Sayı : E nnıınni ııuujını. ISSN Cilt : 10 MART. tmmob makina mühendisleri odası yayınıdır

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Sayı : 1 1999 E nnıınni ııuujını. ISSN 1300-3410 Cilt : 10 MART. tmmob makina mühendisleri odası yayınıdır"

Transkript

1 ISSN Cilt : 10 MART Sayı : E nnıınni ııuujını ııuranırı ırı tmmob makina mühendisleri odası yayınıdır TESİS PLANLAMA SÜRECİNİ DESTEKLEMEK AMACIYLA GELİŞTİRİLEN BİR UZMAN SİSTEM TASARIMI

2 tmmob makina mühendisleri odası I y Yayın no. -195

3 Ensüsnâ Cilt: 10 Sayı : 1 OCAK/ŞUBAT/MART 1999 tmmob makina mühendisleri odası yayınıdır 2 SUNUŞ TESİS PLANLAMA SÜRECİNİ DESTEKLEMEK AMACIYLA GELİŞTİRİLEN BİR UZMAN SİSTEM TASARIMI F. Zuhal SERDAR TANRIVERDİ Şeyda TOPALOĞLU Yeni bir tesis planının tasarımında bölüm alan gereksinimlerinin ergonomik normlar çerçevesinde hesaplanması ve uygun malzeme taşıma ekipmanının seçilmesi önemli iki konuyu teşkil etmektedir. Fakat, uygulamada bu konulara gereken önem verilmemiştir. Bunun sebebi ise, firmaların bu konuda çalışan uzmanlarının olmayışı, ya da var ise, bu uzmanların sistemde etkin olarak kullanılamayışlarıdır. Diğer taraftan, bir firmanın başarısı etkin yerleşim düzeni ile çok yakından ilgilidir. Bu çalışmada, alan gereksinimleri verilen standartlar içinde hesaplayan ve tesis içinde gerçekleşen malzeme taşıma faaliyetinin özelliklerine en uygun malzeme taşıma ekipmanını seçen bir uzman sistem geliştirilmiştir. Önerilen bu uzman sistemin çıktısı, optimum yerleşim planını bulmak için kullanılan birçok yazılım programında girdi olarak kullanılabilir. Sayfa İLETİŞİM: TESİS PLANLAMASININ KÜÇÜK BOYUTLU İŞLETMELERDEKİ ÖNEMİ VE ÖRNEK ÇALIŞMA Ramazan YAMAN Emre BALIBEK 21 KURULTAYDAN: TÜRKİYE'DE VE DÜNYA'DA ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMLERİNDE UYGULANAN EĞİTİM PROGRAMLARI VE UYGULANIŞ ŞEKİLLERİ F. Zuhal SERDAR TANRIVERDİ 31 ODA'DAN 32 CONTENTS OCAK / ŞUBAT / MART January / Febtuary I March Cilt 10 Volume Sayı 1 No Makina Mühendisleri Odası Adına Sahibi Publisher MEHMET SOĞANCI Sorumlu Yazı işleri Müdürü Managing Editör Nurten GÜLTEKİN Yayın Sekreteri Technical asecretary Nilgün KARAKÜÇÜK Redaktör Şehnaz KAPLAN KARACA Yayın Kurulu Publishing Board Mehmet Selim AKTÜRK Nilgün BAYDAN H. Kürşat SERTPOYRAZ Satı UYAR Baskı Printed by PAN Ltd.Şti. (312) Grafik Dizgi Graphist Type Setting Münevver POLAT MMO (312) ANKARA Baskı Sayısı Circulation 3000 Yönetim Yeri Head Office TMMOB Makina Mühendisleri Odası Sümer Sok. 36/1-A Kızılay - ANKARA Tel : (312) Fax : (312) E-posta:

4 SUNUŞ 1999 YENİ BİR YIL OLSUN Ç etelerin, rantçıların, barış düşmanlarının, mafya liderlerinin, uyuşturucu kaçakçılarının, rüşvetçilerin ve katillerin toplumun en saygıdeğer kesimleri olarak anılmadığı, Emperyalizm ve onun yerli işbirlikçilerinin ve çok uluslu şirketlerin, Küreselleşme adı altında oluşturdukları mekanizmalarla, halkımızın daha çok işsizliğe, pahalılığa ve yoksullaşmasına doğru gidişinin önüne geçildiği, Serbest Piyasa Ekonomisi adı altında hırsızlık, soygun ve rüşvetin hakim olduğu Rant Ekonomisinin, Üretim Ekonomisine çevrildiği, Özelleştirme adı altında yağma ve talanın olmadığı, Çok uluslu şirketlerin yapılarını güçlendirerek, bize benzer ülkeler gibi ülkemizin de sömürgeleştirilmesinin anayasası anlamına gelen Çok Taraflı Yatırım Anlaşmalarının (MAI) ve Uluslararası Tahkim Anlaşmalarının (MIGA) yerle bir edildiği, Mühendislik ve Mimarlık disiplinlerince ülkemiz ve halkın çıkarı için üretilen plan, proje ve programların ülkeyi yönetenlerce tersine çevrilmediği, Meslek alanlarımızda işsizliğin korkunç boyutlarda olmadığı, Mühendis ve Mimarların ülke gündeminde gözden çıkarılmadığı, Yönetilenlerin, yönetime katılımına yönelik araçları dışlayan, Sözde Demokrasinin yerine Gerçek Demokrasinin yaşama geçirildiği, Ülkemizin demokratikleşmesi yönünde düşünme ve örgütlenme özgürlüklerinin önündeki tüm engellerin kaldırıldığı, Yeraltı ve yerüstü kaynaklarımızı emperyalizme, çok uluslu şirketlere ve onun temsilcilerine peşkeş çeken, ülke ekonomisini, siyasetini, kültürünü, tarımını, ormanını, sanayisini ve sonuçta devleti bağımlı hale getiren, darbecilere ve şeriat özlemcilerine ödün veren, tüm yapıların yok edildiği, Toplumsal değerlerin öne çıkarıldığı, kültürün arabeskleşmediği, işkencenin, yargısız infazların, savaşın ve ölümlerin olmadığı, Özgürlük ve barış rüzgarlarının tüm ülkeyi etkisi altına aldığı, YENİ BİR YIL OLSUN. Emeği en yüce değer sayan, Bilimsel düşünceyi rehber edinen, Çağdaş ve demokratikleşmeden yana olan, Düşünce ve inançlara saygılı, hoşgörülü ve sevecen, Doğrulardan yana ve haksızlıkların karşısında olan, Gerçekleri söylemekten ve yanlışlıkları eleştirmekten çekinmeyen, Ülke sorunları ile yakından ilgilenen ve çözüm yollan arayan, Ülke ve halkın çıkarlarını kendi çıkarının üstünde tutan, Zorluk ve yoksunluklarla savaşmaktan yılmayan, Ayrılıkları değil, buluşma noktalarını öne çıkaran, Farklı duruş noktalarında bulunanların, yanyana durarak aydınlık bir Türkiye için bir karşı duruşu gerçekleştirdikleri, YENİ BİR YIL OLSUN. TMMOB MAKİNA MÜHENDİSLERİ ODASI YÖNETİM KURULU

5 1MAKALE TESİS PLANLAMA SURECİNİ DESTEKLEMEK AMACIYLA GELİŞTİRİLEN BİR UZMAN SİSTEM TASARIMI F. Zuhal SERDAR TANRIVERDİ Dokuz. Eylül Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bolümü Şeyda TOPAIJOĞLU Dokuz Eylül Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bölümü Yeni bir tesis planının tasarımında bölüm alan gereksinimlerinin ergonomik normlar çerçevesinde hesaplanması ve uygun malzeme taşıma ekipmanının seçilmesi önemli iki konuyu teşkil etmektedir. Fakat, uygulamada bu konulara gereken önem verilmemiştir. Bunun sebebi ise, firmaların bu konuda çalışan uzmanlarının olmayışı, ya da var ise, bu uzmanların sistemde etkin olarak kullanılamayıslarıdır. Diğer taraftan, bir firmanın başarısı etki yerleşim düzeni ile çok yakından ilgilidir. Bu çalışmada, alan gereksinimleri verilen standartlar içinde hesaplayan ve tesis içinde gerçekleşen malzeme taşıma faaliyetinin özelliklerine en uygun malzeme taşıma ekipmanını seçen bir uzman sistem geliştirilmiştir. Önerile bu uzman sistemin çıktısı, optimum yerleşim planını bulmak için kullanılan birçok yazılım programında girdi olarak kullanılabilir. Anahtar Kelimeler: Uzman Sistem, Tesis Planlaması, Ergonomi The calculation of departmental area requirements in the framework of ergonomic norms and the selection of a suitable material handling equipment constitute the important two issues at the design phase of a new facility layout. Hovvever, in practice the required importance has not been given to these issues. This can be attributed to the fact that many companies do not have any experts vvorking in this subject or if they have, they can not use them effectively in the system. On the other hand, the success of a company is firmly concerned with the efficient layout. İn this study, an expert system has been developed, vvhich computes the area requirements within the given standards and selects the most appropriate material handling equipment according to the characteristics of the material handling activity taking place within the facility. The output of this proposed expert system can be used as an input to many software programs that are used in finding the optimal facility layout. Keywords: Expert System, Facility Planning, Ergonomics GİRİŞ ndüstrileşme, 17. yüzyılın sonunda ve çeşitli yeni keşiflerin ışığında, emekleme düzeyinden başlayarak 18. ve 19. yüzyıllarda hızlanan teknolojik atılımlar ile otomasyon aşamasma kadar ulaşmıştır. İçinde bulunduğumuz yüzyılda ise, robotların kullanımı ve bilgisayar teknolojisi gibi güçlü araçlar ile endüstrileşme süreci büyük bir hız kazanmıştır. Diğer taraftan, günümüzde karşılaşılan problemler insanoğlunun yeteneklerini, bedenlerini ve zekalarım çok zorlamaya başlamıştır. Fakat, her geçen gün yeni çıkan teknikler bu tür zorlukların aşılmasını kolaylaştırmıştır. Bu tekniklerden biri de uzman sistem kavramının ortaya çıkmasıdır. Uzman sistem, gerçek dünya problemlerini o konularda uzmanlaşmış kişilerin davranışlarını ve karar verme süreçlerini taklit ederek çözen bir bilgisayar programıdır. Örneğin; herhangi bir kişinin hastalığı, hastalık ile ilgili belirtiler programa girdi olarak verildiğinde uzman sistem tarafından teşhis edilebilir. Uzman sistemin kavram olarak anlaşılması ne derece kolaysa, bir uzman sistemin oluşturulması o derece komplikedir. Uzman sistemin geliştirilmesi için, problemin çözümünde kullanılacak bilgi ve metotların uzmanlardan elde edilmesi ve bu bilgi ve metotların daha sonra kullanılmak üzere belirli bir format içerisinde yeniden düzenlenmesi gerekmektedir. Bu çalışmada tesis planlamasında karşılaşılan iki önemli problem için bir uzman sistem tasarımı gerçekleştirilmiştir. Dolayısıyla, geliştirilen uzman sistem iki modülden oluşmaktadır. İlk modül, yeni bir tesisin tasarımı yapılırken tesis içinde kurulması planlanan bölümlerin ergonomik normları dikkate alarak alan gereksinimlerinin hesaplanmasını amaçlamaktadır. İkinci modül ise, birinci modülde hesaplanan alan gereksinimlerini dikkate alarak tesis için en uygun malzeme taşıma sisteminin seçilmesi gerçekleştirmektedir. Malzeme taşıma maliyetlerinin, toplam üretim maliyetleri içerisinde yaklaşık % 30- % 40 arasında değişen bir orana sahip olması nedeniyle konunun önemi aşi- Cilt: 10 Sayı: I71VTr»TTO r T'r>T İV/ITTUTT'MTATOT

6 MAKALE kardır. Malzeme taşıma sisteminin seçimi tesis planlamasında çok önemli bir adımdır. Doğru sistemin seçilmesi işgücünün etkin kullanılmasını, üretimin artmasını ve üretim prosesinin düzgün akışını sağlamaktadır. Önerilen uzman sistem, bilgi mühendisliği dillerinden biri olan VP-Expert yazılım paketiyle gerçekleştirilmiştir. TESIS PLANLAMASı Tesis planlaması çoğu kez eksik bir şekilde tanımlanmakta ve sadece fabrika içindeki makinaların uygun bir biçimde yerleştirilmesi şeklinde algılanmaktadır. Halbuki, üretim faaliyetlerini gerçekleştirmek için makinalardan başka daha birçok faktörden yararlanılmakta ve her birinin fabrika içinde uygun yerlere yerleştirilmesi de büyük önem taşımaktadır. Hangi hatalı yerleştirme sözkonusu olursa olsun, işletmeye etkisi öncelikle zaman kaybı ve maliyetlerin artışı şeklinde olacaktır. Bir tesisin gereksinimleri belirlenirken aşağıdaki üç önemli faktör dikkate alınmalıdır. (Tompkins et a., 1996): İş Akışı Gerekli Alan Faaliyetler arası ilişki İş akışı parti büyüklüğü, birim yük, malzeme taşıma sistemi, tesis düzenlemesi ve bina konfigürasyonu gibi faktörlere bağlıdır. Gerekli alan parti büyüklüğü, depolama sistemi, üretim ekipman tipi ve büyüklüğü, tesis düzenlemesi, bina konfigürasyonu, organizasyon politikaları, malzeme taşıma sistemi, büro, kafeterya ve dinlenme odası tasarımının bir fonksiyonudur. Faaliyetler arası ilişki ise malzeme veya personel akışı, çevresel faktörler, organizasyonel yapı, sürekli iyileştirme metodolojisi (takım çalışması faaliyetleri), kontrol alanları ve proses ihtiyaçları tarafından tanımlanır. ALAN GEREKSINIMLERININ BELIRLENMESI (BIRINCI MODÜL) Modern imalat yaklaşımları ile birlikte üretim, depolama ve büro alan gereksinimleri artık hızlı bir şekilde değişmektedir. Günümüzde alan gereksinimlerini azaltma çalışmaları dikkat çekmekte ve bunun nedenleri aşağıdaki şekilde açıklanmaktadır (Tompkins et al., 1996): Ürünlerin benzer parti ve birim büyüklüklerinde kullanım noktalarına teslim edilmesi, Merkezi olmayan depolama alanlarının Şekil 2.1 Ana Menünün ekran görüntüsü rnf 1IV1 Cilt: 10 Sayı:

7 MAKALE Lııur tlı. nts m voıır How manv kini..hincs of l.npe a re m tlıe I.department' Entcr the Fac Arca of l.typc ınachine in 1.department. % 20 of Facilities Acccptıon % 18 of Facilities Acception Arca will be given for Free Area- Would you like to change? Enter to select END to complete /Q to Quit? for Unknoujn Şekil 2.2 Ana Fonksiyon alanının hesaplanabilmesi için girilmesi gereken datalar kullanım noktalarında mevkilcndirilmesi, Stokların azaltılması (kanban sistemlerinden yararlanılır), Daha verimli tesis düzenlemelerinin (imalat hücreleri vb.) kullanılması, Şirketlerin artık ölçek azaltma yöntemlerini benimsemeye başlamış olmaları (belli bir amaca odaklanmış fabrikalar, zincir şeklindeki organizasyonel yapılar, fonksiyonların merkeziyetçilikten uzaklaşması, birden çok fonksiyona sahip işçiler, yüksek performanslı takım çalışmaları). İŞ İSTASYONLARI ALAN GEREKSİNİMLERİ Ergonomik normları dikkate alarak geliştirilen uzman sistem tasarımının birinci modülünde bölümler için gerekli alan gereksinimleri aşağıdaki ifade ile bulunmaktadır: Aaf = Aid + Aad + Auy + Akk + Asa... m 2 (1) Aaf = Ana fonksiyon alanı, Aid = İşletme donanım alanı, Aad = Ara stok alanı, Auy - Arayol & koridor alanı, Akk = Muayene alanı, Asa = Serbest alan. Alan hesaplarını yapmadan önce, ihtiyaç duyulan tüm veriler Şekil 2.2 görüldüğü gibi programa girilir. Bu veriler: Bölümlerin sayısı, Makina çeşitleri, Makina sayıları, Makina donanımı alanı şeklindedir. Geliştirilen uzman sistemde muayene, ara stok, serbest alan, arayol ve koridor alanları işletme donanım alanının belli bir oranı şeklinde tanımlanmıştır. Eğer bu alan oranları değiştirilmek istenirse programa yeni değerleri girilebilir. Şekil 2.3'de 1. tip makina için hesaplanan donanım alanı görülmektedir. İşletme donanım alanı aşağıdaki formüle göre hesaplanmaktır (Su & Aslan, 1990): Aid = 2_,Abidj + Ak + Aag + Aka + Atb + Aht...m* Abid: = Her bir makina tipi için donanım alani; /= l,...,m, Ak = Kullanım alanı, Aag = Araç, gereç için alan, Aka = Kontrol araçları için alan, Atb = Tamir bakım için alan, Aht = Hurda ve talaş için alan. (2) Cilt: 10 Sayı:

8 MAKALE Enter the Facilitics Acception Area of l.type machine in l.department. %20 of Facilities Acception Arca will be given for Work-in-Process. Would you like to change? No < Yes %18 of Facilities Acception Area will be given for Free Area. Would you like to change? No -«Yes %13 of Facilities Acception Area will be given for Inspection Area. Would you like to change? No < Yes %25 of Facilities Acception Area will be given for Aisles & CorridorsArea. Would you like to change? No M Yes The Main Function Area of l.type machine is M2. Please press any key to contnue. Şekil departmanda bulunan 1. tip makina için ana fonksiyon alanının bulunması Ana fonksiyon alanı her bir bölüm için ayrı ayrı bulunur. Şekil 2.4 ve Şekil 2.5'de 1. ve 2. bölümlerde bulunan 1. ve 2. tip makinaların donanım alanları ile her iki bölümün hesaplanmış ana fonksiyon alanları gösterilmektedir. PERSONEL İÇIN ALAN GEREKSINIMLERI Personel için alan gereksinimlerinin planlanması yemekhaneler, duşlar, tuvaletler, soyunma odaları, ilk yardım odası vb. alanların planlanma- %20 of Facilities Acception Area will be given for Work-in-Process. Would you like to change? No < Yes %18 of Facilities Acception Area will be given for Free Area. Would you like to change? No < Yes %13 of Facilities Acception Area will be given for Inspection Area. VVould you like to change? No + Yes %25 of Facilities Acception Area will be given for Aisles & Corridors Area. VVould you like to change? No < Yes The Main Function Area of 2.type machine is M2. Please press any key to continue. Total area of l.department has been found as m2. Please press any key to continue. Şekil departmanda 2. tip makim için ana fonksiyon alanının ve 1. departman için toplam alan gereksiniminin hesaplanması E Cilt: 10 Sayı:

9 [MAKALE sini içermektedir. Geliştirilen uzman sistem tasarımında personel için alan gereksinimleri, yardımcı faaliyetler için alan gereksinimleri olarak ifade edilmiş ve altı bölüm altında incelenmiştir. 1. Yemekhaneler Yemekhane alanı hesaplanırken öncelikle vardiya sayısı, toplam personel sayısı, kadın personel sayısı ve bir günde verilen yemek sayısı gibi verilerin girilmesi gerekir. Bu veriler Şekil 2.6'da gösterilmektedir. Vardiya başına personel sayısı = [(Toplam personel sayısı/vardiya sayısı) + 0.5] (3) Vardiya başına kadın personel sayısı [(Kadın personel sayısı/vardiya sayısı) + 0.5] (4) Vardiya başına erkek personel sayısı = ](3) - (4)] (5) Bu hesaplamalar yapıldıktan sonra, toplam yemekhane alanı hesaplanır. Toplam yemekhane alanı mutfak alanı ve yemek yenilen yerin alanı olmak üzere iki bölüm olarak ele alınmıştır. Mutfak alanı = [(Temel sayı * katsayı) + 0.5]...m 2 (6) Bu formülde "temel sayı" ve "katsayı" terimleri personel sayısına bağımlı olarak değişen katsayılardır. Yemek yenilen yerin alanı = [((Toplam personel sayısı/günde verilen yemek sayısı)* 1.6) + 0.5]...m 2 (7) Bu durumda toplam yemekhane alanı,- Toplam yemekhane alanı = ](6) + (7)] şeklinde hesaplanır. 2. Soyunma odaları Soyunma odaları alanı = [(Toplam personel sayısı* 0.6) + 0.5]...m 2 (9) 3. Duşlar Duş alanı = [(Toplam personel sayısı * 0.15) + 0.5]...m 2 (10) Duş sayısı = [(Toplam personel sayısı / 10) + 0.5] (11) 4. Lavabolar Lavabo alanı = [(Toplanı personel sayısı * ) + 0.5]]...m 2 (12) Lavabo sayısı = [(Toplam personel sayısı / 10) + 0.5] (13) 5. Tuvaletler Kadın tuvalet alanı = [(Kadın personel sayısı * 0.3) + 0.5]...m 2 (14) Erkek tuvalet alanı = [(Erkek personel sayısı * 0.45) + 0.5]...m 2 (15) 6. İlk yardım odası İlk yardım odası alanı = 16 m 2 (16) (8) Bütün personel için alan gereksinimleri ayrı ayıcilitıe 1 - Accu hc ^ivı.-n for Ftee Aıca. of Fatilıtıcs Acception Area wı Inspection Arca. lıke ti) cnanjic' %2S of l ; acilitu.'s Acception Arca vvill be given tor Aislcs <ix Corridor-s Aı\ Woukl yon lıke n> chans'e? ti: Mam Hıncı um Arca it i.typc nıachmc ıs 4r>ü.2^ iv I'lcasc press any kov to continue. ıtal arca of 2.departman lıas hecn round as 6S4.S6 mi l'lcasc press any kev t:o continue. Şekil departmanda 2. tip makina için ana fonksiyon alanının ve 2. departman için toplam alan gereksiniminin hesaplanması Cilt: 10 Sayı: \/>T TUTTVTr»TCT

10 MAKALE rı hesaplandıktan sonra, toplam personel için alan gereksinimleri; TlAlanı = (Toplam yemekhane alam + Soyunma odaları alanı + Duş alanı + Lavabo alanı) (17) T2Alanı = (Kadın tuvalet alanı + Erkek tuvalet alanı + İlk yardım odası alanı) (18) Toplam yardımcı alan = TlAlanı + T2Alanı (19) olarak bulunur. Ekran çıktısı Şekil 2.7'deki gibidir. Aynı zamanda toplam alan gereksinimi; Toplam alan gereksinimi = (Her bir bölüm için gerekli toplam ana fonksiyon alanı + Toplam yardımcı alan) (20) şeklinde hesaplanır ve ekran çıktısı Şekil 2.8'de gösterilmektedir. MALZEME TAŞıMA SISTEMININ SEÇILMESI (IKINCI MODÜL) Malzeme taşıma sistemi tasarımı, probleminin önemli bir parçasıdır. Tesis tasarım fonksiyonu, malzeme taşıma tasarım fonksiyonu ile çok yakın bir ilişki içindedir. Tipik bir fabrikada malzeme taşıma sistemi tüm çalışanların % 25, bütün tesis alanının %55 ve üretim zamanının %87'sinin üzerinde etkilidir. Malzeme taşıma faaliyetleri genel olarak, toplam üretim maliyetinin %20 ile %50 arasında değişen oranlarda bir maliyet oluşturmaktadır. Bu nedenle de malzeme taşıma faaliyetleri, maliyetlerin enazlanmasmda ilk sırayı teşkil etmektedir. Bu durum uygun malzeme taşıma sisteminin seçilmesi kararını, işletme için önemli bir karar haline getirmektedir. Nitekim uygun malzeme taşıma sisteminin seçilmesi işletme için maliyetleri ve zararı azaltmak, yer ve ekipmanın faydalı kullanım oranını, üretim miktarını ve prodüktiviteyi arttırmak ve çalışma koşullarını geliştirmek yönünden oldukça önemlidir (Tompkins et al., 1996). Geliştirilen uzman sistem tasarımı ile ekipman seçimini etkileyen ana faktörleri içeren bilgi tabanlı bir sistem oluşturulmştur. Matson et al. (1992) tarafından böyle bir sistemin iki ana faaliyetten oluştuğu öne sürülmüştür: 1. Malzeme taşıma sisteminin seçimi ile ilgili yapılmış teorik ve uygulamalı araştırmalardan yararlanarak bir bilgi tabanının oluşturulması. 2. Malzeme taşıma sisteminin seçimi ile ilgili prototip bir uzman sisteminin geliştirilmesi. Genellikle şimdiye kadar yapılan çalışmalarda belirlenen odak noktası, seçimi yapılacak olan ekipmanın bireysel hareketleri dikkate alınarak sistemin tasarlanmasıdır. Fakat geliştirilen uzman sistem anlayışıyla, artık bireysellikten tamamen uzak, sistemin birbiriyle ilişkili tüm bölümlerini dikkate alan bir model geliştirilmiş olacaktır. Sis- HOW MANY SHIFTS WILL BE WORKED İN A DAY? ı % < 3 ENTER THE NUMBER OF TOTAL EMPLOYEES İN YOUR COMPANY. soo ENTER THE MUMBER OF FEMALE EMPLOYEES İN YOUR COMPANY. 120 HOW MANY MEALS WILL BE GIVEN İN YOUR COMPANY İN A DAY? 1 :: 3 Enter to select END to complete /Q to Quit? for Unknoıun Şekâ 2.6 Personel alan gereksinimlerinin hesaplanabilmesi için girilmesi gereken datalar TAT TOHTTİT juuoijm Cilt: 10 Sayı:

11 IMAKALE ACCORDİNG TO THE GTVEN DATA THE TOTAL DINING H.ALL REO.U1RE.M.ENT HAS BEEN CALCULATED AS 34S M2. ] 48 M2 OF THIS AREA IS PLANNED AS K1TCHEN AREA ANI) THE REST OF THIS AREA IS PLANNED AS DINING HALL AREA, DRESSING ROOM AREA SHOVVER AREA NUMBER OF SHOWERS BASIN AMA NUMBER OF BASINS FEMALE TOILET AREA MALETOIEETAREA FIRST AID ROOM AREA İSO M2 38 M M M2 86 M2 16 M2 AUX1LLARY AREA REQUIREMENTS 673 M2 HAS BEEN CALCULATED. PRESS ANY KEY TO CONTINUE. Şekil2.7 Personel alan gereksinimleri için gereken toplanı alanın (Totcıl Auxilhırx Area Re(jiıirements) bulunması tem tasarımı sırasında geliştirilen kuyruk modeli analizi, konveyör analizi gibi algoritmalar prototip içine yerleştirilebilecektir. Geliştirilen program özellikle endüstride çalışan tesis tasarımcıları için kullanılabilir bir tasarım aracı olabilme yeteneğine sahiptir. UZMAN SISTEM PROGRAMıNDA İKINCI MODÜLÜN ANALIZI Geliştirilen uzman sistem tasarımında ikinci modül, malzeme taşıma sisteminin seçilmesidir ve program uygun taşıma ekipman seçimi ile sınırlandırılmıştır. İkinci modülün başlangıç ekran görüntüsü Şekil 3.1'de gösterilmiştir. Genellikle, malzeme taşıma ekipmanları tarafından gerçekleştirilen fonksiyonlar tesis içinde dört kategori altında sınıflandırılmıştır. (Chu et al., 1996). 1. Ulaşım: Bu kategoride ekipmanlar malzemeleri bir yerden diğerine basit hareketlerle taşırlar. Ulaşım ekipmanlarına örnek olarak kon- The Total Area requirements for departments has been found 1198 M2. Total auxilkry area requiıements were found as 673 M2. According to this data, Total Area Requirements are 1871 M2. Press any key to continue. Şekil2.8 Toplam alan gereksiniminin (Total Area Reaıtirements for Departments + Toto! Auxilkır\ Area Requirements) bıılıın- Cilt: 10 Sayı: ı\/rtttrrrxtr» CT ırı 1T1V X J.JUJ1 1 1/lLJL/IVJ Jl

12 MAKALE Şekil3.1" Malzeme Taşıma Sistemi" başlangıç ekran görüntüsü veyörler, endüstriyel kamyonlar, kreynler vb. verilebilir. 2. Pozisyon: Bu katagoride ekipmanlar genellikle ardışık operasyonları beslemek üzere malzemeleri belirlenmiş noktalara getirmek için iş istasyonlarının yanında yer alırlar. Bu tip ekipmanlara örnek olarak, robotlar, indeks tablaları, döner tablalar vb. verilebilir. 3. Birim formasyonu: Bu kategorideki ekipmanlar, ulaşım ve depolama için standardize edilmiş birim yük formlarmdaki malzemeleri taşımak veya tutmak için kullanılırlar. Kutular, paletler, ve konteynırlar bu kategoriye giren ekipmanlara örnek olarak verilebilir. 4. Depolama: Bu kategorideki ekipmanlar belli bir zaman periyodu boyunca malzemeleri bir yerde tutmak amacıyla kullanılır. Bu fonksiyonu gösteren tipik ekipmanlar AS/RS (Otomatik depolama ve çekme sistemleri), raflar vb. örnek olarak verilebilir. Yukarıda da görüldüğü gibi bu dört ekipman kategorisi arasındaki farklar çok fazla açık değildir. Örneğin bir kreyn hem bir ulaşım hem de pozisyon amaçlı bir ekipman olarak sınıflandırılabilir. Aynı şekilde hareketli bir raf hem bir depolama hem de birim formasyon ekipmanı olarak hizmet verebilir. Bir ekipmanın birden fazla fonksiyona sahip olması, malzeme taşıma sistemini esnek hale getirmektedir. Geliştirilen uzman sistem tasarımının ikinci modülünde, öncelikle kullanılan taşıma ekipmanlarının tipleri belirlenir. Bu ekipman tipleri, program içinde,- Powered Roller Conveyor, Belt Conveyor, Slat Conveyor, Skate-Wheel Conveyor, Chain Conveyor, Overhead Trolley Conveyor, Power-and-Free Conveyor, Powered Trolley Monorail; In-Floor Towline Conveyor, Cart-on-Track Conveyor, Monorail, Hoist, Cranes, AGV (Automated Guided Vehicles), Narrow-aisle Truck, Counter-Balance Lift Truck, Chute Conveyor, Tractor Trailer, Pallet Truck, Manual şeklinde belirlenmiştir. İkinci aşamada, alternatif ekipman tiplerinin değerlendirilmesinde kullanılacak faktörler seçilmiştir. Faktör seçenekleri, spesifik bir faktör için değişik alternatiflere sahiptir. Bu faktör seçenekleri her bir ekipman tipi için derecelendirilmiştir. Puanlandırma derecesi, verilen faktörün ekipman tipine ne derece uygun olduğunu nümerik olarak ölçen bir değerdir. Puan olarak verilen bu değerler, kullanıcının deneyimine ve mühendislik kararma bağlı olarak değişmekte olup, 0-10 arasında değişkenlik göstermektedir. Yapılan programda kullanılan puan değerleri, bu konuda yazılmış literatürler ve kullanılan ekipman tipleri dikkate alınarak verilmiştir. Bu nedenle de programı kullanan kişi bu puan değerlerini kendi karar eğilimi ve bilgisine göre değiştirebilir. Bu durumda en 10 Cilt : 10 Sayı:

13 IMAKALE lilhat is the unit load type? Odd shape M Bin Lengthy load UJhat is the unit uıeight? Light Heauy Pallet Tote bok Cylinder Medium Uery heauy lilhat is the unit uolume? Small Medium Large -4 Uery large Ulhat is the total quantity in unit loads? 0 Medium High Uery high Şekil 3.2 Malzeme Taşıma Sistemi ekipman tiplerinin değerlendirilmesinde yüksek puan değerini alan faktör seçeneği, ekipman tipi için en uygun olan seçeneği temsil etmiş olacaktır. Malzeme taşıma sistemi ekipman tiplerinin değerlendirilmesinde gözönüne alınacak faktörler dört grup altında sımflandırılmştır (Chuet al., 1992): ROLLER CONUEVOR has 76 points. BELT CONUEVOR has 74 points. SLRT CONUEVOR has 81 points. UIHEEL CONUEVOR has 68 points. CHRIN CONUEVOR has 77 points. TROLLEV CONUEVOR has 84 points. POUJERFREE CONUEVOR has 100 points. TROL MDNORflIL has 93 points. TOUJLİNE CONUEVOR has 82 points. CRRTRÜCK CONMEVOR has 72 points. MONORRIL has 79 points. HOlSThas 112 points. CRRNES has 111 points. RGU has 60 points. NRRROUJRISLE TRUCK has 77 points. COUNBRLIFTTRUCK has 75 points. CHUTE CONUEVOR has 73 points. TRRCTOR TRRILER has 78 points. PRLLET TRUCK has 75 points. MRNUHL has 84 points. Press anu keu to continue. Şekil 3.3 Her bir malzeme taşıma ekipmanı için hesaplanan puan değerleri Taşınacak malzeme ile ilgili faktörler Birim yük tipi: Mal zemeler iş istasyonları arasında taşındığından, genellikle birim yükler şeklinde bir şekle sahiptirler. Örneğin, endüstriyel kamyonlar için, uygun olan birim yük tipi "palet" ise, çoğu yere sabitlenmiş konveyörlerde birim yük tipi olarak "tote boxes" veya "bins" tercih edilir. gözönüne alınacak faktörler Birim ağırlık: Bu faktör birim yükün net ağırlığını ifade etmektedir. Birim hacim: Bu faktör birim yükün boyutlarını ifade etmektedir. Toplam miktar: Bu faktör hareket ettirilen birim yüklerin toplam sayısını ifade etmektedir. Hareketin niteliği ile ilgili faktörler Yer: Bu faktör her bir ekipman tipi için gerekli hareket alanını ifade etmektedir. Örneğin, çoğu Cilt: 10 Sayı: T?lVTr» TC"T l T»T 1U1 1 L'ltJJUAVJ 11

14 MAKALE 4 Şekil 3.4 Seçilen malzeme taşıma ekipman tipi ve puanı onveyör, doğrusal ya da iki boyutlu bir hareket alanına sahiptir. Hız: Bu faktör taşıma ekipmanından talep edilen hızı ifade etmektedir. Frekans: Hareketin frekansı ya sürekli ya da kesikli olabilir. Örneğin, pek çok konveyör sürekli bir frekansa sahip olsa da, çoğu endüstriyel kamyon kesikli bir frekansa sahiptir. Uzaklık: Bu faktör birim yüklerin ulaşımı için gerekli uzaklığı ifade etmektedir. Yol: Bu faktör, taşıma ekipmanının taşıma aktivitesini yaparken izleyeceği yolun özelliğini ifade etmektedir. Farklı ekipman tipleri, farklı hareket yol esnekliğine sahiptir. Örneğin konveyörler sabit yollar üzerinde hareket ederken, pek çok endüstriyel kamyon değişken yollar üzerinde hareket eder. Eğim: Bu faktör hareketin yapıldığı yol üzerinde herhangi bir eğim olup olmadığını ifade etmektedir. Yerleşim: Bazı ekipman tipleri belli operasyonel alanlarda kullanılmak için oldukça uygundur. Bu nedenle, yapılacak olan taşıma faaliyetlerinin konumu tanımlanmalıdır. Ekipman ile ilgili faktörler Seviye: Bu faktör ekipman tipinin tesis içinde hangi seviyeye yerleştirildiğini ifade etmektedir. Örneğin, endüstriyel kamyonlar ve çoğu konveyör yerde hareket etmektedir. Tesis ile ilgili faktörler Ara yol: Bu faktör ekipmanın hareket etmesine imkan veren minimum ara yol genişliğini ifade etmektedir. Konveyörler bu faktörden daha az etkilenmelerine rağmen, kreynlerin hareket edebilmeler için oldukça geniş ara yol genişliklerine ihtiyaçları vardır. Binanın yüksekliği: Bu faktör, ekipmanın hareket etmesine imkan veren, binanın minimum yüksekliğini ifade etmektedir. Bir önceki faktör örneğinde olduğu gibi, konveyörler bu faktörlerden daha az etkilenmelerine rağmen, kreynler oldukça yüksek bir bina yüksekliğine ihtiyaç duyarlar. Tesis Yerleşimi: Bu faktör, yapılan üretimin tipine göre tesis içindeki donanımın yerleşim planı hakkında bilgi verir. Bu faktörler ve seçenekleri tanımlandıktan sonra, her bir faktör, ekipman tipleri için değerlendirilir. Şekil 3.2 ekipman tiplerinin değerlendirilmesinde gözönüne alınacak bazı faktörleri göstermektedir. Malzeme taşıma faaliyetinin özelliğine göre belirtilen faktör seçeneklerine bağlı olarak, toplam puan her bir ekipman tipi için hesaplanır. Hesaplanan puan değerleri arasından en yükseğine sahip olan ekipman tipi, o sistem için en uygun malzeme taşıma ekipmanı olarak belirlenir. Şekil 3.3'de her bir ekipman tipi için hesaplanan puan değerleri ve Şekil 3.4'de ise seçilen malzeme taşıma ekipman tipi ve puanı gösterilmektedir. Malzeme taşıma ekipman seçimi modülü, IN- PUT ve SELECT modülleri olmak üzere iki tane kontrol modülü içermektedir. INPUT modülü sistem ve kullanıcı arasında etkileşimi sağladığı gibi, gereksinim duyulan malzeme taşıma faaliyetine uygun olan faktör seçeneklerinin ekrana girilmesinde önemli bir rol oynar. SELECT modülünde ise, toplam puan, her bir ekipman tipi için seçilen fak- 12 T?1VTT-»TTOT'T»T rii>ıı^uo jjcvı HffTTÎTT7\TIMP T/T ıvı»j nndi uta J-JI VıI Cilt: 10 Sayı:

15 IMAKALE tör seçeneklerine bağlı olarak hesaplanır ve hesaplanan puan değerleri arasından en yükseğine sahip olan ekipman tipi, tanımlanmş malzeme taşıma faaliyetleri için en uygun malzeme taşıma ekipmanı olarak belirlenmiş olur. SELECT modülünün işlevini yerine getirebilmesi için, her bir ekipman tipi için bir veri tabanı geliştirilmiştir. Bu veritabanında, faktörler "alan adları" ve faktör seçenekleri ise "alan değerleri" olarak görevlendirilmiştir. Her bir ekipman tipi için puanlandırılmış tüm faktör ve seçeneklerini gösteren "alan adları" ve "alan değerleri " sütunları bulunmaktadır. Yapılan bu çalışmada uzman sistem programı (VP-Expert), bir veritabanı programı olan DBASEIV ile etkileşimli olarak çalışmıştır. Oluşturulan bu modül için toplam 20 veritabanı dosyası her bir ekipman tipi için hazırlanmış ve faktör seçenekleri bu veri tabanı dosyalarından okutulmuştur. Her bir ekipman tipi için hesaplanan puan değerleri belirtilen ayrı bir dosyada birleştirilmiştir. Geliştirilen uzman sistem tasarım çalışmasının ikinci modülüne, yeni ekipman tipleri, faktörler ve faktör seçenekleri ekleyerek kolayca geliştirilebilir. Bu esneklik, kullanıcının istediği şekilde veritabanını değiştirebilmesine, genişletebilmesine ve güncelleştirebilmesine imkan sağlamaktadır. SONUÇ Önerilen bu uzman sistem ile, özellikle tesis planlamasında önemsiz gibi görünen fakat maliyetler üzerindeki etkisi oldukça fazla olan malzeme taşıma sisteminin seçimi ve gerekli alan hesaplamalarının yapılması herhangi bir uzmana gerek duyulmadan gerçekleştirilebilecektir. Özellikle malzeme taşıma sisteminin seçimine yönelik analitik çözüm yöntemlerinin uygulanmasının pratikte çok zor olması, böyle bir uzman sisteminin geliştirilmesini zorunlu hale getirmiştir. Nitekim, bu uzman sistem vasıtasıyla bilgisayar ortamında alan gereksinimleri hesaplanmakta ve bu hesaplanan değerler ile birlikte malzeme taşımasını etkileyen diğer birçok faktör de dikkate alınarak karar vericiye yardımcı olunmaktadır. Bu sayede hem karar verme süreci kısaltılmış hem de değişik birçok alternatifi değerlendirme imkanı sağlanmış olacaktır. Oluşturulan bu sistem, oldukça esnek bir yapıya sahiptir. Özellikle malzeme taşıma sisteminin seçiminde kullanılan ekipman tipleri ve bunların değerlendirilmesinde yararlanılan faktör ve faktör seçenekleri kullanıcının isteğine göre değiştirilebilir. Bu çalışmanın bir ileri aşaması olarak, önerilen iki modülle etkileşimli olarak çalışan ve optimum yerleşim planını bulan bir üçüncü modül eklenebilir. Rekabetin arttığı ve globalleşme rüzgürlarının dünyayı sardığı bugünlerde amaç, üretimi daha kısa zamanda, daha düşük maliyetle, daha iyi kalitede ve daha çok miktarda gerçekleştirmektir. Nitekim, yapılan bu çalışma bu tür amaçları gerçekleştirebilecek yardımcı araçlardan biri olma özelliğine sahiptir. KAYNAKÇA 1. Apple, J. (19631, " Plant Layout and Materials Handling", The Ronald Press Company, Newyork. 2. Chu, H.K.; Egbelu, P.J.; Chung-Te Wu (1995), "ADVI- SOR : A Computer-Aided Materials Handling Equipment Selection System", Introduction to Production Research, Vol. 33, No. 12, pp : Colton, J.S. 1993), "An Intelligent Desıgn for Mamı facture System", Concurrent engineering: Automation, Tools, and Techniques", John Wiley & Sons, ine., Canada 4. Malmborg, C.J.; Agee, M.H.; Sinıons, G.R.; Choudhry, J.V. (1987), "A prototype Expert System for Industrial Truct Type Selection", Industrial Engineering, March, pp Matson, J.O.; Mellichamp, J.M.; Svvaminathan, S.R. (1992), "EXCITE : Expert Consultant for in-plant Transportatioan Equipment", Introduction to Production Research, Vol. 30, No.S.pp: Matthews, L.W. (1971), "Plant Decisions", İndustrıal and Commercıal Techniques, London. 7. Pigfotd, D.V.; Baur, G. (T990), "Expert Systems for Business", Boyd & Frase Pub. Co., Boston. 8. Sims, E.R. Jr. (1978), "Material Handling Systems", U.S. Department of Navy VVarehouse Modernization and Layout Planning Guide, Noval Supply Systems Comand, NAVSUP PVB 529, Washington. 9. Su, B.A.; Aslan, D. (1990), "Tesis Planlama", DEÜ Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Yayınları, No. 201, İzmir 10. Tan, G.W. ; Hayes, C.C.; Shaw, M. (1996), "An Intellıgent-Agent Framework for Concurrent Product Desıgn and Planing", IEEE Transactios On Engineering Management, Vol. 43, No.3, pp Tompkins, J.A. ; VVhite, J.A. ; Bozer, Y.A.; Frazelle, E.H. ; Tanchoco, J.M.A; Trevıno, J. (1996), "Facilities Planning", John Wıley & Sons Inc., Canada. 12. "Material Handling Systems", Automated Material Handling Socıcty, Paperback Software International, "VP - Expert Rule - Cilt: 10 Sayı:

16 İLETİŞİM TESİS PLANLAMASININ KÜÇÜK BOYUTLU İŞLETMELERDEKİ ÖNEMİ VE ÖRNEK ÇALIŞMA Ramazan YAMAN* Emre BALIBEK * /. GİRİŞ ünyada ve ülkemizde küçük ve orta ölçekli işletmelerin sayıları ve önemleri sağladıkları avantajlardan dolayı hızla artmaktadır. Ancak, ülkemizdeki küçük ve orta boyutlu işletmelerin değişim ve gelişim aşamalarında sık olarak çeşitli problemlerle karşılaştıkları ise açık bir gerçektir. Bu çalışma küçük ve orta ölçekli üretim işletmelerinin daha çok üretim ve ona ait diğer temel fonksiyonlarını ilgilendiren tesis planlama problemleri ve çözümleri üzerinde durmaktadır. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Tanımları Ülkemizde belirli bir yere sahip ve ekonomi için bir avantaj olarak değerlendirilebilecek olan küçük ve orta ölçekli üretim işletmeleri için tanımlamalar değişik şekillerde yapılabilir. Bunlardan birisine göre 'yasaların gösterdiği doğrultu ve şekil şartlarında bir işletmeyi kurup bağımsız halde onu çalıştıran ancak uğraşı dalında tekelci durumda olmayanların oluşturduğu kümedir' (1). Bu tanımlama basitleştirilirse 50 kişiye kadar istihdamlı işletmeler küçük, 50 ile 100 kişi arasında istihdam sağlayan işletmeler ise orta ölçekli işletmeler olarak tanımlanabilir. Ancak bu tanımlama ülkeden ülkeye ve çalışma alanına bağlı olarak değişiklik göstermekte ve temel kriter olarak üretim kapasitesi, kullanılan enerji ve elde edilen gelir de kullanılabilmektedir. Diğer bir tanıma göre ise ülkemizde yaygınlaşan ve bu tip işletmeleri bünyesinde toplayan küçük sanayi sitelerinde yer alan işletmeler küçük ve orta boyutlu işletme (KOBİ) olarak tanımlanabilir. KOBİ'ler çalışma alanlarına göre sınırlandırıldıklarında üç ana başlık altında değerlendirilebilirler; imalat alanında çalışanlar (metal işleyen, küçk alet üreten, yedek parça üreten veya yan sanayi olarak çalışan KO- Bİ'ler), ticaretle uğraşanlar (daha çok son tüketiciye hitap eden küçük market, benzin istasyonu ve benzeri hizmet veren kurumlar) ve yalnızca hizmet sunan KOBİ'lerdir. KOBİ'lerin Avantaj ve Dezavantajları KOBİ'lerin oluşum sebepleri daha çok KOBİ olmanın avantajları olarak değerlendirilebilir. Bağımsız olma Mali fırsatları daha kolay değerlendirme İş güvenliği Aile fertlerine iş verme imkanı. * Balıkesir Üniversitesi. Mühendislik Mimarlık Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bölümü 14 ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ Cilt: 10 Say.: 11999

17 İLETİŞİM Mücadele azmi gibi faktörler KOBİ'lerin oluşma sebepleridir. Ayrıca, yeni mal ve hizmet sunma üretim çeşidi ve esnekliği ile sipariş bazında özel taleplere cevap verebilme, bazı kullanılmış donanımlarla üretim yaparak devre dışı kalmış değerleri tekrar ekonomiye kazandırma, esnek yapılarıyla talep ve arz dalgalanmalarına uyum gösterme, istihdamda kalifiye elemandan vasıfsız elemana kadar geniş bir kitleye cevap verme, esnek bir yönetim yapısı, gibi avantajları vardır. Bununla beraber KOBİ olmanın dezavantajları şu şekilde sıralanabilir: dalgalanmalardan kolay etkilenme rekabet koşullarının zorluğu mali kayıpların fazlalığı bilgi edinme ve teknoloji geliştirmede zorluklar. Üretime Yönelik KOBİ'lerde Genel İşleyiş ve Sorunlar Genel olarak siparişe dayalı üretim yapan KOBİ'lerde ilk aşama ürünün müşteri (ya da pazarlamacı) tarafından talep edilmesidir. Bunu talebe ait nitel ve nicel özelliklerin belirlenmesi ve üretim planlama izler. Planlamayı gerekli girdilerin sağlanması, üretim ve kontrol aşamaları takip eder. Son olarak üretimin stoklanması veya sevkıyatı yapılır. Bu yapı ve bu yapıya ait alt fonksiyonlar Şekil l'dc görülebilir. KOBİ'lerde bu işleyişin her aşamasında çeşitli problemlerle karşılaşılacağı açıktır. Bununla beraber bu sorunlar iki ana grup içinde değerlendirilirler: Yönetim sorunları. Üretim sorunları. Çeşitli kuruluşların değişik zamanlarda hazırlattığı çalışmalarda (2) bu sorunlar şu şekilde özetlenmektedir: tedarik sorunu, üretim sorunu, ihracat sorunu, finansman sorunu. PAZARLAMA Müşteri Dikkatini Çekme Müşteri İsteklerini Cevaplayabilme Alternatif Sunma Satış Bağlama PLANLAMA TEDARİK ÜRETİM KONTROL STOK veya SEVKİYAT iş ve Zaman Etüdü işgücü Planlaması Tedarik Planlaması Sevkiyat Planlaması Alternatif Tedarikçi Araştırması ithalat Alternatifinin Değerlendirilmesi Tedarik ve Finansman Probleminin Çözümü Tedarikde Kalite Kontrolün Yapılması Tedarik Planının Uygulanmasının Kontrolü Üretim Yönetimi seçimi Teknolojik Alter. Değer. Üretimde Kalite Kontrol Kapasite Kullanım Değerlendirme işgücü Uyumu Planlananlara Uyum Kontrolü Gecikmelerin ve Sapmaların tespiti Uygun Stokların veya Sevkiyatın yapılması ve Kontrolü Şekil 1 Üretim KOBt'lerinde Genel İşleyiş ve Bazı Alt Fonksiyonlar Bu sorunlar KOBİ'lerde öyle bir iç içe geçmişlik ve etkileşim gösterirler ki bunları birbirinden ayırmak veya bağımsız olarak çözmek mümkün değildir. Bundan dolayı işletmenin durumuna ve problemin belirginliğine göre öncelik belirlenip çözüme başlanacak nokta seçilmelidir (2). Çalışmanın izleyen kısmında küçük üretim işletmelerini pek çok yönden etkileyen ve çözülmesi öncelik arz eden, üretim ve yönetim sorunu şeklinde değerlendirilebilecek tesis planlama problemi KOBİ'ler açısından incelenecektir. Cilt: 10 Sayı: rrvrr»ttc"t'r»t ı»yrnui7mnîct T/~<T. 15

18 İLETİŞİM KÜÇÜK VE ORTA ÖLÇEKLI ÜRETIM VE YÖNETIM PROBLEMLERININ BIRARADA GÖRÜLDÜĞÜ TESIS PLANLAMA PROBLEMLERI Önceki bölümde küçük işletmelerde iki ana problemin söz konusu olduğu belirlenmişti. Bunlar üretim ve yönetim sorunlarıdır ve çeşitli nedenlerden ortaya çıkar. Bu problemleri birbirlerinden ayırmak oldukça zordur ve bunlar tıpkı bir zincirin halkaları gibi birbirleriyle ilişkili olup, birbirlerini etkilerler. Üretime yönelik küçük ve orta ölçekli işletmelerde çalışma alanlarının, imkanlarının ve donanımlarının en etkin bir biçimde iş gücü için en güvenli ve uygun şekilde düzenlenmesi üretim ve yönetim problemlerinin önemli bir kısmını çözer. Tesis Planlamanın Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerdeki Önemi Küçük ve orta ölçekli işletmelerde ekipmanların ve imkanların rasgele veya işletmenin gelişimine göre yerleştirilmeleri üretimdeki verimliliği dolayısıyla karlılığı düşürmektedir. Bu temel ilke dahilinde günümüz rekabetçi piyasasında önemli bir yere sahip olan küçük ve orta ölçekli işletmeler için iyi bir tesis planlama ile sağlanacak etkinlik ve karlılık büyük önem kazanacaktır. Buna yönelik tesis planlamanın amaçlan; İnsan, malzeme, makina ve sermaye gibi üretim öğelerinden en büyük verimi sağlamak, Bina ve tesislere rasyonel bir şekilde yaklaşımla daha fazla yatırımın sağlanması, Malzeme taşıma maliyetlerinin azaltılması, İşin yapılması için işçinin harcayacağı çabanın azaltılması, Üretim etkinliklerinin daha verimli bir şekilde denetiminin sağlanması, Süreçteki işlemlerin tasarlanan sıra ve sürede yapılması. Düzgün bir yönde yerleştirme yapmak. Düzgün ve engelsiz bir taşıma yolu sağla mak. Geri yönde taşımadan kaçınmak. İlgili işlemleri bir araya toplamak. Değişiklikleri içerecek esnekliği sağlamak. Genişleme için olanak sağlamak. El ile taşımadan kaçınmak. Planlı ambarlama yapmak, daha az karışıklık olmasını sağlamak, işlem gören malzeme stoğunu azaltmak. Donanım bakımını daha iyi yapmak. Yoğun işte daha fazla işgücü çalıştırmak. Malzemeye veya kalitesine daha az zarar verilmesini sağlamak. Bürokratik işleri ve dolaylı işgücünü azalt mak. Morali ve işgücü uyumunu arttırmak. İşgücünün sağlığı ve güvenliği üzerindeki riski azaltmak. Yardımcı tesislerin verimli ve ekonomik dağılımım sağlamak. Açıktır ki, bu amaçları hedefleyen bir çözüm üretim ve yönetim problemlerinin çözümünde önemli bir rol oynayacaktır. Küçük ve Orta Ölçekli İmalat Sektöründe İşyeri Düzenleme Problemleri ve Bu İşletmelerde Etkin İşyeri Düzenleme ile Sağlanabilecek Avantajlar Küçük boyutlu imalat işletmeleri genelde bir ürün üretimi ile başlayıp bu ve benzer ürünlerin üretimlerini de programlarına alarak gelişmektedirler. Bu gelişme esnasında herhangi bir plan olmayıp bu tamamen serbest piyasanın arz ve talebine bağlı olarak gelişmektedir. Bu gelişme esnasında elde edilen ekipman ve donanımlar mevcut olan işletme binasında işletme yöneticisinin en uygun gördüğü yere ve o günün iş durumuna bağlı olarak yerleştirilmekte ve bunun için detaylı bir çalışmaya gidilmemektedir. Bunun nedeni ise ekipmanın en kısa zamanda hizmete sokulabilmesi ve mevcut alanın en iyi şekilde değerlendirilmesidir. Ancak bu programsız ve çabuk karar vermeye dayalı yerleştirme ile ekipman sayıları ve ürün çeşitliliği arttıkça işletme de şu problemleri ortaya çıkar- maktadır,- düzensiz iş akışı, yer sıkışıklığı, gereksiz taşıma, atıl kapasiteli veya kullanılmayan ekipman, iş güvenliğinde düşüş, ürün kalitesinde düşüş, işletmenin esnekliğinin azalması, hammadde ve yarı mamul kayıpları, stoklarda kontrol zorluğu, gibi problemler. Bu problemlerin çoğu belirli periyod ve durumlarda işletmenin yerleşim düzeninin gözden geçirilerek tekrar yapılanması veya yalnız belirli kısımlardaki değişikliklerle çözülmesi sağlanabilir. Böyle bir işletme de yerleşim düzeninin 16 Cilt: 10 Sayı:

19 İLETİŞİM etkinliğinin artırılmasıyla; iş akışı düzenlenebilir yer sıkışıklığından kaynaklanan problemler çözülebilir, gereksiz taşıma en aza indirilebilir, atıl kapasiteli tezgahlarda atıl kapasite en aza indirilebilir, iş güvenliği artabilir, ürün kalitesinde artış sağlanır, işletmenin esnekliği artar hammadde ve yarı mamul kaybı azalır, stoklar daha ekonomik boyutlarda tutulabilir. ÖRNEK ÇALıŞMA Küçük boyutlu bir imalat işletmesi olarak işe başlayan fakat hızlı bir şekilde gelişerek orta ölçekli bir işletme konumuna gelen bir işletmenin değişim aşamaları izleyen kısımda yer almakta olan bir işletme örnek olarak seçilmiş ve ona ait aşamalar izleyen kısımlarda sunulmuştur. ürün ile üretime başlamıştır. Daha sonra, işletme ürüne ait temel ölçülerde bir standart sağlamış ve pazarda belirli bir yer edinmiştir. Pazardaki payın artmasıyla beraber kapalı alanların ve imkanların genişletilmesi ihtiyacı hissedilmiş ve bunlar 1974 ile 1993 arasmda herhangi planlama olmaksızın yapılmıştır sonunda mevcut imkanları konumlandırma ve verimliliği artırma problemleriyle karşılaşmaya başlamıştır. İşletmenin 1993 yılındaki mevcut yerleşiminin kritik büyüklüğe ulaştığı durumdaki kapalı alanları ve bu alanların yerleşimi Şekil 1 de verilmektedir. Ayrıca işletmenin ürün çeşitliliği ve üretim kapasiteleri de Tablo 1 de yer almaktadır. İşletmenin 1993 yılında karşılaştığı problemler ve sıkıntıları. Bu plansızlığın ve yalnızca o andaki problemi çözme yaklaşımın gelişen işletmede ortaya çıkardığı problemler şu başlıklar altında toplanabilirler: Çok yoğun ve gereksiz taşımalar ve geri ta- ANA ATÖLYE YARDMd ATÖLYE DEPO YOL Şekil 2 işletmenin 1993 de kapalı alanların Konumlan İşletme Hakkında Genel Bilgiler İşletme sanayi kuruluşlarının yer aldığı bir bölgede küçük bir kapalı alanda müşteri taleplerine yönelik olarak 1974 yılında tek bir tip Tablo Yılı Sonunda /iletmenin ürün Çeşitliliği ve Üretim Miktarları Ürün Ana Ürün Yan Ürün 1 Yan Ürün 2 Yıllık Üretim Miktarı (Adet) sımalar. İş gücünün arttırılmasına karşın üretim miktarında artış olmayışı. İşgücü başına düşen üretim miktarında düşüş. Temin tarihlerinde gecikmeler. Ürün kalitesinde kontrol edilebilirliğin zorluğu veya kaliteden ödünler verme. Bazı ekipman ve imkanların atıl kalması. Teknolojik gelişmeleri takip edememe. Benzer üretimler arasında yer alaive pazarda ihtiyaç olan yani ürünlerin üretilememesi. Üretim, işgücü planlamasında hatalar ve hatta gecikmeler. Cilt: 10 Sayı: E ıvtt\ 17

20 İLETİŞİM Bazı gereksiz ekipmanlara ve donanımlara yatırım yapılması. Stok kontrol problemleri. Bütünlüğün sağlanamaması. Iskarta ve sarf malzemelerinde artış. Görünüş ve müşteri olumsuz bir düzen. Görüldüğü gibi burada maddeler halinde verilen olumsuzluklar bu işletmede tüm problemlerin çeşitli derecelerde ortaya çıkması olarak özetlenebilir. İşletme sahipleri ya da yöneticileri ticari anlayışları ve işi çok yakmdan takip etmenin avantajı ile bu problemleri işletmenin gelişimine veya itibarına bir zarar gelmeden çözülmesi gereğini hissetmişlerdir. İşletmenin Çözüm Yaklaşımı Problemlerin analizi ve mevcut imkanların kontrolü sonucunda problemlerin çözümü için işletme sahipleri (yöneticileri) şu kararlara varmışlardır: Üretimin daha önceden kullandığı ve teknolojik olarak geri sayılabilecek bazı kısımları yenilenmelidir. Teknik elemanlardaki sayı arttırılmalı ve işletmede sorumluluk paylaşımı sağlanmalıdır. Ergonomik açıdan işletme yeniden değerlendirilmelidir. Stok kontrolü, üretim ve işgücü planlama başarılı bir şekilde uygulanmalıdır. Kalite arttırılmalıdır. Mevcut ve yeni alınması planlanan ekipmanlar en iyi şekilde değerlendirilmelidir. Iskarta ve sarf malzemelerinde ekonomiklik sağlanmalıdır. Bütünlük ilkesi üzerinde durulmalıdır. Müşteri ve işletme için imaja olumlu katkıda bulunacak girişimlerde bulunulmalıdır. İşletme çözüm için alman bu kararlar doğrultusunda aşağıda belirtilen adımları atmış ve bir sonraki kısımda yer alan durum değerlendirilmesinde belirtilen avantajları sağlamıştır. İşletmenin Uyguladığı Çözüm ile Sağladığı Avantajlar İşletme yeni bir alan alarak bu alana ihtiyaç olarak belirlenen 4700 m 2 bir kapalı alanı prefabrik olarak kısa zamanda inşa etmiştir. Kullanılan boya teknolojisi yeni bir temizlik aşamasını devreye sokmuş ve boya kalitesinde dünya standartları yakalanmıştır. İşletme, montaj hattı kavramı anlamış ve hat oluşturmuştur. İşletmenin imalat kısmı dört ana kısma bölünmüştür. Bu alanlara ait durum Şekil-3'de görülmektedir. İşletme teknik eleman (mühendis) sayısı artmıştır. Ergonomik faktörleri dikkate alarak daha verimli bir işgücü sağlamıştır. (Aydınlık düzenli bir sistem, belirlenmiş üretim alanları, yemekhane, soyunma odaları oluturulmuş ve işgüvenliği önlemleri alınmıştır.) Teknolojik gelişmelerden yararlanarak CNC tezgahlan devreye sokulmuştur. İşletme, taşıma ekipmanlarını alarak düzen ve taşımada avantajlar sağlamıştır. Kalite faktörünü göz önünde bulundurmuş ve büyük gelişmeler kat etmiştir. Sezonluk bir ürün olan ana ürünün yanında mevcut imkanlar ile üretilebilecek ürünler tespit edilmiş ve yeni ürünler üretilmeye başlanarak sezonluk dalgalanmalar en aza indirilmiştir. Tablo 2 İşletmenin 1997 yılı Üretim Profili Ürün Ana Ürün 1 Ana ürün 2 Yan Ürün 1 Yan Ürün 2 Yıllık Üretim Miktarı İşletmenin 1998 İlk Yarısındaki Durum Değerlendirmesi İşletme anahtar noktalardan biri olan fiziksel imkanların yerleştirilmesi veya tesis planlamadan başlayarak birbiriyle bağlantılı olan problemlerin bir çoğunu çözmüş veya çözebilecek hale gelmiştir. Kısaca özetlenecek olursa işletme şu anda kendi alanında ilk üç arasında yer almakta ve uluslararası piyasalarda ürünlerini pazarlamaktadır yılının ilk yarısı itibarıyla işletme değerlendirilecek olursa: Mevcut tesis tespit edilen kapasite ve ürün çeşitliliğini başarı ile üretebilmektedir. Düzenli ve kaliteli üretim sağlanmıştır. Alternatif ürünler devreye sokulmuştur. İşletme belirli bir imaja sahip olmuştur. İşletme şu anda üretim/işgücü planlama stok kontrol konusunda MRP II uygulamaları için 18 MUKEN Cilt: 10 Sayı:

1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ

1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ III Bölüm 1 ÜRETİM VE ÜRETİM YÖNETİMİ 13 1.1. Üretim, Üretim Yönetimi Kavramları ve Önemi 14 1.2. Üretim Yönetiminin Tarihisel Gelişimi 18 1.3. Üretim Yönetiminin Amaçları ve Fonksiyonları

Detaylı

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program

Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Marmara Üniversitesi Lojistik & Tedarik Zinciri Yönetimi Sertifika Programı Marmara University Logistics & Supply Chain Management Certificate Program Amaç Değişen ve gelişen müşteri isteklerinin en verimli

Detaylı

İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI

İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI 2014 İŞLETME VE ORGANİZASYON STAJI UYGULAMA ESASLARI Açıklama Staj yapılan işletmelerde

Detaylı

Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012

Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012 Gürcan Banger 21 Mayıs 17 Haziran 2012 Üretim Yatırımı Girişim kapsamında hedeflenen ürün veya hizmetlerin üretilmesi için gerekli işletme faaliyetleri planlanmalıdır. Girişimcinin uzmanlığına da bağlı

Detaylı

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER. Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER İÇİNDEKİLER Contents I. KISIM İŞLETMECİLİK İLE İLGİLİ TEMEL BİLGİLER 1.Bölüm: TEMEL İŞLETMECİLİK KAVRAM VE TANIMLARI... 2 Giriş... 3 1.1. Temel Kavramlar ve Tanımlar... 3 1.2. İnsan İhtiyaçları... 8 1.3.

Detaylı

Neden Endüstri Mühendisliği Bölümünde Yapmalısınız?

Neden Endüstri Mühendisliği Bölümünde Yapmalısınız? Lisansüstü Eğitiminizi Neden Endüstri Mühendisliği Bölümünde Yapmalısınız? Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bölümü, 1990 yılında kurulmuş ve ilk mezunlarını 1994

Detaylı

Üretim Yönetimi. 3.1. Ürün Tasarımı 19.02.2012. 3.1.1. Ürün Tasarımını Etkileyen Faktörler. Bölüm 3. Üretim Sistemlerinin Tasarımı ve Kuruluşu

Üretim Yönetimi. 3.1. Ürün Tasarımı 19.02.2012. 3.1.1. Ürün Tasarımını Etkileyen Faktörler. Bölüm 3. Üretim Sistemlerinin Tasarımı ve Kuruluşu Üretim Yönetimi Bölüm 3. Üretim Sistemlerinin Tasarımı ve Kuruluşu Yrd. Doç. Dr. Selçuk ÇEBİ http://scebi.ktu.edu.tr 3.1. Ürün Tasarımı Ürün tasarımı, ürünün fiziksel özelliklerini ve fonksiyonlarını açıkça

Detaylı

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜDERS TANITIM FORMU

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜDERS TANITIM FORMU AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜDERS TANITIM FORMU EK-4 Dersin Kodu ve Adı: Örgütsel Psikoloji ve Endüstriyel İlişkiler Bölüm / Anabilim Dalı : İşletme Tezsiz YL 3 Yarıyıl Teorik Uygulama

Detaylı

MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI

MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI MKT 204 MEKATRONİK YAPI ELEMANLARI 2013-2014 Bahar Yarıyılı Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Mekatronik Mühendisliği Bölümü Yrd. Doç. Dr. Egemen Avcu Makine Bir veya birçok fonksiyonu (güç iletme,

Detaylı

WÜRTH ÜN MODERN STOK YÖNETİM SİSTEMİ ORSY

WÜRTH ÜN MODERN STOK YÖNETİM SİSTEMİ ORSY WÜRTH ÜN MODERN STOK YÖNETİM SİSTEMİ ORSY Würth Grubu Faaliyet Alanı: Atölye, servis ve endüstri alanlarına yönelik her türlü bağlantı elemanları ve tamir-bakım ürünlerinin uluslararası ticareti. Ürün

Detaylı

DEĞER MÜHENDİSLİĞİ. Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi. Maltepe Üniversitesi - 2014

DEĞER MÜHENDİSLİĞİ. Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi. Maltepe Üniversitesi - 2014 DEĞER MÜHENDİSLİĞİ Veli KOÇAK Yazılım Mühendisi Maltepe Üniversitesi - 2014 GİRİŞ Günümüzün rekabetçi koşullarında varlığını sürdürmek isteyen işletmeler, düşük maliyetli, yüksek kaliteli ve müşteri isteklerine

Detaylı

İşletmenize sınırsız fırsatlar sunar

İşletmenize sınırsız fırsatlar sunar İşletmenize sınırsız fırsatlar sunar İşletmenize Modern iş çözümleri, kurum içerisindeki insanların verimliliğini arttıracak yeni perspektifler sağlayarak onların tüm potansiyellerini kullanmalarına imkan

Detaylı

Üretim Yönetimi Nedir?

Üretim Yönetimi Nedir? Üretim Yönetimi Üretim Yönetimi Nedir? Üretim süreçlerini ilgilendiren tüm kararların alınması ile ilgili disiplindir. Üretilen malların istenilen nicelikte ve zamanda en az giderle oluşmasını amaçlar

Detaylı

Öğr. Gör. S. M. Fatih APAYDIN

Öğr. Gör. S. M. Fatih APAYDIN Öğr. Gör. S. M. Fatih APAYDIN Dersle İlgili Konular Üretim Yönetimi Süreç Yönetimi Tedarik Zinciri Yönetimi Üretim Planlama ve Kontrolü Proje Yönetimi Kurumsal Kaynak Planlaması-ERP Kalite Yönetimi Modern

Detaylı

İŞ YERİNDE UYGULAMA KURALLARI

İŞ YERİNDE UYGULAMA KURALLARI T.C. İSTANBUL AREL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK-MİMARLIK FAKÜLTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ A. İŞ YERİNDE UYGULAMA KURALLARI ve ESASLARI Genel Hususlar, T.C. İstanbul AREL Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık

Detaylı

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ DEKANLIĞI DERS/MODÜL/BLOK TANITIM FORMU

DOKUZ EYLÜL ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ DEKANLIĞI DERS/MODÜL/BLOK TANITIM FORMU Dersi Veren Birim: Endüstri Mühendisliği Dersin Türkçe Adı: TESİS TASARIMI VE MALZEME AKTARMA SİSTEMLERİ Dersin Orjinal Adı: TESİS TASARIMI VE MALZEME AKTARMA SİSTEMLERİ Dersin Düzeyi:(Ön lisans, Lisans,

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015

Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı. Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 Temiz Üretim Süreçlerine Geçişte Hibe Programlarının KOBİ lere Katkısı Ertuğrul Ayrancı Doğu Marmara Kalkınma Ajansı 07.10.2015 KOBİ lere Yönelik Destekler -Kalkınma Ajansları -KOSGEB -TÜBİTAK -Bilim Sanayi

Detaylı

Alparslan Serhat DEMİR, Endüstri Mühendisliğine Giriş Ders Notları, Sakarya Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü TESİS PLANLAMA

Alparslan Serhat DEMİR, Endüstri Mühendisliğine Giriş Ders Notları, Sakarya Üniversitesi Endüstri Mühendisliği Bölümü TESİS PLANLAMA 9.1.Giriş TESİS PLANLAMA Tesis planlama bir kurum veya kuruluşun fiziksel ini geliştirmek için gerçekleştirilen sistematik bir yaklaşımdır. Bir organizasyonun en önemli varlıklarından biri olan kapladığı

Detaylı

BİR AKÜ FİRMASINDA İŞGÜCÜ VERİMLİLİK ANALİZİ

BİR AKÜ FİRMASINDA İŞGÜCÜ VERİMLİLİK ANALİZİ BİR AKÜ FİRMASINDA İŞGÜCÜ VERİMLİLİK ANALİZİ EMİNE UÇMUŞ - SİNEM KAÇAR BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ Mühendislik Mimarlık Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bölümü İÇERİK GİRİŞ MODELİN YAPISI İŞLETMEDEKİ KAYITLAR

Detaylı

VERİ KAYNAKLARI. Bilgi sisteminin öğelerinden biride veri

VERİ KAYNAKLARI. Bilgi sisteminin öğelerinden biride veri VERİ KAYNAKLARI YÖNETİMİ İ İ 5. ÜNİTE GİRİŞ Bilgi sisteminin öğelerinden biride veri yönetimidir. Geleneksel yada çağdaş, birinci yada ikinci elden derlenen veriler amaca uygun veri formlarında tutulur.

Detaylı

Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler

Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler Tüm Kurumsal İşlerinizde Profesyonel Çözümler www.faktorgrup.com İşlerinizde Profesyonel Çözümler Değerli yöneticiler, Bildiğiniz gibi, içinde yaşadığımız yüzyılda modern işletmecilik kavramı beraberinde

Detaylı

CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ STAJ YÖNERGESİ

CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ STAJ YÖNERGESİ Bu staj yönergesi Celal Bayar Üniversitesi Endüstri Mühendisliği öğrencilerinin Üretim ve Yönetim stajları sırasında yapmaları gereken çalışmaları içermektedir. Staj, öğrencinin öğrenim hayatı boyunca

Detaylı

3. LOJİSTİKTE OTOMASYON TEKNOLOJİLERİ SEMİNERİ DEPOLAMADA TEKNOLOJİ KULLANIMI

3. LOJİSTİKTE OTOMASYON TEKNOLOJİLERİ SEMİNERİ DEPOLAMADA TEKNOLOJİ KULLANIMI 3. LOJİSTİKTE OTOMASYON TEKNOLOJİLERİ SEMİNERİ DEPOLAMADA TEKNOLOJİ KULLANIMI Dr. İsmail KARAKIŞ LODER Genel Sekreteri 06.11.2014, İstanbul İçerik Neden Depo ve Depolarda Teknoloji? Konvansiyonel / Otomatik

Detaylı

AKIŞ SİSTEMLERİ, FAALİYET İLİŞKİLERİ ve ALAN GEREKSİNİMLERİ

AKIŞ SİSTEMLERİ, FAALİYET İLİŞKİLERİ ve ALAN GEREKSİNİMLERİ Anadolu Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Endüstri Mühendisliği Bölümü AKIŞ SİSTEMLERİ, FAALİYET İLİŞKİLERİ ve ALAN GEREKSİNİMLERİ Hazırlayan: Doç. Dr. Nil ARAS ENM411 Tesis Planlaması 2010-2011

Detaylı

(Computer Integrated Manufacturing)

(Computer Integrated Manufacturing) 1 (Computer Integrated Manufacturing) 2 1 Bilgisayarlı Sayısal Kontrol; ekipman mekanizmaların hareketlerinin doğru ve hassas biçimde gerçekleştirilmesinde bilgisayarların kullanılması, programlama ile

Detaylı

ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ

ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ İŞ ETÜDÜ & ERGONOMİ Yrd.Doç.Dr.Tarık Küçükdeniz Bölüm 2: Verimlilik Verimlilik 1 Bölüme Giriş İş etüdü ile ilgili tekniklere

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN

Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Yönetimi -Temel Kavramlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Neden? Bir ișletme sistemi için en kilit etken MÜȘTERİdir. Müșteri açısından ișletmeleri etkileyen güncel etkiler: Müșteri sayısı artmaktadır.

Detaylı

KOSGEB DESTEKLERİ (2010/YENİ DESTEKLER)

KOSGEB DESTEKLERİ (2010/YENİ DESTEKLER) KOSGEB DESTEKLERİ (2010/YENİ DESTEKLER) 1.KOBİ PROJE DESTEK PROGRAMI İşletmelere özgü sorunların işletmeler tarafından projelendirildiği ve projelendirilen maliyetlerin desteklenebildiği bir programa ihtiyaç

Detaylı

BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ

BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ BİNALARDA ENERJİ VERİMLİLİĞİ ÖN ETÜDÜ Murat BAYRAM Binalarda Enerji Verimliliği Şubesi Şube Müd.V. bayram.bay@gmail.com Enerji Nedir? İş yapabilme kabiliyetidir. Enerji Yönetimi Nedir? Yaşam için gerekli

Detaylı

Fabrika Tasarımı (MFGE 478) Ders Detayları

Fabrika Tasarımı (MFGE 478) Ders Detayları Fabrika Tasarımı (MFGE 478) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Fabrika Tasarımı MFGE 478 Güz 3 0 0 3 5 Ön Koşul Ders(ler)i Dersin Dili Dersin

Detaylı

ÜRETİM TESİSİ İMALAT KONTROL DEFTERİ

ÜRETİM TESİSİ İMALAT KONTROL DEFTERİ Ek- 1 ÜRETİM TESİSİ İMALAT KONTROL DEFTERİ İLAÇ ADI: Sıra no İmalat Partisinin Tarih Şarj No Miktar Form. şekli Vardiye Aktif madde miktarı Fiziksel analiz değerleri Kimyasal analiz değerleri Tarih Kontrol

Detaylı

KOMPRESÖR SEÇİMİ. Ümit ÇİFTÇİ ÖZET

KOMPRESÖR SEÇİMİ. Ümit ÇİFTÇİ ÖZET 105 KOMPRESÖR SEÇİMİ Ümit ÇİFTÇİ ÖZET Günümüzde, basınçlı havanın otomasyonda kullanılması hayli yaygındır. Hemen her işletmede bir kompresör bulunması mümkündür. Üretimi arttırmak ve işgücü kullanımını

Detaylı

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım

Kısaca. Müşteri İlişkileri Yönetimi. Nedir? İçerik. Elde tutma. Doğru müşteri 01.06.2011. Genel Tanıtım Kısaca Müşteri İlişkileri Yönetimi Genel Tanıtım Başar Öztayşi Öğr. Gör. Dr. oztaysib@itu.edu.tr 1 MİY Genel Tanıtım 2 MİY Genel Tanıtım İçerik Müşteri İlişkileri Yönetimi Nedir? Neden? Tipleri Nelerdir?

Detaylı

FABRİKA ORGANİZASYONU Üretim Planlama ve Yönetimi 2. Uygulama: Sipariş ve Parti Büyüklüğü Hesaplama

FABRİKA ORGANİZASYONU Üretim Planlama ve Yönetimi 2. Uygulama: Sipariş ve Parti Büyüklüğü Hesaplama FABRİKA ORGANİZASYONU Üretim Planlama ve Yönetimi 2. Uygulama: Sipariş ve Parti Büyüklüğü Hesaplama Uygulamalar 1. İhtiyaç Hesaplama 2. Sipariş ve Parti Büyüklüğü Hesaplama 3. Dolaşım Akış Çizelgeleme/Terminleme

Detaylı

RAKAMLARLA KONYA İSTİHDAMI FEYZULLAH ALTAY

RAKAMLARLA KONYA İSTİHDAMI FEYZULLAH ALTAY Bugün, yükselen ekonomisi ve gelişmekte olan performansıyla ülkesi için önemli bir katma değer oluşturan sayılı merkezlerden birisidir. Gelişmekte olan ekonomisine paralel olarak birçok sektörde yeni iş

Detaylı

Bilgisayar Mühendisliği. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1

Bilgisayar Mühendisliği. Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Bilgisayar Mühendisliği Bilgisayar Mühendisliğine Giriş 1 Mühendislik Nedir? Mühendislik, bilim ve matematiğin yararlı cihaz ve sistemlerin üretimine uygulanmasıdır. Örn: Elektrik mühendisleri, elektronik

Detaylı

Profesyonel, verimli, yenilikçi sistemler...

Profesyonel, verimli, yenilikçi sistemler... ARKE Otomasyon Bil. Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti. Atilla KARAÇAY Ramazan EKİN Proje & Yazılım 0.533 430 19 45 Üretim & Satış 0.533 223 13 46 atilla.karacay@arkeotomasyon.com ramazan.ekin@arkeotomasyon.com

Detaylı

Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu. I) Pazarlama Stratejilerine Giriş

Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu. I) Pazarlama Stratejilerine Giriş Bölüm 10 Pazarlama Fonksiyonu I) Pazarlama Stratejilerine Giriş Pazarlama Nedir? Pazarlama: Müşteriler için değer yaratmayı, bunu tanıtma ve sunmayı; örgütün ve paydaşlarının yararına olacak şekilde müşteri

Detaylı

1 Teknolojideki hızlı değişme ve gelişmeler üretim metot ve sistemlerini de hızla değiştirmektedir. Bu değişime ve gelişime bağlı olarak üretimde yeni teknolojiler ve üretim sistemleri kullanılmaktadır.

Detaylı

Wintex Konfekiyon Yönetimi Sistemi

Wintex Konfekiyon Yönetimi Sistemi Wintex Konfekiyon Yönetimi Sistemi ÖN MALİYET Siparişin üretiminden önceki verilerle hesaplanan ilk maliyetidir. Wintex ön maliyet modülü tüm maliyet etkenlerinin doğru ve hızlı girilebilmesine olanak

Detaylı

Nobel Yazılım. Periyodik Bakım Takip Yazılımı

Nobel Yazılım. Periyodik Bakım Takip Yazılımı Periyodik Bakım Takip Yazılımı İvedik Organize Sanayi Bölgesi 731 Sokak No:19 Yenimahalle/Ankara Tel:0312 394 14 46 Fax:0312 394 14 47 bilgi@nobelyazilim.com Hakkında olarak biz,2006 yılından itibaren

Detaylı

Tanımı Rolü Temel Fonksiyonları Afet Yönetiminde Lojistik. Afete Hazırlık Süreci Afet Müdahale Süreci Afet Müdahale Sonrası

Tanımı Rolü Temel Fonksiyonları Afet Yönetiminde Lojistik. Afete Hazırlık Süreci Afet Müdahale Süreci Afet Müdahale Sonrası AFET LOJİSTİĞİ LOJİSTİK Tanımı Rolü Temel Fonksiyonları Afet Yönetiminde Lojistik Afete Hazırlık Süreci Afet Müdahale Süreci Afet Müdahale Sonrası Kızılay Lojistik Yönetim Sistemi LOJİSTİK NEDİR? İhtiyaçları

Detaylı

İSO İNOVASYON ÖDÜLLERİ: BÜYÜK ÖDÜL. VİKO Elektrik ve Elektronik Endüstrisi San. Tic. A.Ş.

İSO İNOVASYON ÖDÜLLERİ: BÜYÜK ÖDÜL. VİKO Elektrik ve Elektronik Endüstrisi San. Tic. A.Ş. İSO İNOVASYON ÖDÜLLERİ: BÜYÜK ÖDÜL VİKO Elektrik ve Elektronik Endüstrisi San. Tic. A.Ş. Sektörünün lider kuruluşu VİKO 1980 yılında kurulmuş olup, İstanbul Sancaktepe'de 60.000 metrekare kapalı alanda

Detaylı

AĞAÇ İŞLERİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSİ

AĞAÇ İŞLERİ ENDÜSTRİ MÜHENDİSİ TANIM Ahşap veya ahşap kökenli malzemelerin, istenilen kalite standardında, belirlenen sürede, en düşük maliyetle üretilebilmesi için üretim sistemini tasarlayan, projelendiren, üretim sürecini denetleyen

Detaylı

Üretimin Modernizasyonunda Üretim Süreçlerinin Yenileştirilmesi insansız seri üretim

Üretimin Modernizasyonunda Üretim Süreçlerinin Yenileştirilmesi insansız seri üretim Üretimin yenileştirme çalışması İş gücü, zaman ve enerji kullanımları konusunda avantaj sağlayan bir yöntemdir. Üretimin modernizasyonu Firmaların rekabet avantajlarını kazanmaları ve sürdürebilmeleri

Detaylı

BEYKENT ÜNİVERSİTESİ - DERS İZLENCESİ - Sürüm 2. Dersin Yürütülmesi Hakkında

BEYKENT ÜNİVERSİTESİ - DERS İZLENCESİ - Sürüm 2. Dersin Yürütülmesi Hakkında BEYKENT ÜNİVERSİTESİ - DERS İZLENCESİ - Sürüm 2 Ders Kodu Teorik Uygulama Lab. Mesleki Oryantasyon ve İşletme Mühendisliğine Giriş Ulusal Kredi Öğretim planındaki AKTS 520000000001197 2 0 0 2 4 Ön Koşullar

Detaylı

ULAŞTIRMA HİZMETLERİ DEPO ELLEÇLEME PERSONEL EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ULAŞTIRMA HİZMETLERİ DEPO ELLEÇLEME PERSONEL EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü ULAŞTIRMA HİZMETLERİ DEPO ELLEÇLEME PERSONEL EĞİTİMİ MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2012 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim

Detaylı

Yeşil Lojistiğin Tersine Lojistik ile İlişkisi ve Sürdürülebilir Kalkınma İçin Önemi. Araş.Gör. Güneş KÜÇÜKYAZICI Yrd.Doç.Dr. Murat BASKAK YAEM, 2010

Yeşil Lojistiğin Tersine Lojistik ile İlişkisi ve Sürdürülebilir Kalkınma İçin Önemi. Araş.Gör. Güneş KÜÇÜKYAZICI Yrd.Doç.Dr. Murat BASKAK YAEM, 2010 Yeşil Lojistiğin Tersine Lojistik ile İlişkisi ve Sürdürülebilir Kalkınma İçin Önemi Araş.Gör. Güneş KÜÇÜKYAZICI Yrd.Doç.Dr. Murat BASKAK Sunum Plânı Tedârik Zinciri ve Tedârik Zinciri Yönetimi Lojistik

Detaylı

SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI

SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI SiSTEM ANALiZi ve TASARIMI BIL3403 Öğ. Gör. ASLI BiROL abirol@kavram.edu.tr 01.10.2012 Dersin Amacı Bu ders ile öğrenci; edindiği mesleki bilgi birikimini kullanarak sektörde uygulanabilir bir projeyi

Detaylı

İçindekiler. Birinci Bölüm YATIRIM KAVRAMI VE YAPILABİLİRLİK ETÜDLERİ

İçindekiler. Birinci Bölüm YATIRIM KAVRAMI VE YAPILABİLİRLİK ETÜDLERİ İçindekiler Birinci Bölüm YATIRIM KAVRAMI VE YAPILABİLİRLİK ETÜDLERİ I. YATIRIM VE YATIRIM PLANLAMASI... 1 A. YATIRIM KAVRAMI VE TANIMLAR... 2 1. Halk Dilinde Yatırım... 3 2. Ekonomi Biliminde (Makro Açıdan)

Detaylı

YORKA DÖKÜMHANE OTOMASYONU

YORKA DÖKÜMHANE OTOMASYONU YORKA DÖKÜMHANE OTOMASYONU Yorka Bilgisayar Yazılım Dan.Hiz.San.Tic.LTD.ŞTİ. Fakülte Cad. No:24 DENİZLİ 0(258) 211 66 33 211 66 43 FAX:0(258) 211 66 20 http://www.yorkayazilim.com e-mail:yorka@yorkayazilim.com

Detaylı

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü. Enerjinin Önemi? Enerji Sistemleri Mühendisi Kimdir?

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü. Enerjinin Önemi? Enerji Sistemleri Mühendisi Kimdir? Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü Enerjinin Önemi? Enerji, ekonomik ve sosyal kalkınmanın temel unsurlarından biri olması yanısıra, yaşamın sürdürülebilmesi

Detaylı

TESİS TASARIMI ve PLANLAMASI -Giriş-

TESİS TASARIMI ve PLANLAMASI -Giriş- TESİS TASARIMI ve PLANLAMASI -Giriş- Hazırlayan Yrd. Doç. Selçuk Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi - Endüstri Mühendisliği Bölümü İşletme: İnsanların ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla mal ve

Detaylı

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ SAKARYA ÜNİVERSİTESİ TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ Hafta 13 Yrd. Doç. Dr. Semra BORAN Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Sakarya Üniversitesi ne aittir. "Uzaktan Öğretim" tekniğine uygun olarak

Detaylı

METAL TEKNOLOJİSİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE KALİTE KONTROL ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

METAL TEKNOLOJİSİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE KALİTE KONTROL ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğü METAL TEKNOLOJİSİ TEHLİKELİ VE ÇOK TEHLİKELİ İŞLERDE KALİTE KONTROL ELEMANI MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2013 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde

Detaylı

UÇAK MÜHENDİSİ TANIM A- GÖREVLER

UÇAK MÜHENDİSİ TANIM A- GÖREVLER TANIM Uçak mühendisi, uçakların tasarlanması ve yapım projelerinin hazırlanması, üretilmesi, geliştirilmesi, bakım-onarımı ve işletilmesi konularında çalışan kişidir. A- GÖREVLER KULLANILAN ARAÇ, GEREÇ

Detaylı

FONKSIYONLARA GÖRE IŞLETME

FONKSIYONLARA GÖRE IŞLETME FONKSIYONLARA GÖRE IŞLETME BILGI SISTEMLERI ÜNİTE 7 GİRİŞ İşletmelerin işlerini yürütebilmeleri için tedarikçileri, müşterileri, çalışanları, faturaları, ödemeleri, mal ve hizmetleri ile ilgili birçok

Detaylı

TAM ZAMANINDA ÜRETİM (JUST IN TIME MANUFACTURING)

TAM ZAMANINDA ÜRETİM (JUST IN TIME MANUFACTURING) TAM ZAMANINDA ÜRETİM (JUST IN TIME MANUFACTURING) TAM ZAMANINDA ÜRETİM (JUST IN TIME MANUFACTURING) İstenilen zamanda İstenilen miktarda Her türlü kaynak israfını önleyecek şekilde yapılan üretim Tam Zamanında

Detaylı

Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP-Material Requirement Planning)

Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP-Material Requirement Planning) PAU ENDÜSTRİ MÜHENDİSLİĞİ IENG 318 - Üretim Planlama ve Kontrolü 1 Malzeme İhtiyaç Planlaması (MRP-Material Requirement Planning) Sipariş verme sistemleri Stok kontrolüne dayalı sipariş verme sistemleri

Detaylı

Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety

Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety Müfredat özeti International General Certificate in Occupational Health and Safety Mart 2011 Müfredat özeti - NEBOSH International General Certificate in Occupational Health and Safety (Mart 2011 spesifikasyonlarına

Detaylı

Endüstri Mühendisliğine Giriş

Endüstri Mühendisliğine Giriş Endüstri Mühendisliğine Giriş 5 ve 19 Aralık 2012, Şişli-Ayazağa, İstanbul, Türkiye. Yard. Doç. Dr. Kamil Erkan Kabak Endüstri Mühendisliği Bölümü,, Şişli-Ayazağa, İstanbul, Türkiye erkankabak@beykent.edu.tr

Detaylı

YALIN SİSTEM VE KAZANIMLARI

YALIN SİSTEM VE KAZANIMLARI YALIN SİSTEM VE KAZANIMLARI www.yalinenstitu.org.tr 1 YALIN ENSTİTÜ Yalın Düşünce AMAÇ Müşteriye mükemmel değer sunmak YÖNTEM İsraflardan arındırılmış mükemmel prosesler 2 YALIN ENSTİTÜ Değer Müşteriye

Detaylı

GRUP TEKNOLOJİSİ VE HÜCRESEL ÜRETİM

GRUP TEKNOLOJİSİ VE HÜCRESEL ÜRETİM GRUP TEKNOLOJİSİ VE HÜCRESEL ÜRETİM GRUP TEKNOLOJİSİ VE HÜCRESEL ÜRETİM Grup Teknolojisi Ve Hücresel Üretim Kavramları Grup teknolojisi oldukça geniş bir kavramdır. Üretim ve endüstri mühendisliği alanlarında

Detaylı

Aykut GÜRKAN Makine Mühendisi

Aykut GÜRKAN Makine Mühendisi Aykut GÜRKAN Makine Mühendisi Bakım nedir? İşletmede faaliyetlerin yerine getirilebilmesi için her türlü makine, ekipman ve teçhizatın belirli kurallar çerçevesinde gözden geçirilmesi, kontrol edilmesi

Detaylı

Enterprise Resource Planning - ERP - Kurumsal kaynak planlaması ya da iş letme kaynak planlaması,

Enterprise Resource Planning - ERP - Kurumsal kaynak planlaması ya da iş letme kaynak planlaması, Enterprise Resource Planning - ERP - Kurumsal kaynak planlaması ya da iş letme kaynak planlaması, işletmelerde mal ve hizmet üretimi için gereken işgücü, makine, malzeme gibi kaynakların verimli bir şekilde

Detaylı

Üretim Nedir? Üretim Planı

Üretim Nedir? Üretim Planı Uygulamalı Girişimcilik Eğitimi Üretim Planı Üretim Nedir? Mal ve hizmetleri bir dizi işlemden geçirerek biçim, zaman ve yer boyutuyla faydalı hale getirmek veya faydalılıklarını artırmaya yönelik her

Detaylı

Endüstri Mühendisliği - 1. yarıyıl. Academic and Social Orientation. 441000000001101 Fizik I Physics I 3 0 1 4 4 6 TR

Endüstri Mühendisliği - 1. yarıyıl. Academic and Social Orientation. 441000000001101 Fizik I Physics I 3 0 1 4 4 6 TR - - - - - Bölüm Seçin - - - - - Gönder Endüstri Mühendisliği - 1. yarıyıl 141000000001101 Akademik ve Sosyal Oryantasyon Academic and Social Orientation 1 0 0 1 0 1 TR 441000000001101 Fizik I Physics I

Detaylı

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ. 1. HAFTA 27.09.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN

BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ. 1. HAFTA 27.09.2012 Öğr. Gör. Serkan ÖREN BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM AUTOCAD DERSİ 1. HAFTA 1 AutoCAD, tüm dünyada başta mühendisler ve mimarlar tarafından kullanılan, dünyaca tanınan yazılım firması Autodesktarafından hazırlanan, bilgisayar

Detaylı

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB

R KARLILIK VE SÜRDÜRÜLEB ÜRETİMDE İNOVASYON BİLAL AKAY Üretim ve Planlama Direktörü 1 İleri teknolojik gelişme ve otomasyon, yeni niteliklere ve yüksek düzeyde eğitim almış insan gücüne eğilimi artıyor. Mevcut iş gücü içinde bu

Detaylı

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ

TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ Tedarik Zinciri Nedir? Hammadde temini yapan, onları ara mal ve nihai ürünlere çeviren, nihai ürünleri müşterilere dağıtan, üretici ve dağıtıcıların oluşturduğu bir ağdır. TARLADAN

Detaylı

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler

01.01.2013. İşlevsel veya Bölümsel Stratejiler. İş Yönetim Stratejileri : İşlevsel Stratejiler. Pazarlama: İşlevsel/Bölümsel Stratejiler İşlevsel Stratejiler İşletmedeki yönetim düzeylerine göre yapılan strateji sınıflamasında orta veya alt yönetim düzeylerinde hazırlanmakta ve uygulanmakta olan stratejilerdir. KURUMSAL STRATEJİLER İş Yönetim

Detaylı

ACP Yapı Elemanları Şirket Müdürü Erhan Karabağ

ACP Yapı Elemanları Şirket Müdürü Erhan Karabağ ACP Yapı Elemanları Şirket Müdürü Erhan Karabağ ACP Yapı Elemanları Şirket Müdürü Erhan Karabağ dan, Röportaj Konumuz Olan 2014 Yılı Değerlendirmeleri ve 2015 Yılı Hedefleriyle İlgili Bilgiler Aldık. Firmanız

Detaylı

1. Kalite kontrolde pazar lideri

1. Kalite kontrolde pazar lideri 1. Kalite kontrolde pazar lideri Güçlü Yönlerimiz kalite kontrolde 11 yıllık deneyim kalite kontrol alanında pazar lideri alanında uzman, tecrübeli yönetim ekibi hizmet kapsamını sürekli genişleten ve

Detaylı

ÜAS DA SUNULAN BİLDİRİLER KAPSAMINDA İMALAT İŞLETMELERİNİN ÜRETİM SORUNLARINA BAKIŞI

ÜAS DA SUNULAN BİLDİRİLER KAPSAMINDA İMALAT İŞLETMELERİNİN ÜRETİM SORUNLARINA BAKIŞI V. Ulusal Üretim Araştırmaları Sempozyumu, İstanbul Ticaret Üniversitesi, 25-27 Kasım 2005 ÜAS DA SUNULAN BİLDİRİLER KAPSAMINDA İMALAT İŞLETMELERİNİN ÜRETİM SORUNLARINA BAKIŞI Halil SAVAŞ Pamukkale Üniversitesi

Detaylı

ULAŞTIRMA HİZMETLERİ LOJİSTİK ELEMANI (2.SEVİYE) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI)

ULAŞTIRMA HİZMETLERİ LOJİSTİK ELEMANI (2.SEVİYE) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI Çıraklık ve Yaygın Eğitim Genel Müdürlüğü ULAŞTIRMA HİZMETLERİ LOJİSTİK ELEMANI (2.SEVİYE) MODÜLER PROGRAMI (YETERLİĞE DAYALI) 2008 ANKARA ÖN SÖZ Günümüzde mesleklerin değişim

Detaylı

MerSis. Bilgi Güvenliği Danışmanlık Hizmetleri

MerSis. Bilgi Güvenliği Danışmanlık Hizmetleri o MerSis Danışmanlık Hizmetleri Çalışanlarınız, tesisleriniz, üretim araçlarınız koruma altında! Bilgileriniz? danışmanlık hizmetlerimiz, en değerli varlıklarınız arasında yer alan bilgilerinizin gizliliğini,

Detaylı

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu tmmob makina mühendisleri odası TMMOB SANAYİ KONGRESİ 2009 11 12 ARALIK 2009 / ANKARA ALAN ARAŞTIRMASI II Türkiye de Kalkınma ve İstihdam Odaklı Sanayileşme İçin Planlama Önerileri Oda Raporu Hazırlayanlar

Detaylı

MİLLİ PRODÜKTİVİTE MERKEZİ Denizli Verimliliği Artırma Projesi

MİLLİ PRODÜKTİVİTE MERKEZİ Denizli Verimliliği Artırma Projesi MİLLİ PRODÜKTİVİTE MERKEZİ Denizli Verimliliği Artırma Projesi Verimlilik ve Toplam Kalite Yönetimi 10 Nisan 2010 Hatice EKSEN Uzman MİLLİ PRODÜKTİVİTE MERKEZİ MİLLİ PRODÜKTİVİTE MERKEZİ Ülke ekonomisinin

Detaylı

MALİYET YÖNETİMİ 07071060 FURKAN AKKAYA 09071007 MİHRİBAN TOPRAK

MALİYET YÖNETİMİ 07071060 FURKAN AKKAYA 09071007 MİHRİBAN TOPRAK MALİYET YÖNETİMİ 07071060 FURKAN AKKAYA 09071007 MİHRİBAN TOPRAK Üretimi gerçekleştirmek için yapılan girdilerin parasal toplamıdır. Maliyet kavramı, genel olarak, belirli bir amaca ulaşmak için katlanılan

Detaylı

Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN

Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Yönetimi -Bileşenler, Katılımcılar, Kararlar- Yrd. Doç. Dr. Mert TOPOYAN Tedarik Zinciri Bileşenleri Tedarik zincirlerinde üç temel bileșenden söz edilebilir: Aktörler: Tedarik zinciri

Detaylı

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ

İSG PLANLAMA RİSK DEĞERLENDİRME PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/6 1. AMAÇ KAPSAM: Hastanede yeni bir bölüm açarken veya devam eden bölümlerin tehlikelerinin belirlenmesi, risklerin değerlendirilmesi, İSG programlarının oluşturulması ve gerekli kontrol ölçümlerinin

Detaylı

Selçuk Üniversitesi ISSN 1302/6178 Journal of Technical-Online BİLGİSAYAR DESTEKLİ İNŞAAT MALİYET ANALİZLERİ

Selçuk Üniversitesi ISSN 1302/6178 Journal of Technical-Online BİLGİSAYAR DESTEKLİ İNŞAAT MALİYET ANALİZLERİ BİLGİSAYAR DESTEKLİ İNŞAAT MALİYET ANALİZLERİ Mustafa ALTIN Novruz ALLAHVERDI Selçuk Üniversitesi, Teknik Bilimler Meslek Yüksek Okulu, Selçuklu, KONYA, maltin@selcuk.edu.tr Selcuk Üniversitesi, Teknik

Detaylı

MÜHENDİSLİK VE MİMARLIK FAKÜLTESİ Endüstri Mühendisliği Bölümü

MÜHENDİSLİK VE MİMARLIK FAKÜLTESİ Endüstri Mühendisliği Bölümü MÜHENDİSLİK VE MİMARLIK FAKÜLTESİ Endüstri Mühendisliği Bölümü Lisans Öğretim Planı (Türkçe) - 8 YARIYILLIK LİSANS MÜFREDATI I. SEMESTER MAT111 Matematik I Calculus I 4 0 4 5 FİZ101 Fizik I Physics I 3

Detaylı

ENDÜSTRİ MÜHENDİSİ. - Her türlü yazım ve çizim aletleri, - Çeşitli elektronik aletler, - Büro makineleri (bilgisayar, hesap makinesi vb.).

ENDÜSTRİ MÜHENDİSİ. - Her türlü yazım ve çizim aletleri, - Çeşitli elektronik aletler, - Büro makineleri (bilgisayar, hesap makinesi vb.). TANIM Üretimin girdileri olan hammadde, yardımcı malzeme, enerji, makine ve işgücü gibi kaynakların en verimli şekilde kullanılması ve kalitesi yüksek, maliyeti düşük ürün elde edilebilmesi için planlama

Detaylı

KOSGEB DESTEKLERİ NEVŞEHİR TİCARET VE SANAYİ ODASI

KOSGEB DESTEKLERİ NEVŞEHİR TİCARET VE SANAYİ ODASI KOSGEB DESTEKLERİ NEVŞEHİR TİCARET VE SANAYİ ODASI KOSGEB DESTEKLERİ GENEL DESTEK PROGRAMI Programın Gerekçesi: Proje hazırlama kapasitesi düşük KOBİ ler ile KOSGEB hedef kitlesine yeni dahil olmuş sektörlerdeki

Detaylı

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ

ÇEVRE BOYUTLARININ DEĞERLENDİRİLMESİ PROSEDÜRÜ SAYFA NO 1/7 1. AMAÇ VE KAPSAM: Bu prosedürün amacı, TOTM nin faaliyetlerinin ve hizmetlerinin çevre güvenliği üzerinde gerçek veya potansiyel olarak önemli etkileri olabilecek çevresel boyutlarının (yönlerinin),

Detaylı

YAPI LABORATUVARI TEKNİSYENİ

YAPI LABORATUVARI TEKNİSYENİ TANIM Yapının inşaası süresince, inşaata ait agrega, çimento, alt yapı, beton ve zemin deney ve uygunluk kontrollerini laboratuvar ortamında inşaat mühendisi ve inşaat teknikeri gözetimi altında yapan

Detaylı

RİSK ANALİZ PROSEDÜRÜ

RİSK ANALİZ PROSEDÜRÜ 1.AMAÇ Karacabey Devlet Hastanesi faaliyetleri sırasında oluşabilecek potansiyel tehlikelerin ve bunlara ilişkin risklerin belirlenmesi, böylelikle beklenen veya olası risklerin kontrol altına alınmasına

Detaylı

PERFORMANS YÖNETĐMĐ. Hedefe Odaklı Çalışma ve Yetkinlik Yönetimi.

PERFORMANS YÖNETĐMĐ. Hedefe Odaklı Çalışma ve Yetkinlik Yönetimi. PERFORMANS YÖNETĐMĐ Kurumların yapısına uygun performans yönetimi sistemini esnek yapı sayesinde Đnsan Kaynakları uygulaması içinde tanımlayarak takip edebilme Performans kayıtlarını yöneticilere e-posta

Detaylı

Tedarik Zincirlerinde Yer Seçimi Kararları (Location Decisions)

Tedarik Zincirlerinde Yer Seçimi Kararları (Location Decisions) Tedarik Zincirlerinde Yer Seçimi Kararları (Location Decisions) Öğr. Üyesi: Öznur Özdemir Kaynak: Waters, D. (2009). Supply Chain Management: An Introduction to Logistics, Palgrave Macmillan, New York

Detaylı

MAKİNE MÜHENDİSİ. Bir makine mühendisi üç ana işlevi üstlenir; - Tasarlama - Üretim yönetimlerini geliştirme - Üretimi planlama ve uygulama

MAKİNE MÜHENDİSİ. Bir makine mühendisi üç ana işlevi üstlenir; - Tasarlama - Üretim yönetimlerini geliştirme - Üretimi planlama ve uygulama TANIM Her türlü mekanik sistemin, makinenin, makine elemanlarının belirli kriterler çerçevesinde tasarımını yapan, geliştiren, üretimini planlayan, üretim teknolojilerini geliştiren, sistemler arası ilişki

Detaylı

MİKROTEST ŞİRKETLER GRUBU;

MİKROTEST ŞİRKETLER GRUBU; MİKROTEST ŞİRKETLER GRUBU; Kuruluşundan Bugüne Öncelikli Hedefi; Trend İzleyen Değil,Belirleyen Olabilmek Ve Farkli Olani Sunabilmektir.Amaci İse Gerçek Anlamda Güç,Düşünce Ve Hedef Birliği Üzerine Kurulmuştur.

Detaylı

TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU ARAŞTIRMA-GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ KOSGEB DESTEK PROGRAMLARI

TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU ARAŞTIRMA-GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ KOSGEB DESTEK PROGRAMLARI 1 TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU ARAŞTIRMA-GELİŞTİRME MÜDÜRLÜĞÜ KOSGEB DESTEK PROGRAMLARI Mart 2011 - Antalya 2 KOSGEB ORGANİZASYONEL YAPISI KOSGEB, Sanayi ve Ticaret Bakanlığı ile ilgili

Detaylı

KOBİ Proje Destek Programı

KOBİ Proje Destek Programı DESTEKLERİ KOBİ Proje Destek Programı PROGRAMIN AMACI VE GEREKÇESİ İşletmelere özgü sorunların işletmeler tarafından projelendirildiği ve projelendirilen maliyetlerin desteklenebildiği bir programa ihtiyaç

Detaylı

TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ

TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ TÜPRAŞ HAM PETROL ÜNİTESİNDE ENERJİ ve EKSERJİ ANALİZİ Başak BARUTÇU, Nüket YAPII, Zehra ÖZÇELİK Ege Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Kimya Mühendisliği Bölümü, Bornova İzmir e-posta: zozcelik@bornova.ege.edu.tr

Detaylı

İNSAN KAYNAKLARI UZMANI (YÖNETİCİSİ)

İNSAN KAYNAKLARI UZMANI (YÖNETİCİSİ) İNSAN KAYNAKLARI UZMANI (YÖNETİCİSİ) TANIM İşletmede çalışacak insan kaynağının sayısını ve niteliğini belirleyerek, insan kaynağının başarısını, moralini, motivasyonunu ve uyum düzeyini artırıcı çalışmaları

Detaylı

DEPO TASARIMI. Mehmet TANYAŞ

DEPO TASARIMI. Mehmet TANYAŞ DEPO TASARIMI Mehmet TANYAŞ Hiyerarşik Depo Tasarımı Hiyerarşik depo tasarımı metodolojisinde; Depo tasarımı problemleri stratejik, taktik ve operasyonel olarak 3 hiyerarşik seviyede ele alınmıştır. Her

Detaylı

BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı. Faaliyet GA1.3

BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı. Faaliyet GA1.3 ENPI-Karadeniz Havzasında Sınır Ötesi İşbirliği Programı 2007-2013 BSBEEP Karadeniz Havzası Binalarda Enerji Verimliliği Planı GA1: Mevcut Dış Durumun Analizi Veri ve Bilgi Toplanması ve Dağıtılması Faaliyet

Detaylı