tmmob makina mühendisleri odası

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "tmmob makina mühendisleri odası"

Transkript

1 tmmob makina mühendisleri odası YENİ ve YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI SEMPOZYUMU VE SERGİSİ BİLDİRİLER KİTABI EDİTÖRLER Yrd. Doç. Dr. Şükrü SU Doç.Dr. Mustafa İLBAŞ MMO Yayın No: E / 2003 / 330 EKİM KAYSERİ

2 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklan Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri tmmob makina mühendisleri odası Adres : Sümer Sokak No: 36 / 1 - A Demirtepe, ANKARA Tel : (0 312) ; ; ; Fax : (0 312) E-posta : Web : MMO Yayın No: E / 2003 / 330 ISBN : Bu yapıtın yayın hakkı 'na aittir. Kitabın hiçbir bölümü değiştirilemez. 'nın izni olmadan elektronik, mekanik vb. yollarla kopya edilemez ve çoğaltılamaz. Kaynak gösterilmek suretiyle alıntı yapılabilir. DİZGİ BASKI : TMMOB MMO KAYSERİ ŞUBESİ : NETFORM MATBAACILIK AŞ. - KAYSERİ

3 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynakları Sempozyumu ve,sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri MAKSİMUM GÜÇ NOKTASI İZLEYİCİLİ FOTO VOLT AİK GÜÇ SİSTEMİNİN MİKRODENETLEYİCİ TABANLI KONTROLÜ Ahmet Afşin KULAKSIZ Ramazan AKKAYA S.Ü. Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Elektrik-Elektronik Müh. Böl Kampus, Konya ÖZET Yapılan çalışmada şebekeden bağımsız bir fotovoltaik güç sistemi tasarlanmış ve pratik olarak gerçekleştirilmiştir. Sistemde güneş paneline gelen ışık miktarından maksimum seviyede faydalanmak amacıyla güneş izleyici sistem gerçekleştirilmiş, sağlanan elektriksel güç tasarlanan maksimum güç noktası izleyici (MPPT) denetleyicisi kullanılarak akülerde depolanmıştır. MPPT denetleyicisi, bir mikrodenetleyici ile kontrolü sağlanan Buck- Boost tipi DC-DC dönüştürücü içermektedir. Akülerde depolanan DC formdaki enerji, AC yükleri beslemek üzere bir gerilim kaynaklı PWM inverter ile AC forma dönüştürülmüştür. İnverterin anahtarlanması, seçilmiş harmoniklerin elimine edildiği darbe genişlik modülasyonu (SHE-PWM) metoduyla sağlanmıştır. Bu yöntem, gerilim kaynaklı tek fazlı köprü inverterin PIC mikrodenetleyicisi ile kontrol edilmesinde kullanılmıştır. Simülasyon ve deneysel sonuçlar sistemin etkinliğinin gösterilmesi amacıyla verilmiştir. Anahtar Sözcükler :' Fotovoltaik Enerji, Fotovoltaik Sistem, MPPT denetleyici, PWM inverter, SHE-PWM, PIC Mikrodenetleyicisi. 1. GİRİŞ Fotovoltaik enerji, güvenilir olması, hareketli parçalar içermemesi ve bakım maliyetlerinin olmaması gibi avantajları sebebiyle gelecek vaat eden enerji kaynaklarından biri konumundadır. PV teknolojisinin hedefi, güneşten diğer enerji kaynaklarına göre maliyet açısından karşılaştırılabilir, hatta daha avantajlı şekilde elektrik enerjisinin elde edilebilmesidir. Fotovoltaik (PV) sistem maliyetlerinin henüz nispeten düşük dönüşüm verimlerine sahip olduğu dikkate alındığında, PV enerjinin diğer enerji türleriyle rekabet edebilir duruma getirilmesi için, en etkin, tasarım yöntemleri 53 üzerine yapılan çalışmaların son derece önem kazanmış olduğu görülmektedir [1]. PV güç sistemlerinde, elektrik enerjisinin istenen şartlarda sağlanması için güneş panellerinin yanında çeşitli farklı birimlere gerek duyulmaktadır. PV sistemi tasarlanırken, belli bir alana düşen ışık seviyesinin maksimum seviyede tutulması önemli olmakta, bu amaçla gerçekleştirilen sistemlerin başında güneş izleyici birimi yer almaktadır. Bu birimle, güneşin gün boyu doğudan batıya doğru olan hareketinin takip edilmesi amaçlanır. PV sistemlerde ele alınan diğer önemli bir nokta güneş paneli çalışma noktasının o anki şartlar için maksimum çıkış gücünün sağlanması yönünde ayarlanmasıdır. Sistemde güneş enerjisinin mevcut olmadığı anlarda enerjinin sağlanması amacıyla gerek duyulan akülerin şarj edilmesinin MPPT denetleyicisi vasıtasıyla sağlanması, sistem verimine oldukça olumlu ölçüde etki etmektedir [2-4]. PV sistemlerde, panelden sağlanan ve daha sonra kullanılmak amacıyla akülerde depolanan DC güç, inverter vasıtasıyla AC güce dönüştürülür. İnverterin dönüştürme veriminin yüksek tutulması, sistemin tümünün etkinliği değerlendirilirken ele alınan önemli bir faktör olduğundan bu birimin tasarım kriterleri hassas şekilde belirlenmelidir [5-6]. Yapılan çalışmada mikrodenetleyici tabanlı şebekeden bağımsız bir fotovoltaik enerji sistemi tasarlanmış ve laboratuarda pratik olarak gerçekleştirilmiştir. Şekil l'de blok diyagramı görülen sistem, güneş izleyici birimi, MPPT denetleyicisi ile kontrolü sağlanan akü şarj denetleyici ve gerilim kaynaklı inverterden oluşmaktadır. Sistemde güneş paneli, güneş izleyici yapı üzerine monte edilerek güneşin gün boyu takip edilmesi ve güneş ışınlarını dik şekilde alarak güneş ışığından maksimum seviyede faydalanılması amaçlanmıştır. Panellerden sağlanan enerjinin yeterli olmadığı

4 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynakları Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri anlarda kullanılmak üzere akülü enerji depolama sistemi kullanılmış, bu sistemde güç akışı MPPT denetleyicisi kullanılarak anahtarlanan dc-dc dönüştürücü üzerinden kontrol edilmiştir. Seçilmiş harmoniklerin elimine edildiği darbe genişlik modülasyonu (SHE-PWM) sinyalleriyle dijital olarak kontrol edilen gerilim kaynaklı inverterin gerçekleştirilmesi ile sinüs formda regüleli çıkış gerilimi sağlanarak sistemde AC yüklerin etkin şekilde beslenmesi imkanı elde edilmiştir. Güneş izleyiciye sahip güneş paneli MPPT kontrollü şarj denetleyici AC Yük k. Akü 1 r i r Gerilim kaynaklı inverter Şekil 1. Gerçekleştirilen fotovoltaik güç sisteminin blok diyagramı 2. GÜNEŞ İZLEYİCİ BİRİMİ Bu sistemde, güneşin gün boyu hareketi izlenerek güneş panelinin güneş ışınlarını dik olarak alması, böylece de güneş paneline çarpan foton miktarının artırılması, maksimum güç çıkışının elde edilmesi amaçlanmıştır. Gerçekleştirilen sistemde tasarımın mümkün olduğunca basit ve piyasada yaygın elemanların kullanılmasıyla ilk yatırım maliyeti minimuma indirilmiştir. Panel kontrolünde sensör olarak panelin her iki ucuna yerleştirilen birer adet ışık bağımlı direnç (LDR) kullanılmıştır. LDR'lerde algılanan ışık şiddetleri farkına göre PIC16F873 mikrodenetleyicisi, panelin pozisyonunu kontrol etmek için kullanılan step motorun uygun yönde hareketini sağlamaktadır. Mikrodenetleyiciden gönderilen kontrol sinyallerine göre güneş izleyici sistem ile güneşin takibi gerçekleştirilir. Güneş tam dik şekilde görüldüğünde, her iki LDı^'de eşit ışık şiddeti, dolayısıyla da gerilim gözlenir ve step motorların sürülmesi için PIC tarafından uyartım sinyali verilmez. Sistemde histerezis aralığının bulunması güneş izleyicinin kararsız hareket etmesini önler. Ayrıca panelin açısal hareketini sınırlandırmak amacıyla panelin her iki ucuna limit anahtarları monte edilmiştir [7]. 3. MPPT KONTROLLÜ ŞARJ DENETLEYİCİ PV panellerin maksimum güç noktası olarak adlandırılan optimum bir çalışma noktası vardır. Bu nokta, hücre sıcaklığına ve ışık şiddeti seviyesine bağlı olarak değişir. PV panelden maksimum gücün çekilmesi için maksimum güç noktası izleyici (MPPT) kullanılır. Sistemin bu biriminde, hızlı şekilde değişen atmosferik şartlara uygun bir maksimum güç noktası izleyici algoritmasının gerçekleştirilmesi ve güneş enerjisi sisteminde yer alan akü biriminin bu yöntemle şarj edilmesi amaçlanmıştır. MPPT sisteminin dijital olarak kontrol edilmesi ile güç noktası izleyici algoritmasının sıcaklık değişimlerinden etkilenmemesi ve oldukça güvenilir olması sağlanmıştır. Kullanılan algoritmada akülerin aşın şarj veya deşarj olması gibi durumların dikkate alındığı ek kontrol modları da bulunmaktadır. Gerçekleştirilen MPPT kontrollü şarj denetleyici sistemin blok diyagramı şekil 2'de görülmektedir. PV panel çıkışı ile aküler arasında güç akış kontrolünü sağlamak ve PV panelin, maksimum güç noktasının izlenmesi amacıyla Buck-Boost tipi DC-DC dönüştürücü kullanılmıştır. Şekilde PV sisteminde yük olarak aküler bulunmakta, belirli atmosfer şartları için akü şarj akımı, PV çıkış gücüne ve akü gerilimine bağlı olmaktadır. Akü gerilimi, şarj düzeyine bağlı olarak arttığı zaman aşırı şarjın önlenmesi amacıyla sürekli olarak ölçülmektedir PV Panel PV panelin eşdeğer devresi, paralel bağlı bir diyoda sahip akım kaynağı olarak şekil 3'deki gibi gösterilir [8]. Akım kaynağının çıkışı panele düşen ışık miktarıyla doğru orantılıdır. Diyod, panelin I-V karakteristiğini belirler. Şekildeki seri direnç R s, akım akışına gösterilen iç direnci verir ve p-n eklem derinliğine, yarı iletkenin yapısına ve temas direncine bağlıdır. R sh paralel direnci, toprağa doğru olan sızıntı akımıyla ters orantılıdır. İdeal bir PV panelde R s =0 ve R sh = o olması istenir. PV dönüştürme verimi R s 'deki küçük değişimlerle orantılı iken R sh 'deki değişimlerden bağımsızdır. Eşdeğer devrede, belirli bir ışık seviyesinde üretilen akım (fotoakım) I ph, diyod akımı Ij ve toprağa doğru akan şönt akımı I sh olarak gösterilmiştir. 54

5 Yeni ve Yenilenebilir bnerji Kaynaklan Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri MOSFET Akü ///,/// 12VDC Güneş Paneli DC-DC (BUCK-BOOST) DÖNÜŞTÜRÜCÜ ÎT Sürücü Devresi Şönt Direne \l\ Şarj Denetleyici PIC16F873 >V ref Şekil 2. Gerçekleştirilen MPPT kontrollü şarj denetleyici sistemin blok diyagramı Panelin açık devre gerilimi V ad, yük akımı sıfır olduğu durumda elde edilir ve denklem (1) ile verilir [9]. V ad =V g +IR sh (D Denklemde V g ve I, yük gerilimi ve akımını belirtmektedir. Diyod akımı, klasik diyod akımı ifadesi ile denklem (2)'deki gibi verilir. AKT Burada: Ij : Diyod doyma akımı Q : Elektron yükü : l,6.10' 19 Coulomb A : Eğri uydurma sabiti K : Boltzman sabiti: O 23 Joule/ K T : Mutlak skalada sıcaklık ( K) (2) Şekil 3. PV panelin eşdeğer devresi PV panelin elektriksel karakteristikleri genellikle akım-gerilim eğrisi ile gösterilir. Şekil 4, PV panel için akım-gerilim grafiğini vermektedir. Grafikte görüldüğü gibi eğri, üç önemli noktadan geçer. İlki, kısa devre akımı I kd 'dir ve gerilimin sıfır olduğu durumda eğrinin bulunduğu yerdir. olarak verilir. Buradan yük akımı denklem (3) ile verilir. ev,,,,,akt _ ı V ȧd R (3) Bu denklemde toprağa doğru olan sızıntı akımını veren son terim, I pn ve Ij ile karşılaştırıldığında pratikte çok küçüktür ve ihmal edilebilir. Şekil 4. PV panel I-V karakteristiği 55

6 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklan Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri Bu noktada güneş panelinin çıkış gücü sıfırdır. İkinci nokta, açık devre gerilimi V ad 'dir ve akımın sıfır olduğu durumda eğrinin bulunduğu noktadır. Bu noktada da PV panelin çıkış gücü sıfırdır. Maksimum güç noktası, eğride A ile gösterilen noktada meydana gelir. Bu nokta genellikle I-V eğrisinin bükümü olarak adlandırılır. Eğride A noktasına karşılık gelen gerilim ve akım değerleri sırasıyla V^ı ve im,, olarak gösterilmiştir Buck-Boost Tipi DC-DC Dönüştürücü Şekil 5'te, buck-boost dönüştürücü güç katı şeması verilmiştir. Şemada güç anahtarlama elemanı n-kanal MOSFET (Qı ) kullanılmıştır. D, çıkış diyodu, L bobini ve C kondansatörü de çıkış filtresini oluşturur. Güç katı çıkışında görülen yük, R direnci ile gösterilmiştir. Q1 Şekil 5. Buck-boost dönüştürücü güç katı şeması Buck-boost dönüştürücünün güç katının normal çalışması esnasında Ql anahtarı, kontrol devresi tarafından periyodik olarak ON ve OFF konumlarına anahtarlanır. Bu anahtarlama, Ql, D ve L elemanlarının birleşim yerinde bir dizi darbe oluşumuna neden olur. L bobini, C çıkış kondansatörüne bağlı olmasına rağmen sadece D diyodu iletime geçtiği zaman etkin L/C filtresi meydana gelir. Bu durumda DC çıkış gerilimini ortaya çıkarmak için bu darbe dizisi filtrelenir. Güç katı, sürekli veya süreksiz akım modunda çalışabilir. Sürekli akım modu, tüm anahtarlama çevrimi boyunca bobinden geçen akımın sürekli olmasına göre karakterize edilir. Süreksiz akım modu ise bobin akımının anahtarlama çevriminin bir kısmında sıfır olmasına göre belirlenir. Sürekli iletim modunda her anahtarlama periyodunda buck-boost dönüştürücü için iki durum vardır. Bunlar Ql'in D ON konumunda diyodun OFF konumunda olduğu iletim durumu ve Ql'in OFF ve diyodun ON konumunda olduğu kesim durumudur. İletim süresi D.T S = T 0N ile verilir. Burada D, duty cycle olarak adlandırılır ve kontrol devresi tarafından belirlenir. Anahtarlama periyodu boyunca sadece iki durum meydana geldiği için kesim süresi (1 - D).T S olarak verilir. Kararlı durumda çalışmada bobin akımındaki net değişim bir periyod boyunca sıfır olmalıdır. Bu şart için V o çıkış geriliminin kararlı durum denklemi (4) ile verilebilir [10]. D \-D (4) D>0.5 için çıkış girişten daha büyük, D<0.5 için ise çıkış girişten daha küçüktür. Bu şekilde devre hem gerilim düşürücü hem de gerilim yükseltici dönüştürücülerin özelliklerini taşır. Sürekli bobin akımı modunda bobin akımı pozitif kalmalıdır. Buradan, sürekli akım modunda L bobininin endüktansı denklem (5) ile verilebilir. a-p) 2 R 2/ (5) Burada f, anahtarlama frekansını belirtir. Buckboost dönüştürücü için çıkış gerilimi dalgalılığı denklem (6) ile verilebilir. AV O= V o D RCf 3.3. MPPT Kontrol Algoritması (6) Gerçekleştirilen MPPT kontrol programının akış diyagramı şekil 6'da görülmektedir. Kontrol programında mikrodenetleyici için gerekli başlangıç ayarları yapıldıktan sonra dahili ADC modülü üzerinden akü uç gerilimi ölçülmektedir. Akü için üretici firma tarafından verilen maksimum gerilim seviyesinin aşılması durumunda aşırı şarjı önlemek için şarj kesilmektedir. Akü uç geriliminin 1 saniyelik gecikmenin ardından ölçülmesi, sistem verimi açısından düşünülmüştür. Daha sonra akü şarj gerilimi ve akımı ölçülerek mikrodenetleyicide 56

7 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynakları Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri güç hesaplanır. "Eğim", programda "1" ve "-1" değerleri alabilen bir değişkendir ve PV panel çıkış gücü eğrisinde maksimum güç noktasına ulaşmak için takip edilen yönü belirler, a ise "0" ile "1" arasında bir sabittir. 8 bitlik bir mikrodenetleyici kullanıldığından dolayı a başlangıçta 1/256 değerinde seçilmiştir. Giriş gücü, bir önceki iterasyonda ölçülen değerle karşılaştırılarak eğim değişkeninin işaretine göre görev çevrimi değeri tekrar hesaplanarak değiştirilmiş veya güç eşit ise sabit kalmıştır. Bu yöntemle, maksimum güç noktası civarında sistemin kararlı durumda çalışması sağlanmıştır [11]. Başlat ADC modülünü başlat PWM modülünü başlat ve görev çevrimini başlangıç değerine ayarla Egim= 1 olarak ayarla 4. SHE-PVVM İNVERTER Elektrikli cihazların çoğu AC güç kaynağını kullandığından, güneş panellerinden elde edilen ve akülerde depolanan DC gücün AC güce dönüştürülmesi gerekir. Bu işlem, DC giriş gücünü statik olarak AC çıkış gücüne dönüştüren inverterler tarafından gerçekleştirilir. Bir inverterin güç devresi, statik anahtar olarak çalışan yarı iletken güç elemanlarından oluşur. İnverterler her bir statik anahtarlama elemanının doğru zamanlama ve sıra ile iletime sokulup iletimden çıkarılması için gerekli kontrol devresine sahip olmalıdır. Yarı iletken anahtarlama elemanları, kontrol devresine bağlı olarak inverterin giriş uçlarındaki DC kaynağın çıkış uçlarında AC olarak görünmesini sağlayacak şekilde periyodik olarak çalıştırılırlar. Bu AC gerilim, istenen yüksek genlikli AC gerilime dönüştürülür. Çoğu PV sistemlerde olduğu gibi bu sistemde de, aküden alınan DC gerilimin, AC yüklerin beslenmesi için kullanılması amacıyla gerilim kaynaklı PWM inverter gerçekleştirilmiştir. Panel gerilim V(p) ve akımını l(p) ölç Gücü hesapla P(p)=V(p)I(p) Görev çevrimini değiştir Gorev_cevrimi=Gorev_cevrimi+a.Egim Eğim işaretini değiştir Şekil 6. MPPT kontrol algoritması program akış diyagramı Şekil 7'de görülen tek fazlı gerilim kaynaklı köprü inverter, PIC16F873 mikrodenetleyicisinin ürettiği PWM kontrol sinyallerinin sürücü devresinde yükseltilerek IGBT'leri sürmesi ile kontrol edilmektedir. Çıkış geriliminin transformatörle yükseltilerek filtre edilmesiyle de AC çıkış gerilimi elde edilmektedir. Mikrodenetleyicinin dahili ADC'si AC çıkış geriliminin regüle edilmesinde kullanılmış, çıkış gerilimi sinyallerinin sentezi SHE PWM algoritması kullanılarak yapılmıştır. Devrede DC kaynak olarak, karakteristik değerleri 12V, 12Ah olarak verilen ve şarjı, sistemdeki MPPT kontrollü şarj edici ile sağlanan kuru tip bir akü yer almaktadır. PWM darbelerinin ilk yarım periyodu Tl ve T4 diğer yarım periyodu ise T3 ve T2 anahtarlama elemanlarına uygulanır. Şekilde görüldüğü gibi çıkış gerilimi, gerilim yükseltici bir transformatör ile 220VAC standart şebeke gerilimine yükseltilerek yaygın olarak kullanılan elektrik cihazlarının sistem ile beslenmesi olanağı sağlanmıştır. Çıkışta kullanılan filtre ile bu gerilim büyük ölçüde ideal sinüs dalgası formuna dönüştürülmektedir. 57

8 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklan Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri V = 12Vdc Şekil 7. Gerçekleştirilen gerilim kaynaklı PWM inverterin açık şeması Gerçekleştirilen inverterin anahtarlama sinyallerinin sağlandığı SHE PWM metodunda istenen çıkış gerilimi, anahtarlama açılarının hesaplanmasıyla elde edilmektedir. Bu metotla minimum anahtarlama sayısında sadece seçilen harmoniklerin eliminasyonu sağlanmaktadır. Ancak hesaplama ve hafıza gereksinimlerine bağlı olarak hesaplama işleminin eş zamanlı yapılması zordur. Bu tekniğin temel avantajları yüksek gerilim kazancına ve düşük anahtarlama frekansına sahip olmasıdır. Yüksek güç uygulamaları için de uygundur [12]. SHE PWM tekniği matematiksel olarak, düşük seviyeli harmoniklerin sıfır, temel harmoniğin bire eşitlendiği bir dizi lineer olmayan denklemle ifade edilir. Üç seviyeli PWM dalga şekli için Fourier katsayıları denklem (7) ile verilir [13]. a n = (cosna, -cosna 2 + nîi cosna m ) (7) önemli düşük seviyeli harmonik bileşenlerinin elimine edilmesi sayesinde yüksek frekanslı harmoniklerin ek filtre devreleri kullanılarak v ac yok edilmesi kolaylaştırılır. - İnverterde gerilim regülasyonunun sağlanması için doğrultulmuş çıkış gerilimi, gerilim algılayıcı devrede uygun bir seviyeye düşürülerek mikrodenetleyiciye geri besleme sinyali olarak uygulanır. Bu analog sinyal, dijital değere dönüştürülür ve referans değerle karşılaştırılır. SHE PWM algoritmasıyla hesaplanan darbe açıları, farklı modülasyon indeksi (M) değerleri için bulunur. Böylece çıkış geriliminin genlik regülasyonu, farklı M değerleri hesaplanarak sağlanabilir. Farklı M değerleri için önceden hesaplanan açılar PİC'in dahili RAM'inde depolanır. Gerçekleştirilen inverter kontrol algoritması şekil 8'de görülmektedir. Karşılık gelen PWM kontrol sinyalini üret Burada temel bileşen istenen bir değere, m-l'e kadar olan düşük seviyeli harmonikler ise sıfıra eşitlenir. Tek-fazlı inverter uygulamalarında bu durum, (8) ile verilen non-lineer denklem sistemini verir. COSÖT, -cosor cosor m _, COSOL = cos3or, -cos3or cos3a m _ i +cos3or m =0 cos(2m-l)a, -cos(2m-l)a cos(2m - l)oc m _, + cos(2m - l)a m - 0 (8) Mikrodenetleyicide tablolanmış değerler şeklinde saklanmak üzere açı değerlerinin hesaplanması, Nevvton iterasyonuna dayanır. Bu yöntemle, harmonik distorsiyon en aza indirilerek, m-l'e kadar olan harmonik bileşenler gerilim dalga şeklinden çıkarılır. En 58 Hayır r Karşılık gelen M değerini bul Tablo değerlerini oku Şekil 8. İnverter kontrol algoritması akış diyagramı

9 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklan Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri 5. SİMÜLASYON VE DENEYSEL SONUÇLAR MPPT tabanlı şarj edici içeren güneş enerjisi sistemi, önceki bölümlerde anlatılan yöntemlerle geliştirildi ve laboratuarda test edildi. Sistemde kullanılan güneş paneli 25 C eklem sıcaklığı ve lkw/m 2 'lik ışık şiddetinde 100Wp güce ve 22V açık devre gerilimine sahiptir. PV panelin karakteristik özellikleri tablo 1'de görülmektedir. Tablo 1. Güneş panelinin karakteristik özellikleri Parametreler Değer Maksimum güç değeri, P lmx 100W Anma akımı, I MPP 5.6A Anma gerilimi, V MPP 17.8V Kısa devre akımı, I sc 6.3A Açık devre gerilimi, VQC 22V Nominal çalışma sıcaklığı 45 ±2 C MPPT tabanlı şarj edicide arabirim olarak kullanılan Buck-boost dönüştürücüdeki MOSFET 200V, 20A, hesaplanan çıkış kondansatörü 100 0,F ve çıkış bobini 100 i.h'dir. Farklı anahtarlama frekansı için simüle edilen güç değerleri ve verim hesaplanarak tablo 2'de verilmiş, sistemde anahtarlama frekansı 20 khz olarak seçilmiştir. Maksimum güç noktası izleyici sisteminin, PV panelin maksimum güç noktasını izlediği görülmüş, bu deneysel olarak PV panel kısmi olarak kapatılmak suretiyle de doğrulanmıştır. Tablo 2. DC/DC dönüştürücüde simülasyonla bulunan anahtarlama frekansı-güç verimi tablosu Frekans u gırfî W v p çıkıs Içıkış Pçıkıs Verim * gınş (khz) (/) d) (V) (A) (W) (W) (%) 5 17, ,8 17,8 17, Tablo 2'de görüldüğü gibi verim, 20kHz'lik anahtarlama frekansında maksimum olmaktadır. Anahtarlama frekansı yüksek değerlerdeyken çıkış gerilimi dalga şeklindeki dalgahlık azalmakta, kullanılan bobinin değeri düşeceğinden bobin boyutu ve sistem maliyeti azalmaktadır. Ancak yüksek frekanslarda da anahtarlama elemanlarındaki kayıpların artması dezavantajıyla karşılaşılır. Bu kriterler göz önüne alınarak dc-dc dönüştürücüde anahtarlama frekansı 20kHz olarak belirlenmiştir. DC/DC dönüştürücü sürekli akım modunda çalıştırıldığında güç MOSFET'inin uçlarındaki V DS geriliminin değişimi, şekil 9'da görülmektedir. PSPICE programıyla simüle edilen şarj denetleyicideki bobin akımı, yük akımı ve yük geriliminin değişimi ise şekil 10'da görülmektedir. Her iki şekil de girişe, çıkış gerilimi 17.8V olan panel bağlandığında ve f=20khz'lik anahtarlama frekansında D=0.48 değeri için elde edilmiştir. 15V ıov 5V r- -~ M r ı i i i : -Vnc r I 1 1 Şekil 9. DC/DC dönüştürücüdeki güç MOSFET'inin V DS gerilimi dalga şekli (V=5V/div, t=25/isn) Ons ı».8ns Süre 5.2ms 5.6ns 6. Ons Şekil 10. Şarj denetleyicide bobin akımı, yük akımı ve yük gerilimi dalga şekilleri 59

10 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynakları Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri İnverter sisteminin performansı çeşitli AC yükler için incelenmiş, şekil ll'de sırasıyla çıkışta 40W gücünde akkor lamba ve 100W gücünde üniversal motor bulunması durumunda gözlenen inverter çıkışı akım ve gerilim dalga şekilleri verilmiştir. İnverter çıkışında L=10mH, C=4 if değerlerine sahip L-C filtresi kullanılmış, bu durum için akım ve gerilim dalga şekillerinin sinüzoidal formda ve düşük toplam harmonik distorsiyona sahip olduğu görülmüştür. pı yüksek verime sahip olması hedeflenerek veriminin artırılması amacıyla güneş izleyici sistem ve Buck-Boost tipi DC-DC dönüştürücü içeren MPPT denetleyici başarıyla gerçekleştirilmiştir. MPPT kontrollü şarj edici sisteminde şarj gerilimi ve akımının, ışık şiddeti ve sıcaklıkla değiştiği, bu değişimlerin maksimum güç noktası izleyici tarafından hızlı şekilde algılandığı görülmüştür. Gerçekleştirilen inverterde anahtarlama, SHE- PWM tekniği ile yapılmış bu yöntemle minimum anahtarlama sayısında sadece seçilen harmoniklerin eliminasyonu sağlanmıştır. Bu teknik, yüksek gerilim kazancına ve düşük anahtarlama frekansına sahip olması ve yüksek güç uygulamaları için de uygun olması avantajlarına sahiptir. Sistemlerle ilgili çeşitli deneysel sonuçlar, sistemin etkinliğinin belirlenmesi amacıyla verilmiştir. KAYNAKLAR [1] AKKAYA, R., KULAKSIZ, A.A., Solar and Wind Energy Applications of Power Electronics, IILUlusal Temiz Enerji Sempozyumu, pp , [2] EL-SHAFY, A., NAFEH, A., FATEN H., ESSAM, M:, ABOU EL-ZAHAB, A., Evaluation of a Proper Controller Performance for Maximum-Power Point Tracking of A Stand-Alone PV System, Solar Energy Materials & Solar Cells, No.75, pp , Şekil 11. İnverter çıkışına (a) 40W gücünde akkor lamba (b) 100W gücünde üniversal motor bağlanması durumunda ölçülen yük gerilim ve akımı dalga şekilleri 6. SONUÇLAR Fotovoltaik sistemlerin veriminin artırılması yönünde yapılan çalışmalar daha fazla güneş paneli kullanım gereksinimini azaltarak, PV sistemlerin toplam maliyetinin düşürülmesi açısından önemli olmaktadır. Yapılan bu çalışmada, bir fotovoltaik güç sisteminin [3] CALAIS, M., HINZ, H., A Ripple-Based Maximum Power Point Tracking Algorithm For A Single-Phase, Grid-Connected Photovoltaic System, Solar Energy, Vol. 63, No.5, pp , ] MAHESHAPPA, H.D., NAGARAJU, J., MURTHY, M.V., An Improved Maximum Power Point Traçker Using a Step-up Converter with Current Locked Loop, Renevvable Energy, Vol.13, No.2, pp ,1998. [5] DURISCH, W., TILLE, D., Testmg of small sinusoidal-inverters for photovoltaic standalone systems, Applied Energy, No. 64, pp , Malana Mühendisleri Odası 60

11 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklan Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri [6] HERMANN, U., LANGER, H.G., Low Cost DC To AC Converter For Photovoltaic Power Conversion in Residential Applications, Proc. IEEE PESC'93, p , [7] KULAKSIZ, A.A., AKKAYA, R., PIC Kontrollü Fotovoltaik Enerji Sistemi Uygulaması, Gap IV. Mühendislik Kongresi Bildiriler Kitabı, pp , [8] APPELBAUM, J., Starting and steady-state characteristics of de motors powered by solar celi generators, IEEE Transactions on Energy Conversion, Vol. EC-1, No. 1, pp.17-25, [9] PATEL, M.R., Wind and Solar Power Systems, CRC Press, [10] Hart, D.W., Introduction to Power Electronics, Prentice-Hall International,Inc., [11] KOUTROLİS, E.K., KALİTZAKİS, K., VOULGARİS, N.C., Development of a Microcontroller-Based Photovoltaic Maximum Power Point Tracking Control System, IEEE Transactions on Power Electronics, Vol. 16, No.l,pp.46-54, [12] ENJETI, P.N., ZIOGAS, P.D., LINDSAY, J.F., Programmed PWM techniques to eliminate harmonics: a critical evaluation, IEEE Trans., Ind. Applications, Vol.26, no.2, pp , ÖZGEÇMİŞ Arş.Görv. Ahmet Afşin KULAKSIZ 1978 yılında Eskişehir'de doğdu. Lisans öğrenimini 1998 yılında Selçuk Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Elektrik- Elektronik Mühendisliği Bölümü'nde, Yüksek Lisans öğrenimini ise 2001 yılında Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektrik- Elektronik Mühendisliği A.B.D.'da tamamladı. Şu anda Selçuk Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü'nde Doktora öğrenimi devam etmektedir. Çalışma alanları yenilenebilir enerji kaynaklan, güç elektroniği ve mikrodenetleyicilerdir. Yrd.Doç.Dr. Ramazan AKKAYA 1963 yılında Aksaray'da doğdu. Lisans öğrenimini 1986 yılında Yıldız Teknik Üniversitesi Elektrik Mühendisliği Bölümü'nde, Yüksek Lisans ve Doktora öğrenimini de sırasıyla 1988 ve 1995 yıllarında Yıldız Teknik Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektrik Mühendisliği A.B.D.'da tamamladı yılından beri Selçuk Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü'nde Yardımcı Doçent olarak görev yapmaktadır. Çalışma alanları güç elektroniği, elektrik makinalannm kontrolü, elektrik güç kalitesi ve alternatif enerji kaynaklarıdır. [13] LI, L., Optimal PWM Techniques in Voltage Source Inverters, Ph.D. dissertation, Dept. of Elect. Eng., Polytechnic University, U.S.A.,

12 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklan Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri LEJYONER HASTALIĞI VE GÜNEŞ ENERJİLİ SICAK SU ÜRETİM SİSTEMLERİ Necdet ALTUNTOP Yusuf TEKİN Erciyes Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü ÖZET Çeşitli kaynaklardan gelen şebeke kullanım sularında değişik bakteri ve mineraller bulunabilmektedir. Bu bakterilerden biride Lejyoner hastalığına sebep olan Legionelladır. Bakterilerden korunma için, kullanma suları, kimyasal, biyolojik ve diğer yöntemler ile arıtılmaktadır. Arıtma yapılmaması çeşitli bakterilerden kaynak-lanan hastalıklara sebep olabilir. Kullanma sularının arıtılmadan kullanılması ve sonuçta meydana gelen olumsuzluklar için klima, havalandırma ve güneş enerjili sıcak su sistemlerini sorgulamak veya suçlu bulmak doğru bir yaklaşım değildir. Bu çalışmada, Lejyoner hastalığı ve bu hastalığa sebebiyet veren Legionella bakterisi hakkında bilgi verilecektir. Çeşitli güneşli sıcak su temin sistemlerinin Lejyoner hastalığı ile direk bağlantısının olmadığına işaret eden açıklamalar ve bilgiler verilecektir. ABSTRACT Water supplied by different reserviors, can contain some bacterium and minerals. One of this bacterias is Legionella pneumophila causes to the Lejyoner illness. The water is used at home, are purifıed by chemical, biological and other methods. If water is not purified, it would cause some illness because of the bacterium and microbe. Air conditioning, ventilation and solar energy systems can not be accused without taking precausions about water purifıcations. in this work, information has given about Lejyoner illness and Ligionella bacteriom cause to the Lejyoner illness. information is also given about that there is no direct relations between solar hot water supply systems and Lejyoner illness. 1. GİRİŞ Güneş enerjisinden bugünkü anlamda faydalanma ve sıcak su temini, 1930 yıllardan beri değişik ülkelerde yaygın olarak kullanılmaktadır de NASA da seçici yüzeylerin üretimi ile, önemli mesafeler alınmıştır yılındaki Arap-îsrail savaşı sonucunda İsrail'i destekleyen ülkelere uygulanan petrol ambargosu, enerji krizinin çıkmasına ve petrol fiyatlarının aşın yükselmesine sebep olmuştur. Enerji krizine aranan çözümler çerçevesinde güneş enerjisi alanındaki bilimsel çalışmalar, büyük bütçeli devlet destekleri ile hızlanmıştır. Türkiye de, güneş enerjisi konusunda 1960'h ve 70'li yıllarda çalışmalar yapılmış olsa da, toplumun güneş enerjisinden faydalanması, 1974 Kıbrıs barış harekatı sonrası olmuştur. Türkiye de, ticari anlamda güneş enerjisi ile sıcak su üretimi 80 li yıllarda başlamıştır. Günümüzde fosil yakıt fiyatlarındaki artış tekrar Güneş enerjili sıcak su ısıtmanın büyük oranda popüler olmasını ve kullanımının yaygınlaşmasını gündeme getirmiştir. Bu gelişme-ye rağmen, güneş enerjisi sistemlerinin özellikle turizmin geliştiği Akdeniz ve Ege sahillerinde büyük miktarda sıcak su tüketen otel ve tatil köylerinde yeterli oranda yaygın kullanıma ulaşamamıştır. Otel yöneticileri güneş enerjili sıcak su üretim sistemlerini, Lejyoner hastalığı-na sebep olduğu gerekçesi ile kurdurmamakta-dırlar. Otel yöneticileri, ekonomik sebeplerden dolayı güneş enerjisi sistemlerine sıcak baktıklarını fakat, kendilerine müşteri getiren tur operatörlerinin, güneş enerjisi sistemi olan otellere Lejyoner hastalığı riskinden dolayı sıcak bakmadıklarını belirtmektedirler. 63

13 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynakları Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri 2. LEJYONER HASTALIĞI VE KAYNAKLARI 2.2. Lejyoner Hastalığının Kaynakları 2.1. Lejyoner Hastalığı Nedir? 1976 yılında Philadelphia da ki Amerikan Ordu birliklerinde kısa sürede hastalanan 221 kişiden 34 kişinin ölümü ile sonuçlanan salgın olayından sonra yapılan araştırmalar sonucunda, hastalığa yol açan bakteri bulundu. Bakteriye Legionella Pneumophila ve hastalığa da Lejyoner hastalığı adı verildi. Hastalık temelde iki çeşit olup biri klasik Lejyoner hastalığı, diğeri Pontiyak hastalığıdır. Günümüzde bu hastalığın belirtisi, fizyolojisi ve tüm özellikleri çok iyi bilinmektedir. Bakterinin 35 den fazla çeşidi bulunmaktadır. Bakteri ph değeri 5.0^-8.5 arasında ve su içinde çözünmüş oksijen oranı 0.2-f 1.5 mg/lt olan suda rahatça yaşamaktadır. Bakterinin kuluçka süresi 2-^10 gün civarındadır. Lejyoner hastalığı genelde salgınlar halinde görülmekle birlikte ara sıra bireysel vakalara da rastlanmaktadır. Hastalık Türkiye de nadir görülmekle birlikte, özellikle batı ülkelerinde yaygındır. Legionella enfeksiyonları çoğunlukla yaz sonu ve sonbaharda ortaya çıkmaktadır. Erkeklerde kadınlara oranla daha fazla görülmektedir [1-4]. Klasik Lejyoner hastalığında, hastanın ateşi 40.5 C ye kadar yükselmekte ve solunum yetersizliğinden ölüm meydana gelebilmektedir. Hastalı-ğın ölümle sonuçlanması; hastayı etkileyen bak-teri miktarına, hastanın yaşma, sigara içip-içmemesine, kronik bir rahatsızlığı, alkol bağımlılığı, akciğer hastalığı, ileri yaş, kronik böbrek yet-mezliği, kanser, vücut bağışıklık sistemi ile ilgili bir sorunu (HIV-AEDS gibi) olup olmamasına bağlıdır. Hastalık antibiyotiklerle tedavi edilebil-mekle birlikte, iyileşme her zaman garanti değildir. Bakteriyi alan kişilerde hastalık kendisini, ateş, öksürük, halsizlik, kas ağrısı, iştahsızlık, baş ağrısı, göğüs ağrısı, balgam gibi etkiler ile gösterir. Lejyoner hastalığını atlatan kişilerde, fiziksel zayıflıklar olmakta ve yaşam kaliteleri düşmektedir [ 1-4]. Tablo-1 de, Legionella bakterisinin sebep olduğu hastalıklar ve bu hastalıklar ile ilgili ayrıntılı tıbbi bilgi verilmektedir. Legionella bakterisinin doğal barınma ortamı su ve nemli topraktır. Fakat hastalığı yayan, kaynak Legionella bakterisi içeren sudur. Hastalık daima çevreden bulaşır. Bir insandan diğerine geçmez, akarsu ve nehir gibi doğal su kaynaklarında bakteri düşük konsantrasyonlarda bulunur ve zararı dokunmaz. Ancak ılık su gibi kafi derecede organik besin bulunan ortamlarda hızla çoğalır. Bu çoğalma sonucunda bakterili suyun püskürtüldüğü ve solunduğu ortamlarda tehlikeli olmaya başlar. Çoğalma hızı, su içerisinde devamlı değişen koşullara bağlıdır. Periyodik olarak suyu tahlil ettirerek, mevcut Logionella sayısını ölçülmelidir. Logionella bakterisi barındırma açısından bakıldığında, örneğin; soğutma kulelerindeki sularda ünite/ml ve akarsularda 1 ünite /mi civarında bakteriye rastlanmıştır. Hangi seviyede Logionellanın güvenilir olduğu hususunda doyurucu bir yanıt henüz mevcut değildir. Genel kanı, hastalık yapıcı ortamın etkisinde kalma miktarı ile riskin arttığı yönündedir. Yani, çok yoğun bakteri içeren ortamlar kişiler tarafından solunmadığı sürece risk yaratmaz [1-3]. Bakteri içeriği açısından bakıldığında, kullanma suyu temin kaynağı olarak durgun baraj suları ve yüzeysel kuyu suları çok riskli, derin kuyu suları az risklidir. Kuyu derinlikleri arttıkça risk azalır. Legionella bakterisi içeren kullanma sularında, kullanma öncesi düzenli klorlama yapıldığında bakteri ortadan kalkar. Genellikle kullanma suları klorlandığında, suya ilave edilen klor miktarı 0.5 ila 3.5 ppm civarında olmaktadır. Kullanma suyuna 3.5 ppm klor ilave edildiğinde Legionella bakterisi 24 saat, 16 ppm klor ilave edildiğinde ise 15 dakika yaşayabilmektedir. Klor oranı arttıkça bakterinin canlı kalma süresi kısalmakla birlikte, klor oranının artması insanları da rahatsız edebilir. Bu sebepten dolayı, kullanım sularında aşırı klor kullanma yerine, belirli dönemlerde su depolama tanklarını yüksek klor oranlı 60-f77 C sıcaklıktaki su ile yıkamak bakteriden korunmak için en sağlıklı ve emniyetli yoldur [1-3]. 64

14 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklan Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri 2.3. Lejyoner Hastalığının Yayılması Legionella bakterisi; yaşayan, ve çoğalan bir organizmadır. Bakteriden korunmak için işletmenin kontrolü, personelin korunma donanımı, zararlının tanınması ve maruz kalınan sürenin bilinmesi önemlidir. Lejyoner hastalığına yakalanma genelde aşağıdaki birbirini takip eden sıralama ile gerçekleşmektedir. Bunlar; 1- Legionella bakterisinin barınabileceği çevresel bir su kaynağı, 2- Bakterinin çoğalmasına neden olan faktörler, 3- Organizmanın kaynaktan hastalığa elverişli kişilere yayılma araçları, 4- Kişilere bulaşabilmek için yeterli derecede dayanıklı bir bakteri grubunun olması, 5- Bu organizmaların enfeksiyon meydana getirebilmek üzere kişilere nüfuz edebilmesi, 6- Mikrop kapmaya yatkın ve enfeksiyona karşı mücadele gücü zayıf bir kişinin olması, şeklinde sıralanmaktadır [2]. Sıralamada, son aşamaya gelindi ise yapılacak pek bir şey yoktur. Çünkü aşı gibi herhangi bir korunma yöntemi henüz bulunmamıştır. Hastalığın yayılma sıralamasındaki ilk üç kademedekilere müdahale edilip tedbir alınabilir Legionella Bakterisi Hangi Tesisatlarda Bulunabilir Legionella su da uzun süre yaşar. Oda sıcaklığında, distile edilmiş suda aylarca, çeşme suyunda ise bir yıldan fazla, nem oranı yüksek havada uzun süre canlı kalabilmektedir. Nem oranı düştüğünde kısa sürede ölür. Depolanan ve durgun sularda, uzun süre canlı kalabilir. Bakteri barındıran suyun kullanıldığı ve buharlaşma veya zerrecikler halinde çevredeki solunan havaya geçmesi ile tüm ortamlarda yayılabilir. Havada 5-r 15 [im boyutundaki su damlacıkları ile kolayca insanlara geçer. İçerisinde su partikülleri içeren nemli hava yani aereosol üreten cihazlar bakterinin esas kaynağıdır. Solunan aerosol ortam içerisindeki su damlacıkları yoluyla organizma akciğere taşınır ve enfeksiyon başlar. Bakterinin yayılma araçları; - Doğal nemli hava kullanan havalandırma tesisatları, Su ile nemlendirilmiş hava kullanan iklimlendirme (klima) tesisatları. Nemli hava kullanmayan split veya iç ve dış ortamdaki havaların birbirine karışmadığı pencere tipi klima cihazları bu kapsamda değildir. - Çamaşır tekneleri (makineleri hariç), - Bulaşık eviyeleri veya tekneleri (makineleri hariç), - Duşlar, - Buharlaştırıcılar (konvektif tip ve düşük sıcaklıkta çalışanlar), - İklimlendirme sistemleri için kullanılan sulu soğutma kuleleri, - Basmçlı-pülverize su sağlayan musluklar, gibi solunan havaya bakterili küçük su zerreleri saçan tüm sistemlerdir. Buharlı nemlendirmeli klima sistemleri, su ile gelen Legionella bakterisi riskinden uzaktır. Bu nedenle Legionella bakterisi ile su kaynağında mücadele ve çoğalmanın önlenmesi daha doğrudur [4,5]. Tablo-1 Lejyonella infeksiyonlannın (Lejyoner ve Pontiak hastalıklarının) özellikleri (3). Lejyoner Hastalığı Etken Legionella pneumophila (serogrup 1 ve 6), Legionella micdadei Kuluçka süresi 2-10 gün Belirtiler Ateş, öksürük, halsizlik, kas ağrısı, iştahsızlık, baş ağrısı, göğüs ağrısı, balgam, diyare, laterjiensefalopati Pnömoni, palevral sıvı Akciğer bulguları Diğer organlar Prognoz Konak Sinusit, perikardit, perirektal abse, pyelonefrit, peritonit, pankreatit, endokardit Uygun antibiyotik tedavisine rağmen % civarında ölüm Çeşitli nedenlerle (yaş, alkol, sigara alışkanlığı, başka hastalık ve uygulanan tedavi vs.) bağışıklık sisteminin baskı landığı bireyler Pontiyak Hastalığı Legionella pneumophila, Legionella micdadei Ateş, üşüme, kas ağrısı, baş ağrısı, balgamsız öksürük - - Bir haftada kendi kendine iyileşir. Sağlıklı bireyler 65

15 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklan Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri Legionella'lı bir su kaynağı olup olmadığını bilmek, çoğalmayı etkileyen faktörleri saptamayı kolaylaştırır. Bunun için; suyun sıcaklığı, ph değeri, organik besin miktarı, durgunluğu, demir bileşikleri, amino asitler bakteri üremesini hızlandırdığından, suyun sürekli kontrol edilmesi gereklidir. Bu yöntemin dışında; hastalığın ortaya çıkmasını beklemek ve sonra tedbir almak sağlıklı bir yol değildir [3]. Hastalığın önlenebilir olduğunu bilmek, tamamen önlemeye yetmemektedir. Esas yapılması gereken hastalığın ortaya çıkmasını bekleyerek tedbir almak yerine, hastalığın ortaya çıkması olası olan yerleri ve kaynakları kontrol altında tutmak için tedbirler almaktadır. Legionella bakterisinin yapısında bol miktarda dallanmış yağ asidi bulunmaktadır. Bu yağ bakteriyi yüksek sıcaklığa dayanıklı hale getirir. Legionella bakterisinin canlı kalabileceği sıcaklık aralığı yapay ortamlarda C, doğal ortamlarda 0 C ile + 63 C dir. Bu sebeple Legionella veya diğer su ile gelebilecek bakterilerden korunmanın en sağlıklı yolu, duşlar veya diğer cihazlardan sağlanan sıcak sularının en az 63 C veya üzerine ısıtılarak, içerisinde olabilecek Legionella ve diğer bakterilerin ölmesini sağlamaktır. Duş veya benzeri kullanım yerlerinde ihtiyaç duyulan su sıcaklığı 63 C nin altında da olsa, su 63 C ye ısıtılıp sonra bataryada, soğuk su ile karıştırılıp kullanım sıcaklığına düşürülmelidir. Legionella bakterisi-nin yaşaması ve çoğalması için en ideal su sıcak-lığı C dir. Isıtma şebekelerinde C a yükseltilen ve duşlarda kullanılan su, yoğun bakteri içerebileceğinden tehlikeli olabilir [3]. 3. LEJYONER HASTALIĞININ GÜNEŞ ENERJİSİ İLE İLİŞKİSİ Güneş enerjisi tesisatlarında kullanılan güneş kol-lektörü, boru, vana, pompa, su depolama tankı, ısı değiştiricileri ve diğer tesisat elemanlarının Legionella bakterisinin oluşması, çoğalması ve yuvalanması ile kesinlikle hiçbir ilgisi yoktur. Bakteri güneş enerjisi sistemine, kullanım suyu ile kaynaktan gelmektedir. Güneş enerjisi sistemine gelen su, içme ve kullanma suyu olarak kullanılan suyun aynıdır. Ayrıca, binalarda sıcak su temini için kullanılan kombi, şofben, her tür sıcak su boylerlerindeki suyun aynıdır. Güneşli sıcak su üretim sistemlerine şebekeden gelen su içinde Legionella bakterisi olabilir. Bu su, güneş enerjisi sistemine geldiğinde su sıcaklığı artacağından, bakteri çoğalmak için uygun sıcaklıkta ortam bulabilir. Eğer suyun sıcaklığı artırılarak 63 C veya üzerine çıkartılırsa, muhtemelen içerisinde bulunan bakteriler öleceği için hastalık riski ortadan kalkar. Bu açıklamaların ışığında, bakterinin üremesi ve hastalıklara sebep olma riski açısından bakıldığında, 63 C dan düşük sıcaklıklarda sıcak su üreten her türlü boyler, şofben veya kombi cihazları aynı riski taşımaktadır [5] Güneşli Sıcak Su Tesisatlarının Uygulama Şekilleri Sıcak su üretimi yapan tüm cihaz ve sistemlerin, fabrika üretim ayarlarından başlayarak en düşük sıcak su üretme sıcaklığı 63 C olmalıdır. 63 C 'un altında sıcak su üretme riski olan güneş enerjisi sistemleri ve benzeri tüm cihazların, çıkışlarına, buradan çıkacak ve sıcaklığı 63 C ye yükseltecek boyler mutlaka konulmalıdır. Güneş enerjili olsun veya olmasın herhangi bir sıcak su ısıtma boylerinde bölüm 2.4 de belirtilen amaçlar için kullanılıyor ise ihtiyaç duyulan su sıcaklığı 63 C den daha düşük de olsa, en az 63 C sıcaklıkta, sıcak su üretecek şekilde işletilmelidir [5] Sıcak Su Tesisatlarının Bağlantı Şekillerinin İncelenmesi Genellikle, kullanım için sıcak su verilen konut, otel, tatil köyü gibi hizmet birimlerinde, kombi Şofben veya sıcak su boyleri ile sıcak su üretiliyor ise; kullanıma verilen su sıcaklığı kesinlikle 63 C veya üzerinde olmalıdır. Şekil-1 de uygulamada sıcak su üretimi için yaygın kullanılan klasik gömlekli bir boylerde, şebekeden gelen soğuk su sıcaklığının ne olduğuna bakılmaksızın mutlaka 63 C ve üzerinde bir sıcaklığa çıkarılması gereklidir [5]. 66

16 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynakları Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri -FTT Sıcak su kullanım -FFF -*- Soğuk su şebeke girişi Boyler" IXH/r MJXh-ı Şekil-1 Klasik boylerli sıcak su üretim sistemi tesisat bağlantı şeması Kullanım sularının arıtma işleminden geçirilmediği ve Şekil-1 de ki gibi tesisat bağlantısının uygulandığı sıcak su temin sistemlerinde legionella bakterisinin bulunma riski kesinlikle çok yüksektir. Şekil-1 de verilen tesisat şemasında güneş enerjisi sistemi ile her hangi bir ilişkisinin olmadığı dikkate alındığında, legionella bakterisi ile sıcak kullanma suyu arasında aranması gereken ilişki, kullanma suyunun kaynağında her hangi bir arıtmanın olup olmadığı veya kullanılan su sıcaklığının en az 63 C olup olmadığıdır. Uygulamada, maalesef konut, fabrika, otel ve tatil köylerinde kurulan güneş enerjili sıcak su sistemleri, Şekil-2 deki gibi kurulmaktadır. Şekildeki tesisat, sıcak su üretimi için doğru bir tesisat olmakla birlikte, böyle bir tesisatın tüm yıl boyunca istenilen sıcaklıkta sıcak su üretmesi mümkün değildir. Bilindiği üzere, yaz aylarında, birim alana gelen güneş ışınımı 2-r3 kat, şebeke suyu sıcaklığı 3-f4 kat kış aylarına göre yüksek olmaktadır. Güneşli yaz aylarında, 63 C ve üzerinde sıcak su üretebilen güneşli sıcak su üretim sistemlerinde, kış, ilkbahar, sonbahar aylarında ve kapalı yaz günlerinde dahi 63 C a ulaşılmayabilir. Güneş enerjili sıcak su üretim sistemlerinin Şekil-2 de ki gibi tesis edilmesi Legionella bakterisi barındırma ve bakterinin önlenmesi açısından risk taşımaktadır [5]. Güneş kollektörleri Otomatik kontrol cihazı Sıcak su kullanım Sıcak su tankı pompa grubu Kapalı genleşme deposu Boşaltma oğuk su şebeke girişi Şekil-2 Güneş enerjili sıcak su temin sistemi tesisat bağlantı şeması 67

17 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklan Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri Lejyonella bakterisinden korunmanın en emin yolu, güneş enerjisi sistemlerini, klasik sıcak su üreten boyler sistemi ile birlikte çalışacak şekilde tesis etmektir. Şekil-3 de Güneş enerjisi sıcak su temin sistemi ile klasik boylerli sıcak su ısıtma sisteminin birbirlerine bağlantılı olarak çalışması için gerekli bağlantılar yapılmış bir tesisat şeması görülmektedir [5]. Güneş enerjisi sisteminden günün durumuna göre farklı sıcaklıklarda elde edilen su, sıcak su kazanından beslenen bir boylerden geçirilmektedir. Güneş enerjisi sisteminden üretilen su sıcaklığı 63 C nin üzerinde bir sıcaklıkta ise, tesisatı yönlendiren otomatik kontrol sistemi, sıcak su kazanını çalıştırmaya gerek duymayacak aksi durumda sıcak su kazanını çalıştıracaktır. Şekil-3 deki tesisat bağlantı uygulaması, kaynak suyundan veya sıcak su hazırlama sistemlerinin herhangi bir safhasında ortaya çıkabilecek Legionella bakterisinin canlı kalma olasılığını ortadan kaldıracağı için en güvenli ve sağlıklı bir tesisat uygulamasıdır. 4. SONUÇLAR VE SONUÇLARIN İRDELENMESİ Legionella bakterisi, damıtık saf su dışındaki tüm sularda az veya çok bulunabilir. Suda Legionella bakterisi bulunması, bu suyu kullanan insanlara bakterinin bulaşacağı anlamına gelmez. Hastalığın meydana gelmesi için bakterili suyun mikron mertebesinde küçük damlacıklar halinde aerosol oluşturarak havaya karışması ve havanın, teneffüs yolu ile insanların akciğerlerine ulaşması gereklidir. Bu hastalığın yayılması konusunda genel kanı, hastalık yapıcı ortamın etkisinde kalma miktarı ile riskin arttığı yönündedir. Yani, çok yoğun bakteri içeren ortamlardaki hava kişiler tarafından solunmadığı sürece risk yaratmaz. Kullanma sulan klor, ozon, ultraviole ışınlama, ve bakır - gümüş metalik iyon üreten sistemlerden biri ile dezenfektasyonu sağlanmalıdır. Binalarda içme ve kullanma sularının ağzı kesinlikle kapalı tutulmalıdır. Bakteriden korunmak için su kaynaklarının düzenli bakımı, temizliği, uygun ph ve sıcaklık değerleri sağlanmalı ve biyolojik seviye kontroller yapılmalıdır. Güneş kollektörleri Otomatik kontrol cihazı Emn. vent. Boşaltma oğuk su şebeke girişi Şekil-3 Güneş enerjili sıcak su temin sistemi ile klasik boylerli sıcak su temin sistemi tesisat bağlantı şeması Matına Mühendisleri Odası 68

18 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklan Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri Klor oranı arttıkça bakterinin canlı kalma süresi kısalmakla birlikte, klorun artması insanları da rahatsız eder. Bu sebepten, kullanım sularında aşın klor kullanma yerine, belirli dönemlerde su depolama tanklarını yüksek klor oranlı C sıcaklıktaki su ile yıkamak bakteriden korunmak için çok sağlıklı ve emniyetli bir yoldur. Bakteri içeriği açısından kullanma suyu kaynağı olarak durgun baraj ve yüzeysel kuyu suları (5+10 metreden çıkan) çok riskli, derin kuyu suları az risklidir. Kuyu derinlikleri arttıkça risk iyice azalmaktadır. Hastalıktan korunmak için işletmenin kontrolü, personelin korunma donanımı, zararlının tanınması ve maruz kalınan sürenin kontrolü önemlidir. Çünkü aşı gibi bir korunma yöntemi henüz bulunmamıştır. Legionella suda uzun süre yaşar. Oda sıcaklığında, distile edilmiş suda aylarca, çeşme suyunda ise bir yıldan daha uzun süre, nem oranı yüksek havada uzun süre canlı kalabilir. Nem oranı düştüğünde kısa sürede ölür. Depolanan ve durgun kalan sularda uzun süre canlı kalabilir. Su içinde barınan bakteri, bu suyun kullanıldığı ve buharlaşması ile oluşan zerrecikler aracılığı ile çevredeki solunan havaya geçer. Buradan da tüm ortamlara yayılabilir. İçerisinde su partikülleri içeren nemli hava yani aeresol üreten cihazlar en iyi bakteri yayma araçlarıdır. Solunan aerosol ortam içerisindeki su damlacıkları yoluyla bakteri akciğere taşınır ve enfeksiyon başlar. Havada 5+15 fim boyutundaki su damlacıkları ile kolayca insanlara geçer. Legionella bakterisinin yapısında bol miktarda dallanmış yağ asidi mevcuttur. Bu yağ bakteriyi yüksek sıcaklığa dayanıklı hale getirir. Legionella bakterisinin canlı kaldığı sıcaklık aralığı, yapay ortamlarda C, doğal ortamlarda 0 C ile +63 C dir. Legionella ve su ile gelecek bakterilerden korunmanın en sağlıklı yolu, duşlar ve diğer cihazlardan gelen sıcak sularının en az 63 C a ısıtılarak, içerisinde olabilecek Legionella ve diğer bakterilerin ölmesini sağlamaktır. Duş veya benzeri kullanım yerlerinde ihtiyaç du-yulan su sıcaklığı 63 C nin altında da olsa, su 63 C ye ısıtılıp sonra kullanım yerinde, soğuk su ile karıştırılarak sıcaklığı düşürülmelidir. Legionella bakterisinin yaşaması ve çoğalması için en ideal su sıcaklığı C aralığıdır. Isıtma şebekesine gelen ve C sıcaklıklara yükseltilen ve ardından duşlarda kullanılan su yoğun bakteri içerebileceğinden tehlikeli olabilir. Güneş enerjisinden gelen kullanma suyu sıcaklığı artırılarak 63 C a çıkartılırsa, hastalık riski ortadan kalkar. Sıcak su üretimi yapan şofben, kombi gibi tüm cihaz ve sistemlerin, fabrika üretim ayarlarından başlayarak en düşük sıcak su üretme sıcaklığı 63 C olmalıdır. 63 C 'un altında sıcak su üretme riski olan güneş enerjisi sistemleri ve benzeri cihazların, çıkışlarına, su sıcaklığını 63 C ye yükseltecek bir boyler mutlaka konulmalıdır. Güneş enerjisi tesisatlarında kullanılan güneş kolektörü, boru, vana, pompa, su depolama tankı, ısı değiştiricileri ve benzeri tesisat elemanlarının Legionella bakterisinin oluşması, çoğalması veya bakterinin yuvalanması ile kesinlikle hiçbir ilgisi yoktur. Güneş enerjili sıcak su sistemlerinde yıl boyunca istenilen sıcaklıkta sıcak su üretmesi mümkün değildir. Bilindiği üzere, yaz aylarında, birim alana gelen güneş ışınımı 2+3 kat, şebeke suyu sıcaklığı 3+4 kat kış aylarından yüksektir. Güneşli yaz aylarında, 63 C ve üzerinde sıcak su üretebilen, güneşli sıcak su üretim sistemlerinde, kış, ilkbahar, sonbahar aylarında ve havanın kapalı olduğu yaz günlerinde dahi 63 C a ulaşılmayabilir. Lejyonella bakterisinden korunmanın en emin yolu, güneş enerjisi sistemlerini, klasik sıcak su üreten boyler sistemi ile birlikte çalışacak şekilde tesis etmektir. Mukimi Mühendisleri Odası 69

19 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklan Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri Kullanım sularının her hangi bir arıtma işleminden geçirilmediği ve şekil-1 de ki gibi tesisat bağlantısının uygulandığı sıcak su temin sistemlerinde legionella bakterisinin bulunma riski çok yüksektir. Şekil-1 de verilen bu tesisat şemasında güneş enerjisi sistemi ile her hangi bir ilişkisinin olmadığı dikkate alındığında, legionella bakterisi ile sıcak kullanma suyu arasında aranması gereken esas ilişki, kullanma suyunun kaynağında her hangi bir arıtmanın olup olmadığı veya kullanıma verilen su sıcaklığının en az 63 C olup olmadığıdır. Bakterinin yayılmasındaki en tehlikeli kaynak klima sistemlerinin sulu soğutma kuleleridir. Hava akımı ile bu kulelerden yayılan bakteri ortamdaki tüm havaya yayılmaktadır. KAYNAKLAR 1) Altuntop N., Tekin Y., "Güneş Enerjili Sıcak Su Üretim Tesisleri ve Lejyoner Hastalığı ile İlişkisi", Tesisat Dergisi say " Şubat ) İlken Z. "Lejyoner Hastalığı Üzerine", Çeviri, Tesisat Mühendisleri Derneği Teknik Bülteni, sayı-26, sayfa 14-15, Ağustos ) Ustaçelebi Ş, "Temel ve Klinik Mikrobiyoloji", s; , Güneş Kitapevi, Ankara, ) Mandel G.L., Bennet J.E. and Dolin R., "Principles and Practice of Infectious Diseases", 4. th ed. Churchill Livingstone, N. York, ) Altuntop N.,"Güneş Enerjisi Ders Notlan", Basılmadı, Erciyes Univ., Kayseri, 2002 ÖZGEÇMİŞ Doç. Dr. Necdet ALTUNTOP 1982 yılında Erciyes Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği Bölümünden mezun oldu, 1985 de yüksek lisans ve 1989 da Doktora derecesini aldı ve aynı yıl Erciyes Üniversitesi Mühendislik Fakültesinde Yardımcı Doçent kadrosuna atandı yıllarında Amerika Birleşik Devletlerinde University of Nevada at Reno da "kapalı hacimlerin güneş enerjisi ile ısıtılması" ve "sanayide enerji auditleri" konularında bilimsel çalışmalarda bulundu da termodinamik-isı tekniği bilim dalında Doçent unvanı aldı. Halen Erciyes Üniversitesi mühendislik fakültesi makina mühendisliği bölümünde görev yapmaktadır yılından beri aynı fakültede dekan yardımcılığı görevini yürütmektedir yıllarında Erciyes Üniversitesi ısı santrali sorumluluğu, 1997 yılından beri Erciyes Üniversitesi Yapı işleri ve Teknik daire başkanlığında makine tesisat konularında kontrol mühendisliği yapmaktadır yılından beri üniversite İriinyesinde bir çok sıcak sulu, buharlı ve kızgın sulu ısıtma, havalandırma, iklimlendirme ve güneş enerjili sıcak su hazırlama sistemlerinin proje, tasarım ve uygulamasını gerçekleştirdi. TTMD nin üyesi olup, Termodinamik, ısı geçişi, ısıtmahavalandırma, güneş enerjisi ve enerji yönetimi konularında 60 civarında yayınlanmış bilimsel çalışması bulunmaktadır. Arş. Gör. Yusuf TEKİN 1974 yılı Kayseri doğumludur yılında Erciyes Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği bölümünde lisans öğrenimini, 1999 yılında da Erciyes Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Makina Ana Bilim dalında yüksek lisans öğrenimini tamamlamıştır yılında Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Makine Mühendisliği Ana Bilim Dalında doktora öğrenimine başlamış ve halen devam etmektedir yılları arasında Erciyes Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Makina Mühendisliği bölümünde araştırma görevlisi ve aynı zamanda yıllan arasında Erciyes Üniversitesi Yapı İşleri ve Teknik Daire Başkanlığında Makina Mühendisi olarak görev yapmıştır yılından beri Gazi Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsünde araştırma görevlisi olarak görev yapmaktadır. 70

20 Yeni ve Yenilenebilir Enerji Kaynaklan Sempozyumu ve Sergisi 3-4 Ekim 2003 Kayseri BUJİ-ATEŞLEMELİ MOTORLAR İÇİN ALTERNATİF YAKITLARIN TEORİK DEĞERLENDİRİLMESİ VE PRATİK KULLANILABİLİRLİĞİ Hakan BAYRAKTAR Orhan DURGUN KTÜ, Sürmene Deniz Bilimleri Fak., Gemi İnşaatı Müh. Böl., Çamburnu-Sürmene-Trabzon (0462) ÖZET Sunulan çalışmada; buji-ateşlemeli bir otomobil motorunda benzin, etanol ve LPG kullanılması durumunda, çeşitli çalışma koşullarındaki motor performans parametrelerinin teorik incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla, motor çevrimini, sözü edilen yakıtlar için hesaplayan sanki-boyutlu bir termodinamik çevrim modeli geliştirilmiştir. Çevrim modelinde yanma işlemi, bir türbülanslı alev yayılması matematik modeliyle hesaplanmıştır. Bu model kullanılarak; benzin, etanol ve propandan oluştuğu varsayılan LPG yakıtları için çeşitli motor çalışma koşullarında sayısal uygulamalar gerçekleştirilmiştir. Hesaplanan motor performans parametreleri ve eksoz emisyonları çeşitli diyagramlarla karşılaştırılmıştir. Farklı devir sayıları ve ekivalans oranlarında yapılan karşılaştırmalar sonucu, motor performansı ve eksoz emisyonları açısından buji-ateşlemeli motorlar için en uygun yakıtın etanol (etilalkol) olduğu teorik olarak belirlenmiştir. GİRİŞ Buji-ateşlemeli motorların bir günlük yakıt tüketimleri yaklaşık olarak dünya petrol üretiminin üçte birine denk gelmektedir [1]. Sınırlı olan petrol kaynaklarının yakın gelecekte bu gereksinimi karşılayamayacağı tahmin edilmektedir. Ayrıca motorlar, şehirlerdeki hava kirliliğinin de en önemli kaynağıdır. Bu nedenlerle, taşıt motorlarının verimlerinin yükseltilmesi, motorlardan yayılan kirletici eksoz emisyonlarının azaltılması ve motorlar için uygun özelliklere sahip üretimi petrole dayalı olmayan alternatif motor yakıtlarının bulunması, motorlarla ilgili araştırmaların başlıca konularını oluşturmaktadır. Buji-ateşlemeli motorlarda kullanılabilecek alternatif yakıtlar: sentetik yakıtlar, alkoller ve gaz yakıtlar olarak sınıflandınlmaktadır[l, 2, 3]. Çeşitli alternatif yakıtların buji-ateşlemeli motorlarda kullanılması* ile ilgili bir çok çalışma yapılmıştır [1, 4, 5, 6, 7]. Bunların büyük çoğunluğu deneysel çalışmalar olup, sadece bir alternatif yakıt için gerçekleştirilmiştir. Bu nedenlerle, literatürde verilen sonuçlar genellikle; belirli bir motor için ve sınırlı sayıdaki çalışma koşulunda elde edilmiştir. Farklı alternatif yakıtların motorlarda yaratacağı etkileri gerçekçi bir şekilde karşılaştırmak için; benzer özelliklerdeki motorlarda çeşitli çalışma koşullarında her yakıt için motor çevrimini ve motor performansını incelemek gerekir. Bu türde bir çalışmanın teorik olarak gerçekleştirilmesinin, daha hızlı ve daha ekonomik olacağı açıktır. Bu nedenle sunulan çalışmada; buji-ateşlemeli motorlar için alternatif yakıt olarak önerilen etanol ve LPG nin (sıvılaştırılmış petrol gazı) bir bujiateşlemeli motorda kullanılmasının yaratacağı olası etkilerin teorik olarak belirlenmesi amaçlanmaktadır. Sunulan çalışmada önce buji-ateşlemeli motorlarda kullanılmaya uygun alternatif yakıtların genel özellikleri verilmektedir. İkinci olarak benzin, etanol ve propandan oluştuğu varsayılan LPG yakıtları için motor çevrimini ve motor performansını hesaplamak amacıyla geliştirilen matematik çevrim modeli kısaca tanıtılmaktadır. Daha sonra buji-ateşlemeli bir otomobil motorunda, çeşitli çalışma koşullarında her bir yakıt için elde edilen sonuçlar çeşitli diyagramlarla karşılaştırılmaktadır. ALTERNATİF YAKITLAR İçten yanmalı motorlarda kullanılacak yakıtların; ucuz ve bol miktarlarda üretilebilmesi, ısıl değerlerinin yüksek olması, 71

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) II. BÖLÜM

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) II. BÖLÜM GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) II. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY Y. Doç. Dr. Nur BEKİROĞLU Y. Doç. Dr. Zehra YUMURTACI Elektrik Üretim Sistemleri Elektrik Üretim Sistemleri Elektrik Üretim Sistemleri

Detaylı

LEGIONELLOSIS. GÜNDEM Havuz - Kimya

LEGIONELLOSIS. GÜNDEM Havuz - Kimya LEGIONELLOSIS GÜNDEM Havuz - Kimya L E G I O N E L L A N E D I R? L E J Y O N E R H A S T A L ı Ğ ı V E T U R I Z M M Ü C A D E L E V E K O R U N M A Y Ö N T E M L E R I ...LEGIONNAIRES (LEJYONER) HASTALıĞı,

Detaylı

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM

GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM GÜNEŞ PİLLERİ (FOTOVOLTAİK PİLLER) I. BÖLÜM Prof. Dr. Olcay KINCAY Y. Doç. Dr. Nur BEKİROĞLU Y. Doç. Dr. Zehra YUMURTACI İ ç e r i k Genel bilgi ve çalışma ilkesi Güneş pili tipleri Güneş pilinin elektriksel

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi

YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI RÜZGAR ENERJİSİ SİSTEMLERİ Eğitim Merkezi Projesi Konu Başlıkları Enerjide değişim Enerji sistemleri mühendisliği Rüzgar enerjisi Rüzgar enerjisi eğitim müfredatı Eğitim

Detaylı

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV)

BÖLÜM 2. FOTOVOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (PV) BÖLÜM 2. FOTOOLTAİK GÜNEŞ ENERJİ SİSTEMLERİ (P) Fotovoltaik Etki: Fotovoltaik etki birbirinden farklı iki malzemenin ortak temas bölgesinin (common junction) foton radyasyonu ile aydınlatılması durumunda

Detaylı

OFF-GRID veya STAND-ALONE INVERTER NEDİR?

OFF-GRID veya STAND-ALONE INVERTER NEDİR? ON-GRID veya GRID-TIE INVERTER NEDİR? On-Grid solar fotovoltaik sistem, şebekeye bağlı (paralel) bir sistem anlamına gelir. Güneş enerjisi kullanılabilir olduğu zaman, sistem şebekeye güneş tarafından

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI

ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI ENDÜSTRİYEL BİR TESİSTE DİNAMİK KOMPANZASYON UYGULAMASI Özgür GENCER Semra ÖZTÜRK Tarık ERFİDAN Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü, Kocaeli San-el Mühendislik Elektrik

Detaylı

ELEKTROLİZ YAPMAK İÇİN PI DENETİMLİ SENKRON DA-DA DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI

ELEKTROLİZ YAPMAK İÇİN PI DENETİMLİ SENKRON DA-DA DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI 5. luslararası İleri Teknolojiler Sempozyumu (IATS 09), 13 15 Mayıs 2009, Karabük, Türkiye LKTROLİZ YAPMAK İÇİN PI DNTİMLİ SNKRON DA-DA DÖNÜŞTÜRÜCÜ TASARIMI DSIGN OF A PI CONTROLLD SYNCRONOS DC-DC CONVRTR

Detaylı

ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR

ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR ELEKTRİK MOTOR SÜRÜCÜLERİ: PWM AC KIYICILAR Hazırlayan ve Sunan: ELEKTRİK_55 SUNUM AKIŞI: PWM (DARBE GENİŞLİK MODÜLASYONU) NEDİR? Çalışma Oranı PWM in Elde Edilmesi Temelleri PWM in Kullanım Alanları AC

Detaylı

DA-DA BUCK, BOOST VE BUCK-BOOST KONVERTER DENEY SETĐ TASARIMI VE UYGULAMASI

DA-DA BUCK, BOOST VE BUCK-BOOST KONVERTER DENEY SETĐ TASARIMI VE UYGULAMASI MYO-ÖS 2010- Ulusal Meslek Yüksekokulları Öğrenci Sempozyumu 21-22 EKĐM 2010-DÜZCE DA-DA BUCK, BOOST VE BUCK-BOOST KONVERTER DENEY SETĐ TASARIMI VE UYGULAMASI Muhammed ÖZTÜRK Engin YURDAKUL Samet EŞSĐZ

Detaylı

Giriş DÜZCE ŞARTLARINDA BİR KONUTUN ENERJİ İHTİYACININ GÜNEŞ ENERJİSİ İLE KARŞILANMASI İÇİN EN UYGUN SİSTEMİN BELİRLENMESİ VE KURULUMU

Giriş DÜZCE ŞARTLARINDA BİR KONUTUN ENERJİ İHTİYACININ GÜNEŞ ENERJİSİ İLE KARŞILANMASI İÇİN EN UYGUN SİSTEMİN BELİRLENMESİ VE KURULUMU Proje Başlığı : DÜZCE ŞARTLARINDA BİR KONUTUN ENERJİ İHTİYACININ GÜNEŞ ENERJİSİ İLE KARŞILANMASI İÇİN EN UYGUN SİSTEMİN BELİRLENMESİ VE KURULUMU Proje No : 2013.06.03.173 Yürütücü Araştırmacı Araştırmacı

Detaylı

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör.

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 (Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 3) HAVA KÜTLE AKIŞ SİSTEMLERİNDE PID İLE SICAKLIK

Detaylı

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ SAYISAL ELEKTRONİK LAB. DENEY FÖYÜ DENEY 4 OSİLATÖRLER SCHMİT TRİGGER ve MULTİVİBRATÖR DEVRELERİ ÖN BİLGİ: Elektronik iletişim sistemlerinde

Detaylı

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri

AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri AC-DC Dönüştürücülerin Genel Özellikleri U : AC girişteki efektif faz gerilimi f : Frekans q : Faz sayısı I d, I y : DC çıkış veya yük akımı (ortalama değer) U d U d : DC çıkış gerilimi, U d = f() : Maksimum

Detaylı

Yüksek kapasiteli boyler Modul-plus

Yüksek kapasiteli boyler Modul-plus Yüksek kapasiteli boyler Modul-plus Temiz kullanım sıcak suyu için doğru seçim 1 Neden Modul-plus? Modul Plus, tüm dünyada otel renovasyonları için temiz sıcak su üretiminde ilk tercihtir. Spor tesislerinde,

Detaylı

MEKATRONİK SİSTEMLERDE KULLANILAN ELEKTRİK SÜRÜCÜ DEVRELERİ YRD. DOÇ. DR. ERSAN KABALCI

MEKATRONİK SİSTEMLERDE KULLANILAN ELEKTRİK SÜRÜCÜ DEVRELERİ YRD. DOÇ. DR. ERSAN KABALCI MEKATRONİK SİSTEMLERDE KULLANILAN ELEKTRİK SÜRÜCÜ DEVRELERİ YRD. DOÇ. DR. ERSAN KABALCI Mekatronik Sistemler Mekatronik; işlem ve ürünlerin tasarımında makine mühendisliği, elektronik kontrol ve yazılım

Detaylı

Konya Sanayi Odası. Ocak 2013. Enis Behar Form Temiz Enerji enis.behar@formgroup.com twitter/enisbehar

Konya Sanayi Odası. Ocak 2013. Enis Behar Form Temiz Enerji enis.behar@formgroup.com twitter/enisbehar Konya Sanayi Odası Ocak 2013 Enis Behar Form Temiz Enerji enis.behar@formgroup.com twitter/enisbehar FORM TEMİZ ENERJİ FORM ŞİRKETLER GRUBU 6 farklı şirketten oluşmaktadır; İklimlendirme Cihazları Satışı

Detaylı

Örneğin bir önceki soruda verilen rüzgâr santralinin kapasite faktörünü bulmak istersek

Örneğin bir önceki soruda verilen rüzgâr santralinin kapasite faktörünü bulmak istersek KAPASİTE FAKTÖRÜ VE ENERJİ TAHMİNİ Kapasite faktörü (KF) bir santralin ne kadar verimli kullanıldığını gösteren bir parametredir. Santralin nominal gücü ile yıllık sağladığı enerji miktarı arasında ilişki

Detaylı

Yükseltici DA Kıyıcılar, Gerilim beslemeli invertörler / 12. Hafta

Yükseltici DA Kıyıcılar, Gerilim beslemeli invertörler / 12. Hafta E sınıfı DC kıyıcılar; E sınıfı DC kıyıcılar, çift yönlü (4 bölgeli) DC kıyıcılar olarak bilinmekte olup iki adet C veya iki adet D sınıfı DC kıyıcının birleşiminden oluşmuşlardır. Bu tür kıyıcılar, iki

Detaylı

9. Güç ve Enerji Ölçümü

9. Güç ve Enerji Ölçümü 9. Güç ve Enerji Ölçümü Güç ve Güç Ölçümü: Doğru akım devrelerinde, sürekli halde sadece direnç etkisi mevcuttur. Bu yüzden doğru akım devrelerinde sadece dirence ait olan güçten bahsedilir. Sürekli halde

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI FOTOVOLTAİK PANELLERİN ÇEŞİTLERİ VE ÖLÇÜMLERİ DERSİN ÖĞRETİM

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 7: Fotovoltaik Sistem Tasarımı Fotovoltaik Sistemler On-Grid Sistemler Off-Grid Sistemler Fotovoltaik Sistem Bileşenleri Modül Batarya Dönüştürücü Dolum Kontrol Cihazı Fotovoltaik

Detaylı

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M DEÜ HASTANESİ KLİMA SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA SİSTEMLERİNİN N ISIL VE HİDROLİK DENGELENMESİ Burak Kurşun un / Doç.Dr.Serhan KüçüK üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M BölümüB GİRİŞ Değişen

Detaylı

TESCOM UPS TEST TÜM ELEKTRONİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş

TESCOM UPS TEST TÜM ELEKTRONİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş KESİNTİSİZ GÜÇ,GÜVENLİ ENERJİ TESCOM UPS TEST TÜM ELEKTRONİK SANAYİ VE TİCARET A.Ş KESİNTİSİZ GÜÇ,GÜVENLİ ENERJİ Sunum İçeriği A) Şirkete Genel Bakış B) Hybrid UPS C) Solar Sulama Sistemi Şirkete Genel

Detaylı

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü

DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEY 16 Sıcaklık Kontrolü DENEYİN AMACI 1. Sıcaklık kontrol elemanlarının türlerini ve çalışma ilkelerini öğrenmek. 2. Bir orantılı sıcaklık kontrol devresi yapmak. GİRİŞ Solid-state sıcaklık kontrol

Detaylı

Endüstriyel Sensörler ve Uygulama Alanları Kalite kontrol amaçlı ölçme sistemleri, üretim ve montaj hatlarında imalat sürecinin en önemli aşamalarındandır. Günümüz teknolojisi mükemmelliği ve üretimdeki

Detaylı

Modüler Hibrid Enerji İstasyonu- MOHES

Modüler Hibrid Enerji İstasyonu- MOHES Modüler Hibrid Enerji İstasyonu- MOHES Modüler Hibrit Enerji istasyonu (MOHES) Sivil ve Askeri Endüstrinin bir çok alanında şebeke elektriğinden veya petrol kaynaklı diğer enerji kaynaklarından istifade

Detaylı

KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I. I kd = r. Şekil 1.

KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I. I kd = r. Şekil 1. KTÜ, Mühendislik Fakültesi Elektrik Elektronik Müh. Böl. Temel Elektrik Laboratuarı I THEENİN ve NORTON TEOREMLERİ Bir veya daha fazla sayıda Elektro Motor Kuvvet kaynağı bulunduran lineer bir devre tek

Detaylı

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ

UME DE AC AKIM ÖLÇÜMLERİ VII. UUSA ÖÇÜMBİİM KONGRESİ 543 UME DE AC AKIM ÖÇÜMERİ Mehedin ARİFOVİÇ Naylan KANATOĞU ayrettin ÇINAR ÖZET Günümüzde kullanılan yüksek doğruluklu çok fonksiyonlu kalibratör ve multimetrelerin AC akım

Detaylı

FOTOVOLTAİK GÜÇ DESTEKLİ MİKRO SULAMA SİSTEMİ PROJESİ-2: SİMÜLASYON ÇALIŞMASI

FOTOVOLTAİK GÜÇ DESTEKLİ MİKRO SULAMA SİSTEMİ PROJESİ-2: SİMÜLASYON ÇALIŞMASI FOTOVOLTAİK GÜÇ DESTEKLİ MİKRO SULAMA SİSTEMİ PROJESİ-2: SİMÜLASYON ÇALIŞMASI Ümran ATAY 1, Yusuf IŞIKER 2 ve Bülent YEŞİLATA 2 1GAP Toprak Su Kaynakları ve Tarımsal Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü, Şanlıurfa

Detaylı

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ

4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ 4. ÜNİTE ALTERNATİF AKIMDA GÜÇ KONULAR 1. Ani Güç, Ortalama Güç 2. Dirençli Devrelerde Güç 3. Bobinli Devrelerde Güç 4. Kondansatörlü Devrelerde Güç 5. Güç Üçgeni 6. Güç Ölçme GİRİŞ Bir doğru akım devresinde

Detaylı

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ

ELEKTRİK DEVRELERİ-2 LABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ EEKTRİK DEVREERİ-2 ABORATUVARI VIII. DENEY FÖYÜ SERİ VE PARAE REZONANS DEVRE UYGUAMASI Amaç: Seri ve paralel rezonans devrelerini incelemek, devrelerin karakteristik parametrelerini ölçmek, rezonans eğrilerini

Detaylı

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER

ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER ELEKTRİKSEL EYLEYİCİLER Eyleyiciler (Aktuatörler) Bir cismi hareket ettiren veya kontrol eden mekanik cihazlara denir. Elektrik motorları ve elektrikli sürücüler Hidrolik sürücüler Pinomatik sürücüler

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ Yenilenebilir enerji sistemleri eğitim seti temel olarak rüzgar türbini ve güneş panelleri ile elektrik üretimini uygulamalı eğitime taşımak amacıyla tasarlanmış, kapalı

Detaylı

6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI

6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler. Doç. Dr. Ersan KABALCI 6. Bölüm: Alan Etkili Transistörler Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 FET FETler (Alan etkili transistörler) BJTlere çok benzer yapıdadır. Benzerlikleri: Yükselteçler Anahtarlama devreleri Empedans uygunlaştırma

Detaylı

Fotovoltaj Güneş Pilleri : Eşdeğer Devre Modelleri ve Günışığı ile Sıcaklığın Etkileri

Fotovoltaj Güneş Pilleri : Eşdeğer Devre Modelleri ve Günışığı ile Sıcaklığın Etkileri Fotovoltaj Güneş Pilleri : Eşdeğer Devre Modelleri ve Günışığı ile Sıcaklığın Etkileri Doc. Dr. İsmail H. ALTAŞ Karadeniz Teknik Üniversitesi Elektrik-Elektronik Mühendisliği Bölümü 61080 Trabzon FAX:

Detaylı

DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri

DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri DC motorların sürülmesi ve sürücü devreleri Armatür (endüvi) gerilimini değiştirerek devri ayarlamak mümkündür. Endüvi akımını değiştirerek torku (döndürme momentini) ayarlamak mümkündür. Endüviye uygulanan

Detaylı

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER

F AKIM DEVRELER A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER ALTERNATİF AKIM DEVRELERİ A. DEVRE ELEMANLARI VE TEMEL DEVRELER Alternatif akım devrelerinde akımın geçişine karşı üç çeşit direnç (zorluk) gösterilir. Devre elamanları dediğimiz bu dirençler: () R omik

Detaylı

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2

DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DC Akım/Gerilim Ölçümü ve Ohm Yasası Deney 2 DENEY 1-3 DC Gerilim Ölçümü DENEYİN AMACI 1. DC gerilimin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. KL-22001 Deney Düzeneğini tanımak. 3. Voltmetrenin nasıl kullanıldığını

Detaylı

8. FET İN İNCELENMESİ

8. FET İN İNCELENMESİ 8. FET İN İNCELENMESİ 8.1. TEORİK BİLGİ FET transistörler iki farklı ana grupta üretilmektedir. Bunlardan birincisi JFET (Junction Field Effect Transistör) ya da kısaca bilinen adı ile FET, ikincisi ise

Detaylı

Solar PV Paneller Genel Bilgi

Solar PV Paneller Genel Bilgi Solar PV Paneller Genel Bilgi PV paneller güneş enerjisi solar elektrik sistemlerinin en önemli bileşenleridir. Solar PV paneller sayesinde güneş enerjisi DC (doğru akım) elektriğe dönüştürülür. Bir PV

Detaylı

TAM KLİMA TESİSATI DENEY FÖYÜ

TAM KLİMA TESİSATI DENEY FÖYÜ T.C BURSA TEKNİK ÜNİVERSİTESİ DOĞA BİLİMLERİ, MİMARLIK ve MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ TAM KLİMA TESİSATI DENEY FÖYÜ 2015-2016 Bahar Yarıyılı Prof.Dr. Yusuf Ali KARA Arş.Gör.Semih AKIN

Detaylı

Doç. Dr. Ersan KABALCI. AEK-207 Güneş Enerjisi İle Elektrik Üretimi

Doç. Dr. Ersan KABALCI. AEK-207 Güneş Enerjisi İle Elektrik Üretimi 6. Bölüm Şebeke Bağlantıları ve Şebeke Giriş-Çıkışları Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 AEK-207 Güneş Enerjisi İle Elektrik Üretimi Giriş Elektrik şebekesinin bulunmadığı yerleşimden uzak bölgelerde enerji ihtiyacını

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ TEMEL SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ TEMEL SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ TEMEL SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER Yenilenebilir enerji sistemleri eğitim seti temel olarak rüzgar türbini ve güneş panelleri ile elektrik üretimini uygulamalı eğitime taşımak

Detaylı

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi

Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi Robotik AKTUATÖRLER Motorlar: Çalışma prensibi 1 Motorlar: Çalışma prensibi Motorlar: Çalışma prensibi 2 Motorlar: Çalışma prensibi AC sinyal kutupları ters çevirir + - AC Motor AC motorun hızı üç değişkene

Detaylı

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ

Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ Yumuşak Yol Vericiler - TEORİ 1. Gerilimi Düşürerek Yolverme Alternatif akım endüksiyon motorları, şebeke gerilimine direkt olarak bağlandıklarında, yol alma başlangıcında şebekeden Kilitli Rotor Akımı

Detaylı

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ

ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ ELEKTRONİK DEVRE TASARIM LABORATUARI-I MOSFET YARI İLETKEN DEVRE ELEMANININ DAVRANIŞININ İNCELENMESİ Yrd. Doç. Dr. Özhan ÖZKAN MOSFET: Metal-Oksit Yarıiletken Alan Etkili Transistor (Geçidi Yalıtılmış

Detaylı

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI

SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ELEKTRONİK DEVRELER LABORATUARI DENEYİ YAPTIRAN: DENEYİN ADI: DENEY NO: DENEYİ YAPANIN ADI ve SOYADI: SINIFI: OKUL NO: DENEY GRUP NO:

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI

EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI EGE ÜNİVERSİTESİ EGE MYO MEKATRONİK PROGRAMI SENSÖRLER VE DÖNÜŞTÜRÜCÜLER SÜREÇ KONTROL Süreç Kontrol Süreç kontrolle ilişkili işlemler her zaman doğada var olmuştur. Doğal süreç kontrolünü yaşayan bir

Detaylı

Alçak Gerilimde Aktif Filtre ile Akım Harmoniklerinin Etkisinin Azaltılması

Alçak Gerilimde Aktif Filtre ile Akım Harmoniklerinin Etkisinin Azaltılması 618 Alçak Gerilimde Aktif Filtre ile Akım Harmoniklerinin Etkisinin Azaltılması 1 Latif TUĞ ve * 2 Cenk YAVUZ 1 Sakarya Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Elektrik-Elektronik Mühendisliği Böl., Sakarya,

Detaylı

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz?

Temel Kavramlar. Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? Temel Kavramlar Elektrik Nedir? Elektrik nedir? Elektrikler geldi, gitti, çarpıldım derken neyi kastederiz? 1 Elektriksel Yük Elektrik yükü bu dış yörüngede dolanan elektron sayısının çekirdekteki proton

Detaylı

BlueSolar MPPT serisi sıradan PWM şarj regülatörlerine nazaran MPPT teknolojisi sayesinde şarj akımını % 30 oranında arttırabilir.

BlueSolar MPPT serisi sıradan PWM şarj regülatörlerine nazaran MPPT teknolojisi sayesinde şarj akımını % 30 oranında arttırabilir. 1.Genel Tanım 1.1. Ürün Tanımı Önemli Not: Daima ilk olarak aküleri bağlayınız. BlueSolar MPPT serisi sıradan PWM şarj regülatörlerine nazaran MPPT teknolojisi sayesinde şarj akımını % 30 oranında arttırabilir.

Detaylı

Akıllı Şebekelerde Enerji Depolama Çözümleri 27.04.2015

Akıllı Şebekelerde Enerji Depolama Çözümleri 27.04.2015 Akıllı Şebekelerde Enerji Depolama Çözümleri 27.04.2015 Prof. Dr. Engin ÖZDEMİR KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ TEKNOLOJİ FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLĞİ BÖLÜMÜ E-mail: eozdemir@kocaeli.edu.tr İÇERİK: ENERJİ

Detaylı

GÜNEŞİ TAKİP EDEN HAREKETLİ KOLLEKTÖR MÜNİR ATAMAN BTSO Kamil Tolon Bilim Ve Sanat Merkezi Osmangazi-BURSA munirataman@hotmail.com ŞENOL YILDIZ Ekinciler 75. Yıl İlköğretim Okulu-Göynük BOLU senolyildiz5@hotmail.com

Detaylı

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI

ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ENERJİ SİSTEMLERİ MÜHENDİSLİĞİ LABORATUARI DENEY FÖYÜ DENEY ADI FOTOVOLTAİK PANELLERİN ÇEŞİTLERİ VE ÖLÇÜMLERİ DERSİN ÖĞRETİM

Detaylı

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır.

6. Osiloskop. Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. 6. Osiloskop Periyodik ve periyodik olmayan elektriksel işaretlerin gözlenmesi ve ölçülmesini sağlayan elektronik bir cihazdır. Osiloskoplar üç gruba ayrılabilir; 1. Analog osiloskoplar 2. Dijital osiloskoplar

Detaylı

3. HAFTA BLM223 DEVRE ANALİZİ. Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN. hdemirel@karabuk.edu.tr

3. HAFTA BLM223 DEVRE ANALİZİ. Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN. hdemirel@karabuk.edu.tr 3. HAFTA BLM223 Yrd. Doç Dr. Can Bülent FİDAN hdemirel@karabuk.edu.tr Karabük Üniversitesi Uzaktan Eğitim Uygulama ve Araştırma Merkezi 2 3. OHM KANUNU, ENEJİ VE GÜÇ 3.1. OHM KANUNU 3.2. ENEJİ VE GÜÇ 3.3.

Detaylı

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri

AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Koruma Röleleri AŞIRI AKIM KORUMA RÖLELERİ Trafolarda Meydana Gelen Aşırı Akımların Nedenleri Trafolarda meydana gelen arızaların başlıca nedenleri şunlardır: >Transformatör sargılarında aşırı yüklenme

Detaylı

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri

MOTOR KORUMA RÖLELERİ. Motorların şebekeden aşırı akım çekme nedenleri MOTOR KORUMA RÖLELERİ Motorlar herhangi bir nedenle normal değerlerinin üzerinde akım çektiğinde sargılarının ve devre elemanlarının zarar görmemesi için en kısa sürede enerjilerinin kesilmesi gerekir.

Detaylı

Küçük Rüzgar Türbini ve PV Güç Sistemi Modellemesi

Küçük Rüzgar Türbini ve PV Güç Sistemi Modellemesi Küçük Rüzgar Türbini ve PV Güç Sistemi Modellemesi CENGİZ Kadir 1 ER Enver 2 SUDA Cemil 3 METİN Bengül 4 TOPÇUOĞLU Kıvanç 5 BAŞDAĞ Hüseyin 6 1,2 Muğla Sıtkı Koçman Ün., Muğla M.Y.O., Elektronik ve Otomasyon

Detaylı

Yumuşak Yolvericiler. Kalkış için kontrollü yol verme fonksiyonları. Duruş için özellikle pompa uygulamalarına yönelik yumuşak duruş fonksiyonları

Yumuşak Yolvericiler. Kalkış için kontrollü yol verme fonksiyonları. Duruş için özellikle pompa uygulamalarına yönelik yumuşak duruş fonksiyonları Yumuşak Yolvericiler Vektör kontrollü AKdem dijital yumuşak yol vericisi, 6-tristör kontrollü olup, 3 fazlı sincap kafesli motorlarda yumuşak kalkış ve duruş prosesleri için tasarlanmıştır. Vektör kontrol,

Detaylı

2- İşverenler işyerlerinde meydana gelen bir iş kazasını en geç kaç iş günü içerisinde ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır?

2- İşverenler işyerlerinde meydana gelen bir iş kazasını en geç kaç iş günü içerisinde ilgili bölge müdürlüğüne bildirmek zorundadır? 1- Doğa ve çevreye fazla zarar vermeden devamlı ve kaliteli bir hizmet veya mal üretimi sırasında iş kazalarının meydana gelmemesi ve meslek hastalıklarının oluşmaması için alınan tedbirlerin ve yapılan

Detaylı

ED12-REGÜLATÖRLER 2013

ED12-REGÜLATÖRLER 2013 ED12-REGÜLATÖRLER 2013 Regülatörler Şebeke gerilimindeki yükselme düşme gibi dengesizlikleri önleyip gerilim regülasyonu yapan elektriksel cihazlara regülatör denir. Regülatörler elektrik enerjisini içerisindeki

Detaylı

DEVRE ANALİZİ LABORATUARI DENEY 6 KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIM DAVRANIŞI

DEVRE ANALİZİ LABORATUARI DENEY 6 KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIM DAVRANIŞI DEVRE ANALİZİ LABORATUARI DENEY 6 KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIM DAVRANIŞI DENEY 6: KONDANSATÖRÜN VE BOBİNİN DOĞRU AKIMDA DAVRANIŞI 1. Açıklama Kondansatör doğru akımı geçirmeyip alternatif akımı

Detaylı

LCR METRE KALİBRASYONU

LCR METRE KALİBRASYONU 599 LCR METRE KALİBRASYONU Yakup GÜLMEZ Gülay GÜLMEZ Mehmet ÇINAR ÖZET LCR metreler, genel olarak indüktans (L), kapasitans (C), direnç (R) gibi parametreleri çeşitli frekanslardaki alternatif akımda ölçen

Detaylı

Şekil 7.1 Bir tankta sıvı birikimi

Şekil 7.1 Bir tankta sıvı birikimi 6 7. DİFERENSİYEL DENKLEMLERİN SAYISAL ÇÖZÜMLERİ Diferensiyel denklemlerin sayısal integrasyonunda kullanılabilecek bir çok yöntem vardır. Tecrübeler dördüncü mertebe (Runge-Kutta) yönteminin hemen hemen

Detaylı

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 2) DENEYSEL KARIŞTIRMA İSTASYONUNUN PID İLE DEBİ KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör.

(Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 2) DENEYSEL KARIŞTIRMA İSTASYONUNUN PID İLE DEBİ KONTROLÜ. DENEY SORUMLUSU Arş.Gör. T.C. ERCİYES ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ MEKATRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MEKATRONİK LABORATUVARI 1 (Mekanik Sistemlerde PID Kontrol Uygulaması - 2) DENEYSEL KARIŞTIRMA İSTASYONUNUN PID İLE DEBİ KONTROLÜ

Detaylı

PIC16F877 Mikrodenetleyicisi İle Uzay Vektör PWM İşaretlerinin Üretilmesi

PIC16F877 Mikrodenetleyicisi İle Uzay Vektör PWM İşaretlerinin Üretilmesi PIC16F877 Mikrodenetleyicisi İle Uzay Vektör PWM İşaretlerinin Üretilmesi Hakan ÇELİK 1 Eyyüp ÖKSÜZTEPE 2 Hasan KÜRÜM 3 1 TEİAŞ, Doğu Anadolu Yük Tevzi İşletme Müdürlüğü, 25020, Erzurum 2 Milli Eğitim

Detaylı

Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları. Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü

Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları. Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü ISITMA TEKNİĞİ 1.Tarihsel gelişim 2.Günümüz ısıtma teknikleri Bir ısıtma tesisatının uygun olabilmesi için gerekli

Detaylı

Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması

Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Metal Oksitli Alan Etkili Transistör (Mosfet) Temel Yapısı ve Çalışması Elektronik alanında çok kullanılan elemanlardan birisi olan Mosfet, bu güne kadar pek çok alanda yoğun bir şekilde kullanılmış ve

Detaylı

Ecras Elektronik Multimetre

Ecras Elektronik Multimetre Ecras Elektronik Multimetre Modüler tasarım Soket kablosu gerektirmez Tespit vidası gerektirmez En yeni teknoloji Kolay panel montajı sistem bağlantısı Anlık Her fazda VL-N ve ortalama değerleri. Her fazda

Detaylı

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir.

2- Tristör ile yük akımı değiştirilerek ayarlı yükkontrolü yapılabilir. Tristörlü Redresörler ( Doğrultmaçlar ) : Alternatif akımı doğru akıma çeviren sistemlere redresör denir. Redresörler sanayi için gerekli olan DC gerilimin elde edilmesini sağlar. Büyük akım ve gerilimlerin

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ İLERİ SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ İLERİ SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ İLERİ SEVİYE TEKNİK ÖZELLİKLER Yenilenebilir enerji sistemleri eğitim seti temel olarak rüzgar türbini ve güneş panelleri ile elektrik üretimini uygulamalı eğitime taşımak

Detaylı

DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç

DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç Deney 10 DENEY 6-3 Ortak Kollektörlü Yükselteç DENEYİN AMACI 1. Ortak kollektörlü (CC) yükseltecin çalışma prensibini anlamak. 2. Ortak kollektörlü yükseltecin karakteristiklerini ölçmek. GENEL BİLGİLER

Detaylı

TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR

TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR www.teknolojikarastirmalar.org ISSN:1304-4141 Makine Teknolojileri Elektronik Dergisi 005 (3) 59-63 TEKNOLOJİK ARAŞTIRMALAR Teknik Not Düzlemsel Güneş Kolektörlerinde Üst Yüzeyden Olan Isıl Kayıpların

Detaylı

ÖZGÜR BOBİNAJ Motor & Generatör. ÖZGÜR BOBİNAJ Motor & Generatör

ÖZGÜR BOBİNAJ Motor & Generatör. ÖZGÜR BOBİNAJ Motor & Generatör ÖZGÜR BOBİNAJ Motor & Generatör Megger cihazıyla iletkenlerin yalıtım seviyeleri ölçülmektedir. Bu cihazlar çeşitli markalarda imal edilmekte olup, elle veya motorla çevrilen manyetolu (bir kol ile çevirmek

Detaylı

Alçak gerilim AC sürücüler Solar pompa sürücüleri 0.37-18.5 kw

Alçak gerilim AC sürücüler Solar pompa sürücüleri 0.37-18.5 kw Alçak gerilim AC sürücüler Solar pompa sürücüleri 0.37-18.5 kw Solar pompa sürücüleri Güneşin gücünü kullanın! Düşük karbon yayılımı ABB sürücüler güneş enerjisinden yararlanarak karbon ayak izinizi azaltmaya

Detaylı

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR

TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR FIRAT ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ ELEKTRİK-ELEKTRONİK MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ GÜÇ ELEKTRONİĞİ LABORATUVARI DENEY NO:1 TEK FAZLI KONTROLLU VE KONTROLSUZ DOĞRULTUCULAR 1.1 Giriş Diyod ve tristör gibi

Detaylı

KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ

KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ KOCAELİ BÖLGESİNDEKİ GÜNEŞ ENERJİSİ POTANSİYELİNİN ELEKTRİKLİ HİBRİT ARABA AKÜSÜ ŞARJ EDİLMESİ İÇİN KULLANIMININ ARAŞTIRILMASI Zafer DÜLGER 1, Engin ÖZDEMİR 2, Levent İLTER 3 1 Kocaeli

Detaylı

Isı Pompası Otel Uygulamaları Eğitim Sunumu 23.01.2015 ANTALYA

Isı Pompası Otel Uygulamaları Eğitim Sunumu 23.01.2015 ANTALYA Isı Pompası Otel Uygulamaları Eğitim Sunumu 23.01.2015 ANTALYA Isı Pompası Nedir? Normalde Isı; diğer tüm enerji çeşitlerinde de olduğu gibi yüksek yoğunluklu kısımdan düşük yoğunluklu kısma doğru ilerleme

Detaylı

DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ DENEYİN AMACI

DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ DENEYİN AMACI DENEY 1 1.1. DC GERİLİM ÖLÇÜMÜ 1. DC gerilimin nasıl ölçüldüğünü öğrenmek. 2. KL-21001 Deney Düzeneğini tanımak. 3. Voltmetrenin nasıl kullanıldığını öğrenmek. Devre elemanı üzerinden akım akmasını sağlayan

Detaylı

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ

6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6. TRANSİSTÖRÜN İNCELENMESİ 6.1. TEORİK BİLGİ 6.1.1. JONKSİYON TRANSİSTÖRÜN POLARMALANDIRILMASI Şekil 1. Jonksiyon Transistörün Polarmalandırılması Şekil 1 de Emiter-Beyz jonksiyonu doğru yönde polarmalandırılır.

Detaylı

Alternatif Akım Devre Analizi

Alternatif Akım Devre Analizi Alternatif Akım Devre Analizi Öğr.Gör. Emre ÖZER Alternatif Akımın Tanımı Zamaniçerisindeyönüveşiddeti belli bir düzen içerisinde (periyodik) değişen akıma alternatif akımdenir. En bilinen alternatif akım

Detaylı

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ

YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ YENİLENEBİLİR ENERJİ EĞİTİM SETİ KULLANIM KİTAPÇIĞI ve Deneyler İÇİNDEKİLER Eğitim Seti Özellikleri 3 Hibrid Şarj Regülatörü Modülü Özellikleri 4 DC-AC İnverter Modülü Özellikleri 5 AKÜ Modülü Özellikleri

Detaylı

Home Station. Isı İstasyonu Çözümleri

Home Station. Isı İstasyonu Çözümleri Home Station Isı İstasyonu Çözümleri Merkezi ısıtma sistemlerinde, daire ısıtma ve termostatik kontrollü sıcak su için ALNA HOME STATION su ısıtıcısı ve fark basınç kontrolü ile tam bir çözümdür. Özellikler

Detaylı

Kontrol Sistemlerinin Analizi

Kontrol Sistemlerinin Analizi Sistemlerin analizi Kontrol Sistemlerinin Analizi Otomatik kontrol mühendisinin görevi sisteme uygun kontrolör tasarlamaktır. Bunun için öncelikle sistemin analiz edilmesi gerekir. Bunun için test sinyalleri

Detaylı

DEĞĐŞKEN DEBĐLĐ SĐRKÜLASYON POMPALARI

DEĞĐŞKEN DEBĐLĐ SĐRKÜLASYON POMPALARI DEĞĐŞKEN DEBĐLĐ SĐRKÜLASYON POMPALARI M. Bülent Vural 1953 yılında doğdu. 1976 yılında Berlin Teknik Üniversitesinden Makina Yüksek Mühendisi olarak mezun oldu. Halen Wilo Pompa Sistemleri A.Ş. Genel Müdürü

Detaylı

BERKAY FOTOVOLTAİK & ISITMA & SOĞUTMA & SİSYEMLERİ BERKAY ISITMA&SOĞUTMA&FOTOVOLTAİK SAĞLIK & KONFOR & EKONOMİ

BERKAY FOTOVOLTAİK & ISITMA & SOĞUTMA & SİSYEMLERİ BERKAY ISITMA&SOĞUTMA&FOTOVOLTAİK SAĞLIK & KONFOR & EKONOMİ BERKAY FOTOVOLTAİK & ISITMA & SOĞUTMA & SİSYEMLERİ BERKAY ISITMA&SOĞUTMA&FOTOVOLTAİK SAĞLIK & KONFOR & EKONOMİ BERKAY ISITMA & SOĞUTMA & FOTOVOLTAİK SİSYEMLERİ Almanya'dan özel güneş enerji paneli Sizlere

Detaylı

Nİ-CD AKÜLERİN OPTİMUM ŞARJ VE DEŞARJ EDİLMESİ ARAŞTIRMA SUNUMU

Nİ-CD AKÜLERİN OPTİMUM ŞARJ VE DEŞARJ EDİLMESİ ARAŞTIRMA SUNUMU Nİ-CD AKÜLERİN OPTİMUM ŞARJ VE DEŞARJ EDİLMESİ ARAŞTIRMA SUNUMU Ertan TİKTAŞ Ar-Ge Mühendisi 04.09.2013 Genel Tanımlar Kapasite: Akünün amper-saat cinsinden sahip olduğu enerjinin göstergesidir. Hafıza

Detaylı

Havadan Suya Isı Pompası

Havadan Suya Isı Pompası Havadan Suya Isı sı * Kurulum Esnekliği * Ayrılabilir Boyler * Yüksek Enerji Tasarruflu İnverter Teknolojisi 1. Düşük İşletim Maliyeti 4. Farklılık 2. Düşük CO2 Emisyonu 5. Kolay Kurulum 3. Temiz ve Sessiz

Detaylı

EES 487 YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI DÖNEM PROJELERİ 2013 Doç.Dr.Mutlu BOZTEPE 28.11.2013

EES 487 YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI DÖNEM PROJELERİ 2013 Doç.Dr.Mutlu BOZTEPE 28.11.2013 EES 487 YENİLENEBİLİR ENERJİ KAYNAKLARI DÖNEM PROJELERİ 2013 Doç.Dr.Mutlu BOZTEPE 28.11.2013 Genel kurallar: 1. Dönem projeleri aşağıda verilen konulardan seçilecektir. Bu konular dışında proje önermek

Detaylı

100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI

100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI 465 100 kv AC YÜKSEK GERİLİM BÖLÜCÜSÜ YAPIMI Ahmet MEREV Serkan DEDEOĞLU Kaan GÜLNİHAR ÖZET Yüksek gerilim, ölçülen işaretin genliğinin yüksek olması nedeniyle bilinen ölçme sistemleri ile doğrudan ölçülemez.

Detaylı

1. GÜNEŞ ENERJİLİ DALGIÇ POMPA SİSTEMLERİ 2. GÜNEŞ ENERJİLİ YÜZEY POMPA SİSTEMLERİ

1. GÜNEŞ ENERJİLİ DALGIÇ POMPA SİSTEMLERİ 2. GÜNEŞ ENERJİLİ YÜZEY POMPA SİSTEMLERİ 1. GÜNEŞ ENERJİLİ DALGIÇ POMPA SİSTEMLERİ 2. GÜNEŞ ENERJİLİ YÜZEY POMPA SİSTEMLERİ GENEL BİLGİLER Günümüzde kullanılan sulama pompaları genellikle elektriğin bulunduğu noktalar düşünülerek verimlilikleri

Detaylı

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ

ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ 1 ÖLÇÜ TRANSFORMATÖRLERİ Normalde voltmetrelerle en fazla 1000V a kadar gerilimler ölçülebilir. Daha yüksek gerilimlerde; Voltmetrenin çekeceği güç artar. Yüksek gerilimden kaynaklanan kaçak akımların

Detaylı

YAKIT PİLİ DENEY SETİ TEKNİK ŞARTNAMESİ

YAKIT PİLİ DENEY SETİ TEKNİK ŞARTNAMESİ YENİLENEBİLİR ENERJİ LABORATUVARINA ALINACAK DENEY SETLERİ ŞARTNAMELERİ YAKIT PİLİ DENEY SETİ TEKNİK ŞARTNAMESİ 1. Genel Açıklamalar Deney setindeki tüm parçaların; en az 2(iki) yıl garantisi ve en az

Detaylı

Güneş Pilleri İle Elektrik Üretiminde Kullanılan Evirici Tipleri ve Çok Seviyeli Evirici Kullanımı

Güneş Pilleri İle Elektrik Üretiminde Kullanılan Evirici Tipleri ve Çok Seviyeli Evirici Kullanımı Güneş Pilleri İle Elektrik Üretiminde Kullanılan Evirici Tipleri ve Çok Seviyeli Evirici Kullanımı Sule Özdemir 1 Engin Özdemir 2 1,2 Elektrik Eğitimi Bölümü, Teknik Eğitim Fakültesi, Kocaeli Üniversitesi,

Detaylı

MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ

MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ 253 MÜHENDİSLİK EĞİTİMLERİNDE ÖLÇÜMBİLİM VE KALİBRASYON KONULARINDAKİ MEVCUT DURUMUN DEĞERLENDİRİLMESİ Özge ALTUN ÖZET Ülkemizde gelişen teknoloji ve ileri seviye mühendislik uygulamalarının artmasıyla

Detaylı

Solar Enerji Dönüşümünde, Maximum Güç Noktası İzleyicisinin Etkisi ve Kablosuz Enerji İletimine Uygulaması

Solar Enerji Dönüşümünde, Maximum Güç Noktası İzleyicisinin Etkisi ve Kablosuz Enerji İletimine Uygulaması Solar Enerji Dönüşümünde, Maximum Güç Noktası İzleyicisinin Etkisi ve Kablosuz Enerji İletimine Uygulaması Effect of Maximum Power Point Tracking in Solar Energy Conversion and Its Application of Wireless

Detaylı

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011

Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 Samet Biricik Elk. Y. Müh. Elektrik Mühendisleri Odası 28 Ocak2011 1 KompanzasyonSistemlerinde Kullanılan Elemanlar Güç Kondansatörleri ve deşarj dirençleri Kondansatör Kontaktörleri Pano Reaktif Güç Kontrol

Detaylı

2. Bölüm: Diyot Uygulamaları. Doç. Dr. Ersan KABALCI

2. Bölüm: Diyot Uygulamaları. Doç. Dr. Ersan KABALCI 2. Bölüm: Diyot Uygulamaları Doç. Dr. Ersan KABALCI 1 Yük Eğrisi Yük eğrisi, herhangi bir devrede diyot uygulanan bütün gerilimler (V D ) için muhtemel akım (I D ) durumlarını gösterir. E/R maksimum I

Detaylı