I. KEMOTERAPİ ALAN HASTADA ve SİZDE GÖRÜLEBİLECEK FİZİKSEL YAKINMALAR

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "I. KEMOTERAPİ ALAN HASTADA ve SİZDE GÖRÜLEBİLECEK FİZİKSEL YAKINMALAR"

Transkript

1 I. KEMOTERAPİ ALAN HASTADA ve SİZDE GÖRÜLEBİLECEK FİZİKSEL YAKINMALAR Aşağıda görülebilecek yakınmalar hastalarınızda görülebilecek yakınmalardır. Bazen bireylerde; - Enfeksiyon - Kanamaya yatkınlık - Kansızlık - Yorgunluk - Kilo kaybı - İştahsızlık - Tat alma ve koku hissinde değişimler - Ağız yaraları (aft - stomatit) - Bulantı ve kusma - Kabızlık - İshal - Aşırı beslenme - Saç kaybı - Kaşıntı - Cinsel fonksiyonlarda bozukluk - Keyifsizlik, üzüntü hali - İdrar değişiklikleri - Ağrı - Uykusuzluk - Öz bakımda eksiklik gibi belirtilerden bir veya birkaç tanesi görülebilir ve şiddeti bireyden bireye göre değişebilir. Bakım verdiğiniz sürede sizde - Yorgunluk 1

2 - Keyifsizlik, üzüntü hali - Kilo kaybı - Kabızlık - İshal - Aşırı beslenme - Ağrı - Uykusuzluk - Öz bakımda eksiklik - Beden sağlığının korunmasında yetersizlik gibi yakınmalardan bir veya birkaç tanesi görülebilir. Aşağıda sizde ve bakım verdiğiniz bireyde oluşabilecek yakınmaların azaltılmasına yönelik önerilerimiz yer almaktadır: KEMOTERAPİ Kemoterapi; normalden fazla bir oranda hızla çoğalan anormal hücrelerin büyüme ve çoğalmalarını durdurmayı veya tamamen yok etmeyi amaçlayan, doğal ya da yapay maddelerden oluşan ilaçlar ile yapılan tedavilerin tümünü içine alan bir tedavi yöntemidir. 2

3 Hastanız 1. KEMOTERAPİDEN 24 SAAT ÖNCE a. Bol sıvı almalı. b. Hafif yemek yemeli. c. Gece iyi uyumalı. 2. KEMOTERAPİ GÜNÜ a. Hasta sakin bir odaya alınmalı. b. Beklerken rahat bir pozisyon alması sağlanmalı. c. Tedaviye gelirken hafif yiyecekler yemesi sağlanmalı. ENFEKSİYON Tedaviye bağlı olarak dolaşımdaki beyaz küre (lökosit) değerlerinde ortaya çıkabilecek düşüklüğe bağlıdır. Hastanızın beyaz küre (lökosit) değerlerinin düşük olup olmadığı doktorunuz tarafından söylenecektir. Hastanızın enfeksiyona olan yatkınlığını azaltmak veya en aza indirgemek için aşağıda verilen önerileri uygulamaya çalışınız. 3

4 Hastanızın beyaz küre (lökosit) değerleri düşük ise onu enfeksiyondan korumak için; * Yemek hazırlarken ve yemeklerden önce, yemeklerden ve tuvaletten sonra ellerini yıkaması için hastanıza gerekli uyarıları verin, * Evde kalıp veya sıvı sabun yerine toz sabun veya küçük sabun parçaları kullanın, *Bütün durgun su kaynaklarında mikrop üreyebileceği için; - Evdeki çiçek vazolarında kullanılan her bir litre su için bir çay kaşığı çamaşır suyu, - Solunum gereçlerinde kullanılan her bir litre su için bir çay kaşığı sirke kullanın. Olası enfeksiyon kaynaklarından hastanızı korumak için * Uçuk, grip gibi bulaşıcı hastalığı olan kişilerle beraber olmaktan kaçının, * Hastanın bulunduğu ortamda ev hayvanlarının bulunmamasını sağlayın, * Hastanın bulunduğu ortamda çiçekler ve ev bitkilerinin bakımından sakının, * Sigara içiyorsa bırakmasını sağlayın, * İlaçları önerildiği gibi kullanmasını ve yan etkilerini gözlemesini sağlayın. 4

5 Hastanızın beslenmesinde dikkat etmeniz gereken kurallar * Kabuksuz meyveler, çiğ sebzeler, soğuk et dilimleri (salam, sosis...), çiğ köfte, çiğ pastırma gibi çiğ et ürünlerinden, kaymaksız süt veya yeterli temizlenmeyen süt kullanımından kaçının, * Lökositlerin düşük olduğu dönemlerde taze sebze meyve, açıkta satılan gıda kullanımından kaçının ve gerekirse de haşlayarak tüketin, * Meyvelerin kesilip, doğrandıktan sonra hemen tüketilmesine özen gösterin, * Yiyeceklerin iyi pişirilmesini sağlayın (düdüklü tencerede), * Asitli ve baharatlı yiyecek tüketimi ağız mukozasında tahrişe neden olabileceği için sakının, * Herhangi bir engel olmadığı belirtilmişse, günde en az 2 3 litre (10 15 su bardağı su) sıvı alımı sağlayın. HASTADA GÖRÜLEN TÜM OLASI BULGULAR YÖNÜNDEN HASTAYI İZLEYİN, GÖZLEYİN VE KAYIT TUTUN. 5

6 KANAMAYA YATKINLIK Tedaviye bağlı olarak; dolaşımdaki kan pulcukları (trombosit) değerlerinde düşüş olması ile ortaya çıkan bir durumdur. Hastanızın trombosit değerlerinin düşük olduğu doktorunuz tarafından söylenmişse kanamaya olan yatkınlığını azaltmak veya en aza indirgemek için aşağıdaki önerileri uygulamaya çalışınız: Hastanızın deri bütünlüğünün korunması için * Elektrikli traş makinesi kullanmasını, * Tırnak bakımı için bir tırnak törpüsü kullanmasını, * Dar giysilerden, kaba kumaşlardan, naylonlu giysilerden kaçınmasını * Sıcak banyolardan ve güneşte kalmaktan kaçınmasını Hastanızın ağız bütünlüğünü koruması için * Asitli, baharatlı, aşırı sıcak ve soğuk, sert gıdalar tüketmekten kaçınmasını, * Dudaklarının çatlamaması için vazelin veya kakao yağı ile nemlendirmesini, * Küçük bir diş fırçasını ılık suda yumuşattıktan sonra dişetlerini temizlemesini, * Ağız boşluğunu temizlemek için tahriş etmeyen önerilen gargaraları, yumuşak bir hareketle kullanmasını 6

7 Hastanızın mide ve bağırsak sisteminin bütünlüğünün korunması için * Sakıncası yoksa günde 2-3 litre (10-15 su bardağı) sıvı içmesini * Kabız kalmamaya özen göstermesini, * Gerekirse doktorun önerisi ile dışkı yumuşatıcılar kullanmasını, * Rektal bölgeyi ilgilendiren girişimlerden kaçınmasını (lavman, fitil, rektal dereceler<) 7

8 Hastanızın solunum yollarının bütünlüğünün korunması için * Kuvvetli sümkürmekten ve hapşırmaktan kaçınmasını, * Burnunu tahriş edecek girişimlerden kaçınmasına DİKKAT EDİN. Genel olarak hastanızın * Fiziksel yaralanma olasılığı yüksek ve yorucu olan aktivitelerden kaçınmasını, * İhtiyaç duyduğunda çevresindeki kişilerden yardım almasını, * Eğilirken uygun pozisyon almasını ve ağır yükler kaldırmaktan kaçınmasını, * Eğer kullanıyorsa alkol ve tütün alımından kaçınmasını, * Aktivite, dinlenme ve uyku dönemlerini planlamasını, * Kanama olasılığını artıracak ilaçların (aspirin ve türevleri) kullanımından kaçınmasını, 8

9 * İstenmeyen kanama, enfeksiyon, ateş durumlarında kolaylıkla ulaşabileceği doktor veya hemşirenin telefonunu bilmesini ve öğrenmesini, * Sağlık hizmeti veren kuruluşlara nasıl ulaşacağını bilmesini KANSIZLIK Kandaki alyuvarların (eritrositlerin) azalması kansızlık (anemi) olarak adlandırılır. Bu durum halsizlik, çabuk yorulma, çarpıntı, baş dönmesi ve nefes darlığına neden olabilir. Hastanızda kansızlık (anemi) olduğu doktorunuz tarafından söylendiği takdirde kansızlık bulgularını azaltmak veya en aza indirgemek için aşağıda size verilen önerileri uygulamaya çalışınız: * Hastanızın kansızlık belirti ve bulgularını (nefes kesintisi, solgunluk, çarpıntı, baş dönmesi gibi) öğrenmesini, 9

10 * Enerji tüketimini en aza indirgemek için hareketlerindeki öncelikleri saptamasını, * Herhangi bir aktivite yaparken örneğin yürürken belirli aralıklarla dinlenme dönemleri saptamasını, * Yeşil yapraklı sebzeler ve meyveyle beslenmesini arttırarak besinlerden alınan demirden vücudunun yararlanmasını, * Eğer sakıncası yoksa pekmez, kırmızı et ve karaciğer gibi demir açısından zengin gıdalar almasını, * Doktor önerisine göre; verilen demir ilaçlarını düzenli almasını, * Dengeli bir diyet sürdüremiyorsa doktor ve diyet uzmanının önerisine göre besin ilaveleri almasını, * Gerek duyduğu durumlarda yardım almasını 10

11 YORGUNLUK Yorgunluk; çoğu kez hastalığa, hastalığın tedavisine, kansızlığa bağlı olarak gelişebilir. Tedaviye bağlı olarak gelişen yorgunluk tedavi planı bittiğinde kademeli olarak azalır. Sizde ortaya çıkan yorgunluk nedenleri ise daha farklıdır. Sevdiğiniz birinin kanser tanısı almasıyla beraber, sizin de hayattaki rolünüz değişir ve daha önce uğraşmak zorunda olmadığınız için nasıl yapılacağını bilmediğiniz birçok günlük işle karşı karşıya kalırsınız. Ev, hastane veya parasal işlerle uğraşmak ve hepsini bir anda yüklenmek zorunda kalmak oldukça zor ve yorucudur. Bunların hepsinin aynı mükemmellikte yürümesi imkânsızdır. Bu nedenle asla suçluluk duyup neden başaramıyorum duygusuna kapılmamalısınız. Bunun yerine işleri önem sırasına koymak, tek bir işe odaklanıp sırası geldikçe diğerlerine bakmak ve diğer aile bireylerinden yardım almak sizi rahatlatır. Hastanızda ve sizde oluşan yorgunluğu azaltmak için aşağıda size verilen önerileri uygulamaya çalışınız: Hastanız ve sizin günlük yaşam içinde dikkat etmeniz gereken kurallar; * Yorgunluğun günlük yaşamınız üzerine olan etkilerine ilişkin duygularınızı ifade edin, * Yorulduğunuz zaman dinlenin, * Alışılmış yaşam biçiminizi koruyun, ancak aktiviteleri enerji düzeyinize göre ayarlayın, * Aktiviteler arasında bir öncelik sırası belirleyin, * Aktivitelerinizde en çok hoşlandığınız aktivitelere yer verin, * Etkili baş etme becerilerini (paylaşma, gevşeme teknikleri...) öğrenin, 11

12 Özellikle hastanızın * Tedavisinden önce ve sonra kendisine dinlenme dönemleri ayırmasını, * Sabahları geç kalkmasını ve geceleri olabildiğince erken yatmasını Hastanız ve siz enerjinizi etkin bir şekilde kullanmanın yollarını öğrenin; * Çalışırken kullanabileceğiniz objeleri ulaşılabilir konumda yerleştirin, * Atlama-sıçrama veya uzanma, gidip gelme ve merdiven inip çıkma gibi aktiviteleri azaltın, * Güç işleri bütün haftadaki günlere yayın, * Günlük ev işlerini ailedeki veya çevrenizdeki başka kişilere yöneltin veya başka işlerle takas edin, * Alışılmış dinlenme ve uyku dönemlerini mutlaka koruyun, * Akşam belli bir saatten sonra kafein içeren besin ve yiyeceklerin alımından kaçının, * Yardım almak için toplumsal hizmetlerden (yakın akraba çevresi, yemek servisi, temizlik hizmetleri...) yararlanın, * Sorumluluklarınızın bir kısmını yakın akraba çevresi veya dostlarınızla paylaşmaktan kaçınmayın, 12

13 * Yakın çevrenizde size yardımcı olmak isteyip te ne yapacaklarına karar veremeyenler olabilir. Bu nedenle iş bölümü düzenlemesi yapın. KİLO KAYBI Yetersiz besin alımına, hastalığa ve tedavinin yan etkilerine bağlı olarak gelişebilir. Bireyden bireye göre şiddeti değişebilir. Hastanızda ve sizde oluşan kilo kaybını önlemek için aşağıdaki önerileri dikkate alınız. Hastanızın * Günlük olarak kilo takibi yapmasını (aynı saatte ve aynı giysi ile), * Vitamin, mineraller ve özellikle demir ile proteinden zengin gıdalarla beslenmesini, * Toplam kalorisinin %50'sini karbonhidratlardan ve %30'unu ise yağlardan %20 sini proteinlerden almasını, * Yanında sürekli su bulundurması ve sakıncası yoksa bol sıvı almaya devam etmesini, * Az az ve sık sık yemek yemesini, * Bulantı nedeniyle yemek yiyemiyorsa buna yönelik önlem almasını, * Evde çok ve değişik çeşit yemek bulundurarak yeme olasılığını arttırmayı, * İştahının sıklıkla en fazla olduğu sabah öğününü günün en büyük öğünü olarak yapmasını, * İştahını artıracak uygulamalarda (sohbet etmek, müzik dinlemek..) bulunmayı denemesini 13

14 Siz * Günlük olarak kilonuzu tartın, * Besinlerin koku ve tadını değiştirmek için çeşitli baharatlar kullanın, * Yemek öncesi dinlenin, * Besinleri yemeden önce ve sonra dişlerinizi fırçalayın, * Az ve sık aralarla yemek yiyin, * Hastanıza ait hoşlanmadığınız işlemleri yemek öncesi yapılmayacak şekilde planlayın, * Yemek yerken hoş ve sizi rahatsız etmeyecek bir ortam TAT ALMA ve KOKU HİSSİNDE DEĞİŞİMLER Tat değişimleri; hastalığa, tedaviye, sosyal ve duygusal faktörlere bağlı olarak gelişebilir. Tedavi sonrası düzeleceğini bilmelisiniz. 14

15 Tat alma bozukluklarını önlemek için hastanızın * Tedaviden 1 2 saat önce veya tedaviden 3 saat sonraya kadar yemek yememesini, * Tedavi sonrası tedavi öncesindekilerle aynı olan veya sevdiği yiyecekleri yemesini, * Tedavi öncesinde ve tedavi sırasında eğer şeker hastası değilse hoş aromalı şekerler veya kraker yemesini Siz ise yemek yaparken * Fesleğen, kekik, biberiye, defneyaprağı gibi lezzet verici öğelerle yiyecekleri tatlandırmayı, * Ekşi besinler daha lezzetli gelebileceğinden, portakallı kek veya limonatayı DENEYİN. Ağız mukozasının kurumasını önlemek için hastanızın; * Gün boyunca su ve meyve suları almasını, * Dudaklarını nemlendirmesini, * Şekerleme veya pastil emmesini, * Isı kaynaklarının yanına su koymasını veya nemlendiriciler kullanarak havayı nemlendirmesini 15

16 * Ağızda yara oluşumunu olabildiğince ÖNLEYİN. Bunu önlemek için hastanızın * Dişlerini mutlaka her yemek sonrası ve yatmadan önce küçük ve yumuşak bir fırçayla fırçalamasını, * Alkol ve sigaradan uzak durmasını, * Ağız mukozasına zarar veren ekşi ve asitli, çok sıcak içecekler ile kuru ve sert yiyeceklerden (kraker, tost, ekmek kabuğu v.b) uzak durmasını, * Bol bol sıvı almasını, * Yemeklerden sonra ve yatmadan önce bir su bardağına bir çay kaşığı karbonat (yemek sodası) koyarak, bununla ağzını düzenli olarak çalkalamasını, * Doktoru tarafından ağız yaraları için önerilen gargaraları düzenli olarak kullanmasını 16

17 Yemek yerken tat hissini arttırmak için * Her öğünde hastanıza farklı görünüm ve türde yiyecekler hazırlayın, * Yemek yenilen ortamı çiçekler veya müzik ile güzelleştirin, * Sevdiği yiyecekleri sürekli bulundurun, * Yiyecekleri iyi çiğnemesi için hastanıza arada uyarılar verin. Hastanız ağzında acı veya metalik bir tat hissediyorsa * Yiyeceklerin uygun porselen tabaklarda yenmesini sağlayın, * Nane ve dondurma yemesini ve şekersiz sakız çiğnemesini önerin. Hastanızın ağzındaki hoş olmayan tadı azaltmak veya geçirmek için * Ağızda kötü tat oluşturan yiyecekler yerine hoşlandığı yiyecekleri almasını 17

18 * Tat duyusunu etkileyeceğinden çevredeki hoş olmayan kokuları KONTROL ALTINA ALIN. AĞIZ YARALARI (AFT - STOMATİT) Kemoterapide kullanılan ilaçların yan etkisine bağlı olarak ağızda evre evre gelişen iltihabi bir durumdur. Kemoterapi alımından 7 10 gün sonra başlar ve 3 4 hafta içinde geçer. Bu durumu en aza indirgemek için aşağıdakileri uygulayınız. * Tedavi öncesi diş kontrolünü yaptırın ve tedavi başlamadan en az 14 gün önce diş sorunlarının çözümünü * Diş protezi kullanıyorsa ağzına iyice oturup oturmadığını kontrol edin ve protezin her yemek sonrası çıkarılarak temizlenmesini, * Hastanızın her gün ağzını bir ayna karşısında günde en az bir kez renk, nemlilik, beyaz veya kırmızı lekelerin varlığı yönünden gözlemesini, * Ağzında hissettiği yanma, ağrı gibi bulgular yönünden dikkatli olmasını 18 ÖNERİN.

19 * Özellikle B ve C vitaminleri gibi vitamin ve ayrıca proteinden zengin bir diyetle beslenmesini, * Alkol ve tütün kullanımından kaçınmasını, * Soğuk veya oda sıcaklığındaki besinleri kullanmasını Hastanızın günlük beslenmesinde dikkat etmeniz gereken kurallar aşağıda belirtilmiştir; * Fazla sıcak, soğuk, baharatlı veya asitli, sert veya pürtüklü yiyecekleri yemekten kaçınmasını, * Katı yiyecekleri tadına uygun sıvılarla sulandırarak lokmayı kolay yutmasını, * Protein, vitamin ve demirden zengin yiyeceklerle beslenmesini, * Dengeli beslenemiyorsa dışarıdan besin ilaveleri (Ensure, Prosure, Forticare, Oral İmpact v.b...) almasını, * Akşam belli bir saatten sonra kafein içeren besin ve yiyeceklerin (kahve, kola...) alımından kaçınmasını, 19

20 * Öğünlerde az miktarlarda yemesini ve sık aralarla (günde beş-altı öğün) beslenmesini Hastanız ağız bakımını yaparken * Günde en azından dört kez, her yemekten sonraki 30 dakika içerisinde ve gece yatarken ağız bakımı yapmasını, * Dişlerini yumuşak naylon-kıllı bir diş fırçası ile fırçalamasını, * Fırçalama işlemi öncesi, fırçanın yumuşamasını sağlamak için ılık suda ıslatılmasını, * Fırçalama işlemi bittikten sonra fırçayı iyice yıkamasını, kapalı bir saklama kabında saklamasını, * Dişleri fluorid içeren bir diş macunu ile veya karbonatlı (yemek sodası) su ile fırçalamasını 20 * Fırçalama sırasında ve sonrasında aşağıda önerilen sıvılardan birini kullanarak ağzını iyice çalkalamasını sağlayın: - Tuzlu su (500 ml de 1 çay kaşığı) - Karbonatlı (yemek sodası) su (500 ml de yarım çay kaşığı)

21 - Tuz (1 çay kaşığı), kabartma sodası (yarım çay kaşığı) ve su (500 ml) karışımı Hastanızın * Ağız temizliği amacı ile ağzında yara yoksa limon suyu veya gliserin içeren sıvılar kullanmasını, * Sadece yumuşak besinlerle beslenmeyip, uygun sertlikte besinler yiyerek çiğneme fonksiyonunu sürdürmesini, * Diş protezi kullanıyorsa tam olarak oturup oturmadığını kontrol etmesi ve protezleri günlük hazırlanan bir solüsyon içinde saklamasını, * Sakıncası yoksa günde 2 3 litre (10-15 su bardağı) sıvı içmesini 21

22 BULANTI ve KUSMA Bulantı ve kusma tedaviye bağlı olarak gelişen bir bulgudur. Tedavi sonrası oluşabilecek bulantı ve kusma çoğunlukla kemoterapiden sonraki ilk 1 6 saat, bazen de tedavi sonrası saat sonrasında ortaya çıkabilir. Hastanızdaki bulantı şikayetlerini azaltmak için * Sıvı bir diyet uygulamasını, * Bulantı dönemlerinde yumuşak yiyecekler (patates, elma püresi<) yemesini, * Tatlı, yağlı, çok tuzlu, baharatlı veya ağır kokulu yiyeceklerden kaçınmasını, * Eğer ağzında yara yoksa bulantıyı bastırmak için limonlu, ekşi yiyecekler yemeyi denemesini, * Şeker hastalığı yoksa meyve aromalı şekerler yemesini (Örn: sert ve yumuşak naneli şekerler veya ekşi şekerler vs<) 22

23 Genel olarak hastanızın * Bulantısını başlatabilecek uyarılardan, görüntü, ses veya kokulardan kaçınmasını, * Aşırı bulantı dönemlerinde uyumasını, * Sabah uyandığında bulantı hissediyorsa, ilk önce önerilen bulantı kesici ilacı kullanmasını, daha sonra kalkmadan önce dakika yatakta dinlenmesini, * Sürekli kusma durumunda 4 8 saatlik süre içinde bir şeyler yemekten kaçınmasını, * Son kusmadan sonraki 2 3 saat içinde büyük miktarlarda sıvı almaktan kaçınmasını ve daha sonra kola, açık çay, gazoz gibi içecekler almasını, * Bulantı dönemlerinde sevdiği yiyecekleri almaktan kaçınmasını, * Bulantı ve kusma ilaçlara rağmen sürüyor ve sıvı alımına engel oluşturuyorsa doktorunuzla temasını 23

24 Bulantı ve kusmayı azaltmak için hastanızın dikkatini başka yöne çeken etkinliklerden yararlanmasını sağlayın * Müzik dinlemek * Televizyon izlemek * Kitap okumak * Hobileri ile uğraşmak * Dayanabileceği türden egzersizleri yapmak gibi< Kemoterapi sonrası yapılan AYAK MASAJI bulantı ve kusmayı baskılamaktadır. Bunun için; * Masaj yaparken kapalı ve loş bir ortamı tercih ediniz, * Mümkünse kendi yatağınızı seçiniz ve rahat bir pozisyon alınız, * Masaja başlamadan önce ellerinizi ısıtınız, * Ellerinizi bitkisel içerikli olan bir masaj yağı ile yağlayınız, * Masajı saat yelkovanı yönünde ve saat yelkovanına ters yönde yapınız, * Masajı parmaklarınızla küçük dairevi hareketler şeklinde parmaklar bitişik bir durumda derin ve yüzeyel kasları, ayak bileği ve ayak parmaklarını da içine alacak şekilde uygulayınız, 24

25 * Masaj yaparken her iki eli de kullanarak ayağı kavrayınız ve sıkıştırma, yükseltme gibi ritmik hareketlerde bulununuz, * Ayak masajını her ayak için 5 dakika olmak üzere toplam 10 dakika süre içinde bitiriniz, * Masaj sonrasında hastanın rahatlayıp rahatlamadığını not ediniz. KABIZLIK Kabızlık hastalığa, tedavide kullanılan bazı ilaçlara, diyetle yeterli miktarda lif ve sıvı alınamamasına veya psikolojik faktörlere bağlı olarak gelişebilir. Kabızlık, dışkılama sıklığının azalması, sert dışkılama ve ağrılı-rahatsız edici dışkılama olarak tanımlanmaktadır. Kabızlığı önlemek için * Boşaltım için yeterli zaman ayırmasını, * Her öğünde meyve suyu içilmesi veya meyve (üzüm, hurma, erik...) yemesini, * Dışkılamayı denemeden önce sıcak içecekler içip, gevşeme egzersizleri yapmasını, * Öğünleri hep aynı zamanda yemesini, * Herhangi bir sakıncası yoksa günde 8 10 bardak veya daha fazla sıvı içmesini, * Boşaltımını alışılan ortamda yapmasını, * Günlük besinlerle alınan posalı yiyecek (kuru baklagiller, komposto, kepek ekmeği, patlamış mısır, kabuklu ve çekirdekli çiğ meyveler, kuru üzüm, hurma) miktarını arttırmasını, 25

26 * Kabızlığa neden olacak katı gıda alımından kaçınmasını, * Kahve alımını günde 2 fincanla sınırlamasını, * Fiziksel aktivitenin arttırılmasını, * Boşaltım yaparken uygun pozisyon alması (yarı çömelir pozisyon) ve karnın alt bölümüne masaj yapmasını, * Gerekli ise doktorun önerisine göre dışkı yumuşatıcılar kullanılmasını İSHAL İshal hastalığa, uygulanılan tedaviye, enfeksiyona, strese, alınan besin ilavelerine, çeşitli sosyal ve kültürel faktörlere bağlı olarak gelişebilir. İshalin nedeni kemoterapi ilaçlarının bağırsakta oluşturduğu hasar sonucu mikroplara karşı azalan dirençtir. İshal bulgularını azaltmak veya en aza indirgemek için aşağıda size verilen önerileri uygulamaya çalışınız: * Dışkılama sayısını takip edip, kaydediniz. * Dışkının rengini ve biçimini, kan ve sümüksü yapı içerip içermediğini kontrol edip, doktorunuza haber veriniz. * Kilo takibi yaparak, kilo kayıplarını doktorunuza iletiniz. * Naylon yerine pamuklu iç çamaşır kullanmayı tercih ediniz. 26

27 Bakım verdiğiniz kişi ve siz, protein ve kaloriden yana zengin bir diyetle beslenin; * Süzme peynir, krem peynir veya hafif işlenmiş peynir, * Yumurta (sahanda olmayacak), * Az yağlı kaynatılmış süt, yoğurt, * Balık, tavuk, yumuşayıncaya kadar pişirilmiş ızgara veya rosto, biftek, et suyu, * Makarna, pilav, beyaz ekmek, rafine un, kaynatılmış veya ezilmiş patates * Kaynatılmış hafif sebzeler, havuç, bezelye, patates, kabak gibi yiyeceklerden oluşmuş öğünlerin planlanmasını * Besinleri uygun koşullarda hazırlanması, pişirilmesi ve saklanılması gibi konulara gerekli önemin verilmesini, * Güçsüzlük ve yorgunluk gibi belirtiler görüldüğünde potasyum içeren (patates, avokado, muz, turunçgiller...) gıdaların alınmasını, * Her gün en azından 2 3 lt sıvı alınması ve bu ihtiyacın sadece sudan değil, açık çay, maden suyu ve meyve sularından da faydalanarak ( elma, nar<) giderilmesini, 27

28 * Küçük ve sık öğünlerle beslenilmesini, * Her dışkılamadan sonra ılık su ve sabunla taharet alınıp, kurulamasını, * Anüs çevresinde yara, kızarıklık veya çatlak fark edilmesi halinde doktorunuza bildirilmesini, * Gerekirse doktor önerisine göre uygun ilaçların kulanımını AŞIRI BESLENME DURUMUNDA YAPILACAKLAR Yiyecek alışkanlıklarınızı sorgulayın * Tükettiğiniz besin miktarının ve tiplerini belirleyin; size uygun olmayanları olabildiğince diyetinizden çıkarın, Yemek yerken * Ne zaman, nerede ve niçin yediğinizin, * Yemeden önceki duygularınızın, * Yemek yerken başka bir şeyle ilgilenme durumunuzun 28 FARKINA VARIN.

29 * Uygun yemek yeme davranışı geliştirin. * Evde yemek için özel bir ortam yaratın. * Televizyon seyrederken, okurken veya herhangi bir aktivite yaparken yemek yemeyin. * Yemekten önce bir bardak su için. * Yemeklerde küçük tabaklar kullanın. * Yavaş yavaş yiyin ve uygun şekilde çiğneyin, * Yemek aralarında çiğnenmesi gereken (elma, havuç) besinlere YER VERİN. SAÇ KAYBI (Alopesi) Kemoterapötik ilaçlar; saçların zayıf ve kolay kırılmasına, dökülmesine neden olur. Saç dökülmesi her zaman olmayan ancak sıklıkla görülen bir durumdur. Genellikle geçici bir durumdur. Saçın tekrar uzaması, tedavi bitiminden hemen sonra başlar. Ancak saç renginde ve yapısında değişiklikler görülebilir. Saçlarla birlikte vücudunuzun diğer tüylü bölgelerinde de dökülmeler görülebilir. Tedavi sonrası gelişebilecek saç kaybını azaltmak veya tekrar büyüme başladığında saçı korumak için aşağıdaki önerileri uygulayınız: 29

30 Hastanızın * Saçlarını 3 veya 5 günde bir yıkamasını, * Saçı yıkarken cildi tahriş etmeyen bir şampuan (bebe şampuanı) kullanmasını, * Fazla şampuan kullanımından kaçınmasını, * Şampuanlamanın ardından saça, saç kremi uygulaması ve bol suyla durulamasını, * Saçı aşırı fırçalama ve taramadan kaçınmasını, * Saçı atkuyruğu şeklinde gergin toplamamasını Hastanızın * Saçının doğal olarak kurumasını ve elektrikli saç makinesi kullanımını azaltmasını, * Saçın kırılganlığını arttıran saç spreyleri, saç bantları ve tokaları, saç boyaları ve kalıcı solüsyonların kullanımından kaçınmasını * Uyurken saçların karışmasını önlemek için saten yastık kılıfı ve saç filesi kullanmasını ÖNERİN. * Saç kaybını gizlemek için şapka, peruk, eşarp kullanması için CESARETLENDİRİN. * Peruk kullanmayı düşünüyorsa peruğunu saç kaybından önce seçmesini, * Kaş ve kirpiklerinin dökülmesi hastayı rahatsız ediyorsa kaş kalemi ve takma kirpik kullanmasını ÖNERİN. 30

31 KAŞINTI Hastalığın kendisine, cildin tahrişine, su alımının azalmasına ve tedavide kullanılan ilaçlara bağlı olarak gelişebilir. Tedavi sonrası gelişebilecek kaşıntının daha ileri boyutta cilt bütünlüğünü bozmaması için aşağıdaki önerileri uygulayınız. Hastanızın, * Kaşınan bölgesini tırnakları ile kaşımasının tehlikelerini anlatın ve önleyin, * El tırnaklarını kısa kesmesini, * Bol, hafif ve pamuklu giysiler ve gecelikler tercih etmesini, * Terlemeye neden olacak aktivitelerden kaçınmasını, * Yumuşak ve alerjik etkisi az olan deterjanlar kullanmasını, * Dikkatini başka yöne çekmesini, * Odanın nemliliğini artırmasını, oda ısısını serin olarak tutmasını, * Günlük olarak 2 3 lt sıvı kullanmasını, * Ilık ve soğuk kompresler kullanmasını, * Cilt kuruluğunu önlemek için banyo yağları ve cildi yağlı tutan kremler kullanmasını 31

32 * Gerekirse doktor istemine göre kaşıntıyı giderici ilaçlar kullanmasını CİNSEL FONKSİYONLARDA BOZUKLUK Cinsel aktivitelerde; hormon düzeyindeki değişikliklere, yorgunluğa ve diğer rahatsız edici belirtilere (bulantı, kusma, ağrı, ishal) bağlı olarak değişiklikler oluşabilir. Erkek hastalarda * Hormon üretimindeki azalmaya bağlı olarak sperm yapımında azalma, * Cinsel ilişkiye girememe, cinsel isteksizlik ve yorgunluk gibi yakınmalar olabilir. Kadın hastalarda * Düzensiz adet görme, vajinal kuruluk, sıcak basması gibi yakınmalar oluşabilir. * Kadın hastalara - İlaç tedavisi aldığı süre boyunca hamile kalmamasını, - Mutlaka doktor önerisi ile kendisine uygun gebelikten koruyucu önlem kullanmasını, - Cinsel ilişki sırasında sürtünmeyi azaltmak için su bazlı yağlı kremler kullanmasını ÖNERİN. 32

33 Eşler arasındaki iletişimin son derece önemli bir unsuru olan cinsel birlikteliğin hastalık ve tedavi sırasında da sürdürülebiliyor olmasının yollarını aramak gereklidir. Bazen her iki taraf ta bu konuyu konuşmaya çekindiği için aslında hiçbir sorun yokken cinselliğin yaşanması engellenebilir. Hasta yakını olarak burada daha büyük yük sizin omuzlarınızdadır. Sevdiğiniz kişiyi bu konuda yüreklendirmek ve yaşanan sorunlara birlikte çözüm arayarak cinsel yaşamınızı yeniden düzenlemeye gayret etmelisiniz. Cinsel birleşmenin eşinize zarar vermesi ya da size herhangi bir hastalık bulaşması söz konusu değildir. Eşinizle duygularınızı, endişelerinizi ve ne hissettiğinizi konuşmak cinsel yaşamın düzenlenmesinde yardımcı olabilir. Konuşmamak düş kırıklığı, yanlış anlaşılma ve karmaşaya neden olabilir. Kadın ve erkek eşiyle açık ve dürüst bir iletişim kurmalı Gerektiğinde uzman kişilerden danışmanlık almalıdırlar. Dikkat edilmesi gereken noktalardan biri, sevdiğiniz kişi kemoterapi uygulaması sonrasında geçici dönem kan değerlerinde düşüklük yaşayabilir ve bu dönemde yaşanan cinsel birleşmeler kanama açısından risk yaratabilir. Doktorunuz bu durumdan sizi haberdar edecektir. İkinci önemli nokta, kişilerin kemoterapi alırken gebe kalınmaması gerektiğinden, cinsel ilişki sırasında mutlaka prezervatif (kılıf) takılması gerekliliğidir. İDRAR DEĞİŞİKLİKLERİ İlaçlara bağlı böbrek fonksiyonlarının etkilenmesi ile meydana gelir. Bazı ilaçların verilmesinden birkaç saat sonra idrarda renk değişikliği oluşabilir. İdrardaki renk değişiklikleri ilaçlarla ilişkili olabileceği gibi idrar yollarından kanamaya da işaret edebilir. Bu sebeple, bu tip durumlarda doktorunuza haber vermeniz gerekmektedir. Bunu önlemek için; 33

34 Hastanızın * İlaç tedavisi aldığı gün bol sıvı almasın, * Sık idrara çıkma, idrarda kan görülmesi gibi belirtiler yönünden idrarını gözlemesini ve varolan durumlarda doktora haber vermesini AĞRI Ağrı hastanızın en çok korktuğu, sizi de bu nedenle en fazla endişelendiren belirtilerin başında gelir. Sizde ve hastanızda oluşan ağrıyı azaltmak için aşağıda verilen önerileri uygulayınız; Hastanız ve siz * Ağrınızın nedenini fark edin, * Ağrıyı azaltan ve arttıran faktörleri belirleyin, * Ağrı kesicilerin tam ve uygun dozda alındığından emin olun, * Hastanızda yeni gelişen, şiddetli ve tedaviye yanıtsız ağrıları mutlaka doktorunuza haber verin, 34

35 * Hastanızın gün içindeki ağrı ataklarının sayısını kaydedip, doktorunuza haber verin, * Aile üyeleri ile kendi kaygılarınızı tartışın, * Gün boyunca kendinize dinlenme dönemleri ayırın, * Geceleri kesintisiz uyumaya çalışın, * Ani oluşan ağrının dindirilmesinde dikkati dağıtıcı yöntemler (müzik dinleme, sayı sayma<) kullanın, * Ağrıyı azaltan teknikler (sırt masajı, sıcak banyo<) uygulayın, * Yoga, meditasyon veya hipnoz gibi yöntemler ağrıyı tek başına çözmez, ancak zihin boşaltmada bunları da kullanın, * Gerekirse doktor önerisiyle çeşitli tipte uygun analjezikler KULLANIN. UYKUSUZLUK Sizde ve hastanızda oluşan uykusuzluğu azaltmak için aşağıda size verilen önerileri dikkate alınız * Çevrenizdeki gürültüyü azaltın, * Yapmanız gereken işlemleri, uyku döneminde iken en az sayıda rahatsızlık verecek şeklinde düzenleyin, * Geceleri idrara çok çıkıyorsanız, gece vakti sıvı alımını kısıtlayın ve yatmadan önce idrarınızı yapın, 35

36 * Gündüzleri aktivite programı düzenleyin, * Gündüz uykunuz fazla ise süre ve miktarını sınırlayın (örn: günde 1 saat), * Kafeinli içeceklerin alımından kaçının, * Alışageldiğiniz uyku öncesi davranışları (okuma, banyo, duş<) devam ettirin, * Rahat bir uyku için gereken tüm imkânları KULLANIN. ÖZ BAKIMDA EKSİKLİK Kanser tanısı sıklıkla bir ailevi mesele oluşturur ve tanıyla birlikte hasta yakınlarını da zor ve karmaşık bir süreç beklemektedir. Tüm bu zorlu işlerin üstesinden gelirken, hasta yakınları genellikle kendi ihtiyaçlarını unutur ya da erteler. Ancak bu durum bir süre sonra tükenme tablosu yaratır ve sevdiğiniz kişiye en çok destek olmanız gereken noktada enerjinizi yeterince toplayamamanıza neden olur. Kendi fiziksel iyilik halinizin devamını sağlamak aslında çoğu kez çok da kısa olmayan bu yaşam deneyimini daha yararlı hale getirmenize yardımcı olur. Sizin iyilik halinizin devamı, sevdiğiniz kişinin tam destek ve bakım alabilmesi için gerek ve şarttır. 36

37 Sizin kendinize bakım durumunuzda yetersizlik oluşmuşsa aşağıda size verilen önerileri uygulayınız. * Kendine bakımınızda azalmaya neden olan etkenleri belirleyin - Görsel yetersizlik, - Kavrama yetersizliği, - Zaman yetersizliği, - Motivasyonda yetersizlik, - Bilgi yetersizliği, - Sosyal destek yetersizliği * Duygularınızı ifade edin, * Kendinize bakmak için gün içinde fırsatlar yaratın, * Gerekirse sosyal destek gruplarından yardım alın. BEDENSEL SAĞLIĞIN KORUNMASINDA YETERSİZLİK * Her gün üç öğün yemek yiyin, * Eğer yemek yemeniz zor ise sağlıklı ve hafif gıdalar alın, * Düzenli olarak egzersiz yapın, 37

38 * Kahve, sigara, yiyecek, alkol veya başka ilaçlar kullanmayın, * Sağlıklı yaşam ile ilgili alışkanlıkları (spor, uygun beslenme vb.) yaşamınıza katın, * Çok stresli iseniz stresinizi nasıl azaltabileceğiniz konusun-da profesyonellerden destek alın ve TOPLANTILARA KATILIN. 38

39 II. KEMOTERAPİNİN HASTA ve BAKIM VERENDE OLUŞTURDUĞU PSİKOSOSYAL YAN ETKİLER Yaşamın akışını bozan ve kişinin var oluşuna ciddi bir tehdit getiren kanser tanısı, kuşkusuz herkesi sarsar. Kanser, başka hastalıkların aksine, sıklıkla sadece tanı almış kişiyi değil tüm aile bireylerini etkiler. Bu durumun ailevi bir sorun olması kaçınılmazdır, ancak bunun bir ailevi felaket e dönüşmesinin de engellenmesi gereklidir. Bu noktada iş, ağırlıklı olarak kanser hastasına bakım ve/veya destek vermekte olan siz, hasta yakınlarına düşmektedir. Bu süreç zorlu olup, uzun sürebilir, ancak sizlerin desteği ve yardımı ile sevdiğiniz kişilerin bu süreci daha kolay atlatmalarına neden olabilirsiniz. Bakım verdiğiniz süre içinde hastanızda tedaviye veya diğer etkenlere bağlı olarak; - korku, - kendini algılamada ve kişisel fikirlerde olan değişim, - güçsüzlük, - tanı ve tedaviyi yönetmede baş etme sorunları, - yaşam tarzında değişim, - iletişimde yetersizlik, - güvenilir bilgi bulma konusunda sıkıntı, - ailedeki çocukların kanserli ebeveyn ile ilişkisinde gelişebilecek sorunlar, - duygusal sağlığın korunmasında yetersizlik, - algılama değişikliği gibi sorunlar görülebilir. 39

40 Bakım verdiğiniz süre içinde sizde ise; - korku, - kendini algılamada ve kişisel fikirlerde olan değişim, - güçsüzlük, - tanı ve tedaviyi yönetmede baş etme sorunları, - yaşam tarzında değişim, - iletişimde yetersizlik, - güvenilir bilgi bulma konusunda sıkıntı, - üstlenilen sorumlulukların fazla gelmesi, - ailedeki çocukların kanserli ebeveyn ile ilişkisinde gelişebilecek sorunlar, - gereksinim duyulan desteği istemede sıkıntı, - algılama değişikliği gibi sorunlar oluşabilir. Kişilerin kanser tanısı aldıklarında, verdikleri tepkiler yaş, kültür ve eğitim düzeyi, kişilik özellikleri ile değişiklik gösterse de, öfke, endişe, korku, gerginlik, tanıyı inkâr etme ve ölüm korkusu gibi tepkiler sıklıkla ortaktır. Hasta yakınları ise hem sevdikleri kişinin yaşayabileceği değişiklikler, tehlikeler ve onu kaybetme korkusu nedeniyle gergindirler hem de ailede ortaya çıkan rol değişiklikleri, hastanın işlevlerini üstlenme, hastanın çalışamaması nedeniyle azalan gelir kaynakları ve hastalıkla artan giderleri karşılama gibi sorunlar nedeniyle yorgun ve tükenmiş olabilirler. Hasta yakınları olan sizler, hali hazırda zaten sevdiğiniz kişinin içinde bulunduğu zorlu ve ürkütücü durum nedeniyle üzgünsünüzdür, ancak diğer yandan hastalık nedeniyle değişen yeni hayat koşullarına uyum sağlamak zorundasınızdır. 40

41 Aşağıda sizde ve bakım verdiğiniz bireyde oluşabilecek yakınmaların azaltılmasına yönelik önerilerimiz yer almaktadır: KORKU (iç kaygısı, sıkıntı) Hastanızın * Sakin olmaya çalışmasını, * Tanı ve tedavisi hakkında yanıtlanmasını istediklerini gözden geçirip listelemesini, * Bu konular hakkında bilgi edinmeye çalışmasını, * Kendisini anlatırken basit ve direkt ifadeler kullanmasını, * İnkar, isyan ve öfke duygularını yaşamasını, * Yardım ihtiyacını ve öfkesini ifade etmesini, * Durumunu nasıl algıladığını açıkça belirtmesini, * Yakınları ve arkadaşları ile olabildiğince birlikte olmasını, * Çevresinde kendisini pozitif yönde etkileyebilecek bireylere endişelerini anlatmasını Ayrıca; * İç çatışmalarını ve ilgilerini, * Yaşamındaki önemli anılarını, anlatması için onu CESARETLENDİRİN. 41

42 Siz ise * Yavaş ve sakin olarak konuşun, * Hasta ile kişisel mesafenizi koruyun, * Hastalık ve gelecek endişesi korkuya neden olabileceği için; - Hastanın tanısı ve tedavisi hakkında, - Tanı işlemleri ve bunların beklenen sonuçları hakkında BİLGİ EDİNİN. * Kendinizi anlatırken basit ve direkt ifadeler kullanın (detaylardan kaçının), * Yardım gereksiniminizi ve öfkenizi ifade edin, * Gerçeği yansıtan tepkilerinizi gösterin, * Hastanızla değiştirilmesi gereken yönler hakkında konuşun, * Duygusal olarak rahat olabileceğiniz ortam yaratın * Kendinize uygun bir günlük program hazırlayın. 42

43 Hastanız ve siz stresinizi azaltmak için gevşeme egzersizleri öğrenin ve uygulayın * Uzağa/yukarı bakmak, * Solunumu kontrol ederek yavaş ve ritmik solumak, * Omuzları düşürmek, * Yavaş düşünmek, * Ses değiştirmek, * Kendine emirler vermek (mümkünse sesli olarak), * Kendi yüzünüzü buruşturmak, bakma ve yüz ifadesini değiştirmek, * Bakış açısını değiştirmek - durumu uzaktan izlemeyi hayal etmek, * Fiziksel aktivitelerinizi arttırmak, * Oyunlar oynamak v.b. GÜÇSÜZLÜK Hastanız kendini güçsüz hissediyorsa * Karşılıklı güven ortamı yaratın, * Bağımsızlığının kaybı, aile içi rolde oluşan kayıp, gelir kaybı gibi kayıplarını paylaşmasını, * Soru sormasını ve aklına soru geldikçe not almasını, 43

44 * Mümkün olan en kısa sürede kendi bakımına katılmasını, * Yapılan işlemler, tedavi ve sonuçları hakkında bilgilenmesini, * Kendisinin değerli ve güçlü yönlerini çevresindekilere göstermesini, * Durumundaki olumlu değişimleri görmezden gelmemesini, * Ev içi aktivitelerde kendi inisiyatifini kullanmaya devam etmesini, * Kendi özel tercihlerini size bildirmesini ve bunu bakımında uygulanmasını, * Mahremiyetine özen gösterilmesini Hastanızın bakımını sürdürürken siz kendinizi güçsüz hissediyorsanız * Mümkün olduğu kadar çevrenizi kontrol altına almaya çalışın, * Bakım verdiğiniz kişi ile kararlarınızı paylaşın ve onayını alın, * Hastanızın yapabileceği aktiviteleri yapmasını sağlayın, onu gereksiz yere sınırlamayın (çünkü fazla enerji kaybı sizi güçsüz bırakacaktır), * Kendinize ait düşüncelerinizi açıklayın, 44

45 * Kendi kişisel güçlerinizi ve değerli yönlerinizi bakım verdiğiniz kişiye anlatmaktan sakınmayın, * Sizinle aynı deneyimi yaşamakta olan hasta yakınlarıyla bir araya gelin ve sorunlarınızı paylaşın, * Düşündüklerinizi kağıda dökün, * Hastanın durumu, tedavisi ve sonuçları hakkında doktorundan bilgi edinin, * Bakım verdiğiniz kişideki olumlu değişiklikleri ve ilerlemeyi günlük olarak takip edin, TANI ve TEDAVİYİ YÖNETMEDE BAŞETME SORUNLARI Hastanız tanı ve tedavi sürecine uyumda etkisiz baş etme davranışı gösteriyorsa; * Bunu etkileyen faktörlerin kendine göre önemini belirlemesini sağlayın: - Güvensizlik, - Bilgi eksikliği, - Kaynak eksikliği v.s< 45

46 Bunlarla baş etmede etkisizse * Endişelerini paylaşmasını, * Güçlü yönlerini tanımasını, * Geçmişte başarılı bir şekilde çözümlediği problemleri hatırlamasını, * Benzer deneyimden geçmiş kişilerin başarı öykülerini dinlemesini, * Destek gruplarına katılmasını, * Öğrenmesini etkileyen faktörleri belirlemesini (durumun ciddiyeti, maddi durum, geçmişteki deneyimler, duygusal durum<) * Sağlık personeli ile iletişim kurmasını, * Yaşamının diğer yönlerindeki stresi azaltmasını, * Sağlıklı alışkanlıklara bağlılığını arttırmasını, * Kendini duygusal yönden destekleyen aktivitelere yönelmesini, - Meditasyon, - Evde film izlemek, - Müzik dinlemek, - Doğa yürüyüşü yapmak, 46

47 - Şiir okumak * Gevşeme egzersizleri uygulamasını ÖNERİN ve UYGULAMASINI SİZ hastanızın tanı ve tedavisini kabullenmede güçlük çekiyorsanız; * Hastanın bulunduğu evreye göre bireyin bakımında yardımcı olabilecek bilgi içerikleri ve miktarlarını belirleyin, * Hastanın tanısı ve tedavileri konusunda bilgilenin, * Yaşadığınız duyguların karmaşıklığını ifade edin, * Bireyin tanısı ve tedavisi konusundaki sorularınızı doktorunuz ile tartışın, * Yaşamınızın diğer yönlerindeki stresi azaltın, * Arada bir kendinizi şımartın: iyi bir uyku, sıcak bir duş, bir dostla yapılan kısa bir sohbet ya da 10 dakikalık bir yürüyüş< * Suçluluk duygusundan kurtulun, kendinize mutlaka dinlenme ve yenilenme zamanı ayırın ve kendinizi tazeleyin, 47

48 * Sağlıklı alışkanlıklara bağlılığınızı arttırın; saat uyumak, - Kahvaltı etmek, - Günlük egzersizler (en az 30 dakika hızlı yürüyüş) yapmak, - Alkol almamak veya kısıtlamak, - Yağ ve kafein alımını kısıtlamak, * Durumunuzu anlayacak ve sizi etkin şekilde yönlendirebilecek kişilerle dayanışmaya girin. * Gerekirse uzman bir kişiden yardım alın. Hastanız ve siz * Eğer öfkeliyseniz - Sakin olmaya çalışın, - Kendinize sessiz-sakin bir çevre sağlayın, - Öfkenizin nedeninin farkına varın ve bu duygularınızın sorumluluğunu alın, - Hayal kırıklığı yaşıyorsanız, bunu takip eden davranışınızın farkına varın, - Öfkenizin sorunu çözüp çözmediğinin farkına varın. * Öfkenizi kontrol etmek için - Solunum kontrolü, - Omuzların düşürülmesi, 48

49 - Yavaş düşünme, - Ses değiştirme, - Egzersiz, - Yoga, - Bakış açısını değiştirme, - Dikkati başka yöne çekme gibi rahatlama tekniklerini öğrenin ve her gün bu teknikleri dakika uygulayın. KENDİNİ ALGILAMADA ve KİŞİSEL FİKİRLERDE OLAN DEĞİŞİM Hastanızın kendisini algılaması değişmişse; * Kendisini nasıl algıladığını ve düşüncelerini ifade etmesini, * Tanısı, tedavisi, iyileşme süreci ve hastalık gidişatı hakkında sorular sormasını, * Bakım veren kişiyle ilgili yanlış algılamalarını açıklamasını, * Not defteri tutmasını ve günlük duygusal değişimlerini not etmesini, * Güvenli bir çevre oluşturmasını, 49

50 * Günlük aktivitelere mümkün olduğunca katılmasını, * Mahremiyetine özen göstermesini, * Aynı deneyimleri paylaşan kişilerle iletişimini arttırmasını, * Aile ve akrabalarla görüşmeler yapıp, mektup yazmasını Sizin tedavi sürecinde kendinize ait algılamalarınız değişmişse * Kendi görüntünüzle ilgili değişime ait endişelerinizi tanımlayın, * Bu endişelerinizi uygun kişilerle paylaşın, * Diğer yönlerinizi ön plana çıkarın, * Sosyal etkileşiminizi (konu-komşu, eş-dost ziyaretleri...) arttırın, * Başkalarının yardımını kabul edin, * Hareketli olmaya çalışın, * Ailenizle uyumlu ilişkiler kurmaya çalışın, * Beklentilerinizi ailenin diğer üyeleri ile paylaşın, 50

51 * Alternatifleri inceleyip, ortaya çıkarın, * Gerekiyorsa uzman bir kişiden yardım alın. YAŞAM TARZINDA DEĞİŞİM Hastanız yaşam şeklinde oluşan değişikliğe uyum sağlamada güçlük çekiyorsa * Duygu ve düşüncelerini paylaşmasını, * Hastalığına uygun yaşam değişikliği davranışlarını geliştirmesini - Günde 7 8 saat uyuma, - Kahvaltı yapma, - Günlük egzersizler (en az 30 dakika hızlı yürüyüş) yapma, - Sigara ve alkol alımını bırakma, - Yağ ve kafein alımını kısıtlamak, - Tedavi şekline uyum sağlama gibi * Aile içinde oluşan rol değişikliğini aile üyeleri ile paylaşmasını, * Çocukları ve diğer aile üyeleri ile açık iletişim kurmasını, * Akrabaların kendisiyle ilgilenmesine fırsat vermesini 51

Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı

Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı 3. Ulusal Hastane ve Kurum Eczacıları Kongresi 23-27 Mart 2016, Muğla Uz. Ecz. Metin Deniz KARAKOÇ Denizli Devlet Hastanesi Hasta

Detaylı

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME NEDEN ÖNEMLİDİR? Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Gebelik öncesi ideal ağırlığında olan yetişkin kadınların ortalama 9-14 kg arasında (ayda 1-1,5kg)

Detaylı

09/11/2015 BEYAZ KAN HÜCRELERİ. Lökosit ya da akyuvarlar olarak adlandırılan beyaz kan hücresi, kemik iliğinde üretilir.

09/11/2015 BEYAZ KAN HÜCRELERİ. Lökosit ya da akyuvarlar olarak adlandırılan beyaz kan hücresi, kemik iliğinde üretilir. BEYAZ KAN HÜCRELERİ Lökosit ya da akyuvarlar olarak adlandırılan beyaz kan hücresi, kemik iliğinde üretilir. 1 Görevleri nelerdir? Bu hücreler vücudu bulaşıcı hastalıklara ve yabancı maddelere karşı korur.

Detaylı

Kanser tedavisi sırasında sağlıklı bir diyet hemen hemen başka zamanlardakiyle aynıdır. Her gün çeşitli gıdalar yemeniz gerekir.

Kanser tedavisi sırasında sağlıklı bir diyet hemen hemen başka zamanlardakiyle aynıdır. Her gün çeşitli gıdalar yemeniz gerekir. KANSER HASTALARINDA BESLENME DESTEĞİ Dengeli ve sağlıklı beslenme sadece tedavi gören kanser hastaları için değil tedavi sonrası süreçte de sağlıklı yaşamı oluşturan önemli unsurlardan biridir. Kanser

Detaylı

DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010

DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010 DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010 DOĞUM SONRASI AĞRI Altı haftaya kadar karın alt bölgesinde aralıklı ağrılar

Detaylı

TROMBOSİTOPENİ KONTROLÜ

TROMBOSİTOPENİ KONTROLÜ TROMBOSİTOPENİ KONTROLÜ GÜLDER GÜMÜŞKAYA HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ONKOLOJİ HASTANESİ TROMBOSİT NEDİR? 1 Kemik iliğinde yapılan kan hücrelerinden biridir. Pıhtılaşma hücreleri olarak bilinir. 1mm 3 kanda

Detaylı

Menopozda Öz-bakım. Doç.Dr.Nevin Hotun Şahin İ.Ü Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi

Menopozda Öz-bakım. Doç.Dr.Nevin Hotun Şahin İ.Ü Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi Menopozda Öz-bakım Doç.Dr.Nevin Hotun Şahin İ.Ü Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi Yapılan araştırmalar, kadınların menopozun ne olduğunu, bedenlerinde meydana gelen değişikliklerin

Detaylı

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU 173 Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Hiçbir canlının beslenmeden yaşamını sürdürmesi mümkün değildir. Bu, her yaşta olmak üzere, insanlar için de geçerlidir. Özellikle bebekler ve

Detaylı

DİYABET DİYETİ * Diabet diyeti, yeterli ve dengeli beslenme temeline dayanmaktadır. Size önerilen miktarlardaki yiyecekler günlük protein,

DİYABET DİYETİ * Diabet diyeti, yeterli ve dengeli beslenme temeline dayanmaktadır. Size önerilen miktarlardaki yiyecekler günlük protein, DİYABET DİYETİ * Diabet diyeti, yeterli ve dengeli beslenme temeline dayanmaktadır. Size önerilen miktarlardaki yiyecekler günlük protein, karbonhidrat, yağ ve enerji ihtiyacınızı karşılayacaktır. * Bu

Detaylı

Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım

Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım http:www.babycentre.co.uk/midwives 10 steps to a healthy pregnancy (Turkish) Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım 1. Hamilelik sürecini erkenden planlayın ve organize edin! 2. Sağlıklı

Detaylı

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir GAV yayınıdır. GAV Yayın No:

Detaylı

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz Diyetisyen Serap Orak Tufan İstanbul 2015 NEDEN OKULA GİDERİZ? PEKİ NEDEN YEMEK YERİZ? Hastalanmamak için Daha Güçlü olmak için Daha çabuk büyümek için Karnımızı

Detaylı

NE YİYECEĞİNİZİ PLANLAYIN! YENİ BİR YAŞAM İÇİN

NE YİYECEĞİNİZİ PLANLAYIN! YENİ BİR YAŞAM İÇİN NE YİYECEĞİNİZİ PLANLAYIN! YENİ BİR YAŞAM İÇİN Kilo vermenin ötesinde. Yeni bir yaşam için. Yediğiniz gıdalar, sağlığınız için gerekli besinleri içermelidir ancak, bunun şekline sizde karar verebilirsiniz.

Detaylı

Gebelikte Beslenme Vitaminler

Gebelikte Beslenme Vitaminler Gebelik döneminizde dengeli bir beslenme alışkanlığı edindiğinizde, sıvıyı bol miktarda aldığınızda, doktorunuzun verdiği demir içerikli preparatları düzenli olarak aldığınızda, normal sınırlar içinde

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ MENOPOZ DÖNEMİ BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? Menopoz nedir?

Detaylı

YAŞLILIKTA BESLENME VE SAĞLIK. MERSİN SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ Züleyha KAPLAN Beslenme ve Diyet Uzmanı

YAŞLILIKTA BESLENME VE SAĞLIK. MERSİN SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ Züleyha KAPLAN Beslenme ve Diyet Uzmanı YAŞLILIKTA BESLENME VE SAĞLIK MERSİN SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ Züleyha KAPLAN Beslenme ve Diyet Uzmanı Yaşlanma her canlıda görülen ve vücutta değişiklik yapan bir süreçtir Herkes bir gün yaşlanacaktır

Detaylı

Gerçek yaşam, minik minik değişiklikleri hayata geçirmeyi başardığınızda yaşanmaya başlanır. - Leo Tolstoy

Gerçek yaşam, minik minik değişiklikleri hayata geçirmeyi başardığınızda yaşanmaya başlanır. - Leo Tolstoy Gerçek yaşam, minik minik değişiklikleri hayata geçirmeyi başardığınızda yaşanmaya başlanır. - Leo Tolstoy YENİ BİR YIL YENİ BİR SİZ Kendimizde dahil, birçok kişi, yeni bir yıla birçok yeni kararla başlar.

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI 16 EKİM DÜNYA GIDA GÜNÜ Dünya da bir yanda obeziteyle mücadele yapılırken diğer tarafta açlıktan ölme noktasına gelen insanlara

Detaylı

KONSTİPASYON (KABIZLIK)

KONSTİPASYON (KABIZLIK) KONSTİPASYON (KABIZLIK) Hazırlayan Doç. Dr. Sabire Yurtsever Mersin Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Öğretim Üyesi KONSTİPASYON (KABIZLIK) NEDİR? Konstipasyon, dışkının kuru ve sert olması, barsak boşaltımının

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI Ekmek, diğer tahıllar ve patates Meyve ve sebzeler Et, balık ve alternatifleri Yağ ve şeker oranı yüksek yiyecek ve içecekler Süt ve süt ürünleri Sağlıklı beslenme tabağı insanların

Detaylı

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma 1 of 5 14/10/2010 Stresle Başa Çıkma Stres bizim baskıya karşı duygusal ve fiziksel tepkimizdir. Bu baskı dışsal faktörlerden kendimizin ya da bir yakınımızın yaşam etkinliklerinden, hastalıklarından yaşam

Detaylı

SINAV KAYGISI. Sınav Kaygısının Belirtileri Nelerdir? * Fiziksel Belirtiler

SINAV KAYGISI. Sınav Kaygısının Belirtileri Nelerdir? * Fiziksel Belirtiler SINAV KAYGISI Kaygı, stresli bir durum karşısında hepimizin yaşadığı uyarılmışlık halidir. Ancak kaygının belli bir miktarda yaşanmasının olumlu işlevleri de vardır. Bir miktar kaygı günlük hayatta bizi

Detaylı

ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1. YETERLİ ve DENGELİ BESLENME. PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ

ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1. YETERLİ ve DENGELİ BESLENME. PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1 YETERLİ ve DENGELİ BESLENME PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ OKUL ÇAĞINDA BESLENME Okul çağı dönemi, büyüme ve gelişmenin hızlı olduğu, besin

Detaylı

Tip 2 Diyabet Hastaları için. Beslenme Kılavuzu*

Tip 2 Diyabet Hastaları için. Beslenme Kılavuzu* Tip 2 Diyabet Hastaları için Beslenme Kılavuzu* Değerli hastalar, Hazırladığımız bu kısa kılavuz ile size günlük hayatınızda tüketeceğiniz gıda maddelerini seçerken, yönünüzü daha iyi belirleyebilmenize

Detaylı

HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME

HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME HASTALIKLARA ÖZEL BESLENME Beslenme Yetersizliğine Bağlı Sorunlar 1 PROTEİN ENERJİ YETERSİZLİĞİ Büyüme ve gelişme için gerekli olan enerji, protein, karbonhidrat, vitamin ve minerallerin yeterince alınmamasına

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ

SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIKLI BESLENME VE MENÜ PLANLAMA BİLKENT ÜNİVERSİTESİ KAFETERYALAR İŞLETMESİ MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIK; Fiziksel, zihinsel ve sosyal yönden tam bir iyilik halidir. BESLENME; Büyüme, gelişme, sağlıklı ve üretken

Detaylı

TC SAĞLIK BAKANLIĞI ANTALYA KAMU HASTANELERİ BİRLİĞİ ANTALYA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ

TC SAĞLIK BAKANLIĞI ANTALYA KAMU HASTANELERİ BİRLİĞİ ANTALYA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ TC SAĞLIK BAKANLIĞI ANTALYA KAMU HASTANELERİ BİRLİĞİ ANTALYA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ Aşırı sıcaklar çeşitli sağlık problemlerini de beraberinde getirmektedir.sıcaklık ve nem artışına bağlı olarak

Detaylı

DiYABET VE BESLENME N M.-

DiYABET VE BESLENME N M.- DiYABET VE BESLENME Diyabet tedavisinin amacı;kan şekeri kontrolünü sağlayarak diyabetin seyrinde gelişebilecek bozuklukları (komplikasyonları) önlemek veya geciktirmek; böylece yaşam kalitenizi yükseltmektir.

Detaylı

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ

DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ İstanbul Üniversitesi İç Hastalıkları Anabilim Dalı Endokrinoloji ve Metabolizma Bilim Dalı DİYABETTE BESLENME PRENSİPLERİ Dr. Dyt. Cemile İdiz Ne yemeliyim? DİYABET Tatlı meyve yeme!! Limon şekeri düşürür

Detaylı

SAĞLIKLI RENKLENİN SUNUM ÖZETİ

SAĞLIKLI RENKLENİN SUNUM ÖZETİ SAĞLIKLI RENKLENİN SAĞLIKLI RENKLENİN SUNUM ÖZETİ Carl Rehnborg ve NUTRILITE /NUTRIWAY Öyküsü Sağlıklı Beslenmenin Zorlukları Beslenmenizi renklendirin Sağlıklı Beslenme. Sağlıklı Yaşam. Müşterilerle Sağlık

Detaylı

KANSERDE BESLENME. Önce-esnasında-sonra

KANSERDE BESLENME. Önce-esnasında-sonra KANSERDE BESLENME Önce-esnasında-sonra İYİ BESLENMENİN YARARLARI Kanser hastalığı ile savaşanlarda doğru beslenme çok önemlidir.çünkü hastalığın kendisi ve tedavi şekli iştahı çok olumsuz etkiler.kanser

Detaylı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı Dengeli Beslenme Yaşamımız boyunca sürekli büyürüz. Bebeklikten itibaren sağlıklı bir şekilde büyümek ve gelişmek için düzenli, dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir. Beslenmek yani yemek yemek günlük

Detaylı

Böbrek Hastalıklarında BESLENME. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ

Böbrek Hastalıklarında BESLENME. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Böbrek Hastalıklarında BESLENME TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Böbrek Hastalıklarında BESLENME Diyetiniz günlük enerji gereksiniminize

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI YETERLİ VE DENGELİ BESLENME Beslenme; insanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin vücuda alınıp kullanılabilmesidir.

Detaylı

neden az yağlı az kolesterollü diyet?

neden az yağlı az kolesterollü diyet? neden az yağlı az kolesterollü diyet? DYT-YRD07 Rev / 2 Yürürlük Tarihi / 30.12.2005 Rev Tarihi / 17.18.2012 neden az yağlı az kolesterollü diyet? Kolesterol insan vücudunda doğal olarak bulunan yağa benzer

Detaylı

ADIM ADIM TEMİZLİK İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBE 2008

ADIM ADIM TEMİZLİK İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBE 2008 ADIM ADIM TEMİZLİK İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBE 2008 ADIM ADIM TEMİZLİK EL YIKAMA AĞIZ VE DİŞ TEMİZLİĞİ VÜCUT TEMİZLİĞİ EL YIKAMA ELLERİMİZİ NİÇİN YIKARIZ? Ellerimizdeki mikropları uzaklaştırmak

Detaylı

KOAH VE EGZERSİZ KOAH TA EGZERSİZ TAVSİYELERİ

KOAH VE EGZERSİZ KOAH TA EGZERSİZ TAVSİYELERİ KOAH VE EGZERSİZ KOAH kalıcı nefes darlığı ile kendini gösteren, geri dönüşü olmayan bir akciğer hastalığıdır. Sigara ve cevre kirliliği gibi faktörlerin etkisiyle hasta sayısı hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır.

Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır. Bölüm 9 Astım ve Gebelik Astım ve Gebelik Dr. Metin KEREN ve Dr. Ferda Öner ERKEKOL Genellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlayan astım kronik bir solunum sistemi hastalığıdır. Erişkinlerde astım görülme

Detaylı

SAĞLIKLI YAŞAM VE BESLENME ALIŞKANLIKLARI BİLGİ FORMU

SAĞLIKLI YAŞAM VE BESLENME ALIŞKANLIKLARI BİLGİ FORMU SAĞLIKLI YAŞAM VE BESLENME ALIŞKANLIKLARI BİLGİ FORMU KİŞİSEL BİLGİLER Adınız: Soyadınız: Doğum Tarihi: Doğum Yeri: Adres: (Ev) (İş) Telefon:(Ev): (İş) (Cep) E-mail: Eğitim Durumunuz: Mesleğiniz: KİLO

Detaylı

GRİP İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008

GRİP İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008 GRİP İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008 GRİP HAKKINDA BİLMEMİZ GEREKENLER Gribin nasıl bir hastalık olduğunu, Gripten korunmak için neler yapmamız gerektiğini, Grip aşısını ve ne zaman aşı olmamız

Detaylı

5. Sınıf Fen ve Teknoloji

5. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU: Besinler ve Dengeli Beslenme Besinlerin gerekliliği Bütün canlılar büyümek, gelişmek, ve yaşamını sağlıklı bir şekilde devam ettirebilmek için beslenmeye ihtiyaç vardır. Canlılar koşmak, yürümek

Detaylı

1 gr yağ: 9 kilokalori, 1 gr protein ve karbonhidrat: 4 kilokalori, 1 gr alkol 7 kilokalori verir.

1 gr yağ: 9 kilokalori, 1 gr protein ve karbonhidrat: 4 kilokalori, 1 gr alkol 7 kilokalori verir. Doğru beslenme için karbonhidrat, yağ ve proteinler belirli oranlarda belirli miktarlarda düzenli olarak alınmalıdır. Alınan kalori verilen kaloriden fazla olduğu zaman kilo alımı başlar. Her gün yenilen

Detaylı

Hemoroid (Basur) Nedir?

Hemoroid (Basur) Nedir? Sindirim sisteminin giriş kapısını ağız ve dişler, çıkış kapısını ise anal kanal ve anüs oluşturur. İstemli olarak sağlanan dışkı ve gaz çıkışının kontrolü; hemoroitlerin de bir parçası olduğu bu anal

Detaylı

Vücudumuzda oluşan tümör hücrelerini yok etmek için uygulanan ilaç tedavisine kemoterapi denir.

Vücudumuzda oluşan tümör hücrelerini yok etmek için uygulanan ilaç tedavisine kemoterapi denir. KEMOTERAPİ KEMOTERAPİ NEDİR? Vücudumuzda oluşan tümör hücrelerini yok etmek için uygulanan ilaç tedavisine kemoterapi denir. Kemoterapide, bir veya birden fazla ilaç bir arada kullanılabilir. Her ilacın

Detaylı

DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ

DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ HİPOGLİSEMİ (KAN ŞEKERİNİN DÜŞMESİ) Tedavi planınız kan şekerinizi hedef değerler arasında tutmada daha etkili hale geldikçe, arada sırada hipoglisemi (düşük

Detaylı

BESLENME VE UYKU DÜZENİNİN SINAV İÇİN ÖNEMİ

BESLENME VE UYKU DÜZENİNİN SINAV İÇİN ÖNEMİ BESLENME VE UYKU DÜZENİNİN SINAV İÇİN ÖNEMİ Beslenme ve uyku düzeni ders çalışma süreci ve sınavlar için çok önemlidir. Zihinsel ve bedensel enerjiyi en fazla etkileyen faktörlerden biri yemek yeme biçimidir.

Detaylı

1- Süt ve Sütten Yapılan Besinler

1- Süt ve Sütten Yapılan Besinler Besin Grupları Doğada çok çeşitli besinler bulunmakta ve her besinin besin öğesi bileşimi farklılık göstermektedir. Besin öğelerini tek bir besinle vücudumuza almamız imkansızdır. Besin öğelerinin dengeli

Detaylı

Diyabet ve egzersiz TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU

Diyabet ve egzersiz TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 02 Diyabet ve egzersiz Diyabetli bireyler

Detaylı

Diyabette Beslenme. Diyabet

Diyabette Beslenme. Diyabet Diyabette Beslenme Diyabet BR.HLİ.044 Diyabet Hastası Nasıl Beslenmeli? Halk arasında şeker hastalığı olarak adlandırılan diyabet, düzenli beslenme programı gerektirir. Düzenli ve bilinçli bir beslenme

Detaylı

ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum...

ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum... ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum... ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Ha4ada 2-3 defa kabızlığım oluyor... Kabız olduğumda fissür/hemoroid şikayetlerim

Detaylı

HASTA DEĞERLENDİRME FORMU

HASTA DEĞERLENDİRME FORMU HASTA DEĞERLENDİRME FORMU TÜRK ECZACILARI BİRLİĞİ ECZANE KONTROL VE İZLEM PROGRAMLARI 1. BAKIM GÖRÜŞMESİ Hasta Adı Soyadı: Eczane Kaşesi: Tarih: HASTALIK VE İLAÇ BİLGİ DÜZEYİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Size

Detaylı

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ:

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: Bu anket durumunuz hakkında bilgi edinmede bize yardımcı olacaktır. Bu anket sorununuza uygun yaklaşımda yardımcı olacaktır. Cevaplarınız gizli tutulacaktır. Lütfen

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir tablet 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.380 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir tablet 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.380 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir. KULLANMA TALİMATI ZADİTEN 1 mg tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir tablet 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.380 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir. Yardımcı maddeler: Magnezyum stearat, mısır nişastası,

Detaylı

Yediklerimizde Neler Dişleriniz Çürüyebilir?

Yediklerimizde Neler Dişleriniz Çürüyebilir? Yediklerimizde Neler Dişleriniz Çürüyebilir? Diş hekimi Seyhan Ergin dişlerin çürümesine yol açan beslenme şekilleri ve diyetlerle ilgili soruları yanıtladı: 1 / 10 * Neler dişlerimizi çürütüyor? Besinlerden

Detaylı

Psikolog Seda BİLGEN IŞIK İÇİNDEKİLER: 1. TIRNAK YEME 2. ÇOCUKLARDA BİLGİSAYAR KULLANIMI 3. SINAV KAYGISI 4. KAYNAKÇA

Psikolog Seda BİLGEN IŞIK İÇİNDEKİLER: 1. TIRNAK YEME 2. ÇOCUKLARDA BİLGİSAYAR KULLANIMI 3. SINAV KAYGISI 4. KAYNAKÇA Psikolog Seda BİLGEN IŞIK İÇİNDEKİLER: 1. TIRNAK YEME 2. ÇOCUKLARDA BİLGİSAYAR KULLANIMI 3. SINAV KAYGISI 4. KAYNAKÇA 1. TIRNAK YEME Tırnak yeme, her yaşta ve her iki cinste de görülebilen, zaman içinde

Detaylı

Eğer metabolizmanızda bir sorun varsa, başta kilo kontrolünüz olmak üzere vücudunuzdaki pek çok şey problemli hale gelir.

Eğer metabolizmanızda bir sorun varsa, başta kilo kontrolünüz olmak üzere vücudunuzdaki pek çok şey problemli hale gelir. Metabolizma, bedeninizdeki kimyasal tepkimelerin toplamını ifade eden sihirli bir sözcüktür. Özellikle orta yaşlar ve sonrasında görülen kilo artışlarının, çabuk yorulma, halsizlik ve yorgunlukların başlıca

Detaylı

TEMEL KARBONHİDRAT SAYIMI

TEMEL KARBONHİDRAT SAYIMI TEMEL KARBONHİDRAT SAYIMI Prof. Dr. M. Emel Alphan Yediğiniz yiyeceklerdeki karbonhidratları sayma yaklaşımını kullandığınız takdirde, kan şekerinizi kontrol edebilir, diyabete bağlı gelişebilecek komplikasyonları

Detaylı

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR?

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR? KEMOTERAPİ NEDİR? Kanser hücrelerini tahrip eden kanser ilaçları kullanılarak yapılan tedaviye kemoterapi denir. Bu tedavilerde kullanılan ilaçlara antikanser ilaçlar da denir. Kanserin türüne göre kemoterapinin

Detaylı

Adım Adım Nasıl Sağlıklı Zayıflanır?

Adım Adım Nasıl Sağlıklı Zayıflanır? On5yirmi5.com Adım Adım Nasıl Sağlıklı Zayıflanır? 3 adımda sağlıklı beslenme alışkanlığını kazanabilirsiniz. Yeter ki kendinizi ve vücudunuzu iyi tanıyın. İşte tüyolar... Yayın Tarihi : 16 Mart 2012 Cuma

Detaylı

İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 KISIM I: Şifalı Bitkiciliğin Kalbi: Bitkileri Tanımak...5 Bölüm 1: Bitkileri Tanımayı Öğrenme...7

İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 KISIM I: Şifalı Bitkiciliğin Kalbi: Bitkileri Tanımak...5 Bölüm 1: Bitkileri Tanımayı Öğrenme...7 İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 KISIM I: Şifalı Bitkiciliğin Kalbi: Bitkileri Tanımak...5 Bölüm 1: Bitkileri Tanımayı Öğrenme...7 Deva Hikayesi Menekşe Bahçesi...6 Bir Başlangıç...9 Tam Olarak Aşina Olma...9 Bitkileri

Detaylı

Kanser Hastalarında Beslenme

Kanser Hastalarında Beslenme Kanser Hastalarında Beslenme Tedavi Öncesi, Tedavi Süresince ve Tedavi Sonrası Beslenme İpuçları Uzm.Dyt.Elvan YILMAZ AKYÜZ Hedefler Sağlıklı kiloyu korumak Vücudun onarımını ve tedavisini sağlayan sağlıklı

Detaylı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. Hipertansiyon Nedir? Çoğunlukla yüksek kan basıncı olarak

Detaylı

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI Türkiye beslenme durumu yönünden hem gelişmekte olan, hem de gelişmiş ülkelerin sorunlarını birlikte içeren bir görünüme sahiptir. Ülkemizde halkın beslenme

Detaylı

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler BESİNLER Yaşam için gerekli besin öğelerini sağlayan bitkisel ve hayvansal gıdalar BESİN olarak tanımlanır. Besinler, elde edildikleri kaynaklara göre iki gruba ayrılır: Süt, yumurta, peynir, et, tavuk,

Detaylı

Gastrik Bypass Ameliyatından Sonra Beslenme

Gastrik Bypass Ameliyatından Sonra Beslenme Hasta Bilgilendirme Formları Gastrik Bypass Ameliyatından Sonra Beslenme Mide bypass ameliyatı geçiren hastalar tipik olarak bariatrik ameliyattan sonra nasıl ve neler yiyecekleri konusunda çok sıkı talimatlar

Detaylı

Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor.

Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor. Çocuğunuzun ilk doğduğu günden itibaren gençlik çağlarına gelinceye kadar çeşitli kontroller ve sağlıklı çocuk izlemleri yapılması gerekiyor. Sağlıklı çocuk izlemi: Çocuğun yaşına uygun ruhsal, fiziksel

Detaylı

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ?

GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? GÜNLÜK OLARAK NEDEN YETERLİ MİKTARDA KALSİYUM ALMALIYIZ? Kalsiyum bir çok kişinin bildiği gibi kemik ve dişlerin yapı, oluşum ve sürdürülmesinde temel bir gereksinimdir. Kemik erimesini azaltmada yardımcı

Detaylı

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI HAZIRLAYAN MUHAMMED PAMUK DİĞER DÖKÜMANLARIMIZI REHBERLİK İÇİN YAPILMIŞ YAZILIMLARIMIZI GÖRMEK İÇİN FACEBOOK GRUBUMUZA BEKLERİZ. LİNK: https://www.facebook.com/groups/teknorehbe

Detaylı

9. Sigarayı bırakma zamanı

9. Sigarayı bırakma zamanı 9. Sigarayı bırakma zamanı 1 9. Sigarayı bırakma zamanı Dünyada 8 saniyede 1 can alan, yılda 4 milyon kişinin ölümüne neden olan, dünyada her 10 erişkinden birinin ölüm nedeni sayılan sigarayı bırakmak

Detaylı

ÇINLAMA KONUSUNDA EN SIK RASTLANAN SORULAR

ÇINLAMA KONUSUNDA EN SIK RASTLANAN SORULAR KULAK ÇINLAMASININ NEDENİ? Bazı zamanlar kulağımda zil sesi duyuyorum bu normal midir? Tamamiyle değil. Kafa içinde ki bu seslere genel olarak tinnitus denilir ve çok yaygındır. Tinnitus zaman zaman ortaya

Detaylı

Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı

Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı Bebek beslenmesinde 0-3 yaş arası kritik bir dönemdir. Bu dönemde annelerin her konuda olduğu gibi beslenme konusunda bebekleri için mümkün olan en 1 / 7 iyi

Detaylı

HER ŞEYİN BAŞI SAĞLIK

HER ŞEYİN BAŞI SAĞLIK ΕΘΝΙΚΟ & ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΚΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΑΘΗΝΩΝ ΤΜΗΜΑ ΤΟΥΡΚΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΣΥΓΧΡΟΝΩΝ ΑΣΙΑΤΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ Μάθηµα : ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΙV ΔΕΞΙΟΤΗΤΕΣ ΣΤΟΝ ΠΡΟΦΟΡΙΚΟ ΛΟΓΟ (70013 Γ) HER ŞEYİN BAŞI SAĞLIK Sağlıklı bir

Detaylı

Diyabet ve diş-dişeti sorunları TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU

Diyabet ve diş-dişeti sorunları TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 13 Diyabet ve diş-dişeti sorunları

Detaylı

Bayındır Hastanesİ Söğütözü Genel Yoğun Bakım Zİyaretçİ Kılavuzu

Bayındır Hastanesİ Söğütözü Genel Yoğun Bakım Zİyaretçİ Kılavuzu Bayındır Hastanesİ Söğütözü Genel Yoğun Bakım Zİyaretçİ Kılavuzu Bu broşür, Bayındır Hastanesi Söğütözü (BHS) Genel Yoğun Bakım (Reanimasyon) süreci hakkında sizi aydınlatmak amacıyla hazırlanmıştır.

Detaylı

Aylara Göre Meyve, Sebze ve Balık Tüketimi

Aylara Göre Meyve, Sebze ve Balık Tüketimi Aylara Göre Meyve, Sebze ve Balık Tüketimi OCAK Balık: Kefal, tekir,kırlangıç, istrongilos, levrek, Sebze: Kereviz, lahana, brüksel lahanası, brokoli, havuç, pırasa, ıspanak, pazı, kara turp, kırmızı turp

Detaylı

Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi

Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi Kanserli Hastalar Tarafından Sık Sorulan Sorular Hem. Dr. SONGÜL KAMIŞLI Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Prevantif Onkoloji A.B.D. Psikososyal Onkoloji Birimi Hastaların Soruları Tıbbi tedavi Otonomi

Detaylı

Çevremizdeki Kimyasal Maddeler

Çevremizdeki Kimyasal Maddeler Çevremizdeki Kimyasal Maddeler Ana Tema Önerilen Süre Kazanımlar Öğrenciye Kazandırılacak Beceriler Yöntem ve Teknikler Araç ve Gereçler Kimyasal maddeler, çevreyi ve insan sağlığını olumsuz yönde etkileyebilir.

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

STRESLE BAŞETME YOLLARI

STRESLE BAŞETME YOLLARI STRESLE BAŞETME YOLLARI STRES Kişinin bedensel ve ruhsal sınırlarının tehdit edilmesi ve zorlanması ile ortaya çıkan bir durumdur. STRESİN ETKİLERİ Verimliliği düşürür. Kararsızlık yaşanabilir. Hayattan

Detaylı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı

Sporcu Beslenmesi Ve Makarna. Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı Sporcu Beslenmesi Ve Makarna Prof. Dr. Funda ELMACIOĞLU Beslenme ve Diyetetik Bölümü Bölüm Başkanı BESLENME Genetik yapı PERFORMANS Fiziksel kondisyon Yaş Cinsiyet Yaş Enerji gereksinimi Vücut bileşimi

Detaylı

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.

İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA. Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu. İŞYERİNDE SAĞLIĞI GELİŞTİRME ve PROGRAM PLANLAMA Prof.Dr.Ayşe Beşer Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi ayse.beser@deu.edu.tr 1 HEDEFLER.Sağlığı, koruma ve geliştirme kavramlarını bilme İşyerlerinde

Detaylı

Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla

Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla Kekemelik Nedir? Kekemelik, konuşmanın akıcılığıyla ilgili bir iletişim bozukluğudur. Ses, hece ve sözcüklerde uzatmalar, tekrarlar veya duraklamalarla ortaya çıkan konuşmanın akıcılığının bozulduğu durum

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

ZAYIFLAMA DiYETi. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ

ZAYIFLAMA DiYETi. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ ZAYIFLAMA DiYETi TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ ZAYIFLAMA DiYETi Diyetiniz günlük enerji gereksiniminize göre size özgü planlanmıştır.

Detaylı

Gebeliğiniz süresince Doğum Öncesi Bakım Hizmetleri;

Gebeliğiniz süresince Doğum Öncesi Bakım Hizmetleri; Gebeliğiniz süresince Doğum Öncesi Bakım Hizmetleri; Aile Sağlığı Merkezlerinde Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezlerinde Toplum Sağlığı Merkezlerinde ÜCRETSİZ verilmektedir. Temizlik, genel vücut

Detaylı

Özgüven Nedir? Özgüven Eksikliği Nedir?

Özgüven Nedir? Özgüven Eksikliği Nedir? Özgüven Nedir? Özgüven; kendimiz ve yeteneklerimiz hakkında pozitif ve gerçekçi bir anlayışa sahip olduğumuz anlamına gelmektedir. Diğer taraftan, özgüven eksikliği ise; kendinden şüphe duymak, pasiflik,

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir ml sinde (=20 damla) 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.375 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir ml sinde (=20 damla) 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.375 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir. KULLANMA TALİMATI ZADİTEN oral damla Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir ml sinde (=20 damla) 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.375 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir. Yardımcı maddeler: Propil paraben

Detaylı

GEBELİĞİN PSİKO-SOSYAL VE KÜLTÜREL BOYUTU

GEBELİĞİN PSİKO-SOSYAL VE KÜLTÜREL BOYUTU GEBELİĞİN PSİKO-SOSYAL VE KÜLTÜREL BOYUTU A R A Ş. G Ö R. Z E Y N E P K I R I K K A L E L İ Gebelik dönemi fizyolojik olduğu kadar kalıcı psikolojik değişikliklere de neden olmaktadır. Anne karnında gelişen

Detaylı

Diyabette başarılı bir tedavinin temel taşı diyettir.

Diyabette başarılı bir tedavinin temel taşı diyettir. Diyabette başarılı bir tedavinin temel taşı diyettir. Diyabete ait özel bir diyet yktur. Fakat her diyabetliye özel bir diyet vardır. Diyabetliye uygulanacak diyet; diyabetlinin kilsuna, byuna, yaşına,

Detaylı

HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİ

HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİ HASTALIK ALGISI ÖLÇEĞİ İsim: Tarih: HASTALIĞINIZ HAKKINDA SİZİN GÖRÜŞLERİNİZ Aşağıda hastalığınızın başlangıcından bu yana yaşadığınız belirtilerin bir listesi verilmiştir. Lütfen sizde var olanlarda evet

Detaylı

ailesinden ilk kez uzun saatler ayrıldığı ve çevresi ile iletişiminin arttığı bir dönemdir.

ailesinden ilk kez uzun saatler ayrıldığı ve çevresi ile iletişiminin arttığı bir dönemdir. Sağlıklı Bir Beslenme Çantası İçin... Sürekli büyüme ve gelişme süreci içinde olan çocuklar, beslenme yetersizliklerinden doğrudan olumsuz etkileniyor. İSTANBUL - İlkokul çağı, çocuğun ailesinden ilk kez

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

OKUL ÖNCESİ EĞİTİMDE ANNE-BABA OKUL İŞBİRLİĞİ Okul öncesi eğitimde anne-baba ve öğretmen iletişimi çok önemlidir. Çocuğun

OKUL ÖNCESİ EĞİTİMDE ANNE-BABA OKUL İŞBİRLİĞİ Okul öncesi eğitimde anne-baba ve öğretmen iletişimi çok önemlidir. Çocuğun OKUL ÖNCESİ EĞİTİMİN ÖNEMİ Çocukların bedensel, zihinsel, duygusal ve sosyal yönden gelişmelerini ve iyi alışkanlıklar kazanmasını sağlamak. Çocukların Türkçe yi doğru ve güzel konuşmalarını sağlamak Çocukları

Detaylı

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir.

Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız ve Diş Sağlığı Günümüzde diş ve diş eti hastalıkları bütün dünyada yaygın ve önemli bir sorundur. Çünkü ağız ve diş sağlığı genel sağlığımızla yakından ilişkilidir. Ağız sağlığı: Dişler ve onları

Detaylı

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURULUŞLARI BESLENME ve DİYET BİRİMİ KOAH LI HASTANIN BESLENMESİ FR-HYE-04-719-41

ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURULUŞLARI BESLENME ve DİYET BİRİMİ KOAH LI HASTANIN BESLENMESİ FR-HYE-04-719-41 FR-HYE-04-719-41 ULUDAĞ ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK KURULUŞLARI BESLENME ve DİYET BİRİMİ KOAH LI HASTANIN BESLENMESİ Hazırlayan AD/BD/Birim(ler): Beslenme ve Diyet Birimi Sayfa 1 / 7 İlk yayın tarihi: 01.05.2007

Detaylı

Aşağıda sizlerle paylaşmak istediğimiz başlıklar bu konuda yol gösterici olacaktır.

Aşağıda sizlerle paylaşmak istediğimiz başlıklar bu konuda yol gösterici olacaktır. Yeni çocuklarımızla tanışmanın, devam eden çocuklarımızı yeniden görmenin heyecanını yaşıyoruz. Hep birlikte keyifli bir eğitim yılı geçireceğimize inanıyoruz. Birlikte geçireceğimiz bu süre, çocuklarımız

Detaylı

KULLANMA TALĐMATI. MEGACE 160 mg tablet Ağız yoluyla alınır.

KULLANMA TALĐMATI. MEGACE 160 mg tablet Ağız yoluyla alınır. KULLANMA TALĐMATI MEGACE 160 mg tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Her bir tablet 160 mg megestrol asetat içerir. Yardımcı maddeler: Laktoz monohidrat, mikrokristalize selüloz, kolloidal silikon

Detaylı