsaisikleri Maksiu Öz Değer Tesi (Maxiu Eigenvalue Tes) Đz Tesi (Trace Tes) Boş ( H ) Hipoez Alernai f Hipoez Tes Đsaisiğ i % 5 Kriik Değeri Boş ( H ) Hipoez Alernaif Hipoez Tes Đsaisiği % 5 Kriik Değer r = r = r = r > r =1 r = r 1 r > r = 2 r = r 2 r > r = 3 r = r 2 r > r = 4 r = r 2 r > Bu sonuçlara göre, ele alınan döne iibariyle, doğrudan yaırılar, GSYĐH, dışa açıklık, ücreler ve enflasyon arasında uzun dönede bir ane eşbüünleşe ilişkisi vardır. Eşbüünleşe vekörü, doğrudan yaırı değişkeninin kasayısına göre noralize edildiğinde, değişkenler arasında aşağıda verilen ilişki elde edilişir. LnFDI= 5,11 LnGDPSA - 9,48 LnWAGE + 5,84 LnOPENSA,67 LnINF (3.3) (1.1649) ( ) ( ) (.27757) Johansen esi sonucunda elde edilen eşbüünleşe vekörüne ilişkin kasayıların işareleri beklenilere uygun çıkışır. Paraereler isaisiki açıdan anlalıdır ve odel bir büün olarak anlalıdır. Bu çerçevede, GSYĐH deki % 1' lik arış, doğrudan yaırılarda % 5,11 lik bir arışa neden olakadır. Reel ücre endeksinde eydana gelen % 1 lik arış ise doğrudan yaırıları % 9,48 azalakadır. Dışa açıklık değişkenindeki % 1 lik arış ise doğrudan yaırılarda % 5,84 lük bir arışa sebep olakadır. Ekonoik isikrarın bir gösergesi olarak alınan opan eşya fiyaları endeksindeki %1 lik arış ise doğrudan yaırıları %,67 azalakadır. Yani bu endekseki azalalar ekonoik isikrarı yansıaka ve doğrudan yaırıları ers yönde ekileekedir. Ayrıca ücreler ve enflasyondaki arışlar ürei aliyelerinde yükseleye neden olduğu için ülkenin rekabe gücünü azalakadır. Bu duruun, doğrudan yabancı yaırıları olusuz ekilediği görülekedir. Aynı şekilde piyasa büyüklüğünü göseren GSYĐH deki arış ve dışa açıklığı göseren ihalaın GSYĐH ye oranındaki arışların da doğrudan yaırıları özendirdiği görülekedir. Türkiye de piyasa büyüklüğü, işgücü aliyei ve dışa açıklık doğrudan yaırı girişini belirleyen çok öneli değişkenlerdir. Ekonoik isikrarın ise doğrudan yaırılar üzerindeki belirleyiciliği daha azdır. Haa Düzele Modeli Tahin Sonuçları Johansen eşbüünleşe esinin ilk aşaasında, uzun döneli eşbüünleşe ilişkisinin bulunasının ardından, ikinci aşaa olarak bu değişkenlerin kısa döneli davranışları, haa düzele odeli çerçevesinde ele alınışır. Haa düzele odelinde, bağılı değişkendeki değişe, açıklayıcı değişkenlerin durağan halleri ile gecikeli değerlerinin ve eşbüünleşe denkleinden elde edilen haa erileri serisinin gecikeli değerinin fonksiyonu olarak ifade edilekedir. Burada haa düzele eriinin kasayısı, bağılı değişkende kısa dönedeki dengesizliğin ne kadarının bir sonraki dönede düzelildiğini göserir. Haa düzele odelinde, değişkenler durağan oldukları

10 seviyeleriyle kullanılır. Bu bağlada ahin edilecek haa düzele odeli ve ahin sonuçları aşağıda verilekedir. LnFDI =a +a 1 µ -1 + (3.4) a 2 LnGDPSA -i+ a 3 LnINF -i + a 4 LnOPENSA -i + a 5 LnWAGE -i + 1 a 6 LnFDI -i+ε Haa düzele odelindeki aksiu gecike uzunluğu, dör olarak seçilişir. Bu çerçevede hesaplanan haa düzele odeline ilişkin sonuçlar Tablo 7 de özelenişir. Tablo 7: Haa Düzele Modeli Tahin Sonuçları Değişkenler Kasayı Sandar Haa T isaisiği c µ LnFDI(-1) LNFDI(-2) LNFDI(-3) LNFDI(-4) LNGDPSA(-1) LNGDPSA(-2) LNGDPSA(-3) LNGDPSA(-4) LNWAGE(-1) LNWAGE(-2) LNWAGE(-3) LNWAGE(-4) LNOPENSA(-1) LNOPENSA(-2) LNOPENSA(-3) LNOPENSA(-4) LNINF(-1) LNINF(-2) LNINF(-3) LNINF(-4) R 2 =.58 F hes = 2,75 Breusch-Godfrey LM Tesi (5)= 17,71 (,85)* *paranez içindeki değer Breusch-Godfrey LM esine ilişkin olasılık değerini göserekedir. Tablo 7 de yer alan haa düzele odeli sonuçlarına ilişkin yapılan esler, odelde herhangi bir sorun bulunadığına işare eekedir. Modelde bağılı değişkenin de gecikeli değeri yer aldığından ookorelasyon için DW esi yerine, Breusch ve Godfrey in gelişirdiği ookorelasyon esi kullanılış ve ookorelasyon oladığı sonucuna ulaşılışır. Ayrıca odelde, haa düzele eriinin kasayısı, beklendiği gibi negaif işareli ve isaisiksel olarak anlalı çıkışır. Söz konusu kasayının değeri, cari dönedeki dengesizliğin %,36 lık bölüünün bir sonraki dönede giderildiğini göserekedir. Bu duru odelin uzun döne dengesine ayarlana hızının 2,7 çeyrek döne (1/,36 = yaklaşık 2,7 çeyrek döne) olduğunu göserekedir. Kısa dönede doğrudan yaılarla sadece doğrudan yaırıların bir döne gecikeli değeri arasında anlalı bir ilişki olduğu görülekedir.

11 SONUÇ VE ÖNERĐLER Doğrudan yaırılara yönelik poliikaların belirlenesi için doğrudan yaırıların geleceke nasıl bir seyir izleyeceğinin ahin edilesi gereğinden harekele hazırlanış olan bu çalışada, ilgili lieraür göz önüne alınarak doğrudan yaırıların eel belirleyicileri ekonoerik odel yardııyla ahin edilişir. Uzun döne analiz sonuçlarına göre Türkiye de doğrudan yaırıların piyasa büyüklüğü, ücreler ve dışa açıklığa karşı esnekliğinin ekonoik isikrara göre fazla olduğu sonucuna ulaşılışır. Doğrudan yaırı girişleri beklendiği gibi piyasa büyüklüğü ve dışa açıklık değişkenlerinden poziif yönde ekilenirken işgücü aliyei ve ekonoik isikrar değişkenlerinden negaif yönde ekilenekedir. Bu sonuçlar beklenileriizle ve ekonoik eori ile de oldukça uarlıdır. Türkiye deki gelirin arası ve ülkenin dış icaree daha açık bir hale gelesi yabancı firalar arafından ülke ekonoisi için olulu gelişeler olarak değerlendirileke, yuriçi piyasanın genişleesi ve daha raha dış icare ikanları yabancı yaırıları cazip hale geirekedir. Bunun dışında ücreler, ürei sürecindeki aliyeleri yükseleke ve Türkiye nin rakip ekonoiler karsısındaki rekabe gücünü azalarak doğrudan yaırıları olusuz ekileekedir. Benzer şekilde enflasyon oranlarındaki arış da ekonoik isikrarsızlığın bir ölçüü olarak yorulanaka ve doğrudan yabancı yaırıları olusuz ekileekedir. Birçok gelişeke olan ekonoi gibi asarruf yeersizliği ile karşı karşıya bulunan Türkiye nin sürdürülebilir bir ekonoik büyüe için doğrudan yabancı yaırılara ihiyacı vardır. Başarısız poliikalar, isikrarsızlıklar ve icarein önündeki bir akı engeller nedeniyle sahip olduğu avanajların birçoğunu yeeri kadar kullanaayan Türkiye nin, daha çok yabancı seraye yaırıı çekebilek için ekonoik isikrarı sağlayarak güvenilir bir yaırı oraı oluşurası, dışa açıklığın önündeki görünez engelleri kaldırası ve verililiğe dayalı ücre siseine geçesi gereklilik arz eekedir. Özellikle ekonoik isikrar konusunda he yabancı he de yur içi yaırıcılara uygun bir yaırı oraının sağlanası için 26 yılından iibaren uygulanan enflasyon hedefleesi sraejisi büyük bir kararlılıkla sürdürülelidir. KAYNAKÇA ALICI, A. A. ve UCAL, M. Ş. (23). Foreign Direc Invesen, Expors And Oupu Growh Of Turkey: Causaliy Analysis, European Trade Sudy Group (ETSG) Fifh Annual Conference, (11-13 Sepeber 23 in Madrid Universiy): 1-17 BAJO-RUBIA, O. and SOSVILLA-RIVERO, S. (1994). An Econoic Analysis of Foreign Direc Invesen in Spain,, Souhern Econoic Journal, 61(1): BILLINGTON, N. (1999). The Locaion of Foreign Direc Invesen: An Epirical Analysis, Applied Econoics, 31(1): BOUOIYOUR, J. (23). The Deerining Facors of Foreign Direc Invesen in Morocco, hp://www.afhou.co/press6/172e12.pdf, ( ). BOZKURT, H. ( 27). Zaan Serileri Analizi, Bursa: Ekin Kiabevi. CANDEMĐR, A. (26). Türkiye de Doğrudan Yabancı Seraye Yaırılarını Ekileyen Fakörler: Bir Uygulaa, Cil I, Yased Yayınları. CHAKRABARTI, A. (21). The Deerinans of Foreign Direc Invesen: Sensiviy Analyses of Cross-Counry Regressions Kyklos, 54: DEICHMANN, J., KARIDIS, S. and SAYEK, S. (23). Foreign Direc Invesen In Turkey: Regional Deerinans, Applied Econoics, 35: DICKEY, D. A. and FULLER, W. A. (1979). Disribuion of he Esiaors for Auoregressive Tie Series wih a Uni Roo, Journal of Aerican Saisical Associaion, 74(366): DICKEY, D. A. and FULLER, W. A. (1981). Likelihood Raio Saisics for Auoregressive Tie Series wih a Uni Roo, Econoerica, 49(4): DPT (28). Teel Gösergeler, hp://ekuup.dp.gov.r/eg/28/ 1/v. 22.xls (4.5.28) DUNNING, J. H. (1988). The Theory of Inernaional Producion, The Inernaional Trade Journal, 3(1): DURAN, M. (22). Türkiye de Yaırılara Sağlanan Teşvikler ve Ekinliği, Ankara: Hazine Müseşarlığı Yayını. DURSUN, G. (24). Yabancı Doğrudan Yaırılar ve Belirleyicileri; Türkiye Analizi ( ), (Basılaış Dokora Tezi), Marara Üniversiesi Sosyal Bililer Ensiüsü. EDWARDS, S. (199). Capial Flows, Foreign Direc Invesen, and Deb- Equiy Swaps in Developing Counries, Naional Bureau of Econoic Research, Working Paper No: EFE, B.(22). Küreselleşe Sürecinde Doğrudan Yabancı Seraye Yaırılarının Analizi: Đzir Örneği, Đzir: Đzir Ticare Odası Yayını. ENDERS, W. (1995). Applied Econoeric Tie Series, New York: John Wiley and Sons Inc. ENGLE, R. F. and GRANGER, C. W. J. (1987). Co- Inegraion and Error Correcion: Represenaion, Esiaion, and Tesing, Econoerica, 55(2): ERDAL, F. and TATOĞLU, E. (22). Locaional Deerinans Of Foreign Direc Invesen In An Eerging Marke Econoy: Evıdence Fro Turkey, Mulinaional Business Review, 1(1): 1-7. FAETH, I. (25). Foreign Direc Invesen in Ausralia: Deerinans and Consequences, Ph.D. Thesis, The Universiy of Melbourne.

12 FROOT, K. A. and STEIN, J. C. (1991). Exchange Raes and Foreign Direc Invesen: An Iperfec Capial Markes Approach, Quarerly Journal of Econoics, 16: GÖVDERE, B. (23). Doğrudan Yabancı Seraye Yaırılarının Belirleyicilerinin Günüüzdeki Geçerliliği, Dış Ticare Dergisi, 28: GUJARATI, D. N. (21). Teel Ekonoeri (Çev. Üi Şenesen ve Gülay G. Şenesen), Đsanbul: Lieraür Yayıncılık. GÜNGÖR, B. (22). Gelişeke Olan Ülkelerde Uygulanan Yabancı Direk Seraye Poliikaları, Đkisa Đşlee ve Finans Dergisi, Kası: HATZIUS, J. (2). Foreign Direc Invesen and Facor Elasiciies, Europen Econoic Review, 44 (1): HYMER, S. H. (197). The efficiency of Mulinaional Corparaions, The Aerican Econoic Review, 6 (2): JOHANSEN, S. and JUSELIUS, K. (1988). Saisical Analysis of Coinegraion Vecors, Journal of Econoic Dynaics and Conrol, 12: JOHANSEN, S. and JUSELIUS, K. (199). Maxiu Likelihood Esiaion and Inference on Coinegraion - wih Applicaion o The Deand for Money, Oxford Bullein of Econoics and Saisics, 52(2): KAYMAK, H. (25). Yabancı Doğrudan Yaırıları Arırak Đçin Teşvikler Gerekli ve/veya Yeerli i?, Maliye Dergisi, 149: KRAVIS, I. B. and LIPSEY, R. E. (1982). The Locaion of Overseas Producion and Producion for Expor by U.S. Mulinaional Firs, Journal of Inernaional Econoics, 12: KRISTJANSDOTTIR, H. (25). Deerinans of Foreign Direc Invesen in Iceland, Research Paper, No: 15, Denark: Universiy of Copenhagen. KUTLAR, A. (1998). Bilgisayar Uygulaalı Ekonoeriye Giriş, Đsanbul: Bea Yayınları. LARUDEE, M. and KOECHLIN, J. (1999). Wages, Produciviy and Foreign Direc Invesen Flows, Journal of Econoic Issues, 33 (2): MOOSA, I. A. (22). Foreign Direc Invesen: Theory, Evidence and Pracice, New York: Palgrave Macillan. NIGH, D. (1985). The Effec of Poliical Evens on Unied Saes Direc Foreign Invesen: A Pooled Tie- Series Cross-Secional Analysis, Journal of Inernaional Business Sudies, 16(1): OBWONA, M. B. (21). Deerinans of Foreign Direc Invesen and Their Ipac on Econoic Growh in Uganda, African Developen Review, 13: ÖZAĞ, F. E. (1994). Ev Sahibi Ülke Açısından Yabancı Seraye Yaırılarını Ekileyen Fakörler ve Türkiye Üzerine Bir Uygulaa, Ekonoik Yaklaşı, 5 (12): ROOT, F. and AHMED, A. (1979). Epirical Deerinans of Manufacuring Direc Foreign Invesen in Developing Counries, Econoic Developen and Culural Change, 27: ROOT, F. R. (199). Inernaional Trade and Invesen, 6. ed., Souh-Wesern Publishing Co. SABIR, H. (22). Doğrudan Yabancı Seraye Yaırılarını Gelişeke Olan Ülkelere Yönlendirici Poliikalar, DTM Dergisi, Eki: 1-8. hp:// ondb/sabir.doc (4.5.28) SADER, F. (1993). Privaizaion and Foreign Invesen in he Developing World, , World Bank Working Paper, No:122. SAUNDERS, R. S. (1982). The Deerinans of Inerindusry Variaion of Foreign Ownership in Canadian Manufacuring, Canadian Journal of Econoics, 15: SCAPERLANDA, A.E. and MAUER, L.S. (1969). The Deerinans of U.S. Foreign Direc Invesen in he E.E.C., Aerican Econoic Review, 59: SCHNEIDER, F. and FREY, B. S. (1985). "Econoic And Poliical Deerinans Of Foreign Direc Invesen," World Developen, 13(2): SEYĐDOĞLU, H. (27). Uluslararası Đkisa: Teori Poliika ve Uygulaa, 16. Baskı, Đsanbul: Güze Can Yayınları. SHAMSUDDIN, A.F. (1994). "Econoic Deerinans of Foreign Direc Invesen in Less Developed Counries", Pakisan Developen Review, 33(1): TARI, R. (25). Ekonoeri, Gözden Geçiriliş ve Genişleiliş 3.Baskı, Đsanbul: Avcı Ofse. TATOGLU, E., and GLAISTER, K. W. (1998). Deerinans of Foreign Direc Invesen in Turkey, Thunderbird Inernaional Business Review, Vol. 4(3): TCMB (28). Elekronik Veri Dağıı Sisei, hp://cbf4.cb. gov.r/cb.hl (1.5.28) TUMAN, J. P. and EMMERT, C. F. (1999), "Explaining Japanese Foreign Direc Invesen in Lain Aerica, ", Social Science Quarerly 8(3): UNCTAD (1998). World Invesen Repor 1998: Trends and Deerinans, UN: New York and Cenova. VERNON, R. (1966), Inernaional Invesen and Inernaional Trade in he Produc Cycle, The Quarerly Journal of Econoics, 8: YASED (28). Uluslararası Doğrudan Yaırılar Değerlendire Raporu: Teuz 27, hp://www.yased.org.r/webporal/turkish/ isaisikler/ udyi/docuens /UDY Raporu-euz7.pdf (4.5.28)

13 YIH YUN YANG, J., GROENEWOLD, N. and TCHA, M. (2). The Deerinans of Foreign Direc Invesen in Ausralia, The Econoic Record, 76: ZIVOT, E. and ANDREWS, D.W.K. (1992). Furher Evidence on he Grea Crash, The Oil Price Shock, and The Uni Roo Hypohesis, Journal of Business and Econoic Saisics, 1(3):

14 EKLER EK-1: Çalışada Kullanılan Serilerin Dönei Eğilileri LNFDI LNGDPSA LNWAGE LNINF LNOPENSA EK-2: Zivo ve Andrews (1992:254) in yapısal kırılayı dikkae alan biri kök esleri için oluşurdukları üç odel aşağıdaki gibidir: Model A: k A A A A A Y = µ + θ DU ( λ) + β + α Y 1 + c j Y j + e j= 1 Model B: k B B B * B B Y = µ + β + γ DT ( λ) + α Y 1 + c j Y j + e j= 1 Model C: k C C C c * C C = µ + θ DU ( λ) + β + γ DT ( λ) + α Y 1 + c j Y j j= 1 Y + e * Eğer > T (λ) ise, DU ( λ) = 1, diğer durularda ; eğer > T (λ) ise, DT ( λ) = Tλ, diğer durularda olur. Burada =1,2,3.T olak üzere rend değişkenini, λ=t B /T göreli kırıla zaanını, T B kırıla yılını göserekedir. DU ve * DT, sabieki ve renddeki kırılayı göseren kukla değişkenlerdir. Đlk odel sabi eride görülen olası bir kırılayı, ikinci odel rendde bulunan olası bir kırılayı, üçüncü odel ise he sabieki he de renddeki yapısal kırılayı inceleekedir. EKK yöneiyle ahin edilen bu denkleelerde, yapısal biri kök esi için, α kasayısının isaisiksel olarak anlalı olup oladığı

15 es edilir. Bu es için gerekli olan kriik değerler, Zivo ve Andrews arafından oluşurulan ablolarda yer alakadır. Tes sonucunda elde edilen isaisiği ulak değer olarak kriik değerlerden küçükse serinin biri kök içerdiğini beliren sıfır hipoezi kabul edilekedir. Elde edilen isaisikleri ulak değer olarak kriik değerlerden büyükse sıfır hipoezi reddedileke ve serinin yapısal kırılayla birlike rend durağan olduğunu beliren alernaif hipoez kabul edilekedir.

Yükseköğretimin Büyümeye Etkisi: Eşbütünleşme Analizi The Effect of Higher Education on Growth: A Cointegration Analysis

Yükseköğretimin Büyümeye Etkisi: Eşbütünleşme Analizi The Effect of Higher Education on Growth: A Cointegration Analysis SESSION 2B: Kalkına 323 Yükseköğreiin Büyüeye Ekisi: Eşbüünleşe Analizi The Effec of Higher Educaion on Growh: A Coinegraion Analysis Ass. Prof. Dr. Mura Musafa Kuluürk (Çankırı Karaekin Universiy, Turkey)

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2005/14 http ://www.tek. org.tr

TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU. TARTIŞMA METNİ 2005/14 http ://www.tek. org.tr TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 5/14 hp ://www.ek. org.r TÜRKİYE DE FAİZ ORANI İLE DÖVİZ KURU ARASINDAKİ İLİŞKİ:FAİZLERİN DÜŞÜRÜLMESİ KURLARI YÜKSELTİR Mİ? Orhan Karaca Eki, 5 TÜRKİYE DE FAİZ ORANI

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 193

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 193 C.Ü. İkisadi ve İdari Bililer Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 21 193 TÜRKİYE DE KONSOLİDE BÜTÇE AÇIKLARIYLA-İÇ BORÇLANMA FAİZ ORANLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ: EKONOMETRİK BİR ANALİZ 1 Osan PEKER * ve Yasin ACAR **

Detaylı

The Impact of Custom Union on the Foreign Trade of Between Turkey and EU (15)

The Impact of Custom Union on the Foreign Trade of Between Turkey and EU (15) GOÜ. Ziraa Fakülesi Dergisi, 7, 4 (), 43-49 Gürük Birliğinin Türkiye nin Avrupa Birliği (5) İle Dış Ticarei Üzerine Ekileri Orhan Gündüz Keal Esengün - Tarı İl Müdürlüğü, Proje ve İsaisik Şubesi, Malaya

Detaylı

DOLAR/EURO PARİTESİNİN TÜRKİYE NİN İHRACATINA ETKİSİ: EKONOMETRİK BİR ANALİZ

DOLAR/EURO PARİTESİNİN TÜRKİYE NİN İHRACATINA ETKİSİ: EKONOMETRİK BİR ANALİZ Niğde Üniversiesi İ.İ.B.F Dergisi, 1, Cil:3, Sayı:, s.16-118. 16 DOLAR/EURO PARİTESİNİN TÜRKİYE NİN İHRACATINA ETKİSİ: EKONOMETRİK BİR ANALİZ Ce SAATCİOĞLU * Orhan KARACA ** ÖZET Türkiye ihracaını ağırlıklı

Detaylı

TÜRKİYE DE PARA TALEBİNİN İSTİKRARI VE SINIR TESTİ YAKLAŞIMIYLA ÖNGÖRÜLMESİ: 1985 2006

TÜRKİYE DE PARA TALEBİNİN İSTİKRARI VE SINIR TESTİ YAKLAŞIMIYLA ÖNGÖRÜLMESİ: 1985 2006 16 Erciyes Üniversiesi İkisadi ve İdari Bililer Fakülesi Dergisi, Sayı: 3, Ocak-Haziran 8, ss.15-46 TÜRKİYE DE PARA TALEBİNİN İSTİKRARI VE SINIR TESTİ YAKLAŞIMIYLA ÖNGÖRÜLMESİ: 1985 6 ÖZ Halil ALTAŞ *

Detaylı

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

24.05.2010. Birim Kök Testleri. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, Inroducory Economerics A Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama

Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracata Etkisi: Türkiye İçin Bir Uygulama YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2009 Cil:16 Sayı:2 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Döviz Kuru Belirsizliğinin İhracaa Ekisi: Türkiye İçin Bir Uygulama Prof. Dr. Recep TARI Kocaeli Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi

Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Etkisi Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (7) 2004 / 1 : 23-35 Enflasyonun Borsa Performansı Üzerindeki Ekisi Osman Karamusafa * Ayku Karakaya ** Öze: Bu çalışmanın amacı, enflasyon oranının

Detaylı

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri

Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök Testleri, Eşbütünleşme, Hata Düzeltme Modelleri Yıldız Teknik Üniversiesi İkisa Bölümü Ekonomeri II Ders Noları Ders Kiabı: J.M. Wooldridge, InroducoryEconomericsA Modern Approach, 2nd. ed., 2002, Thomson Learning. Zaman Serisi Modelleri: Birim Kök

Detaylı

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Marmara Üniversiesi İ.İ.B.F. Dergisi YIL 2007, CİLT XXII, SAYI 1 TÜRKİYE DE REEL DÖVİZ KURU İLE KISA VE UZUN VADELİ SERMAYE HAREKETLERİ İLİŞKİSİ Araş. Gör. Burcu KIRAN * Öze Bu çalışmada, reel döviz kuru

Detaylı

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi, Cil 3, Sayı 6, 2007, ss. 8 88. TÜRKİYE DE EKONOMİK BÜYÜME VE DÖVİZ KURU CARİ AÇIK ÜZERİNDE ETKİLİ MİDİR? BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Arş.Gör. Erman ERBAYKAL Balıkesir Üniversiesi

Detaylı

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH

İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Doğuş Üniversiesi Dergisi, (), 57-65 İŞSİZLİK VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİNDE ASİMETRİ ASYMMETRY IN THE RELATIONSHIP BETWEEN UNEMPLOYMENT AND ECONOMIC GROWTH Serve CEYLAN Giresun Üniversiesi İİBF, İkisa

Detaylı

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey

Şeyma Çalışkan Çavdar Yildiz Technical University ISSN : 1308-7444 scavdar@yildiz.edu.tr 2010 www.newwsa.com Istanbul-Turkey ISSN:1306-3111 e-journal of New World Sciences Academy 2011, Volume: 6, Number: 4, Aricle Number: 3C0085 SOCIAL SCIENCES Received: May 2011 Acceped: Ocober 2011 Şeyma Çalışkan Çavdar Series : 3C Yildiz

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜYÜME İLE İŞSİZLİK ORANLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜYÜME İLE İŞSİZLİK ORANLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ Ekonoetri ve İstatistik Sayı:2 2005-11-29 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜYÜME İLE İŞSİZLİK ORANLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ Dr.

Detaylı

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141

C.Ü. İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, 2010 141 C.Ü. İkisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cil 11, Sayı 1, 2010 141 BİR MALİYE POLİTİKASI ARACI OLARAK BORÇLANMA VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990 2009) Hali ÇİÇEK *, Süleyman GÖZEGİR ** ve

Detaylı

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik:

Hisse Senedi Fiyatlarıyla Yabancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Hisse Senedi Fiyalarıyla abancı İşlem Hacmi Arasında Nedensellik: Toda-amamoo aklaşımı Dr. Cüney AKAR Balıkesir Üniversiesi, Bandırma İİBF. Öze Bu çalışmada İsanbul Menkul Kıymeler Borsasında (İMKB) IMKB100

Detaylı

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI Türkiye Cumhuriye Merkez Bankası Sayı: 2010-8 / 24 Mayıs 2010 EKONOMİ NOTLARI TCMB Faiz Kararlarının Piyasa Faizleri Ve Hisse Senedi Piyasaları Üzerine Ekisi Mura Duran Refe Gürkaynak Pınar Özlü Deren

Detaylı

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ

PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ PETROL FİYATLARININ BORSA İSTANBUL SANAYİ FİYAT ENDEKSİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Yrd.Doç.Dr. Cüney KILIÇ Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Biga İ.İ.B.F., İkisa Bölümü Yrd.Doç.Dr. Yılmaz BAYAR Karabük Üniversiesi

Detaylı

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract

THE CAUSALITY RELATION BETWEEN CONSUMER CONFIDENCE AND STOCK PRICES: CASE OF TURKEY. Abstract Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Bahar 20, Cil:7, Yıl:7, Sayı:, 7:53-65 TÜKETİCİ GÜVENİ VE HİSSE SENEDİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ * Yusuf Volkan TOPUZ ** THE CAUSALITY

Detaylı

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama

Türkiye nin İthalat ve İhracat Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 3 Sayı: 2 Nisan 203 ss. 9-208 Türkiye nin İhala ve İhraca Bağımlılığı: Seçilmiş Ülke Örnekleri Üzerine Ampirik Bir Uygulama Dependency of Impor and Expor of

Detaylı

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ

TÜRKİYE DE ELEKTRİK TÜKETİMİ, İSTİHDAM VE EKONOMİK BÜYÜME İLİŞKİSİ Süleyman Demirel Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi Y.2011, C.16, S.1 s.349-362. Suleyman Demirel Universiy The Journal of Faculy of Economics and Adminisraive Sciences Y.2011, Vol.16,

Detaylı

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 33, Ağustos 2012 67

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 33, Ağustos 2012 67 Dulupınar Üniversitesi Sosyal Bililer Dergisi, Sayı 33, Ağustos 2012 67 TÜRKİYE DE PARA TALEBİ İSTİKRARLILIĞININ TESTİ: KAYAN PENCERELERDE SINIR TESTİ YAKLAŞIMI Veli Yılancı, Arş.Grv., İstanbul Üniversitesi,

Detaylı

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI

BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI BİRİM KÖK TESTLERİNDE YAPISAL KIRILMA ZAMANININ İÇSEL OLARAK BELİRLENMESİ PROBLEMİ: ALTERNATİF YAKLAŞIMLARIN PERFORMANSLARI Arş. Gör. Furkan EMİRMAHMUTOĞLU Yrd. Doç. Dr. Nezir KÖSE Arş. Gör. Yeliz YALÇIN

Detaylı

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ

KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ KONYA İLİ SICAKLIK VERİLERİNİN ÇİFTDOĞRUSAL ZAMAN SERİSİ MODELİ İLE MODELLENMESİ İsmail KINACI 1, Aşır GENÇ 1, Galip OTURANÇ, Aydın KURNAZ, Şefik BİLİR 3 1 Selçuk Üniversiesi, Fen-Edebiya Fakülesi İsaisik

Detaylı

TERS PARA İKAMESİ SÜRECİ VE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞI: TÜRKİYE ÖRNEĞİ. Burak DARICI Balıkesir Üniversitesi, Bandırma İİBF burakdarici02@hotmail.

TERS PARA İKAMESİ SÜRECİ VE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞI: TÜRKİYE ÖRNEĞİ. Burak DARICI Balıkesir Üniversitesi, Bandırma İİBF burakdarici02@hotmail. Doğuş Üniversiesi Dergisi, 1 (1) 9, 1-117 TERS PARA İKAMESİ SÜRECİ VE DÖVİZ KURU OYNAKLIĞI: TÜRKİYE ÖRNEĞİ REVERSE CURRENCY SUBSTITUTION PROCESS AND EXCHANGE RATE VOLATILITY: THE TURKISH CASE H. Mehe TAŞÇI

Detaylı

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1

Rasyonel Beklentiler Hipotezinin Testi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Çukurova Üniversiesi İİBF Dergisi Cil:17 Sayı:1 Haziran 2013 ss.17-35 Rasyonel Bekleniler Hipoezinin Tesi: Enflasyon, Faiz ve Kur 1 Tes of he Raional Expecaions Hypohesis: Inflaion, Ineres Rae and Exchange

Detaylı

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ

HİSSE SENEDİ FİYATLARI VE DÖVİZ KURU İLİŞKİSİ The Journal of Academic Social Science Sudies Inernaional Journal of Social Science Doi number:hp://dx.doi.org/10.9761/jasss2963 Number: 37, p. 399-408, Auumn I 2015 Yayın Süreci Yayın Geliş Tarihi Yayınlanma

Detaylı

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ *

İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferhat TOPBAŞ * İşsizlik ve İnihar İlişkisi: 1975 2005 Var Analizi 161 İŞSİZLİK VE İNTİHAR İLİŞKİSİ: 1975 2005 VAR ANALİZİ Ferha TOPBAŞ * ÖZET İşsizlik, birey üzerinde olumsuz birçok soruna neden olan karmaşık bir olgudur.

Detaylı

Ekonomik Büyüme İle Vergi Gelirleri Arasındaki İlişki: Sınır Testi Yaklaşımı 1

Ekonomik Büyüme İle Vergi Gelirleri Arasındaki İlişki: Sınır Testi Yaklaşımı 1 Ekonoik Büyüe İle Vergi Gelirleri Arasındaki İlişki: Sınır Testi Yaklaşıı 1 Öğr.Gör. İset Göçer Adnan Menderes Üniversitesi Arş.Gör. Mehet Mercan Hakkari Üniversitesi Öğr.Gör. Şahin Bulut Adnan Menderes

Detaylı

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi

Türkiye nin Kabuklu Fındık Üretiminde Üretim-Fiyat İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi TÜRK TARIM ve DOĞA BİLİMLERİ DERGİSİ TURKISH JOURNAL of AGRICULTURAL and NATURAL SCIENCES www.urkjans.com Türkiye nin Kabuklu Fındık Üreiminde Üreim-Fiya İlişkisinin Koyck Yaklaşımı İle Analizi Şenol ÇELİK*

Detaylı

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz

Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sektörü İçin Ekonometrik Bir Analiz Turizm Talebi ve Döviz Kuru Şokları: Türk Turizm Sekörü İçin Ekonomerik Bir Analiz Kuruluş BOZKURT Yrd. Doç. Dr., Adnan Menderes Üniversiesi Söke İşleme Fakülesi, Bankacılık ve Finans Bölümü kuriboz_48@homail.com

Detaylı

KİŞİ BAŞINA DÜŞEN GSYİH DEĞERLERİNE GÖRE TÜRKİYE DEKİ COĞRAFİ BÖLGELERİN VE GSYİH YI OLUŞTURAN SEKTÖRLERİN KÜMELENMESİ

KİŞİ BAŞINA DÜŞEN GSYİH DEĞERLERİNE GÖRE TÜRKİYE DEKİ COĞRAFİ BÖLGELERİN VE GSYİH YI OLUŞTURAN SEKTÖRLERİN KÜMELENMESİ KİŞİ BAŞINA DÜŞEN GSYİH DEĞERLERİNE GÖRE TÜRKİYE DEKİ COĞRAFİ BÖLGELERİN VE GSYİH YI OLUŞTURAN SEKTÖRLERİN KÜMELENMESİ Muaer YAYLALI () Erkan OKTAY () Yusuf AKAN (3) Öze: Bu çalışanın eorik kısında hiyerarşik

Detaylı

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ

TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ PĐYASALARI ÜZERĐNE ETKĐSĐ Cenral Bank Review Vol. 10 (July 2010), pp.23-32 ISSN 1303-0701 prin / 1305-8800 online 2010 Cenral Bank of he Republic of Turkey hp://www.cmb.gov.r/research/review/ TCMB FAĐZ KARARLARININ HĐSSE SENEDĐ

Detaylı

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ

ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ 45 ÜCRET-FİYAT SPİRALİ: TÜRK İMALAT SANAYİ ÖRNEĞİ Zehra ABDİOĞLU * ÖZET Bu çalışma Türkiye için 2005-2012 dönemi iibariyle ara malı, dayanıklı ükeim malı, dayanıksız ükeim malı, enerji ve sermaye malı

Detaylı

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012

Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Ankara e-posta: selma@kayalak.com. Geliş Tarihi/Received:30.05.2012 Türkiye de Fındık Üreim Alanlarının Armasında Deseklemelerin Ekisi Selma KAYALAK 1 Ahme ÖZÇELİK 2 1 Çanakkale Onsekiz Mar Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım Ekonomisi Bölümü, Çanakkale 2 Ankara Üniversiesi

Detaylı

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği

Borsa Getiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yöntemlerle Analizi: Türkiye Örneği Volume 4 Number 3 03 pp. -40 ISSN: 309-448 www.berjournal.com Borsa Geiri Oranı ve Faiz Oranı Arasındaki İlişkinin Doğrusal Olmayan Yönemlerle Analizi: Türkiye Örneği Yusuf Ekrem Akbaşa Öze: Bu çalışmada,

Detaylı

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi

Satın Alma Gücü Paritesinin Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbütünleşme Analizi 259-284 Saın Alma Gücü Pariesinin Azerbaycan, Kazakisan ve Kırgızisan İçin Geçerliliği: Birim Kök ve Eşbüünleşme Analizi Turhan Korkmaz Emrah İsmail Çevik ** Nüke Kırcı Çevik *** Öz Bu çalışmada Azerbaycan,

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ

TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ TÜRKİYE DE FAİZ, DÖVİZ VE BORSA: FİYAT VE OYNAKLIK YAYILMA ETKİLERİ Doç. Dr. Macide Çiçek Dumlupınar Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Öze Bu çalışmada Türkiye de devle iç borçlanma seneleri,

Detaylı

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR VE İHRACAT İLİŞKİSİ: GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER ÜZERİNE BİR NEDENSELLİK ANALİZİ

DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR VE İHRACAT İLİŞKİSİ: GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER ÜZERİNE BİR NEDENSELLİK ANALİZİ DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR VE İHRACAT İLİŞKİSİ: GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER ÜZERİNE BİR NEDENSELLİK ANALİZİ Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mceren2000@homail.com Fahri SEKER Yrd.

Detaylı

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ

AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ,, 15(),71-79 AYÇİÇEK VE SOYA YAĞI İTHALAT TALEBİNİN ANALİZİ Selim Adem HATIRLI Vecdi DEMİRCAN Ali Rıza AKTAŞ Süleyman Demirel Üniversiesi Ziraa Fakülesi Tarım

Detaylı

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama

Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Kocaeli Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Dergisi (6) 2003 / 2 : 49-62 Box-Jenkıns Modelleri ile Aylık Döviz Kuru Tahmini Üzerine Bir Uygulama Hüdaverdi Bircan * Yalçın Karagöz ** Öze: Bu çalışmada geleceği

Detaylı

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler

Dolar Kurundaki Günlük Hareketler Üzerine Bazı Gözlemler Dolar Kurundaki Günlük Harekeler Üzerine Bazı Gözlemler Türkiye Bankalar Birliği Ekonomi Çalışma Grubu Toplanısı 28 Nisan 2008, İsanbul Doç. Dr. Cevde Akçay Koç Finansal Hizmeler Baş ekonomis cevde.akcay@yapikredi.com.r

Detaylı

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu

Türkiye de Kırmızı Et Üretiminin Box-Jenkins Yöntemiyle Modellenmesi ve Üretim Projeksiyonu Hayvansal Üreim 53(): 3-39, 01 Araşırma Türkiye de Kırmızı E Üreiminin Box-Jenkins Yönemiyle Modellenmesi ve Üreim Projeksiyonu Şenol Çelik Ankara Üniversiesi Fen Bilimleri Ensiüsü Zooekni Anabilim Dalı

Detaylı

İMKB DE YABANCI İŞLEMLERİ VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ İLİŞKİSİ THE RELATIONSHIP BETWEEN FOREIGN INVESTMENTS AND STOCK RETURNS ON ISE

İMKB DE YABANCI İŞLEMLERİ VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ İLİŞKİSİ THE RELATIONSHIP BETWEEN FOREIGN INVESTMENTS AND STOCK RETURNS ON ISE Doğuş Üniversiesi Dergisi, 12 (2) 2011, 256-264 İMKB DE YABANCI İŞLEMLERİ VE HİSSE SENEDİ GETİRİLERİ İLİŞKİSİ THE RELATIONSHIP BETWEEN FOREIGN INVESTMENTS AND STOCK RETURNS ON ISE H. Aydın OKUYAN (1),

Detaylı

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case

The Roles of Financial Factors on the Real Money Demand: Turkey Case FİNANSAL FAKTÖRLERİN REEL PARA TALEBİ ÜZERİNDEKİ ROLÜ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ The Roles of Financial Facors on he Real Money Demand: Turkey Case Musafa SEVÜKTEKİN * Mehme NARGELEÇEKENLER * BAÜ 8() 45 ÖZ Araşırmanın

Detaylı

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme

Türkiye Ekonomisinde Enerji Tüketimi ve Ekonomik Büyüme Türkiye Ekonomisinde Enerji Tükeimi ve Ekonomik Büyüme Mehme MUCUK * Doğan UYSAL ** Öze Genel olarak enerji, ekonomik ve endüsriyel kalkınma için önemli bir girdi kabul edilmekedir. Ancak enerjinin bazı

Detaylı

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi

Yabancı Sermaye Yatırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Etkisinin Türkiye Bağlamında Test Edilmesi Yabancı Sermaye Yaırımlarının Ekonomik Büyümeye Olan Ekisinin Türkiye Bağlamında Tes Edilmesi Yrd. Doç. Dr. Yusuf DEMİR Süleyman Demirel Üniversiesi, İİBF. Öze Bu çalışma; uluslararası sermaye harekelerinin

Detaylı

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI?

FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN, Zekeriya YILDIRIM, S. Faih KOSTAKOĞLU FAİZ ORANINDAKİ BİR ARTIŞ CARİ İŞLEMLER AÇIĞINI ARTIRIR MI? Ehem ESEN Yrd.Doç.Dr. Anadolu Üniversiesi,

Detaylı

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması

Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Aktarım Mekanizması Türkiye de Faiz Kanalı İle Parasal Akarım Mekanizması Seyfein ERDOĞAN Doç Dr., Kocaeli Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü serdogan@kou.edu.r Durmuş Çağrı YILDIRIM Arş. Gör., Kocaeli Üniversiesi, SBE cagri.yildirim@kocaeli.edu.r

Detaylı

SESSION 1. Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Yener Oğan (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract

SESSION 1. Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Yener Oğan (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract SESSION 1 Turiz Gelirlerinin Ekonoik Büyüe Üzerine Etkileri: Panel Eşbütünleşe ve Nedensellik Analizi The Affects of Touris Revenues on Econoic Growth: A Panel Cointegration and Causality Analysis Ahet

Detaylı

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ

EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ EKONOMİK PERFORMANS VE BÜROKRASİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ Ünal ARSLAN Musafa Kemal Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi, İkisa Bölümü. E-posa: uarslan@yahoo.com Yıldız SAĞLAM Musafa Kemal Üniversiesi

Detaylı

Araşırma Makaleleri REEL DÖVİZ KURU BELİRSİZLİĞİ İ TİCARET PERFORMA SI A ETKİSİ: TÜRKİYE UYGULAMASI Erşan SEVER ÖZET Bu çalışmada reel döviz kuru belirsizliğinin Türkiye nin icare performansına ekisi araşırılmışır.

Detaylı

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY

TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY Journal of Yasar Universiy 22 26(7) 4392-444 TÜRK EKONOMİSİNİN ENERJİ BAĞIMLILIĞI ÜZERİNE BİR EŞ-BÜTÜNLEŞME ANALİZİ A CO-INTEGRATION ANALYSIS ON THE ENERGY DEPENDENCY OF THE TURKISH ECONOMY M. Ali Bilginoğlu

Detaylı

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1

RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 1950-1995 1 RASYONEL BEKLENTLER DOAL ORAN HPOTEZ Türkiye çin Zaman Serisi Bulguları 950-995 Rahmi YAMAK * Yakup KÜÇÜKKALE ** ÖZET Bu çalımada, Rasyonel Bekleniler Doal Oran Hipoezinin, Çıkı (ya da isizliin) alep (ya

Detaylı

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey

Erkan Özata 1. Econometric Investigation of the Relationships Between Energy Consumption and Economic Growth in Turkey 1 Öze: Ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerinin sürükleyici unsuru ve en emel gereksinimlerinden biri enerjidir. Đş yapma kapasiesi olarak anımlanan enerjiye gelişmiş ülkelerle birlike, gelişmek iseyen

Detaylı

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ. Seyfettin ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM **

TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ. Seyfettin ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM ** 95 İ.Ü. Siyasal Bilgiler Fakülesi Dergisi No:39 (Ekim 2008) TÜRKİYE DE DÖVİZ KURU KANALININ İŞLEYİŞİ: VAR MODELİ İLE BİR ANALİZ Seyfein ERDOĞAN * Durmuş Çağrı YILDIRIM ** Öze Para poliikası kararlarındaki

Detaylı

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five

Kırılgan Beşlide Satın Alma Gücü Paritesi (SAGP) Hipotezinin Test Edilmesi The Test of Purchasing Power Parity Hypothesis for Fragile Five Journal of Yasar Universiy, 205 0(37) 638-6477 Kırılgan Beşlide Saın Alma Gücü Pariesi (SAGP) ipoezinin Tes Edilmesi The Tes of Purchasing Power Pariy ypohesis for Fragile Five İsmail ÇEVİŞ, Pamukkale

Detaylı

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi

Türkiye de Petrol Tüketimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Bütünleşme Yöntemi İle Analiz Edilmesi Volume 5 Number 2 2014 pp. 47-60 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.com Türkiye de Perol Tükeimi İle Reel GSYİH Arasındaki Uzun Dönem İlişkinin Johansen Eş-Büünleşme Yönemi İle Analiz Edilmesi Reşa Ceylana

Detaylı

ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK

ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK ULUSAL HİSSE SENETLERİ PİYASASI NDA ETKİNLİK Nuray ERGÜL ÖZET Son yıllarda, Türk Sermaye Piyasalarında hukuk, muhasebe ve deneim alanlarında, uluslararası kuralların uygulanması için büyük değişiklikler

Detaylı

MEVDUAT BANKACILIĞINDA KARLILIK VE MAKROEKONOMİK DEĞİŞKENLER İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA

MEVDUAT BANKACILIĞINDA KARLILIK VE MAKROEKONOMİK DEĞİŞKENLER İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Atatürk Ü. İİBF Dergisi, 10. Ekonoetri ve İstatistik Sepozyuu Özel Sayısı, 2011 243 MEVDUAT BANKACILIĞINDA KARLILIK VE MAKROEKONOMİK DEĞİŞKENLER İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Fata GÜNDOĞDU 1 Hayati

Detaylı

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Sabit Sermaye Yatırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz Mura ÇETİN Doç. Dr., Bozok Üniversiesi, İİBF İkisa Bölümü mura.cein@bozok.edu.r Sabi Sermaye Yaırımları ve Ekonomik Büyüme: Ampirik Bir Analiz

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006)

REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) REEL DÖVİZ KURU VE ÇIKTI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1990-2006) Ahme AY * Şerife ŞAYLAN ** İsmail KOÇAK *** Öze Bu çalışma, reel döviz kuru ile çıkı düzeyi arasındaki nedensellik ilişkisini

Detaylı

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2011 Cilt:18 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA

YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2011 Cilt:18 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:211 Cilt:18 Sayı:2 Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. MANİSA Kau Harcaaları ve Ekonoik Büyüe İlişkisi: Türkiye ye İlişkin Apirik Kanıtlar Yrd. Doç. Dr. Öer Faruk ALTUNÇ Muş Alparslan

Detaylı

Şekil 5: Doğru akım motoru modeli

Şekil 5: Doğru akım motoru modeli 3. SĐSTEMĐN MODELLENMESĐ Sisein odellenesi esnasında sisee asaak gerili girişleri uygulanış ve sisein hız cevaına ilişkin grafikler paralel por yazılıı ile çizdiriliş ve incelenişir. Moorun eylesiziğini

Detaylı

TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI

TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI TÜRKİYE DE FISHER ETKİSİNİN GEÇERLİLİĞİ: DOĞRUSAL OLMAYAN EŞBÜTÜNLEŞME YAKLAŞIMI Tayfur BAYAT ÖZ Bu çalışmada 2002M-20M5 dönemine ai aylık verilerle alernaif nominal vadeli mevdua faiz oranları ile ükeici

Detaylı

DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ İHRACATA ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1995 2008)

DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ İHRACATA ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1995 2008) Gazi Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi 10 / 2 (2008). 25-45 DÖVİZ KURU OYNAKLIĞININ İHRACATA ETKİSİ: TÜRKİYE ÖRNEĞİ (1995 2008) Nezir KÖSE Ahme AY Nurgün TOPALLI Öz: Bu çalışmada reel

Detaylı

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI

YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI YAPISAL KIRILMALI BİRİM KÖK TESTLERİNİN KÜÇÜK ÖRNEKLEM ÖZELLİKLERİNİN KARŞILAŞTIRILMASI TC. Pamukkale Üniversiesi Sosyal Bilimler Ensiüsü Yüksek Lisans Tezi Ekonomeri Anabilim Dalı Abdullah Emre ÇAĞLAR

Detaylı

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ

ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ ÜRETİCİ FİYATLARINA GEÇİŞ ETKİSİNDE ARA MALLARI İTHALATININ ROLÜ Şenkan ALDEMİR (*) Öze: Döviz kuru değişimlerinin TÜFE ve ÜFE bazlı yuriçi fiyalara geçiş süreci, son yıllarda üzerinde önemle durulan konulardan

Detaylı

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi

Reel Kesim Güven Endeksi ile İMKB 100 Endeksi arasındaki dinamik nedensellik ilişkisi İsanbul Üniversiesi İşleme Fakülesi Dergisi Isanbul Universiy Journal of he School of Business Adminisraion Cil/Vol:38, Sayı/No:1, 009, 4-37 ISSN: 1303-173 - www.ifdergisi.org 009 Reel Kesim Güven Endeksi

Detaylı

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği

Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Etkileri: Türkiye Örneği Reel ve Nominal Şokların Reel ve Nominal Döviz Kurları Üzerindeki Ekileri: Türkiye Örneği Öze Ahme Mura ALPER Bu çalışma Türkiye deki reel döviz kuru dalgalanmalarının kaynaklarını açıklamayı amaçlamakadır.

Detaylı

DIŞ TİCARETİN SERBESTLEŞMESİ ve EKONOMİK BÜYÜME

DIŞ TİCARETİN SERBESTLEŞMESİ ve EKONOMİK BÜYÜME Cilt, Sayı 1, 1 ISSN: 139-8 (Online) DIŞ TİCARETİN SERBESTLEŞMESİ ve EKONOMİK BÜYÜME Aslı YENIPAZARLI Adnan Menderes Üniversitesi Nazilli İ.İ.B.F. İktisat Bölüü İsabeyli Yerleşkesi- Nazilli E-posta: ayenipazarli@adu.edu.tr

Detaylı

EĞİTİM, SAĞLIK VE İKTİSADİ BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİLER: TÜRKİYE İÇİN BİR ANALİZ

EĞİTİM, SAĞLIK VE İKTİSADİ BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİLER: TÜRKİYE İÇİN BİR ANALİZ The Journal of Knowledge Economy & Knowledge Managemen / Volume: V SPRING EĞİTİM, SAĞLIK VE İKTİSADİ BÜYÜME ARASINDAKİ İLİŞKİLER: TÜRKİYE İÇİN BİR ANALİZ Hilal BOZKURT Öze: Çok sayıda ampirik araşırma

Detaylı

PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES

PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES Ekonomik ve Sosyal Araşırmalar Dergisi, Güz 2013, Cil:9, Yıl:9, Sayı:2, 9:7997 PETROL FİYATLARININ İMKB ENDEKSLERİ ÜZERİNDEKİ ETKİSİ Sevinç GÜLER * Halime TEMEL NALIN * * IMPACT OF OIL PRICES ON ISE INDICES

Detaylı

TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET ABSTRACT

TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET ABSTRACT TÜRKİYE DE FAİZ ORANLARININ BELİRLENMESİNDE İÇSEL VE DIŞSAL FAKTÖRLERİN ROLÜ Kaan MASATÇI ÖZET Arş.Gör.Burak DARICI Bu çalışmada, Türkiye de faiz oranlarını, hem reel hem de finansal ekileri olması ve

Detaylı

Tıp Fakülteleri ve Eğitim ve Araştırma Hastaneleri Uzmanlık Öğrencilerinin Dağılımı ile ilgili örnekler

Tıp Fakülteleri ve Eğitim ve Araştırma Hastaneleri Uzmanlık Öğrencilerinin Dağılımı ile ilgili örnekler Tıp Faküleleri ve Eğii ve Araşıra Hasaneleri Uzanlık Öğrencilerinin Dağılıı ile ilgili örnekler Avrupa Ülkelerinde ve Türkiye de 100000 Kişiye Düşen Heki Sayısı Prof Dr Mehe Ali MALAS İzir Kaip Çelebi

Detaylı

İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve İşsizlik: Türkiye Örneği*

İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırımlar ve İşsizlik: Türkiye Örneği* Volue 4 Nuber 1 2013 pp. 103-120 ISSN: 1309-2448 www.berjournal.co İhracat, Doğrudan Yabancı Yatırılar ve İşsizlik: Türkiye Örneği* İset Göçera Mehet Mercanb Osan Pekerc Özet: 2008 küresel ekonoik krizinin

Detaylı

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi

BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Entegrasyonunun Parametrik ve Parametrik Olmayan Eşbütünleşme Testleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun Paramerik ve Paramerik Olmayan Eşbüünleşme Tesleri ile Analizi BRIC Ülkeleri ve Türkiye Arasındaki Sermaye Piyasaları Enegrasyonunun

Detaylı

Enflasyon ve Nominal Faiz Oranı İlişkisi: Türkiye Örneği (2004-2013)

Enflasyon ve Nominal Faiz Oranı İlişkisi: Türkiye Örneği (2004-2013) YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:2015 Cil:22 Sayı:2 Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Enflasyon ve Nominal Faiz Oranı İlişkisi: Türkiye Örneği (2004-2013) Musa ATGÜR * N. Oğuzhan ALTAY ** ÖZ Bu çalışmada,

Detaylı

FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * THE EFFECT OF CONFIDENCE FACTOR ON USED OF BANK CREDIT BY FIRMS

FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * THE EFFECT OF CONFIDENCE FACTOR ON USED OF BANK CREDIT BY FIRMS ANADOLU ÜNİVERS İTES İ S OS YAL BİLİMLER DERGİS İ ANADOLU UNIVERSITY JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES Cil/Vol. : - S ayı/no: 2 : 33 42 (20) FİRMALARIN BANKA KREDİSİ KULLANIMINDA GÜVEN FAKTÖRÜNÜN ETKİSİ * Yrd.

Detaylı

İMKB İLE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN HİSSE SENEDİ PİYASALARININ ETKİLEŞİMİ: EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK YAKLAŞIMI

İMKB İLE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN HİSSE SENEDİ PİYASALARININ ETKİLEŞİMİ: EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK YAKLAŞIMI İMKB İLE GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERİN HİSSE SENEDİ PİYASALARININ ETKİLEŞİMİ: EŞBÜTÜNLEŞME VE NEDENSELLİK YAKLAŞIMI Onur GÖZBAŞI * ÖZ Bu çalışmanın amacı, İMKB ile gelişmeke olan yedi ülkenin (Arjanin, Brezilya,

Detaylı

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region

A Study on the Estimation of Supply Response of Cotton in Cukurova Region MPRA Munich Personal RePEc Archive A Sudy on he Esimaion of Suly Resonse of Coon in Cukurova Region Erkan Akas Faculy of Economics & Admin.Sciences a BIGA 2006 Online a h://mra.ub.uni-muenchen.de/8648/

Detaylı

İşlee Fakülesi Dergisi, Cil, Sayı 2, 200, 8-7 BÜTÜLEŞİK ÜRETİM PLALAMASIDA ETKİLEŞİMLİ OLABİLİRLİKÇİ DOĞRUSAL PROGRAMLAMA MODELİ VE BİR UYGULAMA Ayşegül TUŞ IŞIK*, Muhsin ÖZDEMİR** ÖZET Büünleşik Ürei

Detaylı

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA

İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Yıl: 24 Sayı:88 Temmuz 2010 97 İSTANBUL MENKUL KIYMETLER BORSASI NDA EŞHAREKETLİLİK VE ASİMETRİK AYARLAMA Ebru Yüksel* - Güldal Güleryüz** 32 Öze Bu makale, İsanbul Menkul Kıymeler Borsası na (İMKB) ai

Detaylı

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1

BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 BİR YATIRIM ARACI OLARAK ALTIN İLE HİSSE SENEDİ ENDEKSİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN ANALİZİ: TÜRKİYE ÜZERİNE AMPİRİK UYGULAMA 1 Bülen DOĞRU* Musafa UYSAL** ÖZET Bu çalışmanın amacı 2000:1-2012:09 döneminde Türkiye

Detaylı

DÖVİZ KURU VE HİSSE SENETLERİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ

DÖVİZ KURU VE HİSSE SENETLERİ FİYATLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ Gazi Üniversiesi İkisadi ve İdari Bilimler Fakülesi Dergisi 8 / 2 (2006). 1-14 DÖVİZ KURU VE HİSSE SEETLERİ FİYATLARI ARASIDAKİ EDESELLİK İLİŞKİSİ Özlem AYVAZ * Öze : Bu çalışmada Türkiye de hisse seneleri

Detaylı

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği

Para Talebinin Belirleyenleri ve İstikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği YÖNETİM VE EKONOMİ Yıl:3 Cil: Sayı: Celal Bayar Üniversiesi İ.İ.B.F. MANİSA Para Talebinin Belirleyenleri ve İsikrarı Üzerine Bir Uygulama: Türkiye Örneği Yrd. Doç. Dr. Burcu ÖZCAN Fıra Üniversiesi, İ.İ.B.F.,

Detaylı

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ:

REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Ekonomeri ve İsaisik Sayı: 005 9 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ REEL DÖVİZ KURU VE DIŞ TİCARET DENGESİ İLİŞKİSİ: Prof.Dr. Rahmi YAMAK; Abdurrahman KORKMAZ * Absrac

Detaylı

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ

İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Sosyal Bilimler Dergisi 2010, (4), 25-32 İMKB NİN LATİN AMERİKA BORSALARIYLA İLİŞKİSİ ÜZERİNE ÇOK DEĞİŞKENLİ GARCH MODELLEMESİ Özlem YORULMAZ - Oya EKİCİ İsanbul Üniversiesi İkisa Fakülesi Ekonomeri Bölümü

Detaylı

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller

DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıtılmış Gecikme ve Otoregresiv Modeller DEĞİŞKENLER ARASINDAKİ GECİKMELİ İLİŞKİLER: Dağıılmış Gecikme ve Ooregresiv Modeller 1 Zaman serisi modellerinde, bağımlı değişken Y nin zamanındaki değerleri, bağımsız X değişkenlerinin zamanındaki cari

Detaylı

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi

Türkiye de Bütçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Türkiye de Büçe Açığı, Para Arzı ve Enflasyon İlişkisi Asuman OKTAYER * Öze Geleneksel yaklaşıma göre enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur. Bununla birlike yapılan araşırmaların çok bir

Detaylı

eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Association

eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Association eyd Ekonomik Yaklaşım Derneği / Associaion Ekonomik Yaklaşım 016, 7(99): 1-15 www.ekonomikyaklasim.org doi: 10.5455/ey.35908 BIST-100 Endeksinin Volail Davranışlarının Simerik Ve Asimerik Sokasik Volailie

Detaylı

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA

TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA TÜRKİYE DE 1963 2006 DÖNEMİNDE KAMU VE ÖZEL SEKTÖR ÜCRETLERİ ÜZERİNE AMPİRİK BİR UYGULAMA Mura ASLAN Eskişehir Osmangazi Üniversiesi H. Kürşad ASLAN Ken Sae Üniversiesi Öze İskandinav ücre modelinden hareke

Detaylı

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ

TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ TÜRKİYE DE İNŞAAT SEKTÖRÜ VE PARA POLİTİKALARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİLERİ Eem Hakan ERGEÇ Eskişehir Osmangazi Üniversiesi Mura TAŞDEMİR Eskişehir OsmangaziÜniversiesi Öze İnşaa sekörü çıkısının

Detaylı

Ekrem Gül (Sakarya University, Turkey) Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Serkan Konya (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract.

Ekrem Gül (Sakarya University, Turkey) Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Serkan Konya (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract. SESSION 1 Enflasyon ile İşsizlik Arasındaki Nedensellik İlişkisinin Test Edilesi: Panel Eşbütünleşe ve Nedensellik Analizi The Causal Relationship between Inflation and Uneployent: A Panel Cointegration

Detaylı

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Bölüm 3 HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME YÖNTEMLERİ Bölüm HAREKETLİ ORTALAMALAR VE DÜZLEŞTİRME ÖNTEMLERİ Bu bölümde üç basi öngörü yönemi incelenecekir. 1) Naive, 2)Oralama )Düzleşirme Geçmiş Dönemler Şu An Gelecek Dönemler * - -2-1 +1 +2 + Öngörü yönemi

Detaylı

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey

Büyüme ve İstihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği. The Relationship between Growth and Employment: The Case of Turkey SESSION C: Çalışma Ekonomisi 67 Büyüme ve İsihdam Arasindaki İlişki: Türkiye Örneği Yusuf Muraoğlu (Hii Universiy, Turkey) The Relaionship beween Growh and Employmen: The Case of Turkey Absrac One of he

Detaylı

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ

ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ ENFLASYON ve DOLAYLI VERGĐLERDEN ELDE EDĐLEN GELĐRLER ARASINDAKĐ ĐLĐŞKĐNĐN VAR YÖNTEMĐYLE ANALĐZĐ Dr. Burcu GÜVENEK Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F. Đkisa Bölümü Dr. Volkan ALPTEKĐN Selçuk Üniversiesi Đ.Đ.B.F.

Detaylı

İthalat-İhracat-Döviz Kuru Bağımlılığı: Bootstrap ile Düzeltilmiş Nedensellik Testi Uygulaması

İthalat-İhracat-Döviz Kuru Bağımlılığı: Bootstrap ile Düzeltilmiş Nedensellik Testi Uygulaması EGE AKADEMİK BAKIŞ / EGE ACADEMIC REVIEW Cil: 2 Sayı: 2 Nisan 202 ss. 37-48 İhala-İhraca-Döviz Kuru Bağımlılığı: Boosrap ile Düzelilmiş Nedensellik Tesi Uygulaması Dependence of Impor-Expor-Exchange Rae:

Detaylı

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy

Metal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipotezinin Türkiye Ekonomisi için Sınanması Intensity of Metal (Steel) Use Hypothesis: A Test for Turkish Economy SESSION Meal (Çelik) Kullanım Yoğunluğu Hipoezinin ürkiye Ekonomisi için Sınanması Inensiy of Meal (Seel) Use Hypohesis: A es for urkish Economy Assoc. Prof. Dr. Fikre Dülger (Çukurova Universiy, urkey)

Detaylı