Sağlık Sektöründe Yolsuzluk: Sağlık Bakanlığı Çalışanlarının Yolsuzluk Algılamaları

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Sağlık Sektöründe Yolsuzluk: Sağlık Bakanlığı Çalışanlarının Yolsuzluk Algılamaları"

Transkript

1 Sağlık Sektöründe Yolsuzluk: Sağlık Bakanlığı Çalışanlarının Yolsuzluk Algılamaları İsmet Şahin * - Mustafa Ali Özbek ** - Cahit Güran *** - Umur Tosun **** Özet: Bu çalışmanın amacı, sağlık hizmetlerindeki yolsuzluk olgusunun kuramsal değerlendirmesinin yapılarak, yolsuzluk türlerinin kabul edilebilirlik, görülme sıklığı ve yolsuzlukların nedenleri açısından Türk kamu sağlık sektörü çalışanlarının algılarının değerlendirilmesidir. Bu amaçla rüşvet, zimmet, iltimas ve irtikâp gibi yolsuzluk boyutlarını tanımlayan anket, 4075 Sağlık Bakanlığı çalışanı tarafından e-posta yoluyla cevaplanmıştır. Türkiye de kamu sağlık sektörü çalışanları, yolsuzluklara ilişkin belirtilen i- fadeleri kabul edilemez olarak değerlendirirken, belirtilen yolsuzlukların görülme sıklığını ise oldukça yüksek olarak nitelemektedirler. Ayrıca sağlık kurumları yöneticilerinin göreceli olarak yolsuzluğa karışma potansiyelinin, diğer personele göre daha yüksek olduğu ve en önemli yolsuzluk nedeni olarak kötü yönetim ve denetim, siyasi kayırmacılık ile hesap verme sorumluluğunun sağlanamaması ifade edilmektedir. Anahtar Sözcükler: Sağlık Hizmetlerinde Yolsuzluk, Yolsuzluk Türleri, Yolsuzluk Algılaması, Sağlık Çalışanları.. Corruption in The Health Sector: The Perception of Corruption in Ministry of Health Professionals Abstract: This study aims to make a theoretical evaluation of the corruption phenomenon in the health sector in Turkey and to discuss the Turkish public health sector employees perceptions with respect to the acceptability, frequency and causes of corruption in the Turkish public health services. For this purpose, 4075 Ministry of Health professionals responded a questionnaire consisting of questions concerning the types of corruption, such as bribery, embezzlement, favoritism and extortion, via . The survey results indicated that in Turkish health services, the acceptability of the presumptive corruption expressions is very low, whereas the frequency of the corruption types is very high. It was also found out that the hospital managers potential to involve in corruption is relatively high compared to other health sector employees. The survey findings also denoted that poor management and auditing, patronage and the failure in ensuring accountability are the main motives of corruption Key Words: Corruption in health services, types of corruption, perception of corruption, health employees. * Doç. Dr., Hacettepe Üniversitesi İİBF Sağlık İdaresi Bölümü, ** Sağlık Kurumları Yönetimi Uzmanı, Sağlık Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı, *** Doç. Dr.,Hacettepe Üniversitesi İİBF Maliye Bölümü, **** Doç. Dr., Hacettepe Üniversitesi İİBF Maliye Bölümü, Amme İdaresi Dergisi, Cilt 42 Sayı 4 Aralık 2009, s

2 102 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 42 Sayı 4 GİRİŞ Özü itibariyle kamu sektörü ile ilgili bir olgu olan yolsuzluk kavramı, hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde kamu kaynaklarının kullanımından beklenen yararın elde edilmesini engelleyen ve toplumsal refah açısından önemli kayıpların ortaya çıkmasına yol açan bir ekonomik kalkınma sorunudur. Konu özellikle gelişmekte olan ülkeler açısından daha hayati bir önem arz etmekte ve bu ülkelerin gelişmiş ülkelerle arasındaki farkın kapatılmasında en temel engellerden birisini oluşturmaktadır. Sağlık sektöründe yolsuzluk tüm ülkelerde sorun olmakla beraber kaynakların kıtlığı ve maliyet baskısının yoğun olduğu gelişmekte olan ülkelerde ve geçiş ekonomilerinde daha da önemli bir problem o- luşturmaktadır (Vian, 2002: 4). Kamusal kaynakların kullanımında etkinsizlik ve zaaflar oluşturan yolsuzluk olgusu, diğer alanlarda olduğu gibi kamu sağlık sektöründe de yaygın şekilde görülen, hizmet sunumunda etkinsizliklerin ve israfın doğmasına yol açan, azgelişmişlik göstergelerinin süreklilik kazanmasına ve kimi durumlarda da sorunlarının ağırlaşmasına neden olan bir olgudur (Gupta vd., 2002: 23-45; Azfar, 2005: ; Lewis, 2006: 6; U4, 2006: 3; Rose, 2006: 39-43; Vian, 2008: 83-94). Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre; dünyada 2005 yılı itibariyle satın alma gücü paritesine göre sağlık hizmetleri için yıllık 4,4 trilyon dolar harcama yapıldığı tahmin edilmekte ve bunun ortalama %33 ü genel devlet, %26 sı sosyal güvenlik kurumları, %19 u özel sigortalar, %18 i hizmet alanlar tarafından ve %4 ü de diğer finansman kaynaklarından sağlanmaktadır. Harcamalarının yaklaşık %60 gibi büyük bir bölümü kamu kaynakları ile finanse edilen ve bu denli büyük miktardaki kaynağı tüketen sağlık sektörü, yolsuzluklar için bir cazibe merkezi haline gelmektedir (Savedoff - Hussmann, 2006: 4). Nitekim küresel çaptaki yolsuzluklar konusunda her yıl geniş kapsamlı bir rapor hazırlayan U- luslararası Saydamlık Örgütü (Transparency International-TI), 2006 yılında yayınladığı Sağlıkta Yolsuzluk Raporu ile sağlık sektörünün niçin bu kadar yolsuzluk içinde olduğunu ortaya koymaya çalışmaktadır. Raporda, sağlık sektöründeki olası yolsuzluk alanları ve potansiyelleri irdelemekte ve sağlıkta yolsuzluk türleri incelenmektedir (TI, 2006: 4). Türkiye de genel olarak yolsuzluk olgusunu ele alan ve bu çerçevede yolsuzlukların hizmet alanlarına göre bir tespitini yapan çalışmalardan çıkarılacak sonuçlardan bir tanesi; sağlık hizmetleri alanında önemli bir yolsuzluk algısının olduğudur. 1 Benzer şekilde kamu oyuna mâlolan olaylar nedeniyle karşılaşılan sağlık hizmetlerindeki yolsuzluk örnekleri bu alanda ciddi bir sorun olduğunu düşündürtmektedir. Türkiye de 2003 yılından bu yana amacı yönetişim, verimlilik, kullanıcı ve sunucu memnuniyeti ile uzun vadeli mali sürdürülebilirliği iyileştirerek sağlık sistemini daha etkili kılmak olan Sağlıkta Dönüşüm Progra- 1 Bkz. Adaman - diğ. (2001); Aközer vd. (2002).

3 Sağlık Sektöründe Yolsuzluk: Sağlık Bakanlığı Çalışanlarının Yolsuzluk Algılamaları 103 mı (SDP) uygulanmaktadır (OECD, 2008: 12). SDP nin kilit unsurları arasında yer alan Türkiye deki tüm vatandaşları tek bir Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) çatısı altında birleştiren Genel Sağlık Sigortası nın yürürlüğe girmesi ile sağlık hizmet sunumunun genişletilmesi, hizmet sunumu ve finansmanının ayrılması, talebin erişimi ile ilgili sınırlamaların azaltılması ve kamu mali yönetim ve kontrol süreçlerinin iyileştirilmesine yönelik yolsuzluk niteliğini, miktarını ve sürecini etkileme potansiyeline sahip önemli düzenlemeler gerçekleştirilmiştir. SDP de Türkiye de sağlık sonuçlarının iyileşmesini sağlayan pek çok unsur olmakla birlikte, sağlık hizmetlerine yapılan harcamaların GSMH ye oranının %7.6 ile OECD ortalaması olan %8.3 e yaklaşması sağlık harcamalarının büyüme hızı üzerinde kontrol, verimliliğin teşviki ve erişimde hakkaniyetin sağlanmasına yönelik ulaşılan düzeyi koruma baskısını artıracağı düşünülmektedir (OECD, 2006: 14). Bu nedenlerle sağlık sektöründe olası yolsuzluk alanlarına ilişkin sektördeki paydaşlardan biri olan çalışanların algı, tutum ve değerlendirmelerinin belirlenmesi; yolsuzluk alanlarına ilişkin farkındalığın ve yolsuzluk karşıtı kültürün yaratılması, yolsuzluğu engelleme ve etkili mücadele sisteminin geliştirilmesi için son derece önemlidir. Bu çalışmanın birden çok amaçla kurgulandığı söylenebilir. Bu amaçlardan bir tanesi; ne yazık ki Türkçe yazında hemen hemen hiç 2 ele alınmamış konulardan birisini oluşturan sağlık sektöründe yolsuzluk konusunu, kuramsal olarak ele almak ve bu konuda oluşmuş uluslararası yazındaki bilgi birikimini Türkçe literatüre kazandırmaktır. Çalışmanın amaçlarından bir diğeri; Türkiye deki kamu sağlık çalışanlarının yolsuzluk türlerinin kabul edilebilirlik ve görülme sıklığı, farklı görev tiplerinin yolsuzluk yaratma potansiyelleri ve yolsuzlukların nedenleri hakkındaki algılarının araştırılmasıdır. Çalışmanın son bir amacı ise; tüm çalışmalardan beklendiği gibi sorunlara ilişkin tespitler, alan yazında yer alan değerlendirmeler ve diğer ülke uygulamalarından hareketle ne tür çözüm önerilerinin geliştirilebileceğinin tartışılmasıdır. Temel olarak çalışma beş bölüm olarak yapılandırılmıştır. Birinci bölümde öncelikle genel yolsuzluk yazını; kavramsal çerçeve, yolsuzluk olgusunu doğuran nedenler ve sonuçları ve ölçüm yöntemleri açısından incelenecektir. İkinci kısımda sağlık hizmetlerinin ekonomi teorisi açısından niteliklerinin ne olduğu, bu özelliklerin yolsuzluk doğurma potansiyeli, sağlık sektöründeki taraflar, yolsuzluk alanları ve türleri ele alınacaktır. Üçüncü kısımda Türk sağlık sisteminin bazı temel değişkenleri sunularak, karşı karşıya kalınan yolsuzluk sorunlarının düzeyi hakkında genel ölçütlerden ve kimi örneklerden hareketle sorunun tanımlanması amaçlanmaktadır. Dördüncü kısımda konuya ilişkin Sağlık Bakanlığı çalışanlarının yolsuzluk algılamalarına ilişkin uygulamanın temel özellikleri 2 Türkçe literatürde bu konuyu ele alan Top un (2004) çalışması dışında başka bir çalışmaya rastlanmamıştır.

4 104 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 42 Sayı 4 ve sonuçları sunulacaktır. Son kısımda ise; elde edilen sonuçlar var olan yazının ışığında değerlendirilecektir. YOLSUZLUK OLGUSU Yolsuzluk kavramı ile ilgili temel zorluklardan birisi; yolsuzluk kavramının tanımıyla ilişkilidir. Yolsuzluk kavramının çerçevesini çizmedeki zorluklar genel olarak üzerinde uzlaşılabilir bir tanımlamanın yapılmasını engellemektedir. Yapılan tanımlamaların bir kısmı yolsuzluk olgusunu kamu kaynağı (Kong, 1996: 48), kamu görevlisi (Mumcu, 1969: 13; Kong, 1996: 48; White, 1996: 41; Bradhan, 1997: 1320) kamu yetkisi-gücü (Mumcu, 1969: 13; Berkman, 1983: 1-2; Friedrich, 1989: 15) ve kamu yararı (Rogow Laswell, 1970: 54; Friedrich, 1989: 15) ile ilişkilendirerek, yolsuzluk olgusunu kamu sektörü ile sınırlandırmaktadır. Yolsuzluk olgusunu daha geniş tanımlayan az sayıda çalışmada ise; yolsuzluk olgusu ahlâk dışılık (Cingi, 1994: 3) ile bağdaştırılarak özel sektörü de kapsayacak şekilde (Coase, 1978: 270; Tanzi, 1998: 1-2; Aközer, vd. 2002) tanımlanmaktadır. 3 Genel olarak yolsuzluk tanımlarına bakıldığında; yetki, yetkinin kuraldışı kullanılması ve çıkar sağlanması olmak üzere üç temel unsurun var olduğu görülmektedir. Yazında en çok kabul görülen yolsuzluk tanımı; kamu gücünün özel çıkarlar amacıyla kötüye kullanılması şeklinde yapılan tanımdır (Klitgaard, 1991: 120; Shleifer - Vishny, 1993: 599). Çalışmamızda yolsuzluk kavramı ile ilgili olarak, yaygın olarak kullanılan ve kavramı sadece kamu hizmeti ile ilişkilendiren bir kavramsal çerçeve benimsenmiştir. Yolsuzluk kavramı ile ilgili bir diğer zorluk; yolsuzluk kavramı içerisine dâhil edilebilecek olay ve olguların sahip olduğu çeşitlilikle ilgilidir. Örneğin Tanzi (1998: 559) yolsuzlukları; bürokratik (veya küçük), ya da siyasi (veya büyük) yolsuzluklar, maliyet azaltıcı veya çıkar sağlayıcı yolsuzluklar, rüşvet teklif eden veya rüşvet talep edenden kaynaklanan yolsuzluklar, zorlayıcı veya karşılıklı anlaşma ile yapılan yolsuzluklar, merkezi yönetimde veya yerel yönetimde gerçekleşen yolsuzluklar, öngörülebilir veya rasgele gerçekleşen yolsuzluklar, nakit bir ödeme içeren veya içermeyen yolsuzluklar şeklinde sınıflandırmıştır. Bu sınıflandırmalar dışında yolsuzluk türlerini; irtikap (extortion), rüşvet (bribery), zimmet (embezzlement), akraba kollama (nepotism/ cronyism), siyasi kayırma (patronage/state-bribery) ve rant kollama (rent seeking) olarak saymak mümkündür (Cingi, 1994: 4-5). Bu yolsuzluk türlerinin hizmet alanları, kurumlar, bölgeler ve ülkeler itibariyle yoğunluğu ve önem derecesinin farklılaşacağı açıktır. 3 Örneğin; süte su katarak hileli malını tüketicisine satan ve rakipleri karşısında rekabeti ihlal ederek haksız kazanç sağlayan kişinin eylemi ile bu sütü hileli şekli ile devlet adına teslim alması için rüşvet verilerek etki altına alınan kamu görevlisi aracılığıyla gerçekleştirilen satış işlemi arasında özde fark bulunmamaktadır. Her iki durumda da haksız rekabetten doğan haksız kazanç söz konusuyken, birincide aldatılan özel firma ya da kişiler ikinci durumda ise devlettir (Cingi, 1994: 3)

5 Sağlık Sektöründe Yolsuzluk: Sağlık Bakanlığı Çalışanlarının Yolsuzluk Algılamaları 105 Yazında yolsuzluğun nedenleri ve sonuçlarını inceleyen çok sayıda çalışma bulunmaktadır. Bu çerçevede yolsuzluğun nedenlerini ele alan çalışmalarda bürokratik kalite (Rauch - Evans, 2000: 49-71), kamu sektöründeki ücret seviyesi (Van Rijckeghem - Weder, 1997: 7), kanun hâkimiyeti, yolsuzluk karşıtı yasaların varlığı, doğal kaynak bolluğu (Leite - Weidmann, 1999: 20), ekonominin dışa açıklık derecesi (Wei, 2000: 1-8), ekonominin rekabet gücü (Laffont - N Guessan, 1999: ) ve belirli endüstrilere yönelik politikalara (Ades - Di Tella, 1997: ) vurgu yapılmaktadır. Benzer şekilde etnik yapı (Shleifer - Vishny 1993: 599), hukuk sisteminin kaynağı, dinsel farklar (La Porta vd., 1999: ; Treisman, 2000: ), sivil toplum örgütlerinin varlığı ve basın özgürlüğü yolsuzluğu belirleyen diğer sosyo-ekonomik faktörler olarak tespit edilmiştir (Seldadyo - de Haan, 2005: 7). Yolsuzluğun yaratmış olduğu sonuçları analiz eden çalışmalarda ise, yolsuzluğun savunma harcamalarını artırdığı, bebek ölüm hızlarını artırdığı ve okullaşma oranını düşürdüğü (Gupta vd. 2001: ), enflasyonu artırdığı (Al- Mahrubi 2000: ), kayıt dışı ekonomiyi ve kişi başına vergi yükünü artırdığı (Friedman vd., 2000: ), dış yardımları artırdığı (Alesina - Weder, 1999: 2), büyüme hızını düşürdüğü (Tanzi - Davoodi 2000: 1-26; Ehrlich - Lui, 1999: ) ve kamu harcamalarını artırdığı (Mauro, 1998: ) tespit edilmiştir. Yolsuzluğun yasa dışı ya da gayri ahlaki bir nitelik taşıması nedeniyle doğrudan ölçülmesi mümkün değildir. Yolsuzluğun dolaylı olarak ölçülmesine ilişkin birkaç yöntem bulunmaktadır. Bu yöntemlerin amacı; gerçek yolsuzluk düzeyini belirlemekten daha çok, yolsuzluğun izlerinin sürülmesi ile bireylerin veya belirli bir çalışan grubunun yolsuzlukları algılama düzeylerinin ölçülmesine yöneliktir. Bu alanda çalışma yapanların bir dizi sorunla karşı karşıya oldukları ifade edilebilir. Bunlardan birincisi; kamu yönetimi yapılarının zayıf olduğu gelişmekte olan ülkelerdeki kayıt sisteminin yetersizliğidir. Örneğin işe devamsızlık türündeki görev ihmalinin (abseentism) tespiti, bu konunun takibiyle ilgili sistematik süreçlerin tanımlanması ve işletilmesi ile ilgili problemler nedeniyle gelişmekte olan ülkeler için oldukça zordur. İkinci olarak; kamu yetkisinin kötüye kullanımının tespit edilmesindeki güçlüklerdir. Yolsuz faaliyetlerin doğasının sahip olduğu gizlilik, bu faaliyetlerin tespitini de zorlaştırmaktadır. Söz konusu güçlükler nedeniyle, araştırmacılar genellikle dolaylı ölçüm yöntemlerini benimsemektedirler. Yolsuzluğun sağlık sektörü özelinde ölçüm yöntemleri ilgili araçlar, tanımları, yararları ve sınırlılıkları Çizelge-1 de sunulmaktadır. Çalışmamızda Türk sağlık sektöründe kamu sağlık çalışanlarının algılarına dayalı bir ölçüm yöntemi benimsenmiştir.

6 106 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 42 Sayı 4 Çizelge 1. Yolsuzluğun Ölçülmesi: Veri Toplama ve Analiz Yaklaşım Tanım Yararları Zayıflıkları Yolsuzluk Algılama Anketleri Hane Halkı ve Kamu Harcamaları Anketleri Nitel Veri Toplama Kontrol Sistemlerini Gözden Geçirme Genel olarak vatandaşların özel olarak sağlık çalışanlarının yolsuzluk algılamaları hakkında anket uygulaması. Örneğin; Dünya Bankası Yolsuzluk Algılama Anketi, U- luslararası Şeffaflık Örgütü, Yolsuzluk Algılama Endeksi, Freedom House ın Dünya da Özgürlük Anketi. Hane halkı harcama anketleri sağlık harcamaları ve resmi olmayan ödemeleri içermektedir. Kamu harcamalarının analiz edilmesi, değişik hükümet kademelerindeki sorunların analiz edilmesini sağlayabilmektedir. Örneğin; Dünya Bankası Yaşam Standartları Anketi; Kamu Harcamaları İzleme Anketleri (PETS). Sorunlu alanların tespiti amacıyla, odak gruplarla detaylı görüşmeler yapılması suretiyle nitel veri toplanması. Süreçlerin içerisinde bulunan risklerin, denetim-kontrol çevresi ve yolsuzluklara karşı var olan önlemlerin incelenmesi. Örneğin, ABD İç Yönetim ve Kontrol Kılavuzu, ABD Sayıştay ı tarafından geliştirilen ABD Hastanelerinde Dolandırıcılığın Önlenmesi Uyum Programı, WHO tarafından geliştirilen Farmakolojik Değer. Kılavuzu İlgili yolsuzluk alanların tespiti, Zaman içinde değişimlerin ve başlangıç düzeyinin tespiti, Farklı sağlık çalışanlarına aynı konu hakkında soru sorulmasının farkındalığın sağlaması, Hesap verilebilirlik ile ilgili kamuoyu oluşturulması. Hane halkı harcamalarının gelire, bölgeye, resmi ve resmi olmamasına göre detaylı bilgi sağlar, Verilerin hesap verilebilirlik ölçütleri ile karşılaştırılmasını sağlar. Örneğin başlangıç ödeneğinin hizmet teslim noktasına ulaşıp ulaşmadığının analiz edilmesi. Tutum, kurallar, inançlar ve baskılar hakkında detaylı bilgi sağlanması, Terimlerin tanımlanmasına, yolsuz davranışların aydınlatılmasına ve algılama anketlerindeki gelişmelerin bilgilendirilmesine yardımcı olmaktadır. İyi uygulama örnekleri ile mevcut durumun karşılaştırılmasını sağlar, Devletin belirli daireleri ve birimlerinin derinlemesine analizine yardımcı olmaktadır. En iyi yöntem ile ilgili süregelen tartışmalar ve terimlerin farklı anlaşılmasının sonuçlar ü- zerine etkisi, Algılanan davranışların mevcut davranış kalıplarından farklılaşabilmesi. Var olan veri setlerinin elde edilmesinde sorulan sorularda resmi/resmi olmayan ayırımı içerilmeyebilir, Kamu harcamaları izleme anketlerinin dayandığı kayıtlar karışık olabilir. Toplumsal değerlerin cevapları saptırması veya soruların cevaplanmasından kaçınmanın sonuçları etkileyebilmesi, Kültürler arası karşılaştırma için verilen cevapların yorumlanması ve araştırma ekibinin eğitimi. İstikrarlı sistemlerin değerlendirilmesinde yararlıdır. Ancak reform sürecindeki sistemler için yanıltıcı sonuçlar verebilir, Gelişmiş kamu yönetiminin ve kayıt sisteminin olduğu ülkeler için kullanılabilir. Kaynak: Vian, T. (2008), Review of Corruption in the Health Sector: Theory, Methods and Interventions, Health Policy and Planning, Vol. 23, p

7 Sağlık Sektöründe Yolsuzluk: Sağlık Bakanlığı Çalışanlarının Yolsuzluk Algılamaları 107 Yolsuzluk Algılama anketleri, bir ülke vatandaşlarının sağlık sektöründe ciddi sorunlar olduğunu düşünüp düşünmediklerini anlamakta yardımcı olabilirler. 23 ülkede yapılan yolsuzluk algılama anketlerinden edinilen verileri özetleyen Lewis (2006: 1-57) 10 ülkede, cevap verenlerin %50 den fazlasının sağlık sektöründe yüksek oranda yolsuzluk olduğu tespitinde bulunduklarını ifade etmektedir. Algılama anketleri aynı zamanda doktorların ve hemşirelerin fikirlerini karşılaştırmak veya işe devamsızlık ve kamu kaynaklarının kişisel amaçlarla kullanımı gibi spesifik sorunları incelemek için de kullanılabilir (Di Tella - Savedoff, 2001: 15). Bununla birlikte algılama anketlerinin bir dezavantajı; bireylerin yolsuzluk algılamalarının yolsuzlukla ilgili gerçek durumu yansıtmıyor olabilmesidir. SAĞLIK SEKTÖRÜNDE YOLSUZLUĞUN NEDENLERİ VE SONUÇLARI Kamu ekonomisi açısından mallar; özel ve kamusal mallar şeklinde bir ayırımla incelenmektedir. Bir malın kamu malı niteliği kazanabilmesi için, bireylerin tüketimden dışlanamaz (non-excludable) ve birbirlerinin rakibi olmayan (non-rival) niteliğe sahip olması gerekir. Bu iki özelliği birden sağlayan mallar tam kamusal mallar olarak nitelendirilirken, bu özelliklerden sadece birini sağlayan mallar ise yarı kamusal mal kategorisini oluşturmaktadır. Yazında bazı malların sahip olduğu pozitif dışsallıkların (positive externalities) o mallara yarı kamusal mal niteliği kazandırdığı da ifade edilmektedir. Sağlık hizmetleri, sahip olduğu yoğun pozitif dışsallıklar nedeni ile teknik olarak yarı kamusal mal olarak nitelendirilmekte ve devletin bu alandaki varlığının en temel gerekçesini o- luşturmaktadır. Ancak pozitif dışsallıklar bu alanda devletin varlığının tek gerekçesi değildir. Bu gerekçenin dışında sektörde taraflar arasında var olan asimetrik bilgi (asymetric information) olgusu, sağlık hizmetlerinin erdemli mal (merit good) olarak görülmesi ve toplumsal olarak arzulanan gelir dağılımı sonuçlarını elde etmenin ve fırsat eşitliğini sağlamanın bir aracı olarak sağlık hizmetlerine erişimin ödeme gücünden bağımsız olarak sunulması ihtiyacı, devletin bu alandaki gerekliliğini kaçınılmaz kılmaktadır (Stiglitz, 2000: ; Rosen - Gayer 2007: ). Çeşitli hizmet alanlarının taşımış olduğu özellikler, o sektörlerde yolsuzluk olgusunun gelişmesi için uygun iklim oluşturabilmektedir. Yazında sahip olduğu özellikler bakımından kamu sektörünün görev aldığı diğer hizmet alanlarına göre sağlık sektörünün, göreceli olarak yolsuzluk olaylarına daha yatkın olduğu tespiti yapılmaktadır. Sağlık hizmetlerinin durağan olmayan, düzensiz, öngörülemeyen ve yaşam kaybıyla sonuçlanabilecek riskleri bünyesinde barındıran talep yapısı; hekimlerin mesleki etik ilkelerine uygun dürüst ve hasta çıkarına davranacağı varsayımı; hizmetin yoğun belirsizlik içeren yapısı; eğitime ve mesleki lisanslamaya dayalı yüksek maliyetli arz yapısı; fiyat farklılaşması ve hasta-hekim dışında üçüncü bir tarafın maliyetleri yüklenmesine dayanan fiyat

8 108 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 42 Sayı 4 ve finansman uygulaması ile diğer hizmet alanlarından farklılaşmaktadır (Arrow, 1963: ). Sağlık sektörünün özelliklerini oluşturan; belirsizlik, bilgi asimetrisi, çok sayıda aktörün varlığı olgusunun bileşimini ifade eden her hangi bir başka sektör yoktur. Bu durum sağlık sektörünün yolsuzluğa karşı daha yatkın bir yapıya sahip olması sonucunu yaratmakta ve sektördeki şeffaflık ve hesap verebilirliği zorlaştırmaktadır (Savedoff Hussmann, 2006: 4). 4 Belirsizlik durumu söz konusu olduğunda, bilgi bir mal haline gelmektedir. Diğer mallarda olduğu gibi üretimi, aktarımı maliyetli olup, doğal olarak nüfusun tamamına yayılmamakta, kıt bir kaynak niteliği kazanmakta ve bu kaynağa sahip olanlara yüksek getiri sağlama imkânları sunmaktadır (Arrow, 1963: ). Sağlık hizmetleri açısından belirsizlik, bir hastalığa yakalanarak ya da yaralanarak hizmet talep edenlerin tedavi maliyetlerinin ödeme gücünü aşması sonucunda oluşmaktadır. Diğer taraftan son derece karmaşık ve uzun süreli bilimsel bir eğitimi gerektiren tıbbi konular hakkında hekimlerin tedaviye ihtiyaç duyması, tedavilerin çoklu alternatifleri, maliyetleri ve sonuçları hakkında sahip oldukları tek taraflı bilgi düzeyi, ortalama bir bireyin sahip oluğundan çok daha fazladır (Vian, 2008: 84; Savedoff Hussmann, 2006: 5). Bilgi asimetrisi, sağlık hizmetlerinde yapısal bir özelliktir ve işlem yapan taraflar arasında sahip olunan bilginin düzeyi arasında farklılığın ve dengesizliğin bulunmasını ifade etmektedir (Rosen Gayer, 2007: ). Sağlık bilgisindeki asimetri, tedavi ortamında hastaların hekimlere karşılıksız güvenmelerini zorunlu kılar. Bütün mal ve hizmetler için üretenlerle kullananlar arasında bu tür bir dengesizlik varsa da, sağlık bilgisinin iyiden iyiye profesyonelleşmiş, uzmanlaşmış ve doğrudan insan yaşamını ilgilendiren özellikleri nedeniyle sağlık hizmetlerindeki asimetri çok daha belirgindir. Üstelik diğer mal ve hizmetlerin bilgisine o mal ya da hizmeti kullanmak isteyenler kimi kaynaklardan ulaşabilirken, aynı şeyin sağlık hizmeti için başarılması daha zor ve maliyetlidir. Sağlık hizmetlerinin sahip olduğu asimetrik bilgi ve belirsizlik özellikleri nedeniyle hizmet sunucularının talep yaratma (supply-induced demand) gücü bulunmaktadır. Sağlık hizmetlerinde arzın talep yaratması hastaların teşhis ve tedavi kararlarının belirlenmesinde hekimlere atfedilen vekil işlevi ile ilgilidir. Hasta sağlığıyla ilgili kararları kendisi adına faydayı maksimize edeceği beklentisi ile hekime devrederken, hasta adına karar alma konumunda olan hekim, sahip olduğu tekel gücü ve takdir yetkisi ile hasta yararından daha fazla kendisi ya da kurumu adına refahı maksimize etme güdüsüyle hareket ederek ahlaki risk e (moral hazard) yol açabilmektedir. Bilgi asimetrisi hizmet sunucusuna veya tü- 4 Her ne kadar başka sektörler için de belirsizlik, bilgi asimetrisi ve çok sayıda aktörün varlığı gibi özelliklerin geçerli olduğu söylenebilse de, sağlık hizmetleri için bu özelliklerin ifade ettiği anlam oldukça farklıdır. Her şeyden önce sağlık hizmeti, insanın hayatı ile ilgilidir. Üstelik buradaki bilgi asimetrisinin kolayca aşılması da mümkün değildir. Çoğu durumda hizmeti alanın, hizmeti verene güvenmek dışında pek fazla yapabileceği bir şey yoktur.

9 Sağlık Sektöründe Yolsuzluk: Sağlık Bakanlığı Çalışanlarının Yolsuzluk Algılamaları 109 keticisine bilgiyi kendi lehine kullanma olanağı sağlamaktadır. Sağlık hizmetlerinde hasta için en iyi olanın ne olduğu konusu, sağlık profesyonellerinin ahlaki sorumluluğuna bırakılmıştır. Bu özellik yalnızca etik kodlarla desteklenen ve piyasa denetiminin zayıf olduğu sistemlerde arzın uyardığı talep nedeniyle gereksiz sağlık hizmetleri kullanımını motive eder. Belirsizlik, bilgi asimetrisi ve ahlaki risk olgusu ile birleşerek, uygun sağlık politikalarının yokluğunda yolsuzluklara yol açabilmektedir. Son olarak sağlık hizmetleri alanında sağlık kurumları, hekimler, ilaç üreticileri, sigorta şirketleri (third-party) ve hastalar gibi farklı amaçlara sahip çok sayıdaki grupların varlığı söz konusudur. Bu çok sayıda farklı amacı olan grup olgusu ile birlikte belirsizlik ve bilgi asimetrisi özellikleri sağlık hizmetleri alanında yolsuzluklara neden olan bir yapının doğmasına zemin hazırlamaktadır. Savedoff - Hussmann (2006: 7) sağlık hizmetlerinde yer alan aktörleri, bunlar arasındaki ilişkileri ve görülen yolsuzluk türlerini Şekil 1 deki gibi özetlemiştir: Şekil 1. Sağlık Hizmetlerindeki Aktörler ve Yolsuzluk Türleri Kaynak: Savedoff WD., Hussmann K., (2006), Why are health systems prone to corruption? In: Global Corruption Report, Transparency International, Berlin. p. 6. Sağlık sektörünün sahip olduğu yukarıda açıklanan özellikler dışında iki ö- zellik daha sağlık sektöründe yolsuzlukların doğmasında uygun bir zemin oluşturmaktadır. Birincisi; sağlık sektöründe yaygın şekilde özel aktörlere kamusal

10 110 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 42 Sayı 4 roller yüklenmesidir. Özel ilaç firmaları, hastaneler ve sigortacılar bu kamusal rollerin yürütülmesinde konumlarını istismar edebilmektedirler. Üstelik tıp mesleği ile uğraşanların dürüstlük ve profesyonel sorumlulukları, meslek etiği çerçevesinde tümüyle kendi inisiyatiflerine bırakılmıştır. Kimi çalışanlar açısından bu yetkinin kötüye kullanıldığı durumlar söz konusudur. Bu olumsuz sonuçların engellenmesi adına kamu otoritesinin kullanabileceği araçlar ise; mesleki eğitimin geliştirilmesi, yüksek standartların belirlenmesi ve etkili denetim uygulamalarıdır. İkincisi ise; sağlık sektöründe kullanılan kaynağın büyüklüğü ve bu kaynağın büyük kısmının kamu kaynağı olmasıdır (Savedoff -Hussmann 2006: 4). Sağlık sektörünün sahip olduğu yapısal özellikleri Şekil 2 deki gibi özetlenmektedir: Şekil 2. Sağlık Sektörünün Yapısal Özellikleri ve Yolsuzluk Kaynak: Vian, T. (2008), Review of corruption in the Health Sector: Theory, Methods and Interventions, Health Policy and Planning, Vol. 23, No. 2, p Yolsuzluk kavramı; tekel gücü ve takdir yetkisi ile pozitif, hesap verilebilirlilik ile negatif ilişkili bir kavram olarak tanımlanmaktadır (Klitgaard, 1991: 4). Sağlık hizmetlerinin belirsizlik, asimetrik bilgi, arzın talep yaratması ve pozitif dışsallıkları gibi rekabetçi piyasa koşullarının oluşmasını sınırlayan bazı etmenlere sahip olması, bu tür hizmetlerin finansman ve sunumunda kamunun yer almasını bir zorunluluk haline getirmektedir.

11 Sağlık Sektöründe Yolsuzluk: Sağlık Bakanlığı Çalışanlarının Yolsuzluk Algılamaları 111 Yolsuzluk kavramı; tekel gücü ve takdir yetkisi ile pozitif, hesap verilebilirlilik ile negatif ilişkili bir kavram olarak tanımlanmaktadır (Klitgaard, 1991: 4). Sağlık hizmetlerinin belirsizlik, asimetrik bilgi, arzın talep yaratması ve pozitif dışsallıkları gibi rekabetçi piyasa koşullarının oluşmasını sınırlayan bazı etmenlere sahip olması, bu tür hizmetlerin finansman ve sunumunda kamunun yer almasını bir zorunluluk haline getirmektedir. Kamu sektörünün sağlık hizmetleri alanındaki rolü hizmetin düzenlenmesi, üretilmesi ve finansmanı olmak üzere çeşitli şekillerde ortaya çıkabilmektedir. Kamu sektörü, sağlık hizmetleri alanındaki görevini nasıl tanımlarsa tanımlasın, kamu kaynaklarını suiistimal ederek çıkar sağlamak isteyen insanlar için fırsatların doğacağı söylenebilir. 5 Devletin sağlık hizmetlerinin yürütülmesinde üstlendiği rolü yerine getirirken kamu adına yetki kullanan bürokratların, sağlık profesyonellerinin ve siyasetçilerin bu görevin yerine getirilmesi sırasında yetkilerini kötüye kullanarak kamu kaynaklarının özel çıkarlar amacıyla kullanılması gibi bir sonucu yaratmaları mümkündür. Bu durum; asil-vekil probleminin (principle-agent problem) bir yansıması olarak düşünülebilir (Niskanen, 1971: 38). Sağlık hizmetinin sunumu açısından asil konumda olan vatandaş ve/veya hastanın amacı; en kaliteli hizmete, en düşük maliyetle, eşit şekilde ulaşmakken; vekil konumda olan bürokratların, sağlık profesyonellerinin ve siyasetçilerin bu amaçlardan uzaklaşabilmesi ve bireysel çıkarlarına odaklanması mümkün olabilmektedir. 6 Örneğin hekimler hayalet hastalar (phantom patients) yaratarak ve özel laboratuarlardan testler sipariş ederek, sağlık kurumlarından kendilerine ek ödeme yapılmasına ya da kamu sosyal güvenlik kurumlarının kaynaklarının sömürülmesine yol açabilirler. Diğer taraftan sağlık hizmetlerinde karşılaşılan yolsuzlukların ele alınmasında yolsuzlukların gerçekleştiği alt hizmet alanlarına göre bir değerlendirme yapmak da mümkündür. Bu çerçevede Schargrodsky (2001: ) sağlık hizmetlerinde yaşanan yolsuzluk olaylarının ilaç satın alımı, yiyecek ve temizlik işleri ile fiziksel girdi teminine yansımaları olduğunu vurgulamaktadır. Sağlık sektöründe ortaya çıkan yolsuzlukların doğduğu alanlar ve hangi tür sonuçlara yol açtığı Çizelge 2 de özetlenmektedir (Vian, 2008: 45-46; TI, 2006: 7): 5 Hiç şüphesiz sistem içerisinde belirli bir işlem maliyeti ile bu fırsatların kullanımını engellemek için önleyici tedbirlerin ve cezai unsurların kullanılması da mümkündür.

12 112 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 42 Sayı 4 Çizelge 2. Sağlık Sektöründe Yolsuzlukların Doğduğu Alanlar ve Yarattığı Sonuçları Alan ve Süreç Yolsuzluk Türleri ve Problemler Sonuçlar Rüşvet, komisyon ve sözleşme sürecini etkileyen politik faktörler, Yüksek maliyetler, düşük kaliteli donanım ve yapı işleri, Yüklenicinin taahhütlerini yerine getirmede başarısız olması ve bundan sorumlu tutulmaması. yerleşim ve bunun sonucu erişimde İhtiyaçları karşılamayan donanım, Sağlık tesislerinin yapımı ve eşitsizlik, yenilenmesi Altyapının dağıtımında kentseli - seçkin sınıfı- kayırmaya odaklı hizmetlere ve yüksek teknolojiye meyil. İhale koşullarını, tedarikin özelliklerinin ve ihaleyi Yüksek maliyetli, uygunsuz veya tekrin, kazananın belirlenmesinde politik faktörlerarlanan ilaçlar ve teçhizatlar, rüşvet ve komisyonun etkili olması, Gerçek ihtiyaçları hesaba katmayan İlaçlar dâhil malzeme ve teçhizat alımı Hizmet sunumunda ilaç ve malzeme kullanımı ve dağılımı Ürünlerin, hizmetlerin, tesislerin ve profesyonellerin niteliklerinin düzenlenmesi Sağlık profesyonellerinin eğitimi Tıbbi araştırma Tedarik sürecinde gizli anlaşmaların yapılması Düşük fiyat ve yüksek kaliteli mal tedarik edenlerin seçilmesine yönelik özendiricilerin bulunmaması, Ahlaki olmayan ilaç promosyonları, Tedarikçinin taahhütlerini yerine getirmede başarısız olması ve bundan sorumlu tutulmaması. Kişisel kullanım için hırsızlık ya da özel sektörde tekrar satmak için ilaçların depo ya da dağıtım noktalarından alınması, Ücretsiz olarak verilen ilaç ve malzemenin satışı. İlaç tescilinde, ilaç kalitesi araştırmalarında veya iyi üretim uygulamalarında süreci hızlandırmak veya onaylanmayı sağlamak için rüşvetler, Araştırma sonuçlarını etkilemek veya bulguları gizli tutmak için rüşvetler ve siyasi etmenler, Lokanta, yiyecek imalathanesi ve kozmetik alanlarındaki sağlıkla ilgili kuralların uygulanmasında peşin hükümlülük, Akreditasyon, belgelendirme ve lisanslama prosedür ve standartların uygulanmasında peşin hükümlülük. Tıp okullarına veya diğer hizmet öncesi eğitimlere girmek için rüşvetler, Sınıf geçmek için rüşvetler, Eğitim fırsatları için aday seçiminde akraba kollama ve siyasi nüfuz kullanma. İlaç firmaları tarafından fonlanan ve gerçekte pazarlama için yapılan sahte denemeler, Gelişmekte olan ülkelerde bildirilen rızanın ve gerekli standartların diğer önemli noktalarının yanlış anlaşılması. uygunsuz teçhizat yerleşimi, Standardın altında teçhizat ve ilaçlar, Yetersiz fonlardan kaynaklanan eşitsizlikler. Daha az yararlanma, Hastaların düzenli tedavi alamamaları, Hastaların ilaçlara ulaşmak için resmi olmayan ödemeye zorlanması, Anti-mikrobial direncin gelişmesine yol açan tedavinin yarıda kesilmesi veya tamamlanmayan tedavi. Pazarda tedavi ediciliği az veya sahte ilaçlara izin verilmesi, Fiyat tekliflerine katılmalarına izin verilen marjinal tedarikçilerin hükümetten iş alması, Besin zehirlenmelerinin artması, Bulaşıcı hastalıkların yayılması, Düşük kaliteli imkânların (bina, yer, araç, gereç vb.) kullanılmaya devam edilmesi, Ehliyetsiz veya sahte profesyonellerin çalışmaya devam etmesi. Ehliyetsiz profesyonellerin tıpta ve sağlık alanında çalışmaları, Adaletsiz sistemden dolayı güven ve özgürlük kaybı. Bireysel haklara tecavüz edilmesi, Araştırmalarda önyargı ve adaletsizlikler. Kaynak: Vian, T. (2005), The Sectoral Dimensions of Corruption: Health Care, Spector BI (Ed.), Fighting Corruption in Developing Countries: Strategies and Analysis, Bloomfield,CT: Kumarian Press Inc., p

13 Sağlık Sektöründe Yolsuzluk: Sağlık Bakanlığı Çalışanlarının Yolsuzluk Algılamaları 113 Ayrıca Giedon vd., (2001: ) sağlık sektöründe ortaya çıkan yolsuzlukların taraflarına göre; hekim-hasta, hastane-ödeyici ve hastane-tedarikçi şeklinde incelenebileceğini ifade etmektedir. Azfar (2005: ) sağlık sektöründe yer alan temel aktörler arasındaki ilişkiler çerçevesinde yolsuzluklar Çizelge-3 de özetlemiştir. Sağlık sektörünün daha önce bahsedilen yapısal özellikleri nedeniyle yolsuzluklara karşı oldukça hassas olduğu söylenebilir. Bu nedenle tıbbi personel tarafından sunulan hizmetler, insan kaynakları yönetimi, ilaç seçimi ve kullanımı, ilaç ve tıbbi malzeme tedariki, ilaçların depolanması ve dağıtımı, düzenleme sistemleri, bütçeleme ve fiyatlandırma süreçlerinin yüksek derecede yolsuzluk riski taşıdığı ifade edilmektedir (U4, 2006). 7 Çizelge 3. Sağlık Sektöründe Temel İlişkiler ve Bu İlişkilerde Görülen Yolsuzluklar Hasta-Hekim Ödeyici-Hastane Hastane-Sağlayıcı Tedavi için rüşvetler Gereksiz işlemler için yönlendirilmiş talep. Örn., sezaryen doğumları Seyreltilmiş/ sulandırılmış aşılar İşe devamsızlık (absenteeism) Savsaklama/ özensizlik Uydurma tedaviler için hileli faturalar Gereksiz ilaç reçete edilmesi İlaç, donanım, malzeme, temizlik hizmetleri satın alımları için paralar İlaç onayları için rüşvetler Hekimlerin ilaç firmalarından kendi ilaçlarını reçete etmeleri için rüşvet almaları Kâr amacı olmayan ve diğer örgütlerin ilaçları önermek için bağış almaları Yapım/inşaat işleri için paralar Bakanlık/Hastane İçinde İşlerin, terfilerin ve transferlerin satışı Fon hırsızlıkları Levazım hırsızlıkları Harcamalar/ giderler için hileli faturalar Yasadışı işlemler için rüşvetler. Örn., kürtajlar Kaynak: Azfar, O. (2005), Corruption and the Delivery of Health and Education Services, Spector BI, (Ed,), Fighting Corruption in Developing Countries: Strategies and Analysis, Bloomfield: Kumarian Pres, p Sağlık sektörünün yolsuzluğa eğilimli yapısının kuramsal analizinden sonra, uygulamalı çalışmaların bu tespitleri ne ölçüde desteklediğini incelemekte yarar olduğu düşünülmektedir. Kimi çalışmalarda genelde kamu hizmetleri, özelde 7 http: //www.u4.no/themes/health/causesandconsequences.cfm.

14 114 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 42 Sayı 4 ise sağlık hizmetleri ile yolsuzluk arasında ilişki kurmanın zor olduğu ifade e- dilse de (Top 2004: 83-84), bu alanda yapılan en kapsamlı çaba olan Global Yolsuzluk Barometresi çalışmalarına göre yolsuzluğun önemli bir türü ve temsilcisi olan rüşvet olgusuyla en sık karşılaşılan hizmet alanlarından birisi sağlık hizmetleridir yılı raporuna göre rüşvetle en sık karşılaşılan hizmet alanları sırasıyla; emniyet, yargı, kayıt ve izin işlemleri, eğitim, sağlık hizmetleri, elektrik hizmetleri, vergi hizmetleri, su-gaz ve telefon hizmetleri şeklinde sıralanmaktadır (TI, 2008: 334). Adaman vd. (2001: 117) Türkiye de toplam 3021 kişiyle yapılan yüz-yüze görüşmeler yoluyla, yurttaşların yolsuzlukla ilgili algı ve tutumları ile doğrudan ilişki ve deneyimlerinin sorgulanması ve yolsuzlukla mücadelede nasıl bir yol izlenmesi gerektiği konusunda hanehalkı gözünden reform önerilerinin araştırmasını yapmışlardır. Çalışma sonuçlarına göre; rüşvet ve yolsuzluk sorunu Türkiye nin öncelikle çözmesi gereken sorunlar arasında enflasyon ve işsizlikten sonra yüzde 14 lük bir pay ile üçüncü sırada yar almakta ve yolsuzluğun çok olduğu kamu kuruluşları arasında devlet hastaneleri de gösterilmektedir. Türkiye için 2005 yılı için yapılan bir araştırmaya göre; yolsuzlukların en yaygın olduğu ifade edilen kurumlar arasında ilk sırada vergi daireleri, ikinci sırada ise aynı puanı paylaşan sağlık kurumları, siyasi partiler ve gümrükler yer almaktadır (TI, 2005: 18-19). Bu araştırma bulguları dışında, ö- zellikle son yıllarda daha sık karşılaşılan ve kamuoyuna mâlolan yolsuzluk o- laylarına ilişkin soruşturma ve tutuklama haberleri, bu sektördeki yolsuzluk düzeyinin oldukça yüksek olduğunu düşündürmektedir. Sağlık hizmetleri ile ilgili olarak sektörün yapısına ilişkin özelliklerin yolsuzluklara uygun bir zemin hazırlaması dışında (Şekil-2 de de gösterildiği gibi) başka değişkenlerin de sonuçlar üzerinde belirleyici olduğu ifade edilebilir. Bu çerçevede ilgili yazında; hesap verilebilirliğin düşük olması ve rekabetin bulunmaması (Gray-Molina, vd., 2001: 35-37; Alcazar - Andrande, 2001: ), yüksek ücretler ve hesap verilebilirliğin düşük olması (Jaen - Paravisini 2001: 93-94), yakalanma olasılığının düşük olması (Schargrodsky vd., 2001: 95), satın alma görevlilerinin cinsiyeti ve daimi ya da geçici kadroda olması (Giedon vd., 2001: ) gibi durumlar yolsuzlukların nedenleri olarak tespit edilmektedir. Sağlık sektöründe yolsuzlukların nedenleri olarak ifade edilen bu tespitler sistematize edildiğinde; tekel gücü, takdir yetkisi, hesap verebilirlik, vatandaş katılımı (citizen voice), şeffaflık, yakalama-yaptırım (detection-enforcement) gibi değişkenlerin belirleyici olduğu söylenebilir. Bununla birlikte bu değişkenlerin hepsini Klitgaard (1991: 4) gibi tekel gücü, takdir yetkisi ve hesap verebilirlik şeklinde üç başlık altında toplayarak incelemek de mümkündür. Çünkü vatandaş katılımı, şeffaflık ve denetim kavramları hesap verilebilirliğin sağlanabilmesi için gerekli olan altyapıyı oluşturmaktadır. Ancak bu değişkenlerin sosyo-kültürel kurallar, ahlaki ve dini inançlar ve psikolojik özellikler ile ekonomik ve toplumsal özendiriciler gibi bazı özelliklerle de etkileşim içerisinde

15 Sağlık Sektöründe Yolsuzluk: Sağlık Bakanlığı Çalışanlarının Yolsuzluk Algılamaları 115 bulunduğu da ifade edilmelidir (Di Tella - Savedoff, 2001: 12-15; Lewis, 2006: 44-45; Vian, 2008: 84-87; Klitgaard, 1988: 5). Sağlık sektöründe yolsuzluğun nasıl ve nerede görüldüğü kısmen de sağlık hizmetlerinin finansman şekline bağlıdır. Hizmet sunumu ve finansmanının aynı kurum bünyesinde organize e- dilmesi ya da hizmet sunumunun ve finansmanın ayrılması uygulamasının benimsenmesinin, yolsuzlukları ortadan kaldırmadığı, ancak karşılaşılan yolsuzluk türleri ve ve nispi büyüklükleri açısından farklı sonuçların ortaya çıktığı ifade edilmektedir. Finansmanın bir sigorta kurumunca yapıldığı sistemlerde faturalandırmaya dayalı hizmet başına ödeme sistemi, tıbben gerekmeyen tedavilerin yapılması ve sunulmamış hizmetlerin devlete faturalandırılmasıyla sonuçlanan yolsuzluk türlerinin ağırlık kazanmasına yol açarken, her iki fonksiyonun birleştirildiği durumlarda işe devamsızlık ve tıbbi malzemelerin amaçları dışında kullanılması gibi yolsuzluk türleri ile kaşılaşılabilmektedir (Savedoff - Hussmann, 2006: 13; Vian, 2002: 2-3). Sağlık sektöründeki yolsuzluk olgusunun teorik olarak devlet ve birey açısından kaynak israfı ve refah kaybı, bireyin devlete ve sağlık sistemine güven kaybı, haksız kazançların artması ve kanun hâkimiyetinin azalması gibi olumsuzluklar yaratacağı açıktır. Bunun dışında yazında yapılan uygulamalı çalışmalarda önemli ve ilginç tespitler de yapılmaktadır. Buna göre; yolsuzluğun aşılama oranlarını düşürdüğü, yeni doğanların aşılanmasını geciktirdiği, kamu sağlık kurumlarının kullanımını caydırdığı, hane halklarının kamu sağlık hizmetlerinden tatmin düzeylerini azalttığı, hizmet bekleme süresini uzattığı, yoksulların hizmete erişiminde olumsuzluklar yarattığı (Azfar - Gurgur, 2008: ), sezaryenle doğum yapma oranlarını %10 dan %21 ile %78 arasındaki bir orana yükselttiği, sezaryen kararının hastanın ihtiyacından daha çok hekimlerin tercihleri tarafından belirlendiği ve bunun sezaryenlerin hafta sonu ile tatillerde yoğunlaşmasına yol açtığı (Alcazar - Andrande, 2001: ), bebek ve çocuk ölüm hızlarını ve prematüre bebek doğum hızlarını artırdığı (Gupta vd., 2001: ; 2002: 23-45), kamu sağlık kurumlarında resmi olmayan ödemeleri artırdığı (Paul, 1998; Balabanova - McKee, 2002: ; Delcheva vd., 1997: ; Chawla vd., 1998: ; Tatar vd., 2007: ; Falkingham, 2004: ; Ensor, 2004: ) ifade edilmektedir. Yolsuzluk olgusu, gelirlerin nasıl yatırıma yönlendirileceği ile ilgili hükümet tercihini de etkiler. Yolsuzlukla mücadelede yetersiz olan hükümetler daha fazla rüşvet potansiyeli vadeden tedarik süreçlerinin olduğu altyapı yoğun (ulaşım ve askeri) sektörlere yatırım yapmayı, sağlık ve eğitim gibi sosyal sektörlere yatırım yapmaya tercih etmektedirler. Benzer durum sağlık sektörü özelinde de geçerlidir ve yatırımlar aynı nedenle aşılama ve aile planlaması gibi birincil sağlık bakım programlarından daha çok hastane inşaatları veya pahalı ileri teknoloji ürünü, ikincil sağlık bakım programlarına yönlendirilebilmektedir. Sağlık sektöründeki yolsuzluğun aynı zamanda hasta bakımına erişim ve hasta bakım kalite-

16 116 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 42 Sayı 4 si üzerinde de doğrudan olumsuz etkisi vardır. Sağlık için ayrılan bütçelerden zimmet ve tedarikte yapılan yolsuzluklarla kaynaklar aktarıldığında; personel maaşlarına, tıbbi ve cerrahi bakım giderlerinin karşılanmasına daha az kaynak kalacaktır ki, bu da personel motivasyonunu bozacak, bakım kalitesini düşürecek ve hizmetin erişimini ve kullanımını azaltacaktır (Lindelow - Sernells, 2006: ) Etik olmayan ilaç promosyonları ve hekimler arasındaki menfaat çatışmaları da sağlık çıktıları üzerinde olumsuz etkide bulunabilirler. Kassirer in (2006: 85) belirttiği üzere, ilaç firmaları ile hekimler arasındaki promosyon işleri sıkı bir şekilde denetlenmediği takdirde hekimler etik olmayan uygulamalara yönelebilirler. Bazı doktorların çıkarlarını maksimize etmek için, durumu uygun olmayan hastaları ilaç deneme süreçlerine dâhil etmeleri veya gereksiz veya potansiyel olarak zararlı tedavileri önermeleri nedeniyle hastanın sağlığı tehlikeye girebilmektedir. Çalışmalar, bu ilişkilerin gereksiz reçeteler ve çok az ya da hiç getirisi olmayan, yüksek maliyetli uygulamalarla sonuçlanmakta olduğunu göstermektedir (Wazana, 2000: ). Dünyanın çeşitli ülkelerinde sağlık sektöründe yaşanan yolsuzlukların yarattığı sonuçlara ilişkin bazı çarpıcı örnekler de şu şekildedir: - Bulgaristan da birçok Güney Batı Avrupa ülkesinde olduğu gibi, hekimlerin tedavi için resmi olmayan ödeme ve hediyeleri kabul etmesi yaygındır. Bu hediyelerin değeri 10 ile 50 dolar gibi küçük meblağlar olabildiği gibi dolara kadar yükselebildiği de ifade edilmektedir (Allin vd., 2006: 5). - Kamboçya da sağlık çalışanları ile yapılan mülakatlar sonucu sağlık bütçesinin %5 inin yolsuzluk nedeniyle kaybolduğu sonucuna varılmıştır (TI, 2006: xvi) yılında yapılan bir araştırmaya göre; Çek Cumhuriyeti ndeki hekimlerin %5 i küçük bir hediyeden daha fazlasını aldıklarını itiraf etmişlerdir (Allin vd., 2006: 5) - Dünya Sağlık Örgütü küresel ilaç pazarında dolaşan sahte ve standartların altındaki ilaçların değerinin 32 milyar dolar olduğunu tahmin etmektedir. 8 - Çin de Shenzhen Evening News gazetesindeki bir habere göre, 2001 yılında kişi sahte ilaçlar nedeniyle hayatını kaybetmiştir (Appaji, 2002). 9 8 WHO. Substandard and Counterfeit Medicines. WHO Fact Sheet, No: 275, [ ], http: //www.who.int/mediacentre/factsheets/2003/fs275/en/. 9 Appaji, Venkat (18 Eylül, 2002). China's Killer Headache: Fake Pharmaceuticals. [ ], http: //www.pharmabiz.com/article/detnews.asp?articleid=12177&sectionid=48

17 Sağlık Sektöründe Yolsuzluk: Sağlık Bakanlığı Çalışanlarının Yolsuzluk Algılamaları Romanya da yıllık 360 milyon doların sağlık personeline rüşvet olarak verildiği tahmin edilmektedir. Romanya nın toplam sağlık bütçesinin ise 4 milyar dolar olduğu ifade edilmektedir (Ionescu, 2006: 1308). - Sadece ABD de sağlık sektöründeki sahtekârlık ve kötüye kullanımın yıllık maliyetinin 12 ile 23 milyar dolar arasında olduğu tahmin edilmektedir (Becker vd., 2005: 190). TÜRKİYE SAĞLIK SEKTÖRÜNÜN TEMEL ÖZELLİKLERİ 2006 yılında Türkiye, Dünya Bankası tarafından kişi başına 5,400 USD gayrisafi yurtiçi hâsıla ile üst orta gelir grubu ülkeler arasında sayılmaktadır. Büyüklük olarak dünyanın 17. ekonomisine sahip Türkiye, İnsani Gelişme Endeksi nde 84. sırada yer almaktadır yılında Türkiye de doğumda beklenen yaşam süresi 71,4 yıl ve 40 yaştan önce ölüm oranı %6,5 dir yılında satın alma gücü paritesine göre kişi başına sağlık harcaması Türkiye de 580 dolar ile 2619 dolarlık OECD ortalamasının gerisindedir ve toplam sağlık harcamalarının %73 ü kamu harcamalarından oluşmaktadır (OECD, 2006: 3). Sağlık Bakanlığı ülke sathına yayılmış temel sağlık kurumları ve hastaneleri ile birinci, ikinci ve üst düzey sağlık hizmeti sunan en büyük hizmet sunucusudur. OECD ülkeleriyle kıyaslandığında Türk sağlık sektörünün geleneksel olarak sağlık hizmetlerine erişimde hakkaniyetsizliklere, sağlık hizmetleri finansmanı ve sunumunda verimsizliklere yol açan ve mali sürdürülebilirliği zayıflatan, hizmet kalitesini ve hasta memnuniyetini azaltan, parçalı bir yapıya sahip olduğu söylenebilir. Bu nedenle 2003 yılından bu yana yürütülen sağlık hizmetlerinde reform çalışmaları çerçevesinde; hizmet sunumunda insan odaklı, koruyucu ve temel sağlık hizmetlerini öncülleyen, birinci basamak sağlık hizmetlerinde aile hekimliği uygulamasını temel alan, kamu sağlık sisteminde devlet hastanelerini tek çatı altında toplayan, ucuz ilaç teminini amaçlayan, çalışanların performanslarına dayalı ücretlendirme anlayışını benimseyen, yaygın ve eşit sağlık güvencesini ve sağlık hizmetlerinde kalite artışını sağlamayı amaçlayan SDP uygulanmaktadır (SB, 2007 : 4). SDP nin amacı yönetişim, verimlilik, kullanıcı ve hizmet sunucu memnuniyeti ile uzun vadeli mali sürdürülebilirliği iyileştirerek sağlık sistemini daha etkili hale getirmektir (OECD, 2008: 36) Türkiye de Avrupa Birliği ile yaşanan adaylık süreci ve küreselleşme olgusu ile birlikte uluslararası sermaye hareketleri ve IMF, OECD, Dünya Bankası gibi uluslararası kuruluşların yolsuzlukların önlenmesine yönelik devletin yapısını ve fonksiyonlarını yeniden tanımlama ve iyi yönetişim standartlarını içselleştirme talepleri artmaktadır. Bunun için etik ilkelerin yerleşmesi öncelenmekte ve yönetimde hesap verebilirlik ve saydamlık kavramları iyi yönetime giden yolda en önemli unsurlar olarak öne çıkarılmaktadır.

18 118 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 42 Sayı 4 Son dönemde Türk sağlık sektöründe potansiyel yolsuzluk alanlarına ilişkin sonuç yaratıcı etkisi olan genel ve sektörel nitelikli düzenlemeler şu şekilde ö- zetlenebilir sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu ile kamu kaynaklarının vatandaşların azami yararını sağlayacak biçimde kullanılması, bütçe hazırlama ve uygulama sürecinde etkinliğin arttırılması, malî yönetimde şeffaflığın sağlanması, yetki sorumluluk dengesi sağlanarak hesap verme sorumluluğunun getirilmesi, etkin bir iç kontrol sisteminin oluşturulması gibi nedenlerle kamu yönetiminde yolsuzlukla mücadele alanında önemli görülmektedir. Bu kanun ile gelen yeni anlayışıyla saydamlık, hesap verme sorumluluğu, stratejik planlama, performans ve denetim gibi kavramlar yönetim alanında yaygınlık kazanmış ve yolsuzlukla daha etkin mücadele için bir fırsat sunmuştur. Türkiye de yolsuzlukla mücadele ve saydamlık çerçevesinde kamu görevlilerinin uymaları gereken etik davranış ilkelerini belirlemek ve uygulamayı gözetmek üzere tarih ve 5176 sayılı kanunla Kamu Görevlileri Etik Kurulu kurulmuş, Kanun un verdiği yetkiye istinaden Kurulca hazırlanan Kamu Görevlileri Etik Davranış İlkeleri ile Başvuru U- sul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile de etik davranış ilkeleri düzenlenmiştir. Kamu görevlileri etik kurulu kamu oyunda sıklıkla tartışılan ve özellikle sağlık sektörü mensuplarının eleştirilmesine, güven ve itibar kaybına yol açan hekim-ilaç firması ilişkileri ve özendirme ile ilgili uyulacak ilke ve standartlar belirlenmiş ve Sağlık Bakanlığının buna uygun düzenleme yapması istenmiştir. Kurul Avrupa Birliği Mali İşbirliği Programı çerçevesinde Türkiye de Yolsuzluğun Önlenmesi için Etik Projesi bağlamında Sağlık Hizmetleri ve Etik konulu akademik araştırmayı 2009 yılı programına almıştır. SDP ile bilişim teknolojisinin imkânlarından yararlanılmakta ve sağlık sisteminde performans yönetimi, kalite geliştirme ve hasta güvenliğine yönelik girişimler yoğunluk kazanmaktadır. Sağlık Bakanlığı (SB) denetim ve kontrol araçlarının kapsamının genişletilmesi ve etkinliğinin artırılması yönünde Teftiş Kurulunun yolsuzluk riski taşıyan süreçleri iyileştirici ve denetim kapasitesini geliştirici çalışmaları bulunmaktadır. SB, Avrupa Sağlıkta Yolsuzluk ve Dolandırıcılıkla Mücadele Ağına (EHFCN) üye olarak diğer ülkelerin deneyimlerinden yararlanmaktadır. SB bu deneyimler çerçevesinde 2008 yılında yolsuzluk riski taşıyan süreçlere ilişkin Teftiş Rehberi geliştirilerek "Denetim Rehberi El Kitabı nı hazırlamıştır. SB ile ilgili her türlü sorun, şikâyet, öneri ve taleplerin iletildiği SB İletişim Merkezi SABİM 184 numaralı telefon ile 24 saat kesintisiz hizmet ve-

19 Sağlık Sektöründe Yolsuzluk: Sağlık Bakanlığı Çalışanlarının Yolsuzluk Algılamaları 119 rerek sorunlara anında ve yerinde müdahaleler ile çözüm üretmekte ve halkın katılımını ve denetimini artırıcı yönde rol oynamaktır. SDP, yönetim bilgi sistemlerinin geliştirilmesine yönelik önemli çabalar ortaya koymuş ve son birkaç yılda e-sağlık çerçevesinde geliştirilen Sağlık Bilgi Sistemi genişlemiş ve bütün sağlık hizmet sunucularını kapsayan bütüncül bir yapıya kavuşmuştur. SGK ödeme süreçlerinin basitleştirilmesi ve iyileştirilmesi, yolsuzluk riski yüksek işlemlerin azaltılmasına yönelik olarak, tüm sigorta fonlarının taleplerini işleme almak üzere MEDULA (Medical Ulak) adı verilen bir talep ve kullanım yönetim sistemi kurulmuştur. Ayrıca Maliye Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Sağlık Bakanlığı tarafından İlaç ve Tıbbi Malzeme Yönetimi için Altyapı Geliştirilmesine yönelik tedarik ve ödeme zincirinin tüm aşamalarında tüm tarafların aynı temel ürün bilgilerini kullanmalarını sağlayacak e- lektronik ticaret için gerekli temel altyapı geliştirilmiş ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Ulusal Bilgi Bankası kurulmuştur. SGK, sağlık sigorta fonlarının farklı hizmet sunucularına fiyat tarifesi ve geriye dönük hizmet başına ödeme mekanizmasının yapısını, işlemsel ve ICD 10 kodlama sistemlerini esas alarak yatan hasta ve ayakta tedavi hizmetleri için Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) adıyla 2007 yılında toplu bir fiyat tarifesi geliştirerek değiştirmiştir. Kamu hastaneleri ve özel hastaneler için aynı fiyatın uygulamaya konması, paranın hastanın takip ettiği ileriye dönük ödeme sistemine yönelik adımları hızlandırmış ve DRG (tanı ilişkili gruplama) bazlı bir ödeme için altyapının kurulmasına yönelik 50 hastaneyi içeren bir pilot çalışma başlatılmıştır. Bir gelir kaynağı olmanın yanında, uygunsuz hizmet alımını önleyen bir araç olarak hizmetin finansmanında tamamlayıcı bir unsur olarak katılım payı yürürlüğe sokulmuştur. SDP uyarınca Türkiye de ilaç politikalarında önemli adımlar atılmıştır. Farklı ödeme fonlarının geri ödeme listeleri ortak bir SGK listesinde birleştirilmiştir. Ulusal İlaç fiyatlarının belirlenmesinde fiyatları en ucuz olan 10 AB ülkesi referans alınarak Referans Fiyat Sistemi uygulamasına geçilmiştir. Sağlık personelinin iş motivasyonunu ve üretkenliğini teşvik amacıyla performans yönetim sisteminin bir parçası olarak Performansa Dayalı Ek Ö- deme Sistemi kurulmuştur. İlgili yazında sağlık sektöründe yolsuzluklarla mücadele adına çeşitli ülke uygulamaları ve yapılan öneriler yer almaktadır. Türkiye de uygulamaya sokulan politikaların etkilerini değerlendirmek için henüz erken olduğu söylenebilir. Ancak çeşitli ülkelerin deneyimleri ve bu konuyla ilgili önerilerden hareketle Türkiye de sağlık sisteminde yapılan değişikliklerin ne kadar etkili olacağı tartı-

20 120 Amme İdaresi Dergisi, Cilt 42 Sayı 4 şılabilir. Bu noktada, bu tartışmanın çalışmanın son kısmını oluşturan sonuç ve tartışmalar kısmına bırakılarak, uygulama kısmına ilişkin açıklamalara geçilmesi uygun görülmüştür. ARAŞTIRMA YÖNTEMİ Anket çalışması 23/12/2006 ile 01/02/2007 tarihleri arasında 41 gün süreyle web üzerinden e-posta ile gerçekleştirilmiştir. Web tabanlı araştırmalar evrendeki yalnızca kullanan kişilere ulaşabilmesi nedeniyle özünde evrendeki her bir öznenin örnekleme katılma şansını kısıtlama sınırlılığı barındırmakla birlikte bir posta yoluyla ya da yüzyüze yapılan araştırtmalarla kıyaslandığında daha büyük örnekleme erişim, hızlı, esnek ve maliyet etkilidir. Bu araştırmada kullanılan anket, web üzerinden veri akışına elverişli Microsoft FrontPage yazılımı kullanılarak tasarlanmıştır. Anket tasarımını takiben uygun bir alan adı seçilmiş ve web barındırma hizmeti sağlayıcısından satın alınmıştır. Çalışmada Sağlık Bakanlığı personelinin, ana kütleyi oluşturan kişiyi temsil ettiği varsayılmıştır. Bununla birlikte çalışanların algılamalarının doğru ve tam olduğu varsayımı da yapılmıştır. Öte yandan bir kaynaktan birden fazla anket cevaplandırılmasının önüne geçmek amacıyla, IP kontrolü uygulanmış ve aynı IP den yapılan anket cevaplamaları ayıklanmıştır. Çalışmada sadece kamu sektörü hedef alınmış ve bu nedenle özel sektör sağlık çalışanları çalışmamıza dahil edilmemiştir. Çalışmanın e-posta yoluyla yapılması ve personelin algılamalarına dayandırılması nedeniyle gerçek yolsuzluk boyutunu yansıtmama potansiyeli bir sınırlılık olarak nitelendirilebilir. Ancak yazında yolsuzluk konusunu ele alan hemen hemen tüm çalışmaların bu tür algılama anketlerine dayandığı düşünüldüğünde, bu durumun daha çok çalışma alanının karakteristik özelliğiyle ilişkili olduğu kabul edilebilir. Çalışmayla ilgili bir diğer kısıt, anket uygulaması ile sadece e- posta adresi bulunan personele ulaşılmış ve ana kütlenin hepsinin e-posta adreslerine ulaşılamamış olmasıdır. Ancak hiç bir araştırmada tüm anakütleye ulaşılması beklenemez, üstelik bunun zaman ve maliyet açısından da sorunlar yaratması söz konusudur. Son olarak çalışmanın internet üzerinden yapılmış olması da eleştiri konusu edilebilir. Ancak bu yaklaşımın dezavantajları olduğu gibi avantajlı yanlarının da olduğu söylenebilir. Reips in (2002: ) sıraladığı gibi internet üzerinden gerçekleştirilen çalışmaların dezavantajları; çalışma üzerinde kontrolün az olması, örneklemin anakütleyi temsil etmeyebilmesi, kişisel seçimin hâkim olması, cevap verenlerin sahip olduğu teknik farklılıklar, anketi yarıda bırakmanın daha yaygın olması sıralanmaktadır. Aynı zamanda Reips internet üzerinden gerçekleştirilen çalışmaların avantajlarını; deneylerin yerel olmaması, potansiyel olarak daha fazla kişiye ulaşabilme olanağı, cevap verenlerin çalışma sırasında belirli bir yerde bulunmak zorunda olmamaları, bazen yeterli sayıda hedef kitleye ulaşmak için tek yol olması, pilot uygulamanın

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler

Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler Dünya Bankası Finansal Yönetim Uygulamalarında Stratejik Yönelimler ve Son Gelişmeler ECA Bölge Perspektifi Marius Koen TÜRKİYE: Uygulama Destek Çalıştayı 6-10 Şubat 2012 Ankara, Türkiye 2 Kapsam ve Amaçlar

Detaylı

Sağlık Sektörü -SWOT Analiz-

Sağlık Sektörü -SWOT Analiz- Sağlık Sektörü -SWOT Analiz- Strength Weakness Opportunities Threads TREASURY M. Emre ELMADAĞ Deniz ERSOY M. Uğur TOKSARI Strength İnsan Sağlığı Çocuklardaki aşılama oranlarında gözle görülür iyileşmeler

Detaylı

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi

Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013 Dönemi Mehmet ATASEVER Mayıs, 2015 Türkiye Sağlık Hizmetlerinin Finansmanı ve Sağlık Harcamalarının Analizi 2002-2013

Detaylı

G20 BİLGİLENDİRME NOTU

G20 BİLGİLENDİRME NOTU G20 BİLGİLENDİRME NOTU A. Finans Hattı Gündemi a. Büyüme Çerçevesi Güçlü, sürdürülebilir ve dengeli büyüme için küresel politikalarda işbirliğinin sağlamlaştırılması Etkili bir hesap verebilirlik mekanizması

Detaylı

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE

KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ (KRY) EĞİTİMİ KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ: KAVRAMSAL VE TEORİK ÇERÇEVE SUNUM PLANI 1. RİSK VE RİSK YÖNETİMİ: TANIMLAR 2. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ 3. KURUMSAL RİSK YÖNETİMİ DÖNÜŞÜM SÜRECİ

Detaylı

4. Gün: Strateji Uygulama Konu: Kanun Tasarısı Hazırlamak

4. Gün: Strateji Uygulama Konu: Kanun Tasarısı Hazırlamak 4. Gün: Strateji Uygulama Konu: Kanun Tasarısı Hazırlamak Tapio Laamanen 13 Ocak 2011 1 İstihdam ve Ekonomi Bakanlığı nda Kanun Tasarısı Hazırlama Süreci İlk adım Avrupa Birliği/Ulusal - Hükümet programı

Detaylı

Yerel Yönetim Vizyonu. Emin Dedeoğlu 16.09.2005, Eskişehir

Yerel Yönetim Vizyonu. Emin Dedeoğlu 16.09.2005, Eskişehir Yerel Yönetim Vizyonu Emin Dedeoğlu 16.09.2005, Eskişehir Yerel Yönetim Vizyonu Slide 2 Yeniden Yapılanma Kamu yönetiminde sorunlar Kötü ekonomik performans Yönetimin hantallaşması, verimsizlik ve etkinsizlik

Detaylı

Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların maliyeti artıyor Pahalı teknolojiler ve ilaçlar piyasaya sürülüyor Nüfusun sağlık hizmetinde

Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların maliyeti artıyor Pahalı teknolojiler ve ilaçlar piyasaya sürülüyor Nüfusun sağlık hizmetinde UZM. ECZ. HARUN KIZILAY GENEL SEKRETER TÜRK ECZACILARI BİRLİĞİ 3. Uluslararası İlaç Kullanımını Geliştirme Konferansı,i 14-18 18 Kasım 2011, Antalya Nüfus artıyor Nüfus yaşlanıyor Kronik hastalıkların

Detaylı

Stratejik Planlama ve Politika Geliştirmede Katılımcılık

Stratejik Planlama ve Politika Geliştirmede Katılımcılık Stratejik Planlama ve Politika Geliştirmede Katılımcılık Kutluhan TAŞKIN Kurumsal ve Stratejik Yönetim Dairesi Başkanı Kamuda Katılım: İngiltere Örneği Paneli 4 Nisan 2012 1 Stratejik Yönetim Araştırması

Detaylı

SUNUM PLANI. Politika ve Proje Daire Başkanlığı Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü

SUNUM PLANI. Politika ve Proje Daire Başkanlığı Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü SUNUM PLANI Sağlık Hizmetlerinde Geri Ödeme Yeni Ödeme Sistemlerine Neden İhtiyaç Duyulmaktadır? Neden DRG/TİG? SGK DRG/TİG Projesi Amaç / Hedef / Kurgu Proje Kapsamında Yapılan Çalışmalar ve Gelinen Son

Detaylı

Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi. bilgilendirme notu. Sayfa 1

Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi. bilgilendirme notu. Sayfa 1 Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği AİFD Türkiye 2006 Yılı İlaç Harcamaları Değerlendirmesi bilgilendirme notu Sayfa 1 İçindekiler: Konu Sayfa Genel Değerlendirme: Türk ilaç piyasasında neler oldu?... 3

Detaylı

Sağlıkta Maliyet Kavramı. Doç. Dr. Sedat ALTIN Yedikule Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi

Sağlıkta Maliyet Kavramı. Doç. Dr. Sedat ALTIN Yedikule Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sağlıkta Maliyet Kavramı Doç. Dr. Sedat ALTIN Yedikule Göğüs Hastalıkları ve Göğüs Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Sağlık Sektörü (Piyasası) Sağlık sektörünü diğer sektörlerden ayıran temel farklılık,

Detaylı

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları 29 Mayıs 2013 tarihinde MMKD Stratejik İletişim Planı nı oluşturmak amacıyla bir toplantı yapıldı. Toplantının ardından, dernek amaç ve faaliyetlerinin

Detaylı

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir?

1- Neden İç Kontrol? 2- İç Kontrol Nedir? T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI KİHBİ Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL MAYIS 2014 ANKARA 1- Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini sürekli

Detaylı

Türkiye Klinik Kalite Programı

Türkiye Klinik Kalite Programı Türkiye Klinik Kalite Programı 3 Mayıs 2013 Dr. Hüseyin ÖZBAY Amaç: Türkiye de klinik kalitenin izlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik mevcut durum tespitinin yapılması ve klinik kalite ölçme ve değerlendirme

Detaylı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı

T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı T.C. DİYANET İŞLERİ BAŞKANLIĞI Strateji Geliştirme Başkanlığı SORU VE CEVAPLARLA İÇ KONTROL Ankara-2012 İÇİNDEKİLER 1 Neden İç Kontrol? 2 İç Kontrol Nedir? 3 İç Kontrolün Amacı Nedir? 4 İç Kontrolün Yasal

Detaylı

Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar. Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013

Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar. Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013 Havza Rehabilitasyon Projeleri Planlaması, Uygulaması ve Çıkarımlar Halil AGAH Kırsal Kalkınma Uzmanı Şanlıurfa, 2013 Havza Rehabilitasyonu Planlaması İÇERİK Tanımlar (Havza, Yönetim ve Rehabilitasyon)

Detaylı

10 SORUDA İÇ KONTROL

10 SORUDA İÇ KONTROL T.C. İÇİŞLERİ BAKANLIĞI Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Dairesi Başkanlığı 10 SORUDA İÇ KONTROL 1 Neden İç Kontrol? Dünyadaki yeni gelişmeler ışığında yönetim anlayışı da değişmekte ve kamu yönetimi kendini

Detaylı

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu

Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu Türkiye`de Sağlıkta Dönüşüm ve Endüstrimizin Mevcut Durumu II. Sağlık Ekonomisi Kongresi, 4-5 Aralık 2014 Ecz. Halil Tunç Köksal Genel Sekreter Yrd. Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Sosyal Güvenlik Reformu

Detaylı

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası

Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. Ücretlendirme Politikası Bu politika, Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. nin (Banka) faaliyetlerinin kapsamı ve yapısı ile stratejileri, uzun vadeli hedefleri ve risk yönetim yapısına

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve KADIN Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB nin kadın-erkek eşitliği ile ilgili temel ilkeleri AB nin kadın istihdamı hedefi AB de toplumsal cinsiyete duyarlı

Detaylı

ÜCRETLENDİRME POLİTİKASI

ÜCRETLENDİRME POLİTİKASI ÜCRETLENDİRME POLİTİKASI 1 İçerik 1. AMAÇ... 3 2. KAPSAM... 3 3. PRENSİPLER... 3 4. ÜCRETLENDİRME POLİTİKASININ BELİRLENMESİ... 4 5. ÜCRETLENDİRME POLİTİKASININ UYGULANMASI... 5 6. ÜCRETLENDİRME UYGULAMALARININ

Detaylı

2015 Yılı Kurumsal Mali Durum ve Beklentiler Raporu

2015 Yılı Kurumsal Mali Durum ve Beklentiler Raporu 2015 Yılı Kurumsal Mali Durum ve Beklentiler Raporu T.C. SAYIŞTAY BAŞKANLIĞI 2015 Yılı Kurumsal Mali Durum Ve Beklentiler Raporu Temmuz 2015 - ANKARA İÇİNDEKİLER GİRİŞ.... 1 I - OCAK-HAZİRAN 2015 DÖNEMİ

Detaylı

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Kanser Kontrolü ndeki Rolü DR. PINAR SAİP TÜRK TIBBİ ONKOLOJİ DERNEĞİ BAŞKANI Misyonumuz Ülkemizdeki tıbbi onkologların özlük haklarını savunmak, birlikte çalışma kültürünü

Detaylı

SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI

SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ TÜRKİYE DE SAĞLIK BAKANLIĞI NIN ROLÜNÜN VE FONKSİYONLARININ YENİDEN TANIMLANMASI Hazırlayan: Prof. Dr. Coşkun Can Aktan SAĞLIK ALANINDA DEVLETİN DEĞİŞEN ROLÜ Hazırlayan:

Detaylı

Sağlık Hizmeti Modelleri, Karşılaştırmalar

Sağlık Hizmeti Modelleri, Karşılaştırmalar Sağlık Hizmeti Modelleri, Karşılaştırmalar AB Eşleştirme Projesi, Ankara 5. Eğitim haftası Klaus Halla Geliştirme Müdürü 29.11.2011 Unitec States Luxembourg (1) Norway Switzerland Austria Iceland Belgium

Detaylı

21. BM/INTOSAI SEMPOZYUMU: KAMUDA HESAP VEREBİLİRLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ İÇİN SAYIŞTAY VE VATANDAŞLAR ARASINDA ETKİN İŞBİRLİĞİ

21. BM/INTOSAI SEMPOZYUMU: KAMUDA HESAP VEREBİLİRLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ İÇİN SAYIŞTAY VE VATANDAŞLAR ARASINDA ETKİN İŞBİRLİĞİ 21. BM/INTOSAI SEMPOZYUMU: KAMUDA HESAP VEREBİLİRLİĞİN GELİŞTİRİLMESİ İÇİN SAYIŞTAY VE VATANDAŞLAR ARASINDA ETKİN İŞBİRLİĞİ Seher ÖZER ÜTÜK Birleşmiş Milletler Örgütü (BM) ve Uluslararası Sayıştaylar Birliği

Detaylı

Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ GELİŞTİRME VE YERLİ ÜRETİM PROGRAMI EYLEM PLANI Program Koordinatörü Bilim, Sanayi ve Teknoloji KASIM 2014 KAMU ALIMLARI YOLUYLA TEKNOLOJİ

Detaylı

T. C. KAMU İHALE KURUMU

T. C. KAMU İHALE KURUMU T. C. KAMU İHALE KURUMU Elektronik İhale Dairesi KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ BT Strateji Yönetimi BT Hizmet Yönetim Politikası Sürüm No: 6.0 Yayın Tarihi: 26.02.2015 444 0 545 2012 Kamu İhale Kurumu Tüm hakları

Detaylı

Op. Dr. Tonguç SUGÜNEŞ SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürü

Op. Dr. Tonguç SUGÜNEŞ SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürü Op. Dr. Tonguç SUGÜNEŞ SOSYAL GÜVENLİK KURUMU Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürü Sağlıkta Dönüşüm Programı ve Sosyal Güvenlik Reformu Reform öncesi Türkiye de sağlıkta geri ödeme, 3 farklı sigorta sistemiyle

Detaylı

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015

Özet. Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları. G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 G-20 OECD Uluslararası Yatırım Küresel Forumu 2015 Gelişen küresel ekonomide uluslararası yatırım politikaları Ekonomi Bakanligi Ev Sahipliginde Özet 5 Ekim 2015 Hilton Istanbul Bosphorus Hotel İstanbul,

Detaylı

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER

EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER 4.bölüm EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI KAMU HİZMETLERİ DIŞSALLIKLAR KAMU HARCAMALARININ ARTIŞINA YÖNELİK GÖRÜŞLER EKONOMİK SÜREÇ İÇİNDE DEVLETİN FONKSİYONLARI 1.Kaynak Dağılımında Etkinlik:

Detaylı

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey. GT Türkiye İşletme Risk Hizmetleri Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.com İşletme Risk Hakkında Risk, iş yaşamının ayrılmaz bir parçasıdır ve kaçınılmazdır.

Detaylı

Yönetimde Dürüstlük, Şeffaflık, Hesap Verebilirliğin Önemi ve Türkiye de Öne Çıkan Sorunlar

Yönetimde Dürüstlük, Şeffaflık, Hesap Verebilirliğin Önemi ve Türkiye de Öne Çıkan Sorunlar Yönetimde Dürüstlük, Şeffaflık, Hesap Verebilirliğin Önemi ve Türkiye de Öne Çıkan Sorunlar 26 Mayıs 2011 Kadir Has Üniversitesi E. Oya Özarslan Şeffaflık Derneği Yönetim Kurulu Başkanı 2008 yılında gönüllü

Detaylı

Ödeme Kuruluşları Açısından TİG (DRG) ve Önemi

Ödeme Kuruluşları Açısından TİG (DRG) ve Önemi Ödeme Kuruluşları Açısından TİG (DRG) ve Önemi 1 Mayıs 2010, Antalya Dr. Murat BALANLI SGK Yönetim Kurulu Üyesi 1 Ödeme Modelleri 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girmesiyle ülke nüfusu (yeşil kartlılar dışında)

Detaylı

2008 yılında gönüllü çabalarla kurulan Uluslararası Şeffaflık Derneği ülkenin demokratik, sosyal ve ekonomik yönden gelişimi için toplumun tüm

2008 yılında gönüllü çabalarla kurulan Uluslararası Şeffaflık Derneği ülkenin demokratik, sosyal ve ekonomik yönden gelişimi için toplumun tüm 2008 yılında gönüllü çabalarla kurulan Uluslararası Şeffaflık Derneği ülkenin demokratik, sosyal ve ekonomik yönden gelişimi için toplumun tüm kesimlerinde şeffaflık, dürüstlük ve hesap verebilirlik ilkelerini

Detaylı

YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER ÇALIŞTAYI

YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER ÇALIŞTAYI YÜKSEK DENETİM DÜNYASINDAN HABERLER SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER ÇALIŞTAYI SAHTECİLİK VE YOLSUZLUKLA MÜCADELEDE SAYIŞTAYLARIN ROLÜ: ASOSAI 2012 FİLİPİNLER

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ DÖNER SERMAYE İŞLETME MÜDÜRLÜĞÜ HİZMET İÇİ EĞİTİM SUNUMU 02 MAYIS 2014 İÇ KONTROL SİSTEMİ VE KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI DERLEYEN CUMALİ ÇANAKÇI Şube Müdürü SUNUM PLANI İç Kontrol

Detaylı

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ

inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ 2014 EKİM SEKTÖREL inşaat SEKTÖRÜ 2015 YILI ÖNGÖRÜLERİ Nurel KILIÇ OECD verilerine göre, 2017 yılında Türkiye, Çin ve Hindistan dan sonra en yüksek büyüme oranına sahip üçüncü ülke olacaktır. Sabit fiyatlarla

Detaylı

1.2.9 Hesap verebilirlik Performans ölçümü, raporlama, izleme & değerlendirme

1.2.9 Hesap verebilirlik Performans ölçümü, raporlama, izleme & değerlendirme 1.2.9 Hesap verebilirlik Performans ölçümü, raporlama, izleme & değerlendirme 3. Hafta: Kurumların raporları & izlemesi Mr Petri Huovinen, Finlandiya Hazine 13. Gün 14 Ekim 2011 Hesap verebilirlik ve piyasa

Detaylı

Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası

Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası Yapı Kredi Finansal Kiralama A. O. Ücretlendirme Politikası Bu politika, Yapı Kredi Finansal Kiralama A.O. nın ( Şirket ) faaliyetlerinin kapsamı ve yapısı ile stratejileri, uzun vadeli hedefleri ve risk

Detaylı

IV. Strateji Geliştirme Birim Yöneticileri Toplantısı. 03 04 Mayıs 2012 Bolu. 3.Grup Atölye Çalışması. Kontrol Faaliyetleri

IV. Strateji Geliştirme Birim Yöneticileri Toplantısı. 03 04 Mayıs 2012 Bolu. 3.Grup Atölye Çalışması. Kontrol Faaliyetleri IV. Strateji Geliştirme Birim Yöneticileri Toplantısı 03 04 Mayıs 2012 Bolu 3.Grup Atölye Çalışması Kontrol Faaliyetleri 3.Grup Atölye Çalışması 1. Sayıştay 2. Milli Savunma Bakanlığı 3. Maliye Bakanlığı

Detaylı

KAYITDIŞI ĐSTĐHDAMLA MÜCADELE

KAYITDIŞI ĐSTĐHDAMLA MÜCADELE Türkiye Đşçi Sendikaları Konfederasyonu KAYITDIŞI ĐSTĐHDAMLA MÜCADELE Ankara Amaç Türkiye de kayıt dışı istihdam önemli bir sorun olarak gündemdedir. Ülkede son verilere göre istihdam edilenlerin yüzde

Detaylı

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600

Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Acil Durum Yönetim Sistemi ICS 785 - NFPA 1600 Başlarken Acil Durum Yönetim Sistemi Kendilerini acil durumlarda da çalışmaya hedeflemiş organizasyon ve kurumların komuta, kontrol ve koordinasyonunu sağlama

Detaylı

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır.

vizyon escarus hakkında misyon hakkında Escarus un misyonu, müşterilerine sürdürülebilirlik çözümleri sunan öncü bir şirket olmaktır. escarus hakkında Nisan 2011 de faaliyetine başlayan Escarus Sürdürülebilir Danışmanlık A.Ş., deneyimli ve profesyonel kadrosuyla sürdürülebilirlik çözümleri geliştirerek, danışmanlık hizmetleri vermek

Detaylı

SGK Sürdürülebilirliği, Faturalar ve Yeni Uygulamalar

SGK Sürdürülebilirliği, Faturalar ve Yeni Uygulamalar SGK Sürdürülebilirliği, Faturalar ve Yeni Uygulamalar Yrd.Doç.Dr.Cengiz Konuksal SASDER 4.ULUSAL KONGRESİ, 5-8 KASIM 2015-ANTALYA YIL 2005- SSK CİBALİ YIL 2005- SSK CİBALİ YIL 2005 DEN 2015 E DEĞİŞEN NE?

Detaylı

Bilmek Bizler uzmanız. Müşterilerimizi, şirketlerini, adaylarımızı ve işimizi biliriz. Bizim işimizde detaylar çoğu zaman çok önemlidir.

Bilmek Bizler uzmanız. Müşterilerimizi, şirketlerini, adaylarımızı ve işimizi biliriz. Bizim işimizde detaylar çoğu zaman çok önemlidir. Randstad Group İlkesi Başlık Business Principles (Randstad iş ilkeleri) Yürürlük Tarihi 27-11 -2009 Birim Grup Hukuk Belge No BP_version1_27112009 Randstad, çalışma dünyasını şekillendirmek isteyen bir

Detaylı

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar:

Kadın Dostu Kentler Projesi. Proje Hedefleri. Genel Hedef: Amaçlar: Kadın Dostu Kentler Projesi İçişleri Bakanlığı Mahalli İdareler Genel Müdürlüğünün ulusal ortağı ve temel paydaşı olduğu Kadın Dostu Kentler Projesi, Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu-UNFPA ve Birleşmiş Milletler

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ 1.Giriş Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı Kamu idarelerinin mali yönetimini düzenleyen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003

Detaylı

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ

2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ 2005 YILI İLERLEME RAPORU VE KATILIM ORTAKLIĞI BELGESİNİN KOPENHAG EKONOMİK KRİTERLERİ ÇERÇEVESİNDE ÖN DEĞERLENDİRMESİ TEPAV EPRI Dış Politika Etütleri AB Çalışma Grubu 9 Kasım 2005 Ankara Zeynep Songülen

Detaylı

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ TÜRKİYE EKONOMİ KURUMU TARTIŞMA METNİ 2003/6 http://www.tek.org.tr 2002 HANEHALKI BÜTÇE ANKETİ: GELİR DAĞILIMI VE TÜKETİM HARCAMALARINA İLİŞKİN SONUÇLARIN DEĞERLENDİRİLMESİ Zafer Yükseler Aralık, 2003

Detaylı

BİLGİ BİRİKİMİ ALANLARI İşi yapmak için bilinmesi gereken bilgiler

BİLGİ BİRİKİMİ ALANLARI İşi yapmak için bilinmesi gereken bilgiler MALİ MUHASEBE VE FİNANS Çeşitli mali tabloların (Bilanço, Gelir Tablosu, vb.) yapısı, terminoloji ve ilişkiler Tipik işlevleri, yaygın kullanılan muhasebe kayıtları, mali tablolarla ilişkileri ve kritik

Detaylı

GENERALİ SİGORTA A.Ş. KURUMSAL YÖNETİM İLKELERİNE UYUM RAPORU 2011

GENERALİ SİGORTA A.Ş. KURUMSAL YÖNETİM İLKELERİNE UYUM RAPORU 2011 GENERALİ SİGORTA A.Ş. KURUMSAL YÖNETİM İLKELERİNE UYUM RAPORU 2011 Hazine Müsteşarlığı'nın yayınladığı 27.04.2011 tarih ve 2011/8 sayılı "Sigorta Şirketi ve Reasürans Şirketi ile Emeklilik Şirketlerinde

Detaylı

YAZARLARIN ÖZGEÇMİŞİ... İİİ ÖN SÖZ... V İÇİNDEKİLER... Vİİ TABLO LİSTESİ... XV ŞEKİL LİSTESİ... XVİİ

YAZARLARIN ÖZGEÇMİŞİ... İİİ ÖN SÖZ... V İÇİNDEKİLER... Vİİ TABLO LİSTESİ... XV ŞEKİL LİSTESİ... XVİİ İÇİNDEKİLER YAZARLARIN ÖZGEÇMİŞİ... İİİ ÖN SÖZ... V İÇİNDEKİLER... Vİİ TABLO LİSTESİ... XV ŞEKİL LİSTESİ... XVİİ 1. BÖLÜM: LOJİSTİK VE TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ... 1 1.1. LOJİSTİK YÖNETİMİ... 1 1.1.1. Lojistik

Detaylı

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Genel Sağlık Sigortası Genel Müdürlüğü SAYI : B.13.2.SGK.0.11.05.00/327 21/05 /2010 KONU : daire başkanlıklarının görev dağılımı GENELGE 2010/65 Bilindiği üzere, 19.12.2008 tarihli ve 2008/496 sayılı Yönetim Kurulu Kararı ve Bakanlık Makamının

Detaylı

DEĞER MÜHENDİSLİĞİ. Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi. Maltepe Üniversitesi - 2014

DEĞER MÜHENDİSLİĞİ. Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi. Maltepe Üniversitesi - 2014 DEĞER MÜHENDİSLİĞİ Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi Maltepe Üniversitesi - 2014 GİRİŞ Günümüzün rekabetçi koşullarında varlığını sürdürmek isteyen işletmeler, düşük maliyetli, yüksek kaliteli ve müşteri isteklerine

Detaylı

Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı

Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı Etki Değerlendirme Hülya ÖZTOPRAK YILMAZ Daire Başkanı 1 / 30 İçerik Amaç / Hedef Önem Kamu Destekleri Temel Kavramlar Değerlendirme ne işe yarar? Yöntem 2 / 30 Amaç / Hedef Amaç Etki değerlendirme konusunda,

Detaylı

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye

OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD Ticaretin Kolaylaştırılması Göstergeleri - Türkiye OECD, hükümetlerin sınır (gümrük dahil) prosedürlerini geliştirmeleri, ticaret maliyetlerini azaltmaları, ticareti artırmaları ve böylece uluslar

Detaylı

LIK EKONOM S İ İN İ İ N N

LIK EKONOM S İ İN İ İ N N SAĞLIK EKONOMİSİNİN GENEL ÖZELLİKLERİ Dr. Ferruh N. Ayoğlu Sağlığın ekonomisi olur mu? Sağlık k ekonomisi, i genel olarak ekonomi biliminin i i kurallarının sağlık sektörüne uygulanması ile ilgilenir.

Detaylı

MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET

MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ ÖZET D.E.Ü.İ.İ.B.F. Dergisi Cilt:22 Sayı:1, Yıl:2007, ss:105-121 MAĞAZA İMAJI, MAĞAZA MEMNUNİYETİ VE MAĞAZA SADAKATİ ARASINDAKİ İLİŞKİNİN TÜKETİCİLER AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ Murat Selim SELVİ * Hatice ÖZKOÇ

Detaylı

Türkiye de Özel Sağlık Sigortası

Türkiye de Özel Sağlık Sigortası Türkiye de Özel Sağlık Sigortası Dünya da ekonomi ve sağlık sektörü açısından gelişmişliğin bir göstergesi olan ve gelişmiş ülkelerde neredeyse nüfusun büyük bölümüne sirayet eden Özel Sağlık Sigortalı

Detaylı

Finans Sektöründe Tüketici Hukuku ve Uygulama Alanları Sempozyumu. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Türkiye Bankalar Birliği

Finans Sektöründe Tüketici Hukuku ve Uygulama Alanları Sempozyumu. Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Türkiye Bankalar Birliği Finans Sektöründe Tüketici Hukuku ve Uygulama Alanları Sempozyumu Hüseyin Aydın Yönetim Kurulu Başkanı Türkiye Bankalar Birliği İstanbul 6 Aralık 2012 Sayın Bakanım, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumunun

Detaylı

Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8

Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8 Sayı : B.13.1.SGK.0.(İÇDEN).00.00/04 18/01/2008 Konu : İç Denetim Birimi GENELGE 2008/8 Bilindiği üzere; 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile yeni mali yönetim ve kontrol sisteminin gereği

Detaylı

Sağlık Hizmetlerinde Stratejiler Ve Politika Hatları Belgeleri

Sağlık Hizmetlerinde Stratejiler Ve Politika Hatları Belgeleri Sağlık Hizmetlerinde Stratejiler Ve Politika Hatları Belgeleri Reformlar ve Hükümet Programları, Finlandiya Klaus Halla Kalkınma Direktörü 1990 ların başından beri Finlandiya da devlet düzeyinde gerçekleşen

Detaylı

KOBİ EĞİTİMLERİ HALİM ALTINIŞIK GÜVENLİK-KİŞİSEL GELİŞİM-YÜZ OKUMA UZMANI

KOBİ EĞİTİMLERİ HALİM ALTINIŞIK GÜVENLİK-KİŞİSEL GELİŞİM-YÜZ OKUMA UZMANI KOBİ EĞİTİMLERİ HALİM ALTINIŞIK GÜVENLİK-KİŞİSEL GELİŞİM-YÜZ OKUMA UZMANI KOBİ EĞİTİMLERİ Yaşanan ekonomik gelişmeler sonrasında büyük işletmeler uyum sorunu yaşarken, küçük ve orta ölçekli işletmeler

Detaylı

TAMAMLAYICI VE DESTEKLEYİCİ SAĞLIK SİGORTALARI

TAMAMLAYICI VE DESTEKLEYİCİ SAĞLIK SİGORTALARI TAMAMLAYICI VE DESTEKLEYİCİ SAĞLIK SİGORTALARI 1 AB de Özel Sağlık Sigortası Uygulamaları Geçtiğimiz dönemlerde sağlık harcamalarında kaydedilen artış, kamu sağlık sistemlerinin sürdürülmesinde sorun yaşanmasına

Detaylı

Emekliler Gelecek Stratejileri Konferansı

Emekliler Gelecek Stratejileri Konferansı Emekliler Gelecek Stratejileri Konferansı SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANI FATİH ACAR: -EMEKLİLERİMİZİN, EMEKLİLİK HAKLARINI EN İYİ ŞEKİLDE KULLANABİLMELERİ DEVLETİN ÖNDE GELEN GÖREVLERİ ARASINDADIR -EMEKLİLERİMİZ

Detaylı

MALİ SUÇLARI ARAŞTIRMA KURULU BAŞKANLIĞI (MASAK)

MALİ SUÇLARI ARAŞTIRMA KURULU BAŞKANLIĞI (MASAK) MALİ SUÇLARI ARAŞTIRMA KURULU BAŞKANLIĞI (MASAK) MİSYON ÇALIŞMASI Tablo 1. Misyon Çalışması Sonuçları Konsolide Misyon İstikrarlı bir ekonomi için gelir ve harcama politikalarının hazırlanması, uygulanması,

Detaylı

İş Yerinde Ruh Sağlığı

İş Yerinde Ruh Sağlığı İş Yerinde Ruh Sağlığı Yeni bir Yaklaşım Freud a göre, bir insan sevebiliyor ve çalışabiliyorsa ruh sağlığı yerindedir. Dünya Sağlık Örgütü nün tanımına göre de ruh sağlığı, yalnızca ruhsal bir rahatsızlık

Detaylı

İklim Değişikliği CEO Algı Araştırması. Türk İş Dünyası Liderlerinin İklim Değişikliğine Yanıtı

İklim Değişikliği CEO Algı Araştırması. Türk İş Dünyası Liderlerinin İklim Değişikliğine Yanıtı İklim Değişikliği CEO Algı Araştırması Türk İş Dünyası Liderlerinin İklim Değişikliğine Yanıtı Çalışmanın Amacı Türk iş dünyasının İklim Değişikliği konusunda farkındalık, etkilenme, mücadele ve uyum seviyelerinin

Detaylı

Başarılı E-Devlet Projelerinin Değerlendirmesi Bütünleşik Projesi

Başarılı E-Devlet Projelerinin Değerlendirmesi Bütünleşik Projesi Başarılı E-Devlet Projelerinin Değerlendirmesi Bütünleşik Projesi 13 Şubat 2013 Ethem Cem ÖZKAN BİL 588 1 Akış Soybis Projesi Hakkında Bütünleşik Projesi Hakkında Proje Bilgileri Proje Amacı Projenin Hedefleri

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI KONULU

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI KONULU SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI KONULU SPK 7. ARAMA KONFERANSI NDA YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 ARALIK

Detaylı

KOOPERATİFLERE YÖNELİK HİBE DESTEĞİ

KOOPERATİFLERE YÖNELİK HİBE DESTEĞİ Karınca Dergisi, Ekim 2014, Sayı:934 KOOPERATİFLERE YÖNELİK HİBE DESTEĞİ 1. GİRİŞ Kooperatifler, ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarını karşılamak

Detaylı

GENEL DEĞERLENDİRME TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

GENEL DEĞERLENDİRME TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI GENEL DEĞERLENDİRME Küresel kriz sonrası özellikle gelişmiş ülkelerde iktisadi faaliyeti iyileştirmeye yönelik alınan tedbirler sonucunda küresel iktisadi koşulların bir önceki Rapor dönemine kıyasla olumlu

Detaylı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı

Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı Artan Sağlık Harcamaları Temel Sağlık Göstergelerini Nasıl Etkiliyor? Selin Arslanhan Araştırmacı TEPAV Değerlendirme Notu Temmuz 1 19 191 19 193 19 195 19 197 19 199 199 1991 199 1993 199 1995 199 1997

Detaylı

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ

YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ 2014 OCAK SEKTÖREL YURTDIŞI MÜTEAHHİTLİK HİZMETLERİ Nurel KILIÇ Yurtdışı müteahhitlik hizmetleri sektörü, ekonomiye döviz girdisi, yurt dışında istihdam imkanları, teknoloji transferi ve lojistikten ihracata

Detaylı

Program esaslı bütçeleme

Program esaslı bütçeleme Program esaslı bütçeleme Hollanda yaklaşımı ve deneyimleri Raphael Debets Maliye Bakanlığığ Hoş geldiniz! Hollanda yaklaşımı ş ve deneyimleri konulu Sunum yapma ayrıcalığı Deneyim ve görüş alış-verişi

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU

4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU 4. TÜRKİYE - AVRUPA FORUMU Yeni Dönem Türkiye - AB Perspektifi Transatlantik Ticaret ve Yatırım Ortaklığı: Fırsatlar ve Riskler ( 21-22 Kasım 2013, İstanbul ) SONUÇ DEKLARASYONU ( GEÇİCİ ) 1-4. Türkiye

Detaylı

Türkiye de Sosyal Koruma Harcamaları: 2006-2015

Türkiye de Sosyal Koruma Harcamaları: 2006-2015 Ekim 2015 Türkiye de Sosyal Koruma Harcamaları: 2006-2015 Harcama İzleme Güncelleme Notu Nurhan Yentürk STK Eğitim ve Araştırma Birimi tarafından Kamu Harcamalarını İzleme Dizisi kapsamında gençlik, çocuk,

Detaylı

Yuanli Liu, Yusuf Çelik, Bayram Şahin Ankara, 23 Eylül 2005

Yuanli Liu, Yusuf Çelik, Bayram Şahin Ankara, 23 Eylül 2005 Türkiye Sağlık Harcamaları: Uygunluk, Verimlilik, Hakkaniyet Yuanli Liu, Yusuf Çelik, Bayram Şahin Ankara, 23 Eylül 2005 Sunum İçeriği Amaç & Yaklaşım Temel Bulgular Politika Önerileri 2 Çalışmanın Cevaplamaya

Detaylı

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI Bölgesel Yenilik Stratejisi Çalışmaları; Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi İstanbul Bölgesel Yenilik Stratejisi Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi Önemli Not: Bu anketten elde

Detaylı

Başkan Acar 4. Ulusal Sağlık Kurultayına Katıldı

Başkan Acar 4. Ulusal Sağlık Kurultayına Katıldı Başkan Acar 4. Ulusal Sağlık Kurultayına Katıldı SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANI FATİH ACAR: -BÜTÇEDEN SAĞLIK HARCAMALARINA 2012 YILINDA 47,8 MİLYAR LİRA AYRILDI -TÜRKİYE DE 3 MİLYON 447 BİN 166 KİŞİ DİYABET

Detaylı

2011 YILI KURUMSAL MALİ DURUM ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ VE BEKLENTİLER RAPORU 2011 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU TEMMUZ-2011

2011 YILI KURUMSAL MALİ DURUM ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ VE BEKLENTİLER RAPORU 2011 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU TEMMUZ-2011 TEMMUZ-2011 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ 2011 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU 0 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ SUNUŞ Ç.Ü. İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı Adana - 2011 SUNUŞ 3 I.OCAK-HAZİRAN 2011 DÖNEMİ

Detaylı

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI

MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI MEHMET ŞİRİN DENETİM STANDARTLARI DAİRESİ BAŞKANI Bağımsız Denetim Standartları 1. Kilit Terimlerin Belirlenmesi 2. Metnin Çevrilmesi 3. İlk Uzman Kontrolü 4. Çapraz Kontrol İkinci Uzman Kontrolü 5. Metnin

Detaylı

167 SAYILI İNŞAAT İŞLERİNDE GÜVENLİK VE SAĞLIK HAKKINDA ILO SÖZLEŞMESİ NİN İNŞAAT SEKTÖRÜNÜN VERİMLİLİĞİ ÜZERİNE ETKİSİ

167 SAYILI İNŞAAT İŞLERİNDE GÜVENLİK VE SAĞLIK HAKKINDA ILO SÖZLEŞMESİ NİN İNŞAAT SEKTÖRÜNÜN VERİMLİLİĞİ ÜZERİNE ETKİSİ 167 SAYILI İNŞAAT İŞLERİNDE GÜVENLİK VE SAĞLIK HAKKINDA ILO SÖZLEŞMESİ NİN İNŞAAT SEKTÖRÜNÜN VERİMLİLİĞİ ÜZERİNE ETKİSİ Yrd. Doç. Dr. Barış ÖZTUNA Çankırı Karatekin Üniversitesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri

Detaylı

MALİYE BAKANLIĞI TÜRKİYE DE ÇOK YILLI BÜTÇELEME SÜRECİ 03.02.2011

MALİYE BAKANLIĞI TÜRKİYE DE ÇOK YILLI BÜTÇELEME SÜRECİ 03.02.2011 MALİYE BAKANLIĞI TÜRKİYE DE ÇOK YILLI BÜTÇELEME SÜRECİ 03.02.2011 SUNUM PLANI I. KAVRAMSAL ÇERÇEVE II. TÜRKİYE DE ÇOK YILLI BÜTÇELEME III. SONUÇ 2 ÇOK YILLI BÜTÇELEME (ORTA VADELİ HARCAMA ÇERÇEVESİ) NEDİR?

Detaylı

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON

TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON TÜRKİYE NİN AVRUPA BİRLİĞİ NE ÜYELİK SÜRECİNDE SAĞLIKTA İNOVASYON Z. Güldem Ökem, PhD Research Fellow Centre for European Policy Studies (guldem.okem@ceps.eu) 23 Şubat 2011, Ankara Türkiye nin Avrupa Birliği

Detaylı

AKOFiS ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN. Halkla İlişkiler Başkanlığı

AKOFiS ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN. Halkla İlişkiler Başkanlığı ÖDEME VE MENKUL KIYMET MUTABAKAT SİSTEMLERİ, ÖDEME HİZMETLERİ VE ELEKTRONİK PARA KURULUŞLARI HAKKINDA KANUN Halkla İlişkiler Başkanlığı TA K D İ M Değerli; Ana Kademe, Kadın Kolları, Gençlik Kolları MKYK

Detaylı

FAKTORİNG SEKTÖRÜ ETİK İLKELERİ

FAKTORİNG SEKTÖRÜ ETİK İLKELERİ FAKTORİNG SEKTÖRÜ ETİK İLKELERİ I. Giriş Faktoring Derneği (Dernek), faktoring şirketlerinin mesleki ve örgütsel alanda etik ilkelerine bağlı olarak çalışmaları zorunluluğu konusunda bir çerçeve oluşturmuştur.

Detaylı

Şeffaflık, Sürdürülebilirlik ve Hesap Verilebilirlikte Yeni Yaklaşımlar: Finansal Raporlama ve Denetim Penceresinden Yeni TTK

Şeffaflık, Sürdürülebilirlik ve Hesap Verilebilirlikte Yeni Yaklaşımlar: Finansal Raporlama ve Denetim Penceresinden Yeni TTK Şeffaflık, Sürdürülebilirlik ve Hesap Verilebilirlikte Yeni Yaklaşımlar: Finansal Raporlama ve Denetim Penceresinden Yeni TTK Prof. Dr. Serdar ÖZKAN İzmir Ekonomi Üniversitesi İzmir Ticaret Odası Meclis

Detaylı

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş. Misyon ve Vizyonumuz Müşterilerine en yüksek standartlarda kişisel hizmetler sağlamaya adanmış profesyonel kadro ile küresel bir iş ağı oluşturmaktır. Türkiye nin, yakın gelecekte AB ile üyeliğe varabilecek

Detaylı

TIP TURİZMİNDE ARACI KURUMLAR. Ahmet Genç, MSc, MBA

TIP TURİZMİNDE ARACI KURUMLAR. Ahmet Genç, MSc, MBA TIP TURİZMİNDE ARACI KURUMLAR Ahmet Genç, MSc, MBA Aracı Firmalar IN...yapı ile etkileşimi Aracı firma hizmetlerine talep artışı Yurtdışına gitmeyi tercih eden hastaların sayısı hızla artıyor aracı kurum

Detaylı

AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası

AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası AB Bütçesi ve Ortak Tarım Politikası OTP harcamalarının AB bütçesinin önemli bölümünü kapsaması, bu politikayı bütçe tartışmalarının da odak noktası yaparken, 2014-2020 Mali Çerçeve içinde tarım, kırsal

Detaylı

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders)

Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı (5 Zorunlu Ders+ 6 Seçmeli Ders) Eğitim Yönetimi ve Denetimi Tezsiz Yüksek Lisans Programı Dersin Kodu Dersin Adı T U/L Kredi ECTS EYD-504 Eğitim

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE MAKEDONYA CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ ARASINDA SAĞLIK VE TIP BİLİMLERİ ALANINDA İŞBİRLİĞİNE DAİR ANLAŞMA

TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE MAKEDONYA CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ ARASINDA SAĞLIK VE TIP BİLİMLERİ ALANINDA İŞBİRLİĞİNE DAİR ANLAŞMA TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE MAKEDONYA CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ ARASINDA SAĞLIK VE TIP BİLİMLERİ ALANINDA İŞBİRLİĞİNE DAİR ANLAŞMA Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Makedonya Cumhuriyeti Hükümeti, bundan

Detaylı

2013 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU TEMMUZ-2013 VE BEKLENTİLER RAPORU

2013 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU TEMMUZ-2013 VE BEKLENTİLER RAPORU TEMMUZ-2013 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ 2013 YILI KURUMSAL MALİ DURUM VE BEKLENTİLER RAPORU 0 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ I.OCAK-HAZİRAN 2013 DÖNEMİ BÜTÇE UYGULAMA SONUÇLARI Ç.Ü. İdari ve Mali İşler Daire Başkanlığı

Detaylı

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ÇERÇEVE SUNU Gülçiçek ÖZKORKMAZ Başkanlık Baş Danışmanı Mukim Özel Temsilciler Direktörü ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI ve TÜRKİYE ÜZERİNE

Detaylı

KBUD 2014. Kamu Hastane Birlikleri Klinik Laboratuvar Modellemeleri ve Satın Alma Süreçleri Paneli

KBUD 2014. Kamu Hastane Birlikleri Klinik Laboratuvar Modellemeleri ve Satın Alma Süreçleri Paneli KBUD 2014 Kamu Hastane Birlikleri Klinik Laboratuvar Modellemeleri ve Satın Alma Süreçleri Paneli Laboratuvar Hizmet Alım İhalelerine Ulusal Firmaların Bakışı Şeref ATİK Genel Müdür, BioDPC A.Ş. Kamu Hizmetinin

Detaylı

Öngörülen birleşik Kıbrıs'ta Sağlık hızmetlerine

Öngörülen birleşik Kıbrıs'ta Sağlık hızmetlerine Öngörülen birleşik Kıbrıs'ta Sağlık hızmetlerine Erişim» OELMEK Tesisleri, 26/06/2015 Thomas Antoniou Parçalanmış ve koordinasyonsuzluk sistemi Kamu Sağlığı Sistemi Altı hastane, dört uzman merkezi, üç

Detaylı