Hasta ve hasta yakınları için KEMOTERAPİ KLAVUZU

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Hasta ve hasta yakınları için KEMOTERAPİ KLAVUZU"

Transkript

1 2009 Hasta ve hasta yakınları için KEMOTERAPİ KLAVUZU Abalı,Sezer, Mertsoylu, Köse BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİİÇ HASTALIKLARI TIBBİ ONKOLOJİ BD

2 Hazırlayanlar Prof. Dr. Hüseyin Abalı Uzm. Dr. Ahmet Sezer Uzm. Dr. Hüseyin Mertsoylu Doç. Dr. Fatih Köse UYARI Bu kitapçıktaki bilgiler daha çok yol gösterici nitelikte olup tedavi eden hekimin ve hemşirenizin önerilerinin yerine geçemez. 2

3 Önsöz Sevgili hastalarımız ve yakınları; Onkolojik hastalıkların tedavisi zorlu ve uzun soluklu bir süreç olup, en iyi sonuçlar sizlerin tedavide etkin rol oynamanızla ortaya çıkmaktadır. Bu sizlerin hastalığınız hakkında bilgilenmeniz ve tedavi ekibi ile uyumlu bir biçimde bu sürece katkıda bulunmanız ile ortaya çıkacaktır. Her zaman doktor ya da hemşirenize ulaşamayabilirsiniz, muayene ve tedavileriniz esnasında aklınıza gelmeyen birçok soru olacaktır. Gelse bile kısa süre içinde aldığınız cevaplar sizlere yeterli olmayabilir. Bu kitapçığın aklınızdaki en çok sorulan sorulara yanıt vereceğini ümit ediyoruz. Acil durumlarda neler yapmanız gerektiği, ulaşabileceğiniz telefon numaraları da bu kitapta yazmaktadır. Ancak tüm sorunlarınıza çözüm olması amaçlanmamıştır. Dünya nın önde gelen kuruluşlarından olan Amerikan National Cancer Institute un hastalar için hazırladığı Chemotherapy and You adlı kitapçıktan izin alınarak büyük oranda yararlanılmıştır. Bu kitapçıktaki bilgiler daha çok yol gösterici nitelikte olup tedavi eden hekimin ve hemşirenizin önerilerinin yerine geçemez. Umarız sizlere yararlı olur. Tedavilerinizin başarılı geçmesi dileği ile, Doç. Dr. Hüseyin Abalı 3

4 İÇİNDEKİLER KEMOTERAPİ HAKKINDA GENEL SORULAR VE CEVAPLARI... 5 Kemoterapi nedir?... 5 Kemoterapi nasıl etki eder?... 5 Kemoterapi ne yapar?... 5 Kemoterapi ne zaman uygulanır?... 5 Doktorum hangi kemoterapi ilacının kullanılacağına nasıl... 5 karar verir?... 5 Kemoterapiyi nerede alabilirim?... 6 Kemoterapime ara verebilir miyim?... 7 Kemoterapi nasıl verilir?... 7 Damar içi yolla kemoterapi almak konusunda bilmeniz gerekenler... 8 Kemoterapi süresince kendimi nasıl hissedeceğim?... 8 Kemoterapi boyunca çalışabilir miyim?... 9 Kemoterapim boyunca reçetesiz satılan veya diğer reçeteli ilaçları beraber kullanabilir miyim? Kemoterapi alırken vitamin, mineral veya bitkisel ilaçları alabilir miyim? Kemoterapimin işe yaradığını nasıl anlayacağım? Kemoterapi ne kadar maliyetlidir? Klinik çalışma nedir ve benim için bir seçenek olabilir mi? Doktor veya hemşirenizle konuşmanın püf noktaları Sorulacak sorular Kemoterapi süresince hisleriniz Kemoterapi boyunca hislerimle nasıl mücadele edebilirim? YAN ETKİLER VE MÜCADELE ETME YOLLARI Yan etkiler nelerdir? Yan etkilere neler neden olur? Kemoterapiden sonra yan etki olacak mı? Yan etkiler ne kadar sürecek? Yan etkiler konusunda ne yapılabilir? Yan etkileri kısaca inceleyelim ANEMİ (Kansızlık) İŞTAH DEĞİŞİKLİKLERİ KANAMA KABIZLIK İSHAL HALSİZLİK SAÇ KAYBI ENFEKSİYON İNFERTİLİTE (KISIRLIK) AĞIZ VE BOĞAZDA OLAN DEĞİŞİKLİKLER BULANTI VE KUSMA SİNİR SİSTEMİ DEĞİŞİKLİKLERİ AĞRI CİNSEL DEĞİŞİKLİKLER DERİ VE TIRNAK DEĞİŞİKLİKLERİ İDRAR, BÖBREK ve İDRAR TORBASI DEĞİŞİKLİKLERİ GRİP BENZERİ DEĞİŞİKLİKLER VÜCUTTA SIVI TUTULUMU GÖZDE OLAN DEĞİŞİKLİKLERİ YAN ETKİ DURUMLARINDA FAYDALI OLABİLECEK GIDALAR KAYNAKLAR Bilinmesi Gereken kelimeler

5 KEMOTERAPİ HAKKINDA GENEL SORULAR VE CEVAPLARI Kemoterapi nedir? Kemoterapi; ilaç tedavisi ile tümör hücrelerini öldürmek için kullanılan bir tedavi şeklidir. Kemoterapi nasıl etki eder? Kemoterapi ne yapar? Kemoterapi ne zaman uygulanır? Doktorum hangi kemoterapi ilacının kullanılacağına nasıl karar verir? Kemoterapi hızlı büyüyen ve çoğalan tümör hücrelerinin büyümesini durdurarak veya yavaşlatarak etkisini gösterir. Fakat ek olarak vücutta çabuk çoğalan, örnek olarak ağız ve bağırsak duvarlarını çevreleyen hücreler veya saç uzamasını sağlayan hücreler gibi, hücrelere zarar verebilir. Sağlıklı hücrelere verilen zararlar yan etkilere neden olabilir. Sıklıkla bu yan etkiler kemoterapi sonlanınca azalır veya tamamen kaybolur. Tümörün tipine ve ne kadar yaygın olduğuna bağlı olmak üzere kemoterapi: Tümörü tedavi edebilir kemoterapi tümör hücrelerini doktorunuzun tetkiklerle saptayamayacağı noktaya kadar yok ettiği zaman söylenebilir. Tümörü kontrol eder kemoterapi tümörün yayılmasını engellediği, büyümesini yavaşlattığı veya tümörün yayıldığı dokularda tümör hücrelerini yok ettiği zaman söylenebilir. Tümör belirtilerini azaltır (palyatif tedavi de denir) kemoterapinin ağrı veya baskı yapan tümörleri küçültmesidir. Bazen kemoterapi kullanılan tek tümör tedavi yöntemi olabilir. Fakat daha sıklıkla, kemoterapi cerrahi tedavi, radyoterapi, veya biyolojik tedavi ile birlikte kullanılır. Kemoterapi; Tümörü ameliyat ve radyoterapi öncesi küçültmek amacıyla kullanılır. Buna neo-adjuvan kemoterapi denir. Cerrahi tedavi sonrası geride kalabilecek tümör hücrelerini yok eder. Buna adjuvan kemoterapi denir. Radyoterapi ve biyolojik tedavinin daha etkili olmasını sağlar. Tümör hücrelerinin tekrar oluşmasını önler(nüks tümör) veya vücudun diğer yerlerine yayılmasını önler (metastatik tümör) Bu karar şunlara bağlıdır: Sahip olduğunuz tümör türüne. Bazı kemoterapiler birçok tümör hastalığında kullanılabilir. Diğer ilaçlar sadece bir veya iki tümör tipinde kullanılır. Daha önce kemoterapi alıp almadığınıza. Ek sağlık probleminiz olup olmamasına, Şeker veya kalp hastalığı gibi. 5

6 Kemoterapiyi nerede alabilirim? Ne sıklıkla kemoterapi alacağım? Kemoterapinizi hastane yatışı sırasında, evde veya doktorunuzun ofisinde, kliniğinde veya hastanedeki poliklinik ünitesinde alabilirsiniz (hastanede yatmanıza gerek olmayabilir). Kemoterapinizi nerede alırsanız, doktorunuz ve hemşireniz yan etkiler açısından sizi kontrol edecek ve gereken ilaç değişikliklerini yapacaktır. Kemoterapi tedavi protokolleri çok değişkenlik göstermektedir. Ne sıklıkla ve ne kadar uzun süre kemoterapi alacağınız şu özelliklere bağlıdır: Tümör tipine ve ne kadar ileri olduğuna. Tedavi hedeflerine (kemoterapi tümörünüzü yok etmek için, büyümesini kontrol etmek için, veya semptomları azaltmak için mi kullanılıyor). Kemoterapi çeşidine. Vücudunuzun kemoterapiye verdiği tepkiye. Kemoterapiyi kürler halinde alırsınız. Bir kür kemoterapi verilme süresi ve arkasından geçen dinlenme süresini kapsar. Örnek olarak, 1 hafta kemoterapi alıp sonraki 3 hafta dinlenirsiniz. Bu 4 hafta bir kürü oluşturur. Dinlenme zamanı vücudunuza yeni ve sağlıklı hücreler oluşturmak için fırsat verir. 6

7 Kemoterapime ara verebilir miyim? Kemoterapi nasıl verilir? Kemoterapinize ara vermeniz iyi değildir. Fakat bazen hemşireniz veya doktorunuz kemoterapi protokolünü değiştirilebilir. Bu kemoterapiye bağlı yan etkiler nedeniyle olabilir. Eğer bu olursa, doktorunuz veya hemşireniz nelere dikkat edeceğinizi ve kemoterapiye ne zaman yeniden başlayacağınızı açıklayacaktır. Kemoterapi çeşitli yollarla verilebilir: Enjeksiyon Kemoterapi kol, bacak veya kalçadaki kaslar içine veya kol, bacak veya göbek çevresindeki yağlı dokuda hemen cilt altına enjekte edilebilir. Atardamar içine (İntraarteriyel, IA) Kemoterapi direkt olarak tümörü besleyen atar damara verilir. Karın Boşluğuna (İntraperitoneal, IP) Kemoterapi direkt olarak karın boşluğuna verilir (Bu alan barsakları, mideyi, karaciğeri, ve yumurtalıkları içerir). Damar içine (İntravenöz, IV) Kemoterapi doğrudan toplardamar içine verilir. Cilt üzerine Kemoterapi krem halinde cilt üzerine sürebileceğiniz şekilde verilir. Ağız yolu ile (PO) Kemoterapi hap veya kapsül şeklinde veya içebileceğiniz sıvı şeklinde verilir. 7

8 Damar içi yolla kemoterapi almak konusunda bilmeniz gerekenler Kemoterapi süresince kendimi nasıl hissedeceğim? Kemoterapi sıklıkla el üzerinde veya önkolda bulunan toplardamarlara ince bir iğne yerleştirilerek uygulanır. Hemşireniz iğneyi her tedavinin başında yerleştirecek ve tedavi bittiğinde çıkartacaktır. Eğer IV tedavi alırken ağrı ve yanma hissederseniz hemşireniz veya doktorunuzun hemen bilmesini sağlayınız. Damar içi kemoterapi sıklıkla kateter veya port yolu ile verilir, bazen bu uygulama pompa yardımı ile uygulanır. Kateterler- Katater yumuşak ve ince bir tüptür. Cerrah kateterin bir ucunu genellikle göğüs alanındaki büyük bir damar içine yerleştirir. Diğer ucu vücudun dışında kalır. Çoğu katater kemoterapileriniz bitinceye kadar yerinde kalır. Kataterler kemoterapiler dışındaki ilaçlarda veya kan almada kullanılabilir. Katater giriş yeri etrafındaki infeksiyon bulgularını takip ettiğinizden emin olunuz. Daha detaylı bilgi için sayfa. a bakınız. Portlar- Port plastik veya metalden yapılan cilt altına yerleştirilen küçük ve yuvarlak bir disktir. Kateter diski genellikle göğüs bölgesinde bulunan büyük bir damara bağlar. Hemşireniz port içine kemoterapi vermek veya kan almak amacıyla iğne yerleştirebilir. Bu iğne bir günden uzun süren kemoterapilerde port üzerinde bırakılabilir. Port çevresindeki infeksiyon belirtilerini takip ettiğinizden emin olunuz. İnfeksiyon konusunda daha detaylı bilgi için sayfa a bakınız. Pompalar- Pompalar sıklıkla kateter veya portlara bağlanır. Pompalar kateter veya porta ne kadar zamanda ne kadar miktarda kemoterapi gideceğini ayarlayabilirler. Pompalar internal veya eksternal olabilirler. Eksternal pompalar vücudun dışında kalırlar. Çoğu insan bu pompaları gün içerisinde üzerinde taşıyabilir. İnternal pompalar cerrahi bir işlemle deri altına yerleştirilirler. Kemoterapi insanları değişik şekillerde etkileyebilir. Nasıl hissedeceğiniz tedavi öncesi ne kadar sağlıklı olduğunuza, tümörün türüne, ne kadar ileri olduğuna, aldığınız kemoterapi çeşidine ve dozuna bağlıdır. Doktorunuz yada hemşireniz kemoterapi süresince nasıl hissedeceğinizi bilemezler. Bazı insanlar kemoterapi sonrası kendini iyi hissetmezler. En çok görülen yan etki yorgunluktur. Bu durum kişinin kendini çok bitkin ve yıpranmış hissetmesidir. Bu yorgunluğa karşı hazırlanabilirsiniz. Kemoterapiye getirme ve götürme konusunda yardım isteyin, Kemoterapi günü ve bir gün sonrasında dinlenme için 8

9 Kemoterapi boyunca çalışabilir miyim? zaman ayarlayın, Öğünler ve çocuk bakımı konusunda kemoterapi günü ve en az kemoterapiden bir gün sonrası için yardım alın. Kemoterapi yan etkileri ile mücadele etmenin birçok yolu mevcuttur. Daha fazla bilgi için yan etkiler bölümüne bakınız. Çoğu insan kemoterapi boyunca, çalışma programlarını iyi programlayabilirlerse çalışmaları mümkün olabilir. Çalışıp çalışamayacağınız ne tür bir işle uğraştığınıza bağlıdır. Eğer işiniz ve işyeriniz müsaade ediyorsa yarı zamanlı çalışabilir veya iyi hissetmediğiniz zamanlarda işinizi evden yapabilirsiniz. Uzman doktor imzasıyla 20 güne kadar ya da 3 uzman doktor imzasıyla 3 aya kadar istirahat alabilirsiniz. Bağlı bulunduğunuz sosyal güvenlik kurumunun bu konudaki kurallarını iyi öğreniniz. 9

10 Kemoterapim boyunca reçetesiz satılan veya diğer reçeteli ilaçları beraber kullanabilir miyim? Bu aldığınız kemoterapi çeşidine ve almayı planladığınız diğer ilaç çeşitlerine bağlıdır. Sadece doktorunuzun veya hemşirenizin onay verdiği ilaçları kullanın. Doktorunuza veya hemşirenize dışarıdan alıp kullandığınız veya reçeteli olarak kullandığınız bütün ilaçlar, musiller, alerji ilaçları, soğuk algınlığı ilaçları, ağrı kesicileri ve aspirini içerecek şekilde, bilgi veriniz. Doktorunuza veya hemşirenize bilgi vermenizin diğer bir yolu da bütün ilaç kutularını yanınızda getirerek göstermenizdir. Bir liste yapmanız oldukça yardımcı olabilir. Doktor veya hemşirenizin şu bilgileri bilmeye ihtiyacı vardır: Her ilacın ismini Neden kullandığınızı Ne kadar miktarda kullandığınızı Ne sıklıkla kullandığınızı Herhangi bir reçeteli veya reçetesiz satılan ilacı, vitaminleri, mineralleri, diyet desteği ürünlerini veya bitkisel ilaçları kullanmadan önce doktorunuza veya hemşirenize sorunuz. Kemoterapi alırken vitamin, mineral veya bitkisel ilaçları alabilir miyim? Kemoterapimin işe yaradığını nasıl anlayacağım? Kemoterapi ne kadar maliyetlidir? Bu ürünlerden bir kısmı kemoterapi etkilerini değiştirebilir. Bu nedenden dolayı, kemoterapiye başlamadan önce kullandığınız vitamin, mineral, diyet desteğinden ve bitkisel ilaçlardan doktorunuz veya hemşirenizi bilgilendirmeniz çok önemlidir. Kemoterapi boyunca bu ürünlerden herhangi birini almadan önce lütfen doktorunuzla görüşün. Doktorunuz sizi muayene edecek ve bazı tıbbi testler uygulayacaktır (kan veya bilgisayarlı tomografi gibi). Doktorunuz nasıl hissettiğinizi de soracaktır. Yan etkilerine bakarak kemoterapinin işe yarayıp yaramadığını söyleyemeyiz. Bazı kişiler ciddi yan etkilerin kemoterapinin işe yaradığını gösterdiğini veya hiç yan etki görülmemesi kemoterapinin işe yaramadığını gösterdiğini düşünebilir. Gerçekte yan etkiler hiçbir şekilde kemoterapinin tümörünüzle nasıl mücadele ettiğinin bir göstergesi olamazlar. Türkiye de devlet ruhsatlı ilaç maliyetlerin tamamını karşılamaktadır. Ancak tedavinizi özel muayenehanede, özel hastane ya da devlet hastanesinde almanıza başlı olarak değişiklik gösterebilir. Kemoterapinin ne kadar maliyeti olacağını söylemek zordur. Bu şu özellikler bağlıdır: 10

11 Kemoterapinin çeşidine ve dozuna Kemoterapinin ne sıklıkla ve ne kadar zaman boyunca verileceğine Kemoterapiyi evde, klinikte veya ofiste veya hastanede yatış süresince alındığına Sağlık sigortanızın çeşidine. 11

12 Klinik çalışma nedir ve benim için bir seçenek olabilir mi? Doktor veya hemşirenizle konuşmanın püf noktaları Tümör klinik çalışmaları (tümör tedavi veya araştırma çalışmaları gibi adlandırılabilir) tümörlü hastalarda yeni tedavi yöntemlerini dener. Bu çalışmalar yeni kemoterapi türü, yeni tedavi türü, veya tedavi türlerini birleştirmek için yeni yollar bulmak için yapılabilir. Doktorunuz ve hemşireniz bu çalışmalara katılmanızı teşvik edebilirler. Siz de bu fikri önerebilirsiniz. Unutulmaması gereken bir şey size uygulanan tedaviler sizden önceki hastaların katılımıyla yapılan çalışmalar sayesinde ortaya çıkmıştır. Klinik çalışmalara katılmadan önce, bilmeniz gerekenler: Yararlar: Bütün klinik çalışmalar kaliteli bir tümör bakımı teklif eder. Bu klinik çalışmanın size ve diğerlerine nasıl yardımcı olacağını sorun. Örnek olarak, siz bu yeni ilaç veya tedaviyi ilk alan kişi olabilirsiniz. Daha ruhsat almadan belli fayda getirebilecek ilaçlara ulaşmanızı sağlar. Riskler: Yeni tedaviler her zaman daha iyi veya standart tedaviler kadar iyi değildir. Ve bu yeni tedaviler iyi olsa bile, sizde işe yaramayabilir. Ödeme: Türkiye de ilaç araştırmalarındaki tüm maliyetleri araştırma sponsoru firmalar öder. Her randevu öncesi sorularınızın bir listesini hazırlayın Bazı insanlar sürekli bir listeyi yanlarında tutarlar ve yeni sorularını bu listeye eklerler. Listenizde soruların altında doktorunuzun veya hemşirenizin cevabını yazacak boşluk bıraktığınızdan emin olun. Aileden birinin veya güvenilir bir dostun doktor vizitlerinde yanınızda bulunmasını sağlayın. Bu kişi doktorun ve hemşirenin size açıkladığı bilgileri anlamanıza yardım edebilir ve konuşulanlar hakkında vizit sonrası sizle bilgi alışverişinde bulunabilir. Tüm sorularınızı sorabilirsiniz Aptalca soru diye bir şey yoktur. Eğer cevabı anlamadıysanız, lütfen tekrar anlayıncaya kadar sorunuz. Notlar alın. Yazabilir veya kasede kaydedebilirsiniz. Daha sonra notlarınızı gözden geçirir ve ne konuştuğunuzu hatırlarsınız. Tümörünüz ve kemoterapiniz hakkında yazılı bilgi isteyebilirsiniz. Doktorunuzun veya hemşirenizin ne kadar bilgi sahibi olmak istediğinizi, ne zaman öğrenmek istediğinizi, ve yeterli bilgi sahibi olduğunuzu bilmesini sağlayın. Bazı insanlar tümör ve tedavisi hakkında her şeyi bilmek 12

13 isterler Diğerleri sadece çok az bir bilgi sahibi olmak ister. Seçim sizindir. Acil durumlarda doktor veya hemşirenizle nasıl bağlantı kuracağınızı öğreniniz. Nereyi arayacağınızı ve nereye gideceğinizi öğrenin. Önemli telefonları bu kitapçığın iç kapağında sağlanan boşluğa yazınız. Doktor ve hemşirenizin varsa kartını almayı unutmayınız. 13

14 Sorulacak sorular Kemoterapi süresince hisleriniz Kemoterapi boyunca hislerimle nasıl mücadele edebilirim? Tümörüm hakkında Hangi tip bir tümöre sahibim? Tümörümün evresi nedir? Kemoterapimin hedefi nedir? Kemoterapiden beklenen yararlar nelerdir? Kemoterapinin riskleri nelerdir? Kemoterapi hakkında Kemoterapiyi niçin görmem gerekiyor? Yan etkileri hakkında Tümörümü tedavi etmenin başka yolları var mı? Benim tümörümün standart tedavisi nedir? Benim tümörüm için herhangi bir klinik çalışma var mı? Kaç kür kemoterapi alacağım? Her tedavi ne kadar süre sürecek? Tedaviler arası süre ne kadar olacak? Hangi tip kemoterapileri alacağım? Bu ilaçlar nasıl verilecek? Bu tedaviler nerede verilecek? Her tedavi ne zaman bitecek? Birisinin beni kemoterapilere getirmesi ve götürmesi gerekecek mi? Hangi tip yan etkiler oluşabilir? Tedavi sonrası hangi tip yan etkiler oluşabilir? Bu yan etkiler ne kadar ciddidir? Bu yan etkiler ne zaman kaybolur? Tedavi bittiğinde bütün yan etkiler geçecek mi? Bu yan etkileri nasıl yönetebilir ve azaltabilirim? Bu yan etkileri yönetmek ve azaltmak için doktorum veya hemşirem ne yapacak? Bu yan etkiler hakkında doktorumu ve hemşiremi ne zaman aramam gerekir? Kemoterapi boyunca bazı durumlarda aşağıdaki hislere sahip olabilirsiniz: -Endişeli -Yıkılmış -Depresif -Umutsuz -Korkmuş -Sinirli Kemoterapi boyunca çok değişik hislere sahip olmanız normaldir. Buna rağmen, tümörle yaşamak ve tümör tedavisi olmak stresli olabilir. Kendinizi bitkin hissedebilirsiniz ki, bu sizin hislerinizle baş etmenizi de oldukça zorlaştırır. Dinlenmek. Sessiz bir yer bulun ve kendiniz en favori yerlerinizde düşünün. Yavaşça nefes alın ve dinlendirici bir müzik dinleyin. Bu daha sakin ve daha stresli hissetmenize yardım edebilir. Egzersiz. Çoğu insan hafif egzersizin kendilerini daha iyi hissetmeye yardımcı olduğunu söyler. Egzersiz için birçok yol bulabilirsiniz, yürümek gibi, bisiklete binmek gibi ve yoga yapmak. Doktorunuz ve hemşirenizle yapabileceğiniz egzersiz çeşitleri konusunda konuşun. 14

15 Diğerleri ile konuşun. Güvendiğiniz biriyle hislerinizi paylaşın. Sizle ilgilenebilecek, size odaklanabilecek birilerini bulun, yakın bir arkadaş, aile üyesi, hemşire veya sosyal hizmet çalışanı olabilir. Kemoterapi alan birisiyle konuşmayı çok yararlı bulabilirsiniz. Destek grubuna üye olun. Tümör destek grupları tümörlü insanlara destek sağlarlar. Bu gruplar sizle aynı problemlere sahip olan diğer insanlarla buluşmanızı sağlar. Bu gruplarda hisleriniz hakkında konuşma fırsatı yakalarsınız ve diğer insanların kendi problemleri hakkında hissettiklerini dinleyebilirsiniz. Maalesef ülkemizde bu tür destek kuruluşları yok denecek kadar azdır. Diğer insanların nasıl tümörün, kemoterapinin ve yan etkilerinin üstesinden nasıl geldiğini görebilirsiniz. Doktorunuz, hemşireniz veya sosyal hizmet uzmanınız yaşadığınız yere yakın bu destek gruplarını size söyleyebilir. Bazı destek grupları internet üzerinden de buluşabilirler, eğer seyahat edemiyorsanız size yardımcı olabilir. Türkiye de henüz destek grupları yaygın değildir. Ancak sizinle benzer problemleri olan insanları bulabilirsiniz. Bazen bu kişiler yaşadıkları sorunları abartarak size aktarabilir ve bu sizi endişeye sevk edebilir. Sizi endişelendiren veya üzen konular üzerinde doktorunuz veya hemşirenizle konuşabilirsiniz. Danışmanla görüşmek istediğinizi söyleyebilirsiniz. Doktorunuz eğer hislerinizle başa çıkmak konusunda zorlandığınızı düşünürse yardımcı bazı ilaçlar almanızı önerebilir. Kemoterapi boyunca çok değişik hislere sahip olmanız normaldir. Buna rağmen, tümörle yaşamak ve tümör tedavisi olmak stresli olabilir. 15

16 YAN ETKİLER VE MÜCADELE ETME YOLLARI Yan etkiler nelerdir? Yan etkilere neler neden olur? Kemoterapiden sonra yan etki olacak mı? Yan etkiler ne kadar sürecek? Yan etkiler konusunda ne yapılabilir? Yan etkiler tümör tedavisi sonucu ortaya çıkan yan etkilerdir. Kemoterapiden kaynaklanan bazı sık yan etkiler yorgunluk, bulantı, kusma, kan sayımlarında düşme, saç dökülmesi, ağız yaraları ve ağrıdır. Kemoterapi hızlı çoğalan hücreleri öldürmek için tasarlanmıştır. Fakat hızlı çoğalan normal hücrelere de zarar verebilir. Bu hücreler ağzınızı ve tüm bağırsak sisteminizi saran hücreler, kemik iliğinde kan hücrelerinin yapımını sağlayan ve saç uzamasını ve canlılığını sağlayan hücrelerdir. Kemoterapi bu hücrelere zarar vererek yan etkilere yol açar. Çok fazla, biraz olabilir veya hiç yan etkisi olmayabilir. Bu kemoterapinin miktarına ve tipine ve vücudunun kemoterapiye verdiği yanıta bağlıdır. Kemoterapiye başlamadan önce doktorunuzla veya hemşirenizle hangi yan etkilerin oluşmasının beklendiğine yönelik konuşun. Yan etkilerin ne kadar süreceği sağlığınıza ve aldığınız kemoterapi çeşidine bağlıdır. Çoğu yan etki kemoterapi bittikten sonra kendiliğinden kaybolur. Fakat bazen yan etkilerin geçmesi aylar hatta yıllar alabilir. Bazen, kemoterapi uzun süreli hiç geçmeyecek yan etkilere yol açabilir. Bunlar kalbe, akciğerlere, sinirlere, böbreklere veya üremeyi sağlayan organlara zararları içerebilir. Bazı kemoterapi çeşitleri daha sonra ikincil tümörlere yol açabilir. Doktorunuza veya hemşirenize uzun süreli yan etkiye maruz kalma şansınızın ne kadar olduğunu sorun. Doktorlar kemoterapi yan etkilerini önlemek ve tedavi etmek için birçok yola sahiptir ve her kemoterapi sonrası iyileşmenize yardım ederler. Hangi yan etkilerin olabileceğini ve bu konuda neler yapılabileceğini doktorunuza veya hemşirenize sorun. Her fark ettiğiniz değişikliğin yan etkinin ilk belirtisi olabileceğini bilin ve doktorunuzun veya hemşirenizin bu konudan bilgisi olduğundan emin olun. Bir sonraki sayfadaki grafik size hangi yan etki hakkında daha fazla bilgi edinmek için hangi sayfaya bakmanız gerektiğini gösterecektir. Yan etkileri kısaca inceleyelim Aşağıda kemoterapinin yol açabileceği bazı yan etkilerin bir listesi mevcuttur. Bu tan etkiler herkeste görülmeyebilir. Hangilerinin görülebileceği kemoterapi dozuna ve tipine bağlıdır ve başka bir sağlık probleminizin, diabet veya kalp hastalığı gibi, olup olmadığına bağlıdır. Bu listedeki yan etkiler konusunda doktorunuz veya hemşirenizle konuşun. Hangilerinin sizde oluşabileceğini sorun. Olabilecek olanları işaretleyin ve daha ayrıntılı bilgi için gösterilen sayfaya bakın. 16

17 Alacağım kemoterapi isimleri:, Yan etkiler Sizi etkileyebilecek yan etkiler Daha fazla öğrenmek için Anemi Sayfa 13 İştah değişiklikleri Sayfa 14 Kanama Sayfa 15 Kabızlık Sayfa 16 İshal Sayfa 17 Halsizlik Sayfa 18 Saç kaybı Sayfa 20 İnfeksiyon Sayfa 22 Kısırlık Sayfa 24 Ağız ve boğazda olan değişiklikler Bulantı ve kusma Sayfa 25 Sayfa 26 Sinir sistemi değişiklikleri Sayfa 28 Ağrı Sayfa 29 Cinsel değişiklikler Sayfa 30 Deri ve tırnak değişiklikleri Sayfa 32 İdrar, böbrek ve mesane değişiklikleri Sayfa 34 Grip benzeri yan etkiler Sayfa 34 Vücutta sıvı tutulması Sayfa 34 Göz değişiklikleri Sayfa 35 17

18 ANEMİ (Kansızlık) Nedir ve nasıl oluşur? Kırmızı kan hücreleri tüm vücuda oksijen taşır. Anemi vücudun ihtiyacını karşılamaya yetmeyecek kadar az kırmızı kan hücresine sahip olmanız durumudur. Vücudunuz yeterli oksijeni alamaz ise kalbiniz çok daha fazla çalışır. Bu kalbinizin çok kuvvetli ve hızlı çarpmasına yol açar. Anemi nefes darlığı, güçsüzlük, baş dönmesi veya çok yorgun hissetmenize yol açar. Bazı kemoterapiler kemik iliğinin yeni hücre yapmasını çok zorlaştırarak anemiye yol açabilir. Başa çıkmanın yolları Bolca dinlenin. En az 8 saat uyuyun. Gün içerisinde 1 saat veya daha kısa 1 veya iki kez şekerleme yapmak isteyebilirsiniz. Aktivitelerinizi kısıtlayın. Bunun anlamı sadece sizin için çok önemli aktiviteleri yapın. Örnek olarak, işe gidebilirsiniz fakat evi temizlemeyin. Veya evde pişirmektense dışarıdan yemek söyleyin. Yavaşça ayağa kalkın. Çok hızlı ayağa kalkarsanız başınız dönebilir. Yatarken kalktığınız zaman ayağa kalkmadan önce bir dakika oturun. Yatarken kalktığınız zaman, ayağa kalkmadan önce bir dakika oturun. Yardımı kabul edin. Aileniz veya arkadaşlarınız yardım teklif ettiğinde kabul edin. Onlar çocuk bakımınıza, alışverişinize, getir-götür işlerine, doktor kontrolüne götürmede veya kendinizi çok yorgun hissettiğiniz için yapamadığınız diğer işlere yardım edebilirler. Dengeli beslenin. Tüm vücudunuzun ihtiyacı olan tüm kalori ve proteinleri içeren diyetlerle beslenin. Kaloriler kilo almanızı ve ekstra protein dokuların tamir edilmesini, ki bu dokular tümör tedavisinden zarar görmüşlerdir, sağlarlar. Doğru diyetiniz konusunda doktorunuz, hemşireniz veya diyetisyeninizle konuşun. (daha fazla bilgi için, sayfa.. deki iştah değişiklikleri bölümüne bakınız.) Doktorunuz kan sayımınızı kemoterapi boyunca kontrol edecektir. Eğer kan sayımlarınız düşmüşse kan transfüzyona ihtiyacınız olabilir. Doktorunuz kırmızı kan hücrelerinin hızla yükselmesi için size ilaç önerebilir veya demir veya diğer vitamin desteği almanızı isteyebilir. Doktor veya hemşirenizi arayın eğer: Yorgunluk düzeyiniz değişirse veya normal aktivitelerinizi yapamayacak duruma gelirseniz Baş dönmesi hissederseniz veya bayılacak gibi 18

19 olursanız. Nefes darlığı hissederseniz. Kalbiniz çok hızlı çalışır veya çarpıntı hissederseniz. Daha fazla bilgi için Anemiden kaynaklanan yorgunluğunuzu üstesinden nasıl geleceğiniz hakkında daha fazla bilgi için, 18. sayfaya bakın. 19

20 İŞTAH DEĞİŞİKLİKLERİ Nedir ve neden oluşur? Kemoterapi iştah değişikliklerine yol açabilir. İştahınızı bulantı (kusacakmış gibi hissetme), yemenizi oldukça ağrılı hale sokacak ağız veya boğaz problemleri veya ağız tadınızı kaybetmenize yol açacak ilaçlar azaltabilir. İştah değişiklikleri yorgun veya depresif hissetmenizden kaynaklanabilir. İştah bir gün için, birkaç hafta için veya hatta aylar boyunca kaybolabilir. İştahınız olmasa bile düzenli yemek yemeniz önemlidir. Bu çok çeşitli protein, vitamin ve kalori içeren yiyecekleri ve içecekleri yemek demektir. Yeterli beslenmek vücudunuzun infeksiyonlara karşı daha iyi savaşmasını ve kemoterapiden zarar gören dokuların tamir edilmesini sağlar. Yeterli beslenmemek kilo kaybına, halsizlik ve yorgunluğa yol açabilir. Bazı tümör tedavileri iştahta artmaya ve kilo alımına yol açabilir. Doktorunuza, hemşirenize veya diyetisyeninize nasıl bir iştah değişikliğini, beklendiği ve bunun üstesinden nasıl gelebileceğini sorduğunuzdan emin olunuz. Üstesinden gelme yolları Üç büyük öğün yerine 5-6 kez küçük öğünler yiyin ve atıştırın. Yüksek kalorili ve proteinli yiyecek ve içecekleri tercih edin. Öğünleriniz veya atıştırmalarınız için günlük program hazırlayın. Acıktığınız zaman değil, yemeniz gerektiği zaman yiyin. Kemoterapi alırken acıkmasınız fakat hala yemeniz gerekir. Katı yiyecek yiyemiyorsanız çalkalanmış süt, yumuşak yiyecekler, meyve suları veya çorba içebilirsiniz. Bunun gibi sıvılar vücudunuzun ihtiyaç duyduğu vitamin, protein ve kalorileri sağlayabilir. Sıvı gıdaların bir listesi için sayfa 36 ya bakınız. Plastik çatal veya kaşık kullanın. Bazı kemoterapi çeşitleri ağızda metalik bir tat bırakabilir. Plastikle yemek bu metalik tadı azaltabilir. Cam tencere ve tava kullanmak da yine yardımcı olabilir. Bazı aktiviteler yaparak iştahınızı artırın. Örnek olarak, eğer yemekten önce kısa bir yürüyüş yaparsanız iştahınız artabilir. Yemek öncesi ve sırasında çok fazla sıvı kullanarak iştahınızın azalmasına yol açmayın Rutininizi değiştirin. 20

21 Bu değişik bir yerde yemek, mutfak yerine yemek odasında yemek, yalnız yemek yerine diğer insanlar ile yemek gibi. Eğer yalnız yemek yiyorsanız, radyo dinlemek veya televizyon izlemek isteyebilirsiniz. Diyetinizi yeni yiyecek çeşitleri deneyerek çeşitlendirmeyi isteyebilirsiniz Doktorunuz, hemşireniz veya diyetisyeninizle konuşun. Ekstra vitamin veya beslenme desteği (yüksek proteinli içecekler gibi) almanız istenebilir. Eğer uzun zamandır yemek yiyemediyseniz ve kilo kaybediyorsanız, iştahınızı artıracak ilaç kullanmanız gerekebilir veya beslenme tüpü veya IV yolla beslenmeniz gerekebilir. 21

22 KANAMA Nedir ve neden oluşur? Üstesinden gelme Trombositler (kan pulcukları) kanama olduğu zaman kanamayı durduran hücrelerdir. Kemoterapi kemik iliğinizin trombosit yapma kapasitesini etkileyerek sayılarını azaltabilir. Düşük trombosit sayısına trombositopeni denir. Bu durum cildinizde çürüklere (herhangi bir şey size çarpmadan veya herhangi bir şeye çarpmadan da olabilir), ağızdan veya burundan kanama ve ya küçük ince döküntülü lekelere yol açabilir. Yapınız: Dişlerinizi çok yumuşak bir diş fırçası ile fırçalayınız. Diş fırçanızın uçlarını fırçalamadan önce sıcak duyun içinden geçirerek yumuşatınız. Burnunuza çok nazik bir şekilde su çekin Makas ve bıçağı kullanırken çok dikkat ediniz. Jilet yerine elektrikli tıraş makinesi kullanın Herhangi bir kesi durumunda kanama yerine nazik fakat kuvvetli bir basınç uygulayın. Hastane içinde veya ev içinde dahi ayakkabılarınızı kullanın. Yapmayınız: Diş ipliği veya kürdan kullanmayınız. Yaralanabileceğiniz spor veya aktiviteleri yapmayınız. Tampon, enema, supozituar, rektal ateş ölçer kullanmayınız. Sıkı boğazlı, bileklikli veya korseli giyecekler kullanmayınız. Doktorunuza veya hemşirenize danışın: Bira, şarap veya diğer alkol çeşitlerini içmek istediğinizde Cinsel ilişki planladığınızda Vitaminler, bitkisel ürünler, mineraller, diyet ürünleri, aspirin veya diğer reçetesiz satılan ilaçları kullanmak konusunda. Bu ürünlerin bazıları kemoterapinizin etki mekanizmasını değiştirirler. Kabızlık probleminiz var ise doktorunuzun bilmesini sağlayın. Doktorunuz gereğinden fazla ıkınmanızı ve rektal kanamaları engellemek amacıyla size dışkıyı yumuşatan ilaçlardan önerebilir. Kabızlık hakkında daha fazla bilgi için sayfa 17 ye bakınız. Doktorunuz veya hemşireniz trombosit sayınızı öğrenmek için sık ölçüm yapabilir. İlaca ve trombosit desteğine kemoterapi tedavinizde trombosit sayımınızdaki düşüklük nedeniyle gecikme olur ise ihtiyaç olabilir. 22

23 Aşağıdaki bulgular oluşur ise doktorunuzu ve hemşirenizi arayın: Çürükler, özellikle herhangi bir yere çarpmadan oluşuyor ise Derinizde küçük, kırmızı noktalar oluşur ise Kırmızı veya pembe renkli idrarınız olur ise Siyah veya kanlı dışkılamanız olur ise Diş etlerinizden veya burnunuzdan kanamanız olur ise Adet döneminizde uzamış veya çok fazla kanmanız olur ise Adet döneminiz dışında genital kanmanız olur ise Şiddetli baş ağrınız olur veya görmenizde bozulma olur ise Ellerinizde veya ayaklarınızda sıcaklık hissi duyarsanız Kendinizi uykulu veya aklı karışmış hissederseniz. 23

24 KABIZLIK Kabızlık nedir ve neden ortaya çıkar? Üstesinden gelme İSHAL Nedir ve niçin ortaya çıkar? Kabızlık barsak hareketlerinin daha az sıklıkta olması sonucunda dışkının sert, kuru ve zor boşaltılabilir olmasıdır. Barsak hareketleriniz ağrılı olabilir ve şişkinlik ve tiksinti olabilir. Geğirebilirsiniz, çok miktara gaz çıkarabilirsiniz ve mide kramplarınız ya da makatta basınç hissi oluşabilir. Kemoterapi ilaçları ve ağrı kesiciler kabızlığa yol açabilir. Aynı zamanda insanlar hareket etmediğinde ve zamanının çoğunun yatarak ya da oturarak geçirmesine bağlı olabilir. Ayrıca kabızlık düşük posalı yiyeceklerin alınması ve ya yeterince sıvı alınmaması sonucu oluşabilir. Barsak hareketleriniz için kayıt tutun: Bu kayıtları doktorunuza ve ya hemşirenize gösterin ve sizin için normalin ne olduğunu konuşun. Günde en az 8 bardak su veya diğer sıvılardan için: Çoğu insan kahve veya çay gibi ılık veya sıcak içeceklerin kabızlığa yardımcı olduğunu keşfeder. Taze meyve suları kabızlıkta yararlı olabilir. Daha fazla posalı gıda aldığınızda yeterince sıvı tükettiğinizden emin olun. Her gün hareketli olun: Yürüyüş yaparak, bisiklete binerek ya da yoga yaparak hareket edebilirsiniz. Eğer yürüyüş yapamıyorsanız sandalye ya da yatakta yapabileceğiniz egzersizler hakkında konuşunuz. Doktorunuz ve hemşirenizle daha aktif olmanın yollarını konuşun. Doktor, hemşire veya diyet uzmanınıza daha yüksek posa içeren gıdaları sorun: Daha yüksek posalı gıda ve fazla sıvı alımı dışkınızın yumuşamasına yardım eder. En iyi posa kaynakları arasında arpa-buğdaymısır tanelerinde yapılan ekmek ve tahıl gevreği, kurutulmuş tohumlar, çiğ sebzeler, taze ve kurutulmuş meyveler, çerezler, tohumlar ve patlamış mısır sayılabilir. Eğer son 2 gün içinde tuvalete çıkmamışsanız doktor veya hemşirenize bildirin: Doktorunuz size lif desteği, müshil, dışkı yumuşatıcı veya lavman tavsiye edecektir. İshal barsak hareketlerinin normalden fazla olması bunun sonucunda sulu, gevşek ve yumuşak dışkılamaktır. Kemoterapi sizin ince ve kalın barsağınızın sağlıklı hücrelerine zarar vererek ishale yol açar. Aynı zamanda barsak hareketlerinize arttırabilir. İshal ayrıca kabızlık için kullanılan ilaçlar ve infeksiyonlar nedeni ile oluşur. 24

25 25

26 Üstesinden gelme Bunlardan kaçınınız: HALSİZLİK Nedir ve niçin ortaya çıkar? Günde 3 öğün yerine 5-6 küçük öğünler alın ve atıştırmalar yapın. Doktor ve hemşirenize yüksek sodyum ve potasyum tuzları içeren gıdaları sorun: Vücudunuz ishal sırasında bu tuzları kaybeder ve bunların yerine konması çok önemlidir. Yüksek sodyum ve potasyum içeren gıdalar arasında muz, portakal, şeftali, kayısı ve patates sayılabilir. Günde 8-12 bardak temiz su için: Suyunuzu yavaş yavaş için ve oda sıcaklığındaki içecekleri tercih edin. Karbonatlı içecekleri gazı uçtuktan sonra içebilirsiniz. İçecekler sizi susatıyorsa ve ya bulantınız var ise extra su alın. Düşük posalı yiyecekler tüketin: Yüksek posalı gıdalar ishalinizi kötüleştirebilir. Muz, beyaz pirinç, kızartılmış ekmek, sade ve vanilyalı yoğurt düşük posa içeren gıdalardır. İshaliniz 24 saat içinde geçmedi ise ve ishalle beraber ağrı ve kramp varsa doktorunuz ve ya hemşireniz ile görüşün: Doktorunuz ishal için ilaç önerebilir. Aynı zamanda kaybettiğiniz sıvı ve beslenme ürünlerinin takviyesi için damardan sıvı desteği gerekebilir. Doktor ve hemşirenize danışmadan ishal için hiçbir ilaç almayınız. Tuvalet sonrası temizliğinizi kendiniz yapıyorsanız nazik olunuz: Tuvalet kağıdı yerine bebek temizleme mendilleri veya sprey şişesini kullanarak püskürtme su ile tuvalet sonrası temizliğinizi yapınız. Makat bölgesinde hassasiyet ve kanama ve ya hemoroidiniz varsa doktor ve hemşirenize bilgi veriniz. Çok sıcak ve soğuk içecekler Bira, şarap ve diğer alkol tipleri Süt ve süt ürünleri Baharatlı ürünler Yağlı ve kızartılmış ürünler Kafein içeren gıdalar (kahve, kola, siyah çay ve çikolata) Gaza yol açan yiyecekler (kuru fasulye, lahana, brokoli, soya ürünleri) Yüksek lifli diyetler (haşlanmış kuru fasulye, çiğ sebze ve meyve, kabuklu yiyecekler, buğday ekmeği, tahıl gevrekleri) Kemoterapiye bağlı halsizlik hafiften aşırı dereceye kadar değişen derecede yorgunluk olmasıdır. Bir çok insan halsizliği güçsüzlük, bitkinlik, yıpranmışlık, ağırlık hissi ve yavaşlık hissi olarak tarif eder. Dinlenmek her zaman yardımcı olamaz. Bir çok insan kemoterapi 26

27 sırasında hatta haftalar ve aylar sonrasında halsizlik hissettiğini söyler. Halsizlik kemoterapinin tipi, doktora ziyaret sıklığı, depresyon, anxiete ve stres gibi faktörler ile ilişkilidir. Eğer kemoterapi ile beraber radyoterapi alırsanız halsizliğiniz daha şiddetli olabilir. 27

28 Halsizliğe yol açan diğer nedenler: Tedavi yolları: -Anemi -Ağrı -İlaçlar -İştah değişiklikleri -Rahatsız uyku -Hareketsizlik -Sıkıntılı solunum -İnfeksiyonlar Halsizlik ya bir defada ortaya çıkar ya da azar azar artar. İnsanlar halsizliği bir çok farklı yolla hisseder. Size benzer şekilde kemoterapi alan başka birisine göre halsizliğiniz daha az veya daha çok olabilir. Gevşeme-dinlenme: Meditasyon, ibadet, yoga, rehberlik danışmanlık, görsel sanatlar, ve diğer gevşeme yolları ve stresi azaltma yollarını isteyebilirsiniz İyi yiyip için: Bunun anlamı günde 3 büyük öğün yerine 5-6 küçük öğün ve atıştırma demektir. Çevrenizde kolay ulaşılabilecek yiyecekler (konserve çorbalar, dondurulmuş yiyecekler, yoğurt, peynir gibi ) bulundurun. Günde en az 8 ardak su veya meyve suyu tüketin. Dinlenme zamanı planlayın: Gün içinde kısa kestirmeler ve dinlenmeler sizin kendinizi daha iyi hissetmenizi sağlayabilir. Çoğu hasta kısa dinlenmelerin uzun süreli uykulardan daha yararlı olduğunu söyler. Uyku sürelerinizi 1 saatten daha kısa tutmayı deneyin. Gündüz kestirmelerini kısa tutmanız gece daha iyi uyumanıza yardımcı olacaktır. Hareketli olun: Araştırmalar göstermiştir ki egzersizler halsizlikler azaltmaktadır ve gece daha iyi uyumayı sağlamaktadır. 15 dakika yürüyüş, yoga yapmak ve egzersiz bisikleti sürme denenebilir. Daha enerjik olduğunuz zamanlarda aktif olma planları yapın. Daha çok şeyi yapmamayı deneyin: Halsizlikle beraber yeterince enerjiniz olmadığı için her istediğiniz yapamayabilirsiniz. Yapmak istediğiniz şeyleri seçin diğerleri içinde birilerinden yardım alın. Tamamlayabileceğiniz aktiviteleri (okuma, örgü, kaset yeni bir öğrenme gibi) seçin. Her gece en az 8 saat uyuyun: Bu kemoterapiden önceki uykunuzdan fazla olabilir. Gün içinde aktif olduğunuzda akşamları muhtemelen daha iyi uyursunuz. Aynı zamanda yatağa gitmeden önce yapacağınız bazı aktiviteler (kitap okuma, müzik dinlemek gibi) gevşemenize yardımcı olur. İşleriniz için iş listesi yapın: Halsizlik işiniz için gerekli olan enerjinin bir miktar azalmasına yol açabilir. İş listenizin tamamını bitirmek sizi daha mutlu edecektir. İşiniz müsaitse evden bazı işleri halletme yollarını 28

29 patronunuz ile konuşun. Başkalarından yardım isteyin: Kendiniz halsiz hissettiğinizde aile üyelerinize ve arkadaşlarınıza yardım için sorun. Belki ev halkı ev işleri için yardım edebilir veya doktor vizitlerine götürüp getirebilir. Aynı zamanda alışveriş ve yemek işlerinde yardımcı olabilirler. Diğer tümörü olanlardan öğrenin: Tümörü olan diğer hastalar kendi halsizlikleri ile baş etme yöntemlerini sizinle paylaşabilir. Diğer insanlar ile karşılaşmanın bir yolu destek gruplarına katılmaktır. Kendinizi hergün nasıl hissettiğinizi not ettiğiniz bir günlük tutun: Bu size zamanınızı en iyi nasıl planlayacağınıza yardımcı olur. Günlüğünüzü hemşireniz ile paylaşın. Enerji düzeylerinizdeki değişiklikle ilgili kayıtlarınız (yoruldunuz mu? Yoksa enerjiniz mi azaldı?) konusunda doktor ve hemşirenizi bilgilendiriniz. Doktor ve hemşireniz ile konuşun: Doktorunuz halsizliğinizi azaltacak, kendinizi daha iyi hissettirecek ilaçlar yazabilir. Aynı zamanda halsizliğiniz kansızlığa bağlı ise tedavi düşünebilir. 29

30 SAÇ KAYBI Nedir ve niçin ortaya çıkar? Tedavi yolları: Saçınızın bir kısmının veya tamamının dökülmesidir. Sadece baş bölgesinde vücudun herhangi bir bölgesindeki tüyler dökülebilir. Çoğu kişi saç kaybından dolayı büyük üzüntü yaşar ve kemoterapinin yol açtığı en önemli sıkıntı olarak karar verirler. Bazı kemoterapiler saç dibi hücrelerine zarar verirler. Saç kaybı genelde kemoterapiden 2-3 hafta sonra başlar. Başlangıç döneminde saç derinizde acıma olabilir. Sonra ya çok kısa bir zamanda ya da yavaş yavaş saç kaybı olur. Saçlarınızın tamamının dökülmesi yaklaşık 1 hafta alır. Hemen daima saçlarınız kemoterapi bitiminden birkaç ay sonra tamamen çıkacaktır. Tekrar kemoterapi alsanız dahi saçlarınızın büyümeye başladığını fark edeceksiniz. Saçlarınız yeniden çıktığında önceleri ince telli olacaktır. Aynı zamanda yeni saçlarınız eski görüntüde olmayabilir. Örnek olarak eskiden kalın olan saç teli ince, düz yerine kıvırcık, renk olarak daha koyu veya daha açık olabilir. Kemoterapi bittikten 2-3 ay sonra saçlarınız yeniden çıkacaktır. Saç kaybından önce: Doktor ve hemşirenizle konuşun: Onlar saçlarınızı kaybedip etmeyeceğinizi bilir. Saçlarınızı kısa kesin ya da saçınızı tıraş edin: Saçınızı önceden siz keserseniz saç kaybının kontrolünün sizde olduğunu hissedersiniz. Bu olay genelde saç kaybını kabullenmenin en iyi yoludur. Tıraş olurken ustura yerine elektrikli tıraş makinelerini kullanın. Eğer bir peruk kullanmayı düşünürseniz saçlarınıza ona göre şekil verin: Peruğun en iyi seçim zamanı kemoterapiden önceki zamandır. Bu sayede saçınıza renk ve stil olarak en uygun modeli seçebilirsiniz. Seçtiğiniz peruğun rahat ve saç derinize zarar vermeyen türden olduğuna emin olunuz. Saçlarınızı yıkarken nazik olunuz: Yumuşak bir şampuan, bebe şampuanı gibi, kullanın. Saçlarınızı ovalamadan yumuşak bir havlu ile kurutun. Saç derinize zarar verecek eşyaları kullanmayınız: Bunlar düzleştirici ya da kıvrık hale getiren metaller, bigudi ve elektrikli saç kurutucular, saç bantları ve klipsleri, saç spreyleri, saç boyaları, perma veya düzleştirici saç ürünleridir. Saç kaybından sonra: 30

31 Saçlı derinizi koruyun: Saçlı deriniz saç kaybı sırasında veya sonrasında hasar görebilir. Dışarıya çıktığınızda şapka, türban veya eşarp türü bir malzeme saç derinizi koruyun. Çok sıcak ve çok soğuk şeyleri (bronzlaşma yatakları, güneş ve soğuk hava gibi) denemekten kaçının. Cildinizi güneş kremi ve koruyucu kremler ile koruyun. Sıcak tutun: Saçınızı kaybettiğinizde önceleri kendinizi üşüyor hissedebilirsiniz. Bir şapka, türban, eşarp veya peruk kullanmanız kendinizi daha sıcak hissetmenizi sağlayabilir. Saten yastıkta uyuyun: saten uyku sırasında pamuğa göre daha az sürtünme yaratır. Bu nedenle saten ürünleri daha konforlu bulacaksınız. Duygularınız ile ilgili konuşun: birçok insan saç kaybından dolayı öfke, depresyon veya utanma hissi yaşayabilir. Eğer çok üzgün veya sinirli iseniz, bu duygularınızı doktorunuz, aile fertleri, yakın arkadaşlarınız veya kemoterapiden dolayı saçını kaybetmiş kişilerle paylaşmalısınız. 31

32 ENFEKSİYON Nedir ve neden ortaya çıkar? Tedavi yöntemleri: Bazı kemoterapi tipleri sizin kemik iliğinizde yeni üretilen beyaz kan hücrelerinize çok zarar verebilir. Beyaz kan hücreleri vücudunuzun enfeksiyonla savaşında yardımcı olurlar. Bu nedenle kemoterapi beyaz kan hücre sayınızı düşüreceğinden enfeksiyonlardan kaçınmak çok önemlidir. Beyaz kan hücrelerinin birçok tipi vardır. Bunlarda birisi nötrofil olarak isimlendirilir. Nötrofil sayınızın 500 mm 3 ün düşmesi durumuna nötropeni denir. Doktorunuz nötropeninizin olup olmadığını öğrenmek için kan testi isteyebilir. Nötropeniniz olduğunda enfeksiyon bulgularını izlemeniz önemlidir. Günde en az bir defa ya da doktorunuzun söylediği sıklıkta ateşinize bakın. En iyisi dijital bir termometre edinmenizdir. Ateşiniz eğer 38 0 C ve üzerinde olursa doktorunuzu arayınız. Ulaşamıyor iseniz, tercihen tedavi olduğunuz hastanenin, acil servisine başvurunuz ve kemoterapi aldığınızı söyleyiniz. Ateşiniz 38 0 C ve üzerinde olursa derhal doktorunuzu arayın! Doktorunuz tedaviniz süresince beyaz kan hücre sayınızı kontrol edecektir: Kemoterapinin beyaz kan sayınızı düşürme olasılığı varsa, beyaz kan sayınızı arttıracak ve enfeksiyon riskini azaltacak ilaç almalısınız. Ellerinizi sık sık sabun ve su ile yıkayınız: Yemekten önce ve sonra ellerinizi yıkadığınızdan emin olun ve burun akıntısı, öksürük, hapşırma ya da hayvanlara dokunma sonrası banyoyu kullanınız. Sabun veya su yakınınızda değil ise sık sık el koruyucularını kullanın. Dokunduğunuz madde ve yüzeyleri hijyenik mendillerle silin: Bunlar bankamatik cihazları, genel telefonlar ve kapı kolları gibi eşyalardır. Tuvalet sonrası temizliğinizi eksiksiz yapın ve nazik olunuz: Tuvalet kağıdı yerine bebek temizlik mendilleri veya sprey şişelerinden sıkılan su ile temizliğinizi yapın. Makat bölgesinde hassasiyet veya kanama varsa veya hemoroidiniz varsa doktorunuza bildiriniz. Hasta kişilerden uzak durun: Nezle, grip, kızamık veya su çiçeği geçiren kişiler bu grubun içindedir. Suçiçeği ve çocuk felci gibi canlı aşı yapılan çocuklarda uzak durun. Kalabalıklardan uzak durun: Etrafınızda çok insan olmamasına çalışın.tiyatro veya alışveriş merkezlerine giderken kalabalığın en az olduğu zamanları seçin. Bir tarafınızı kesip çizmekte uzak durun: Tırnak derinizi kesmeyin veya çizmeyin. Ustura yerine elektrikli tıraş makinelerini kullanın. Makas, dikiş iğnesi veya tırnak 32

33 makası kullanırken dikkatli olun. Katateriniz varsa giriş yeri enfeksiyonu açısından izleyin: Bu bulgular akıntı, ağrı kızarıklık ve şişliktir. Bu tür belirtiler fark ederseniz doktorunuza hemen bilgi verin. İyi bir ağız bakımı yapın: Her yemekten sonra ve yatarken dişlerinizi fırçalayın. Çok yumuşak diş fırçaları kullanın. Dişlerinizi fırçalamadan önce diş fırçasını sıcak suda tutmak fırça kıllarının daha yumuşak olmasını sağlayabilir. Alkol içermeyen ağız gargaraları kullanınız. Cildiniz için iyi koruyucular alın: Sivilceleri sıkmayın, çizmeyin. Çatlayan cildinize yumuşatıcı ve iyileştirici losyonlar kullanınız. Banyo ve tıraş sonrası cildinizi yumuşak havlular ile sürtmeden kurulayın. Kesikleri temiz tutun: Kesikleri sıcak su sabun ve antiseptik solusyonlar ile temizleyin. Bu işlemi yara kabuk bağlayıncaya kadar her gün yapın. Çevrenizdeki hayvanlara dikkat edin: Kedi ve köpek atıklarına karışmayın, kuş kafesi veya akvaryumları temizlemeye kalkmayın. Her hayvana temastan sonra ellerinizi iyice yıkayın. Sıcak yiyecekleri sıcak soğuk yiyecekleri soğuk tutun. Pişmemiş sebze ve meyveleri yıkamadan yemeyin. Çiğ ve daha önce pişirilmiş balık, deniz mahsulleri, et, yumurta ve tavuk yemeyin: bu ürünler enfeksiyona yol açabilecek bakterileri içerir. Küflenmiş, bozulmuş ya da kullanma tarihi geçmiş yiyecek ve içecekleri kullanmayın. Bir enfeksiyonunuzun olduğunu düşünüyorsanız ne zaman olursa olsun doktorunuzu arayın: ateşiniz 38 0 C ve üzerinde ise üşüme ve terlemeniz varsa doktorunuzu arayın. Doktorunuza danışmadan aspirin, parasetamol (Parol, Vermidon), ibuprofen (Brufen) ve ateşinizi düşüren diğer ürünleri almayın. 33

34 Diğer enfeksiyon bulguları şunlardır: -Kızarıklık -şişlik -döküntü -üşüme -öksürük -baş ağrısı -kulak ağrısı -boyun sertliği -kanlı veya koyu idrar -Ağrılı ve sık idrara çıkma -sinüs ağrısı veya baskısı İNFERTİLİTE (KISIRLIK) Nedir ve niçin ortaya çıkar? Tedavi yolları: Kadın hastalar için Bazı kemoterapi tipleri kısırlığa yol açabilir. Bir kadın için bunun anlamı hamile kalamamaktır. Bir erkek için anlamı eşinin hamile kalamamasıdır. Kadınlarda kemoterapi yumurtalıklara zarar verebilir. Bu durum daha az hormon üretimine yol açar. Hormonlardaki düşme erken menapoza yol açar. Erken menapoz ve daha az sağlıklı yumurta kısırlığa yol açar. Erkeklerde kemoterapi sperm hücrelerine zarar verir. Kemoterapinin sperm sayısında azalma, sperm hareketlerinde azalma ve diğer tip hasarlara yol açmasından dolayı kısırlık ortaya çıkabilir. Kısırlığınız kemoterapiye de bağlı olabilir, yaşınıza ve diğer sağlık problemlerine de bağlı olabilir. Eğer çocuk sahibi olmak istiyorsanız doktorunuza tedaviye başlamadan önce bildirin. Kadınlar için; aşağıdaki konuları konuşun: Çocuk sahibi olmak istiyor musunuz? Kemoterapiye başlamadan önce doktorunuza ileride hamile kalmak istiyorsanız bilgi veriniz. Doktorunuz tedavinin bitiminde kullanmak üzere yumurtalarınızın nasıl korunacağı konusunda yardımcı olacak bir kadındoğum uzmanına yönlendirecektir. Doğum kontrolü: Kemoterapi alırken hamile kalmamanız çok önemlidir. Bu ilaçlar özellikle gebeliğin ilk 3 ayında cenine zarar verecektir. Eğer menapoza girmediyseniz doktorunuz ile doğum kontrolü ve gebelikten korunma konusunda konuşun. Gebelik: Hala düzenli adet görüyorsanız, kemoterapiye başlamadan önce doktorunuza gebelik testi yaptırmasını hatırlatın. Hamile iseniz doktorunuz sizinle diğer tedavi seçeneklerini konuşacaktır. Kemoterapi doğumsal anormalliklere yol açar. Tedaviyi alırken asla hamile kalmayın. 34

35 Erkek hastalar için Gelecekte çocuk babası olmak istiyorsanız doktorunuza spermlerinizin korunması konusunu söyleyin. Erkek için; aşağıdaki konuları doktorunuz ile konuşun: Çocuk sahibi olmak istiyor musunuz? gelecekte çocuk sahibi olmak istiyorsanız tedaviye başlamadan önce doktorunuza söyleyin. Doktorunuz spermlerinizin korunması konusunda size yardımcı olacak bir üreme uzmanına sizi yönlendirecektir. Doğum kontrolü: Kemoterapi alırken eşinizin hamile kalmaması çok önemlidir. Kemoterapi spermlerinize zarar verir ve doğumsal anormalliklere yol açar. 35

36 AĞIZ VE BOĞAZDA OLAN DEĞİŞİKLİKLER Nedir ve neden olur? Kemoterapi alan hastalar ne tür ağız ve boğaz sorunları ile karşılaşabilir? Tedavi yolları nelerdir? Bazı kemoterapi tipleri ağız, boğaz ve dudak hattı gibi hızlı gelişen hücrelere zararlıdır. Bu durum diş, diş eti, ağız içi ve tükrük salgısını etkiler. Çoğu ağız sorunları kemoterapi bitiminden birkaç gün sonra ortaya çıkar. -Kuru ağız -Tat ve koku duyusunda değişme -Diş, dişeti ve dil enfeksiyonları -Sıcak ve soğuk yiyeceklere karşı artmış hassasiyet -Ağız yaraları -Ağızda yaraya bağlı yeme sorunları Kemoterapiye başlamadan en az 2 hafta önce diş doktorunuza gidin (Ancak, onkoloğunuz tedavinizi geciktirmemek için diş bakımını ertelebilir): Olabilecek en iyi ağız sağlığına sahip olmanız önemlidir. Bu tüm diş işlemlerinizin kemoterapiye başlamadan önce bitmesi demektir. Eğer kemoterapiden önce diş tedavisine gitmediyseniz doktorunuzun korunma tedbirleri alması için bilgi verin. Diş hekiminize mutlaka tümörünüzün olduğunu ve tedavi planını söyleyin. Ağız ve dilinizi her gün kontrol edin: Bu yolla olası problemleri başlamadan hemen önce fark eder veya hissedersiniz. Doktorunuza bu sorunları hemen danışın. Ağız içi ıslaklığını koruyun: Ağız içi ıslaklığını gün içinde sürekli su yudumlayarak, buz parçacıkları ve şekersiz sakız çiğneyerek koruyabilirsiniz. Ağız, diş, diş eti ve dilinizi temizleyin: Her yemekten sonra ve yatarken diş, diş eti ve dilinizi fırçalayın. Çok yumuşak diş fırçası kullanın. Diş fırçanızı kullanmadan önce sıcak suda bekleterek daha yumuşamasını sağlayabilirsiniz. Fırçalama ağrılı ise dişlerinizi pamuk çubukları ile temizlemeyi deneyin. Florid içeren diş macunları kullanın. Alkol içeren ağız gargaraları kullanmayın: Bunun yerine günde 3-4 defa 1 bardak sıcak su içine ¼ (yarımın yarısı) çay kaşığı soda, 1/8 (yarımın yarısının yarısı) çay kaşığı tuz ile hazırlanmış solusyonu kullanabilirsiniz. Takiben su ile çalkalama yapın. Yumuşak diş ipi ile diş aralarını her gün temizleyin: Diş etinde kanama veya ağrının olduğu bölge hariç diğer bölgeleri mutlaka temizleyin. Trombosit sayınız düşükse diş ipi konusunu doktorunuza danışın. Takma diş kullanıyorsanız uygunluğundan emin olun ve temiz tutun: Aynı zamanda kullanım zamanını en 36

TROMBOSİTOPENİ KONTROLÜ

TROMBOSİTOPENİ KONTROLÜ TROMBOSİTOPENİ KONTROLÜ GÜLDER GÜMÜŞKAYA HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ONKOLOJİ HASTANESİ TROMBOSİT NEDİR? 1 Kemik iliğinde yapılan kan hücrelerinden biridir. Pıhtılaşma hücreleri olarak bilinir. 1mm 3 kanda

Detaylı

09/11/2015 BEYAZ KAN HÜCRELERİ. Lökosit ya da akyuvarlar olarak adlandırılan beyaz kan hücresi, kemik iliğinde üretilir.

09/11/2015 BEYAZ KAN HÜCRELERİ. Lökosit ya da akyuvarlar olarak adlandırılan beyaz kan hücresi, kemik iliğinde üretilir. BEYAZ KAN HÜCRELERİ Lökosit ya da akyuvarlar olarak adlandırılan beyaz kan hücresi, kemik iliğinde üretilir. 1 Görevleri nelerdir? Bu hücreler vücudu bulaşıcı hastalıklara ve yabancı maddelere karşı korur.

Detaylı

Kanser tedavisi sırasında sağlıklı bir diyet hemen hemen başka zamanlardakiyle aynıdır. Her gün çeşitli gıdalar yemeniz gerekir.

Kanser tedavisi sırasında sağlıklı bir diyet hemen hemen başka zamanlardakiyle aynıdır. Her gün çeşitli gıdalar yemeniz gerekir. KANSER HASTALARINDA BESLENME DESTEĞİ Dengeli ve sağlıklı beslenme sadece tedavi gören kanser hastaları için değil tedavi sonrası süreçte de sağlıklı yaşamı oluşturan önemli unsurlardan biridir. Kanser

Detaylı

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR?

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR? KEMOTERAPİ NEDİR? Kanser hücrelerini tahrip eden kanser ilaçları kullanılarak yapılan tedaviye kemoterapi denir. Bu tedavilerde kullanılan ilaçlara antikanser ilaçlar da denir. Kanserin türüne göre kemoterapinin

Detaylı

Vücudumuzda oluşan tümör hücrelerini yok etmek için uygulanan ilaç tedavisine kemoterapi denir.

Vücudumuzda oluşan tümör hücrelerini yok etmek için uygulanan ilaç tedavisine kemoterapi denir. KEMOTERAPİ KEMOTERAPİ NEDİR? Vücudumuzda oluşan tümör hücrelerini yok etmek için uygulanan ilaç tedavisine kemoterapi denir. Kemoterapide, bir veya birden fazla ilaç bir arada kullanılabilir. Her ilacın

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME NEDEN ÖNEMLİDİR? Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Gebelik öncesi ideal ağırlığında olan yetişkin kadınların ortalama 9-14 kg arasında (ayda 1-1,5kg)

Detaylı

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir GAV yayınıdır. GAV Yayın No:

Detaylı

Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı

Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı 3. Ulusal Hastane ve Kurum Eczacıları Kongresi 23-27 Mart 2016, Muğla Uz. Ecz. Metin Deniz KARAKOÇ Denizli Devlet Hastanesi Hasta

Detaylı

KOAH VE EGZERSİZ KOAH TA EGZERSİZ TAVSİYELERİ

KOAH VE EGZERSİZ KOAH TA EGZERSİZ TAVSİYELERİ KOAH VE EGZERSİZ KOAH kalıcı nefes darlığı ile kendini gösteren, geri dönüşü olmayan bir akciğer hastalığıdır. Sigara ve cevre kirliliği gibi faktörlerin etkisiyle hasta sayısı hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım

Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım http:www.babycentre.co.uk/midwives 10 steps to a healthy pregnancy (Turkish) Sağlıklı bir hamilelik için izlenmesi gereken 10 adım 1. Hamilelik sürecini erkenden planlayın ve organize edin! 2. Sağlıklı

Detaylı

Anjiyografi Bilgilendirme Formu

Anjiyografi Bilgilendirme Formu Anjiyografi Bilgilendirme Formu BR.HLİ.082 Koroner anjiyografi nedir? Koroner anjiyografi, özel bir kamera ile kalbinizin atar damarlarının röntgen film çekimi ile incelenmesidir. İşleminiz kateter laboratuvarında

Detaylı

Diyabet ve egzersiz TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU

Diyabet ve egzersiz TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 02 Diyabet ve egzersiz Diyabetli bireyler

Detaylı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. Hipertansiyon Nedir? Çoğunlukla yüksek kan basıncı olarak

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI Ekmek, diğer tahıllar ve patates Meyve ve sebzeler Et, balık ve alternatifleri Yağ ve şeker oranı yüksek yiyecek ve içecekler Süt ve süt ürünleri Sağlıklı beslenme tabağı insanların

Detaylı

Endometriozis. (Çikolata kisti)

Endometriozis. (Çikolata kisti) Endometriozis (Çikolata kisti) Bugün Neler Konuşacağız? Endometriozis Nedir? Belirtileri Nelerdir? Ne Sıklıkta Görülür? Hangi Sorunlara Neden Olur? Nasıl Tanı Konur? Nasıl Tedavi Edilir? Endometriozis

Detaylı

LENFATİK VE İMMÜN SİSTEM HANGİ ORGANLARDAN OLUŞUR?

LENFATİK VE İMMÜN SİSTEM HANGİ ORGANLARDAN OLUŞUR? LENFOMA NEDİR? Lenfoma, diğer grup onkolojik hastalıklar içinde yaşamın uzatılması ve daha kaliteli yaşam sağlanması ve hastaların kurtarılmaları açısından daha fazla başarı elde edilmiş bir hastalıktır.

Detaylı

DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ

DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ HİPOGLİSEMİ (KAN ŞEKERİNİN DÜŞMESİ) Tedavi planınız kan şekerinizi hedef değerler arasında tutmada daha etkili hale geldikçe, arada sırada hipoglisemi (düşük

Detaylı

Gebelikte Beslenme Vitaminler

Gebelikte Beslenme Vitaminler Gebelik döneminizde dengeli bir beslenme alışkanlığı edindiğinizde, sıvıyı bol miktarda aldığınızda, doktorunuzun verdiği demir içerikli preparatları düzenli olarak aldığınızda, normal sınırlar içinde

Detaylı

Hemoroid (Basur) Nedir?

Hemoroid (Basur) Nedir? Sindirim sisteminin giriş kapısını ağız ve dişler, çıkış kapısını ise anal kanal ve anüs oluşturur. İstemli olarak sağlanan dışkı ve gaz çıkışının kontrolü; hemoroitlerin de bir parçası olduğu bu anal

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ MENOPOZ DÖNEMİ BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? Menopoz nedir?

Detaylı

KULLANMA TALĐMATI. MEGACE 160 mg tablet Ağız yoluyla alınır.

KULLANMA TALĐMATI. MEGACE 160 mg tablet Ağız yoluyla alınır. KULLANMA TALĐMATI MEGACE 160 mg tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Her bir tablet 160 mg megestrol asetat içerir. Yardımcı maddeler: Laktoz monohidrat, mikrokristalize selüloz, kolloidal silikon

Detaylı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı çeken sigara vücuda birçok zarar vermekte ve uzun süre

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir tablet 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.380 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir tablet 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.380 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir. KULLANMA TALİMATI ZADİTEN 1 mg tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir tablet 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.380 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir. Yardımcı maddeler: Magnezyum stearat, mısır nişastası,

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. VENDİOS 600 mg tablet Ağızdan alınır.

KULLANMA TALİMATI. VENDİOS 600 mg tablet Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI VENDİOS 600 mg tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her VENDİOS tablet 600 mg diosmin içermektedir. Yardımcı maddeler: Her VENDİOS tablet povidon, mikrokristalin selüloz, mısır nişastası

Detaylı

KULLANMA TALİMATI DACOGEN 50 mg, tek doz IV enjeksiyonluk çözelti için toz içeren flakon Damar içine uygulanır.

KULLANMA TALİMATI DACOGEN 50 mg, tek doz IV enjeksiyonluk çözelti için toz içeren flakon Damar içine uygulanır. KULLANMA TALİMATI DACOGEN 50 mg, tek doz IV enjeksiyonluk çözelti için toz içeren flakon Damar içine uygulanır. Etkin madde: Her flakon 50 mg desitabin içerir. Yardımcı maddeler: Potasyum dihidrojen fosfat,

Detaylı

Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon olarak kabul edilir.

Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon olarak kabul edilir. HİPERTANSİYON Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Yüksek tansiyon (hipertansiyon) nedir? Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon

Detaylı

ADIM ADIM TEMİZLİK İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBE 2008

ADIM ADIM TEMİZLİK İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBE 2008 ADIM ADIM TEMİZLİK İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBE 2008 ADIM ADIM TEMİZLİK EL YIKAMA AĞIZ VE DİŞ TEMİZLİĞİ VÜCUT TEMİZLİĞİ EL YIKAMA ELLERİMİZİ NİÇİN YIKARIZ? Ellerimizdeki mikropları uzaklaştırmak

Detaylı

CIPROFLOXACIN: Menengokok hastalığı bulaşmış olan bir kişi ile temas eden kimseler için antibiyotik

CIPROFLOXACIN: Menengokok hastalığı bulaşmış olan bir kişi ile temas eden kimseler için antibiyotik CIPROFLOXACIN: Menengokok hastalığı bulaşmış olan bir kişi ile temas eden kimseler için antibiyotik Ciprofloxacin, bazen menengokok hastalığına yakalanan kimselerle teması olan kişilere verilen bir antibiyotiktir.

Detaylı

Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI GRİZİNC 15 mg / 5 ml şurup Ağızdan alınır. Etkin madde: Her 5 ml şurupta 15 mg çinkoya eşdeğer 66 mg çinko sülfat heptahidrat bulunur. Yardımcı maddeler: Şeker (sükroz), gliserin, nipajin

Detaylı

DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010

DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010 DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010 DOĞUM SONRASI AĞRI Altı haftaya kadar karın alt bölgesinde aralıklı ağrılar

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. ZİNCOPLEX 15 mg / 5 ml şurup Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI Etkin madde: Her 5 ml şurupta 15 mg çinkoya eşdeğer 66 mg çinko sülfat heptahidrat Yardımcı maddeler: Gliserin, sorbitol, esans olarak raspberry

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. VİROSİL %5 krem Haricen kullanılır.

KULLANMA TALİMATI. VİROSİL %5 krem Haricen kullanılır. KULLANMA TALİMATI VİROSİL %5 krem Haricen kullanılır. Etkin madde: Her 1 g krem %5 a/a 50 mg asiklovir içerir. Yardımcı madde(ler): Poloksamer, setostearil alkol, sodyum lauril sülfat, beyaz yumuşak parafin,

Detaylı

VÜCUT BAKIMI VE TEMĠZLĠĞĠ

VÜCUT BAKIMI VE TEMĠZLĠĞĠ VÜCUT BAKIMI VE TEMĠZLĠĞĠ Sağlıklı bir yaşam için vücudun deri, saç, el ayak, ağız ve diş gibi kısımlarının bakımı ve temizliğine önem verilmesi gerekir. Derinin sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi ve vücuda

Detaylı

5. Sınıf Fen ve Teknoloji

5. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU: Besinler ve Dengeli Beslenme Besinlerin gerekliliği Bütün canlılar büyümek, gelişmek, ve yaşamını sağlıklı bir şekilde devam ettirebilmek için beslenmeye ihtiyaç vardır. Canlılar koşmak, yürümek

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

neden az yağlı az kolesterollü diyet?

neden az yağlı az kolesterollü diyet? neden az yağlı az kolesterollü diyet? DYT-YRD07 Rev / 2 Yürürlük Tarihi / 30.12.2005 Rev Tarihi / 17.18.2012 neden az yağlı az kolesterollü diyet? Kolesterol insan vücudunda doğal olarak bulunan yağa benzer

Detaylı

Diyabet ve diş-dişeti sorunları TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU

Diyabet ve diş-dişeti sorunları TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TÜRKİYE ENDOKRİNOLOJİ VE METABOLİZMA DERNEĞİ DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU TEMD DİABETES MELLİTUS ÇALIŞMA VE EĞİTİM GRUBU HASTA EĞİTİM KİTAPÇIKLARI SERİSİ 13 Diyabet ve diş-dişeti sorunları

Detaylı

GRİP İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008

GRİP İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008 GRİP İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ 2008 GRİP HAKKINDA BİLMEMİZ GEREKENLER Gribin nasıl bir hastalık olduğunu, Gripten korunmak için neler yapmamız gerektiğini, Grip aşısını ve ne zaman aşı olmamız

Detaylı

KANSER TANIMA VE KORUNMA

KANSER TANIMA VE KORUNMA KANSER TANIMA VE KORUNMA Uzm. Dr Dilek Leyla MAMÇU Sunum İçeriği Genel Bilgiler Dünyada ve Ülkemizdeki son durum Kanser nasıl oluşuyor Risk faktörleri neler Tedavi seçenekleri Önleme mümkün mü Sorular/

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ BAĞIRSAK PARAZİTLERİ VE KORUNMA YOLLARI BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ?

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. ADELEKS IM 4 mg/2 mi Ampul Kas içine uygulanır. KULLANMA TALİMATI Etkin madde: Her bir ampulde 4 mg Tiyokolşikosid Yardımcı maddeler: Sodyum klorür, enjeksiyonluk su. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce

Detaylı

Gebeliğiniz süresince Doğum Öncesi Bakım Hizmetleri;

Gebeliğiniz süresince Doğum Öncesi Bakım Hizmetleri; Gebeliğiniz süresince Doğum Öncesi Bakım Hizmetleri; Aile Sağlığı Merkezlerinde Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Merkezlerinde Toplum Sağlığı Merkezlerinde ÜCRETSİZ verilmektedir. Temizlik, genel vücut

Detaylı

Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALİMATI GRİPİN kapsül Ağızdan alınır. Etkin maddeler: Her bir kapsül; etkin madde olarak 250 mg Parasetamol ve 15 mg Kafein içermektedir. Yardımcı maddeler: Mısır nişastası, Magnezyum Stearat,

Detaylı

Mebusevleri M. Anıt C. Şafak A. 8/11 06510 Tandoğan Ankara 1

Mebusevleri M. Anıt C. Şafak A. 8/11 06510 Tandoğan Ankara 1 Kod: ISG_TGE_10 GENEL AÇIKLAMA Bu bilgilendirme notu İSG İş Güvenliği Temel Eğitim Seti nin bir parçası olan Isının Vücut Üzerindeki Olumsuz Etkileri konulu eğitim kapsamında hazırlanmıştır. Eğitimin CD

Detaylı

KANSERDE BESLENME. Önce-esnasında-sonra

KANSERDE BESLENME. Önce-esnasında-sonra KANSERDE BESLENME Önce-esnasında-sonra İYİ BESLENMENİN YARARLARI Kanser hastalığı ile savaşanlarda doğru beslenme çok önemlidir.çünkü hastalığın kendisi ve tedavi şekli iştahı çok olumsuz etkiler.kanser

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. VOTRON 250 µg/ 5 ml I.V. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Flakon Damar içine uygulanır.

KULLANMA TALİMATI. VOTRON 250 µg/ 5 ml I.V. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Flakon Damar içine uygulanır. KULLANMA TALİMATI VOTRON 250 µg/ 5 ml I.V. Enjeksiyonluk Çözelti İçeren Flakon Damar içine uygulanır. Etkin madde: 5 ml çözelti 250 µg Palonosetrona eşdeğer Palonosetron hidroklorür içermektedir. (Her

Detaylı

Sağlıklı Yaşam Biçimi Sağlıklı Kan Basıncı. Dünya Hipertansiyon Ligi tarafından başlatılmıştır.

Sağlıklı Yaşam Biçimi Sağlıklı Kan Basıncı. Dünya Hipertansiyon Ligi tarafından başlatılmıştır. Sağlıklı Yaşam Biçimi Sağlıklı Kan Basıncı Dünya Hipertansiyon Ligi tarafından başlatılmıştır. 17 MAYIS 2012 Hipertansiyon Nedir? Hipertansiyon kan basıncı (tansiyon) yüksekliği olarak bilinir. Kan basıncının

Detaylı

KONSTİPASYON (KABIZLIK)

KONSTİPASYON (KABIZLIK) KONSTİPASYON (KABIZLIK) Hazırlayan Doç. Dr. Sabire Yurtsever Mersin Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Öğretim Üyesi KONSTİPASYON (KABIZLIK) NEDİR? Konstipasyon, dışkının kuru ve sert olması, barsak boşaltımının

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

TİP 2 DİYABET HASTALARI İÇİN RAMAZAN SÜRESİNCE ORUÇ TUTMANIN ESASLARI HAKKINDA BİLGİ KİTİ

TİP 2 DİYABET HASTALARI İÇİN RAMAZAN SÜRESİNCE ORUÇ TUTMANIN ESASLARI HAKKINDA BİLGİ KİTİ TİP 2 DİYABET HASTALARI İÇİN RAMAZAN SÜRESİNCE ORUÇ TUTMANIN ESASLARI HAKKINDA BİLGİ KİTİ GİRİŞ Bu bilgi kiti, size Ramazan süresince oruç tutmanın esaslarını anlatmak ve pratik tavsiyeler sunmak amacıyla

Detaylı

Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı

Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı Bebeğinizin Beslenme Sağlığı ve Zeytin Yağı Bebek beslenmesinde 0-3 yaş arası kritik bir dönemdir. Bu dönemde annelerin her konuda olduğu gibi beslenme konusunda bebekleri için mümkün olan en 1 / 7 iyi

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. VİTA B 250/250/1 mg enterik kaplı tablet Ağızdan alınır.

KULLANMA TALİMATI. VİTA B 250/250/1 mg enterik kaplı tablet Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI VİTA B 250/250/1 mg enterik kaplı tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir enterik kaplı tablet 250 mg B 1 vitamini, 250 mg B 6 vitamini ve 1 mg B 12 vitamini içerir. Yardımcı madde(ler):

Detaylı

KULLANMA TALĐMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALĐMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALĐMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALĐMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. KULLANMA TALĐMATI ANTHĐX 10 mg tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir tablette 10 mg rupatadine eşdeğer 12,80 mg rupatadin fumarat bulunur. Yardımcı maddeler: Laktoz, mikrokristalin selüloz, kırmızı

Detaylı

Kanser Hastalarında Beslenme

Kanser Hastalarında Beslenme Kanser Hastalarında Beslenme Tedavi Öncesi, Tedavi Süresince ve Tedavi Sonrası Beslenme İpuçları Uzm.Dyt.Elvan YILMAZ AKYÜZ Hedefler Sağlıklı kiloyu korumak Vücudun onarımını ve tedavisini sağlayan sağlıklı

Detaylı

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI 16 EKİM DÜNYA GIDA GÜNÜ Dünya da bir yanda obeziteyle mücadele yapılırken diğer tarafta açlıktan ölme noktasına gelen insanlara

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. PURİ-NETHOL TM 50 mg tablet Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI Etkin madde: her tablette; 50 mg merkaptopürin içerir. Yardımcı maddeler: Laktoz, mısır nişastası, hidrolize nişasta, stearik asit, magnezyum

Detaylı

DOMUZ GRİBİ BELİRTİLERİ VE TANISI

DOMUZ GRİBİ BELİRTİLERİ VE TANISI DOMUZ GRİBİ BELİRTİLERİ VE TANISI Domuz gribi nedir? Domuz gribi, A(H1N1) tipi virüsten kaynaklanan, insanlarda hastalığa yol açan viral bir hastalıktır. Hastalık ilk kez Meksika ve ABD de görülmüş ve

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin Madde: Mepiramin maleat, lidokain hidroklorür, dekspantenol.

KULLANMA TALİMATI. Etkin Madde: Mepiramin maleat, lidokain hidroklorür, dekspantenol. KULLANMA TALİMATI STİDERM jel Cilde uygulanır. Etkin Madde: Mepiramin maleat, lidokain hidroklorür, dekspantenol. Yardımcı Maddeler: Benzalkonyum klorür, mentol kristali, karbomer 980, disodyum EDTA, sodyum

Detaylı

Sigaranın Vücudumuza Zararları

Sigaranın Vücudumuza Zararları Sigaranın Vücudumuza Zararları Sigaranın vücudumuza olan zararları ve sigarayı bıraktıktan sonra vücudumuzdaki değişimler burada anlatılmaktadır. Sırt ve Bel Ağrısı: Sigara içmek bel ile ilgili hastalıkların

Detaylı

ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum...

ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum... ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Yemek sonrası şişkinlik hissediyorum... Yemeklerden sonra hazımsızlık hissediyorum... ŞİKAYETİNİZ Mİ VAR??? Ha4ada 2-3 defa kabızlığım oluyor... Kabız olduğumda fissür/hemoroid şikayetlerim

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir kapsül, 180 mg kırmızı üzüm yaprağı kuru ekstresi (4-6:1) içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir kapsül, 180 mg kırmızı üzüm yaprağı kuru ekstresi (4-6:1) içerir. KULLANMA TALİMATI ANTISTAX 180 mg Sert Jelatin Kapsül Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Her bir kapsül, 180 mg kırmızı üzüm yaprağı kuru ekstresi (4-6:1) içerir. Yardımcı maddeler: Susuz kolloidal silisyum

Detaylı

KENDI ÜLKENIZE DÖNÜŞ

KENDI ÜLKENIZE DÖNÜŞ KENDI ÜLKENIZE DÖNÜŞ www.vggm.nl KENDI ÜLKENIZE DÖNÜŞ Yıllardır Hollanda da yaşıyorsunuz, fakat kendi ülkenize döneceksiniz. Vücudunuz Hollanda nın koşullarına alışmış. Eskiden normal olarak yaptıklarınız,

Detaylı

Gastrik Bypass Ameliyatından Sonra Beslenme

Gastrik Bypass Ameliyatından Sonra Beslenme Hasta Bilgilendirme Formları Gastrik Bypass Ameliyatından Sonra Beslenme Mide bypass ameliyatı geçiren hastalar tipik olarak bariatrik ameliyattan sonra nasıl ve neler yiyecekleri konusunda çok sıkı talimatlar

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ CİNSEL YOLLA BULAŞAN HASTALIKLAR BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ?

Detaylı

Hastalar için Talidomid Kemoterapisi

Hastalar için Talidomid Kemoterapisi Hastalar için Talidomid Kemoterapisi 2 Talidomid Multipl Miyelom Tedavisi için Talidomid kemoterapisi nasıl uygulanır ve olası yan etkiler nelerdir. Tedavinize talidomid veya Thalomid adı verilmektedir.

Detaylı

ICE. Non-Hodgkin Lenfoma Tedavisi İçin

ICE. Non-Hodgkin Lenfoma Tedavisi İçin ICE Non-Hodgkin Lenfoma Tedavisi İçin Değerli hasta ve hasta yakınlarımız; bu kitapçıklar sizlere Hematoloji Uzmanlık Derneği tarafından hastalığınız sürecinde karşınıza çıkabilecek sorunların çözümünde

Detaylı

Kari m ve eşi Kelly alti sonra çocuk sahi bi olmak i sti yor

Kari m ve eşi Kelly alti sonra çocuk sahi bi olmak i sti yor Kari m ve eşi Kelly alti sonra çocuk sahi bi olmak i sti yor Karim in eşi Kelly altı ay sonra hamile olmak istiyor 1. Karim in eşi Kelly altı ay sonra hamile olmak istiyor Karim in eşi Kelly hamile olmak

Detaylı

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz Diyetisyen Serap Orak Tufan İstanbul 2015 NEDEN OKULA GİDERİZ? PEKİ NEDEN YEMEK YERİZ? Hastalanmamak için Daha Güçlü olmak için Daha çabuk büyümek için Karnımızı

Detaylı

HODGKIN DIŞI LENFOMA

HODGKIN DIŞI LENFOMA HODGKIN DIŞI LENFOMA HODGKIN DIŞI LENFOMA NEDİR? Hodgkin dışı lenfoma (HDL) veya Non-Hodgkin lenfoma (NHL), vücudun savunma sistemini sağlayan lenf bezlerinden kaynaklanan kötü huylu bir hastalıktır. Lenf

Detaylı

Hepatit B ile Yaşamak

Hepatit B ile Yaşamak Hepatit B ile Yaşamak NEDİR? Hepatit B, karaciğerin iltihaplanmasına sebep olan, kan yolu ve cinsel ilişkiyle bulaşan bir virüs hastalığıdır. Zaman içerisinde karaciğer hasarlarına ve karaciğer kanseri

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALİMATI. Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. TIENAM 500 mg I.V. enjektabl flakon Damar içine uygulanır. KULLANMA TALİMATI Etkin madde(ler): Her bir flakon steril olarak 500 mg imipenem (imipenem monohidrat olarak) ve 500 mg silastatin (silastatin

Detaylı

9. Sigarayı bırakma zamanı

9. Sigarayı bırakma zamanı 9. Sigarayı bırakma zamanı 1 9. Sigarayı bırakma zamanı Dünyada 8 saniyede 1 can alan, yılda 4 milyon kişinin ölümüne neden olan, dünyada her 10 erişkinden birinin ölüm nedeni sayılan sigarayı bırakmak

Detaylı

Informazioni sullo screening intestinale. www.bowelscreeningwales.org.uk

Informazioni sullo screening intestinale. www.bowelscreeningwales.org.uk Informazioni sullo screening intestinale 1 www.bowelscreeningwales.org.uk Bağırsak Taraması Açıklaması Bu broşür size Galler de bağırsak taraması hakkında bilgi vermektedir. Ayrıntılı bilgi www.bowelscreeningwales.org.uk

Detaylı

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU 173 Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Hiçbir canlının beslenmeden yaşamını sürdürmesi mümkün değildir. Bu, her yaşta olmak üzere, insanlar için de geçerlidir. Özellikle bebekler ve

Detaylı

DİYABET DİYETİ * Diabet diyeti, yeterli ve dengeli beslenme temeline dayanmaktadır. Size önerilen miktarlardaki yiyecekler günlük protein,

DİYABET DİYETİ * Diabet diyeti, yeterli ve dengeli beslenme temeline dayanmaktadır. Size önerilen miktarlardaki yiyecekler günlük protein, DİYABET DİYETİ * Diabet diyeti, yeterli ve dengeli beslenme temeline dayanmaktadır. Size önerilen miktarlardaki yiyecekler günlük protein, karbonhidrat, yağ ve enerji ihtiyacınızı karşılayacaktır. * Bu

Detaylı

Yumurtalık (over) kanseri. Hastalığınızın tanı ve tedavisi konusunda bilgi edinmede ilk adımınız. Bu kitapçıkta yer alan bilgiler

Yumurtalık (over) kanseri. Hastalığınızın tanı ve tedavisi konusunda bilgi edinmede ilk adımınız. Bu kitapçıkta yer alan bilgiler Yumurtalık (over) kanseri Hastalığınızın tanı ve tedavisi konusunda bilgi edinmede ilk adımınız Bu kitapçıkta yer alan bilgiler Yumurtalık kanseri konusunda bilgi edinmek Size uygulanacak olan tedavi Doktorlarınız

Detaylı

Böbrek Hastalıklarında BESLENME. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ

Böbrek Hastalıklarında BESLENME. TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir. BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Böbrek Hastalıklarında BESLENME TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ HASTANESİ Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Böbrek Hastalıklarında BESLENME Diyetiniz günlük enerji gereksiniminize

Detaylı

21.12.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi

21.12.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi 21.12.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi MANİSA HABER Soğuklarla birlikte sinüzit vakalarında artış yaşanıyor Kulak Burun Boğaz Hastalıkları Anabilim Dalı Başkanı Doç. Dr. Ercan Pınar, havaların

Detaylı

KALP KRİZİNDE İLK MÜDAHALE VE STENTLİ HASTANIN YAŞAMI. Uzm.Dr. Selahattin TÜREN Kardiyoloji Bölümü

KALP KRİZİNDE İLK MÜDAHALE VE STENTLİ HASTANIN YAŞAMI. Uzm.Dr. Selahattin TÜREN Kardiyoloji Bölümü KALP KRİZİNDE İLK MÜDAHALE VE STENTLİ HASTANIN YAŞAMI Uzm.Dr. Selahattin TÜREN Kardiyoloji Bölümü KALP KRıZINDE ILK MÜDAHALE Kalp krizi tıbbi bir acil durumdur. Erken tanı ve hızlı tedavi oldukça hayati

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. MON.TALYUM-201 berrak ve renksiz bir çözeltidir. 1 ml enjeksiyonluk çözelti içinde 37 MBq Talyum-201 ( 201 Tl) radyonüklidi içerir.

KULLANMA TALİMATI. MON.TALYUM-201 berrak ve renksiz bir çözeltidir. 1 ml enjeksiyonluk çözelti içinde 37 MBq Talyum-201 ( 201 Tl) radyonüklidi içerir. KULLANMA TALİMATI MON.TALYUM-201 I.V. enjeksiyonluk çözelti içeren flakon Her bir flakondaki talyum klorür ( 201 Tl) aktivitesi kalibrasyon tarih ve saatinde 37 MBq/mL dir. Damar içine uygulanır. Etkin

Detaylı

Pandemik grip. Grip salgını (dünya grip salgını) hakkında bilmeniz gereken bilgiler.

Pandemik grip. Grip salgını (dünya grip salgını) hakkında bilmeniz gereken bilgiler. Pandemik grip Grip salgını (dünya grip salgını) hakkında bilmeniz gereken bilgiler. Bu broşürde neler yazılıdır? Bu broşürde grip pandemisi (dünya grip salgını) hakkında bilgiler verilmiştir. Dünya grip

Detaylı

Reflü Hastaları Ne Yapmalı?

Reflü Hastaları Ne Yapmalı? On5yirmi5.com Reflü Hastaları Ne Yapmalı? Reflü hastalarının, yaşam kalitelerini yükseltmek ve daha az sorun yaşamaları için yapabilecekleri basit çözümler var. Yayın Tarihi : 11 Ekim 2011 Salı (oluşturma

Detaylı

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma 1 of 5 14/10/2010 Stresle Başa Çıkma Stres bizim baskıya karşı duygusal ve fiziksel tepkimizdir. Bu baskı dışsal faktörlerden kendimizin ya da bir yakınımızın yaşam etkinliklerinden, hastalıklarından yaşam

Detaylı

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler

BESİNLER. Süt, yumurta, peynir, et, tavuk, balık gibi hayvansal kaynaklı besinler BESİNLER Yaşam için gerekli besin öğelerini sağlayan bitkisel ve hayvansal gıdalar BESİN olarak tanımlanır. Besinler, elde edildikleri kaynaklara göre iki gruba ayrılır: Süt, yumurta, peynir, et, tavuk,

Detaylı

ÇINLAMA KONUSUNDA EN SIK RASTLANAN SORULAR

ÇINLAMA KONUSUNDA EN SIK RASTLANAN SORULAR KULAK ÇINLAMASININ NEDENİ? Bazı zamanlar kulağımda zil sesi duyuyorum bu normal midir? Tamamiyle değil. Kafa içinde ki bu seslere genel olarak tinnitus denilir ve çok yaygındır. Tinnitus zaman zaman ortaya

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her 1 g jel 10 mg Diklofenak sodyuma eşdeğer Diklofenak dietilamonyum içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her 1 g jel 10 mg Diklofenak sodyuma eşdeğer Diklofenak dietilamonyum içerir. KULLANMA TALİMATI VOLTAREN EMULGEL Cilt üzerine uygulanır. Etkin madde: Her 1 g jel 10 mg Diklofenak sodyuma eşdeğer Diklofenak dietilamonyum içerir. Yardımcı maddeler: Karbomer, makrogol ketostearil eter,

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir ml sinde (=20 damla) 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.375 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Her bir ml sinde (=20 damla) 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.375 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir. KULLANMA TALİMATI ZADİTEN oral damla Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir ml sinde (=20 damla) 1 mg ketotifene eşdeğer bazda 1.375 mg ketotifen hidrojen fumarat içerir. Yardımcı maddeler: Propil paraben

Detaylı

K U L L A N M A T A LİMATI

K U L L A N M A T A LİMATI ALLERGO-COMOD burun spreyi 20 mg/ml Yalnızca burun içine uygulanır. K U L L A N M A T A LİMATI Etkin madde: Sodyum Kromoglikat 0.14 ml lik püskürtme içeriğinde 2.8 mg Yardımcı Maddeler: sodyum edetat,

Detaylı

ANTALYA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ

ANTALYA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ ANTALYA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ BESLENME: Büyüme, yaşamın sürdürülmesi ve sağlığın korunması için besinlerin kullanılmasıdır. BESİNLER VE BESİN ÖĞELERİ Yaşamımız için gerekli olan bütün besinleri,

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. NEROX-B12, 30 ve 60 tabletlik blister ambalajlarda sunulan B vitamini kompleksidir.

KULLANMA TALİMATI. NEROX-B12, 30 ve 60 tabletlik blister ambalajlarda sunulan B vitamini kompleksidir. KULLANMA TALİMATI NEROX-B12 film tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her bir film tablet 250 mg B 1 vitamini, 250 mg B 6 vitamini ve 1 mg B 12 vitamini içerir. Yardımcı maddeler: Sitrik asit monohidrat,

Detaylı

NE YİYECEĞİNİZİ PLANLAYIN! YENİ BİR YAŞAM İÇİN

NE YİYECEĞİNİZİ PLANLAYIN! YENİ BİR YAŞAM İÇİN NE YİYECEĞİNİZİ PLANLAYIN! YENİ BİR YAŞAM İÇİN Kilo vermenin ötesinde. Yeni bir yaşam için. Yediğiniz gıdalar, sağlığınız için gerekli besinleri içermelidir ancak, bunun şekline sizde karar verebilirsiniz.

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. FERRİSİTA 107.7 mg / 5 ml Şurup Ağızdan alınır.

KULLANMA TALİMATI. FERRİSİTA 107.7 mg / 5 ml Şurup Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI FERRİSİTA 107.7 mg / 5 ml Şurup Ağızdan alınır. Etkin madde: Her 5 ml şurupta 107.7 mg Demir III amonyum sitrat (16.4 mg elementel demire eşdeğerde) bulunur. Yardımcı maddeler : Metil

Detaylı

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ. ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS (Bel Kayması) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ

TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ. ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS (Bel Kayması) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS (Bel Kayması) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ ERİŞKİN İSTMİK SPONDİLOLİSTEZİS NEDİR? Omurga, omur adı

Detaylı

KALP DAMAR SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI RİSKLERİNDEN KORUNMA

KALP DAMAR SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI RİSKLERİNDEN KORUNMA KALP DAMAR SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI RİSKLERİNDEN KORUNMA BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? KALP DAMAR HASTALIĞI NEDİR? DAMARLAR NEDEN DARALIR? KALP DAMAR HASTALIĞININ BULGULARI RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR? KALP

Detaylı

PBC Belirti İzleyici. Cilt Sağlığı

PBC Belirti İzleyici. Cilt Sağlığı PBC Belirti İzleyici Eskiden Primer Biliyer Siroz (PBC) olarak bilinen Primer Biliyer Kolanjit bazen belirti vermeyebilen nadir bir karaciğer hastalığıdır. Ancak PBC belirti ve işaretleri ortaya çıktığında,

Detaylı

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ:

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: Bu anket durumunuz hakkında bilgi edinmede bize yardımcı olacaktır. Bu anket sorununuza uygun yaklaşımda yardımcı olacaktır. Cevaplarınız gizli tutulacaktır. Lütfen

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı