KANSER HASTALARI ve ALELER ÇN PALYATF BAKIM

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "KANSER HASTALARI ve ALELER ÇN PALYATF BAKIM"

Transkript

1

2

3 KANSER HASTALARI ve ALELER ÇN PALYATF BAKIM EDTÖRLER Ara. Gör. Hanife ÖZÇELK Prof. Dr. Çiçek FADILOLU Prof. Dr. Meltem UYAR Doç. Dr. Bülent KARABULUT zmir, 2010

4 KANSER HASTALARI ve ALELER ÇN PALYATF BAKIM 2010, zmir Bu kitabın her türlü yayın hakkı yazarlara aittir. Kitabın tamamı ya da bir kısmı 5846 sayılı yasaya göre, yazarın izni olmadan herhangi bir ekilde çoaltılamaz ve yayınlanamaz. Kitap kapaındaki resim ve metin içerisindeki sanatsal resimler Deidre Scherer aittir. Resimlerin kullanımı izni sadece doktora tezi kapsamındaki bu kitap için verilmi olup, resimler için kendisine teekkür ediyoruz. Deidre Scherer resimlerine adresinden ulaabilirsiniz. ISBN: Baskı:

5 YAZARLAR Ara. Gör. Hanife ÖZÇELK Ege Üniversitesi Hemirelik Yüksekokulu, ç Hastalıkları Hemirelii Anabilim Dalı Prof. Dr. Çiçek FADILOLU Ege Üniversitesi Hemirelik Yüksekokulu, ç Hastalıkları Hemirelii Anabilim Dalı iii

6 iv

7 Kanser hastalıı ile mücadele eden kahramanlara; Hasta ve ailelerine ithaf edilmitir. v

8 vi

9 ÇNDEKLER ÖNSÖZ...ix-xi GR... 1 BÖLÜM I.PALYATF BAKIM Palyatif/Destekleyici Bakım nedir? Palyatif Bakım hizmetinden kimler yararlanabilir? Palyatif bakım hizmetini kimler sunmaktadır? Palyatif Bakım hizmeti nerede sunulmaktadır? Palyatif Bakım Hizmetinin Temel Bileenleri nedir?... 6 BÖLÜM II. SEMPTOMLARIN GDERLMES Fiziksel Semptomlar Arı Bulantı,Kusma Yorgunluk tahsızlık, Kilo kaybı Kabızlık Nefes darlıı Öksürük Psikolojik problemler Anksiyete/sinirli, gergin olma Depresyon/üzüntülü olma hali Deliryum vii

10 Sosyal Kaynaklı Problemler...57 BÖLÜM III. ALE BAKIMI...63 BÖLÜM IV. ALENN HASTANIN FZKSEL BAKIMI SALAMA LE LGL GEREKSNMLER...73 KAYNAKLAR viii

11 ÖNSÖZ Kanser hastaları tanı aamasından balayarak, tedavi süreci boyunca farklı fiziksel, psikolojik, sosyal ve ekonomik sorunlar yaamaktadırlar. Bu sorunlar arasında arı, bulantı, kusma, yorgunluk, kabızlık, itahsızlık gibi fiziksel semptomlar ilk sırada yer almaktadır. Bununla birlikte hastalar da kaygı, korku, endie, çaresizlik, umutsuzluk, tükenme ve depresyon gibi psikolojik sorunlar da sıkça görülmektedir. Ayrıca hastalar, hastalık süreci boyunca birçok sosyal ve ekonomik sorunla da ba etmek durumunda kalmaktadırlar. Bu problemler etkili bir ekilde yönetilemedii zaman hastaların yaam kalitelerini olumsuz etkilemektedir. Hastalık süreci, hastaları etkiledii kadar onlarla birlikte bu süreci yaayan aileleri de etkilemektedir. Genelde bu aamada aile üyeleri hastalarının fiziksel bakım sorumluklarını üstlenmektedir. Aile üyeleri günlük yaantılarını hastalara göre yeniden düzenlemekte olup, bu durum aile üyelerinin fiziksel, psikolojik, sosyal ve ekonomik sorunlarla karılamalarına neden olmaktadır. Bu yüzden aile üyelerinin bu sorunlara yönelik karılanması gereken birçok gereksinimi ortaya çıkmaktadır. Bu gereksinimlerin karılanmadıı ve aile üyelerinin bu süreçte yeterince desteklenmedii durumlarda ailenin yaam kalitesi de olumsuz olarak etkilenmektedir. ix

12 Kanser tanısı sonrası balayan ve tedavi sürecinin faklı aamaları boyunca hastalar ve ailelerin yaadıkları sorunların giderilmesi ve yaam kalitelerinin artırılmasına odaklı sunulan salık hizmetine palyatif/destekleyici bakım denilmektedir. Palyatif bakım; hastalık sürecinin her aamasında verilen bir hizmet olmakla birlikte, özellikle kanserin ileri evresinde olan hasta ve ailelerinin bu hizmete olan gereksinimi daha da fazladır. Palyatif bakımın amacı, hastaların arı ve dier semptomların giderilmesi, beslenme destei, psikolojik ve sosyal destek, hasta konforunun salanması ve bakımı, hasta ve ailesinin eitimi ve hastanın fonksiyonel durumunun artırılmasına odaklı olup, farklı meslek grupları tarafından oluturulmu multidisipliner bir ekiple bu hizmetin sunulmasıdır. Bu süreçte hastaların ve ailelerinin yaam kalitelerinin arttırılması temel hedeftir. Palyatif bakım bilinci ile hazırlanmı bu kitapta, palyatif bakım hizmeti ile ilgili temel bilgiler, hastaların yaadıkları semptomların yönetimi, psikolojik ve sosyal sorunlara yönelik destek önerileri, ailelerin sorunlarına çözüm x

13 oluturabilecek gereksinimlerle ilgili bilgiler ve ailelerin hastalarının fiziksel bakımında ihtiyaç duyacaı pratik uygulamalar ve bilgilere yer verilmitir. Geni kapsamda hazırlanan bu kitabın multidisipliner bir ekibin temel üyesi olarak siz hasta ve ailelere önemli katkılar salamasını ve yararlı olmasını diliyoruz. Ara. Gör. Hanife ÖZÇELK Prof. Dr. Çiçek FADILOLU Prof. Dr. Meltem UYAR Doç. Dr. Bülent KARABULUT xi

14 xii

15 GR nsan biyolojik, psikolojik, sosyal, manevi ve kültürel yönleri ile bir bütündür. Her birey, kendine özgü, esiz ve tektir. Fizyolojik bir varlık olarak insan belirli organ ve sistemlerden oluan bir organizmadır. Her birey sahip olduu psikolojik yapı, duygusal durum ve kiilik özelliklerine göre yaamını ekillendirir ve tepki verir. nsanolu kendine özgü bu özelliklerle birlikte sosyal ve kültürel bir topluluun içinde yaamını sürdürmektedir. Bu nedenle insan biyolojik, psikolojik, sosyal, kültürel ve manevi boyutları ile birlikte bir bütün olarak deerlendirilmelidir. Biyopsikososyal bir varlık olan insanın fizyolojik ihtiyaçları ve psikososyal ihtiyaçları arasında sürekli bir etkileim vardır. Fiziksel alanda oluan bir sorun sosyal ve psikolojik alanı da etkileyebilmektedir. Bu ekilde bütüncül bir bakı açısıyla insana yaklaan ve her bireyin farklı gereksinimlerine özgü bir salık hizmeti her hasta ve yakını için oldukça önemlidir. 1

16 Siz hastalarımız ve yakınları için hastalıınızın tanı aamasından, tedavi süreçleri ve hastalıın yeniden olutuu ileri evreye kadar hastalıınızın her aamasında fizyolojik, psikolojik, sosyal ve manevi gereksinimlerinizin karılanması ve yaam kalitenizin artırılmasına odaklı bakım hizmetine palyatif/destekleyici bakım denilmektedir. Palyatif bakım her bireyin içinde bulunduu kültürel ve sosyal yapıya özgü olan insani bir hizmettir. Bölüm I de palyatif bakımın ne olduu, kimlere bu hizmetin verilebilecei, bu hizmetin nerede verildii ve amacının ne olduu verilmitir. 2

17 BÖLÜM I. PALYATF/ DESTEKLEYC BAKIM Palyatif bakım nedir? Palyatif bakım, hastanın acı çekmesinin giderilmesi ve yaam kalitesinin artırılmasına odaklı bir bakım eklidir. Bu bakım kanser hastalıının ve tedavisinin ortaya çıkardıı semptomları azaltmak ve ortadan kaldırmak için sunulan bir hizmettir. Toplumda ve salık profesyonelleri arasında palyatif bakım için destekleyici bakım ifadesi de yaygın olarak kullanılmaktadır. Palyatif bakım kanserin her evresindeki hastalar için verilmektedir. Örnein; kemoterapi tedavisi alan bir hastanın tedavi sürecinde oluan bulantı ve kusma gibi semptomların kontrol altına alınması için sunulan hizmette bir palyatif/destekleyici bakımdır. Kanser tanısı almı bir hastada, kanserin hayati organlara yayılması ve kanser alanının büyümesi önemli bir aamadır. Bu dönem ileri evre kanser eklinde adlandırılmaktadır. leri evre olarak bilinen bu dönemde, kanser tedavi seçenekleri daha da sınırlı olmaktadır. Bu 3

18 durumda hasta ve ailesi için bakımın temel odaı artan bir gereksinimle palyatif bakım olmaktadır. Bu evrede hastanın yaadıı semptomların artması nedeniyle semptomların kontrol altında tutulması için daha özverili yaklaılması gerekmektedir. Örnein; ileri evre bir kanser hastanın arısının ilaçlarla kontrol altına alınması palyatif bakımın temellerindendir. Daha öncede belirtildii gibi palyatif bakım kanser hastalıının her evresinde verilebilir, ancak bu eitim kitapçıı özellikle palyatif bakıma ihtiyacın arttıı ileri evre kanser hastaları ve ailelerine rehber ve destek olması amacıyla gelitirilmitir. Palyatif Bakım hizmetinden kimler yararlanabilir? Kanser hastası olan her birey tamamen iyileecei ve eski hayatına dönecei ile ilgili umutludur. Ancak bu her zaman mümkün olamayabilmektedir, yaamının son yılları içerisinde olan bireyin yaadıklarını düünmek gerçekten oldukça zor bir durumdur. Fakat hastanın hastalıı ilerlemise ve tedavi seçenei sınırlı bir hal almısa, hastanın tedavisi ve bakımından sorumlu salık ekibi hasta için beklenen yaam süresi ve gelecek ile ilgili hasta ve ailesine dürüstçe bazı açıklamalar yapmak durumundadırlar. Bu evrede tedavi rejimi 4

19 devam etmektedir, ancak tedavinin amacı kanser hastalıını tamamen iyiletirmek deil, hastaların semptomlarının kontrol altına alınarak hastanın rahatının salanması ve günlük aktiviteleri yapabilmesine devam etmesini salamaktır. Bu dönemde semptomlar kontrol edilerek hastanın konforunun salanması ve yaam kalitesinin artırılması bakımın temel noktasıdır. Palyatif bakım hizmetini kimler sunmaktadır? Palyatif bakım ekibi içerisinde bir farklı mesleklerden ekip üyeleri yer almaktadır. Bu alanda eitimli meslekler dıında palyatif bakım ekibi içerisinde, farklı bakım ilevleri ve özel rolleri olan bakım verici aile üyeleri, gönüllüler de yer almaktadır. Genelde palyatif bakım ekip üyeleri arasında; Doktorlar (palyatif bakım uzmanları, medikal onkologlar, algologlar) Hemireler (palyatif bakım uzman hemireler, klinik hemireler) Psikiyatristler ve psikologlar Sosyal hizmet uzmanları 5

20 Bunun yanında hastanın gereksinimlerine göre rehabilitasyon ekibi (fizik tedavi uzmanı), cerrahlar ve anestezi uzmanları ekibe destek olabilirler. Palyatif Bakım hizmeti nerede sunulmaktadır? Palyatif bakım hizmetleri; hastane ortamında birinci basamak salık alanlarında/salık ocaı gibi ev ortamında son dönem bakım evleri /hospisler Ancak ülkemizde son dönem bakım evleri bulunmamakta ve evde bakım hizmetlerinin tam olarak yapılandırılmamı olması nedeniyle bu hizmet hastanelerde ve birinci basamak salık alanlarında/salık ocaında verilmeye çalıılmaktadır. Palyatif Bakım Hizmetinin Temel Bileenleri nedir? 1. Arı ve dier semptomları kontrol altına alınması 2. Hasta ve ailesinin psikososyal gereksinimlerinin karılanması 3. Hasta ve ailesinin manevi gereksinimlerini karılanması 4. Hastanın son dönem bakımı ve hastanın fiziksel 6

21 April 1988, by Deidre Scherer, 1988, thread on fabric, 16 x 15"; from the series, The Last Year; Photo by Jeff Baird. 7

22 8

23 BÖLÜM II. SEMPTOMLARIN GDERLMES Fiziksel Semptomlar Hastalarımızın palyatif bakıma gereksinim duymalarına neden olan faktörlerin baında hafif, orta ve ciddi seviyelerde deneyimlenen semptomlar gelmektedir. Hastalarımızın sıklıkla yaadıkları bu semptomlar, onların fonksiyonel durumlarını ve yaam kalitelerini olumsuz etkilemektedir. Bu semptomlar arasında; Arı Bulantı, kusma Yorgunluk Uyku problemleri tahsızlık, kilo kaybı Nefes darlıı shal ya da kabızlık Sinirli, kaygılı ve kızgın olma hali (anksiyete) Üzüntülü ve kırgın hissetme ( depresyon) Bilinç bulanıklıı ( deliryum ) en sık görülenlerdendir. Palyatif bakımın ilk amacı siz hastalarımızın yaadıkları bu semptomların kontrol altına alınması ve etkili bir ekilde yönetilmesini içerir. 9

24 Kanser hastası olmak arı ile yaamınızı sürdüreceiniz anlamına gelmemektedir, arı tedavi edilebilen bir semptomdur. Ancak arınızın giderilmesinde sizin çok önemli bir rolünüz bulunmaktadır. Tedavi ve bakımınızdan sorumlu salık bakım ekibinin arı ile ilgili sorgulamaların da, arınızı iyi bir ekilde tanımlamanız, etkili bir arı kontrolü için ekibin gerekli yardımı salayabilmesi açısından oldukça önemlidir. Yaadıınız arı size özgüdür ve size özel bir tedaviyi gerektirir. Eer arınız varsa, bununla ilgili kaygılarınızı tüm ekip üyeleri ile paylamanız oldukça önemlidir. Salık bakım ekibi size bu konuda yardım edebilir. Arınızla tek baınıza yüzlemeniz gerekmez. Arı, akut ya da kronik olabilir. Akut arı, ciddi ve kısa zamanda geçebilen bir arı türüdür. Bazı ekillerle vücut hücrelerinin zarar gördüünün bir iareti olabilir. Örnein; bir kesi ya da yanık gibi. 10

25 Kronik arı, ( ısrarcı bir arı) orta ya da ciddi düzeyde olabilen, kalıcı ya da devam eden ve birkaç ay sürebilen bir arıdır. Kanser kronik arıya sebep olabilir. Etkili bir arı yönetimi ile kronik arı yaayan hastamız yaamına konforlu bir ekilde devam edebilir. Kanser hastası neden arı yaar? Eer arınız varsa, onun birçok nedeni olabilir. Kanser hücreleri (tümörler) vücudunuzun farklı alanlarına yayılabilir ya da zar verebilir, bu bir arı nedenidir. Örnein; tümör kemik dokuya yayılım gösterdiinde ya da bir sinire bası oluturduunda, Kanser arısının farklı nedenleri olabilir mi? Evet, arınız kanser ile ilikili olabildii gibi dier birçok farklı nedenler de arıya neden olabilir. Bunlar arasında; Kanser tedavileri kemoterapi, radyoterapi, cerrahi ya da bazı tıbbi testler Kanser uzak vücut bölgelerine yayılım göstererek dier dokulara zarar verdiinde 11

26 Kanser ile ilgili olmayan örnein artrit gibi dier salık problemlerinde Ba arısı, kas arısı ya da mide arısı gibi küçük salık problemlerinde Günlük alıkanlıklarda bir deiiklik olduunda, daha az hareket edildiinde ya da farklı bir yatı pozisyonunda uyuduunda Arıyı artıran durumlar var mı? Evet Yaadıınız arıyı etkileyen birçok faktör bulunabilir. Arının çok boyutlu olması nedeniyle, yaadıınız fiziksel arıyı durumlar olabilir. Bunlar arasında; Korku, sinirli ve gergin olma, kötü hissetme ya da yorgun olma yaadıınız fiziksel arının etkisini daha da artırabilir. Gelecein belirsiz olması, ölümden korku, arı yaama korkusu sinirli ve gergin hissetmenize neden olabilir. Günlük aktivitelerinizi yapamıyor olmanız, yalnız olduunuzu hissetme, umutsuzluk kötü ve hüzünlü olmanıza sebep olabilir Saygınlık ve güç kaybı hissiniz, hastalık nedeni ile kırılgan olmanız, baarısızlıklar ve kayıplar hakkında 12

27 hayal kırıklıına urama hissi kızgın olmanıza neden olabilir. Bazen günlük olarak yaadıınız bazı dier problemler de arınızın daha kötü olmasına sebep olabilir. Örnein; ekonomik ya da sorumluluunuz altında bulunan aile üyelerinin bakımı ile ilgili sıkıntılar Yaadıınız Arının Dinamii 13

28 Yaadıınız psikolojik ve sosyal sıkıntılarla ilgili salık ekibinden yardım talep etmelisiniz. Aile üyelerinin destei ya da bir arkadaınızın destei bu sıkıntılarla ba etmede size yardımcı olabilir. Yaadıınız sıkıntıları tek baına üstlenmesiniz gerekmez. Hastalarımız genelde yaadıı arı ile ilgili konumak istememektedirler. Ama unutulmamalıdır ki yaadıınız arıyı hastalıınızın bir parçası olarak kabul etmek zorunda deilsiniz, arı ile yaamak zorunda deilsiniz, arı yaıyor olmanız tedavinizin etkili olmadıı anlamına gelmez ve arınızın olduunu bildirmeniz ve ifade etmeniz kendinizi zayıf ve baarısız hissetmenize neden olmamalıdır. Asla kendinizin sıkıntı veren ve sürekli sızlanan biri olduunuzu düünmemelisiniz. Arınız hakkında konumak salık bakım ekibinin arınızı daha iyi kontrol altına alabilmesi için, uygun giriimleri yapabilmesine olanak salayacaını unutmayın. 14

29 Arıyı nasıl ifade edebiliriz/ tarif edebiliriz? Arınızı salık bakım ekibine anlatırken ayrıntılı bir tarif kullanmalısınız. Arı öykünüz bazı sorulara cevap vermelidir. Bu sorular; Arınız ne zaman baladı? Arınız baladıı zaman siz ne yapıyordunuz? Arınız nerede? Ön Arka Arınız ile ilgili ne hissettiniz? Arınız ne iddette? 15

30 Daha önce böyle bir arı yaadınız mı? Yaadıınız en kötü arı nasıl bir arıydı? Arınız ne kadar sürdü? Arınızı artıran ya da azaltan bir ey var mı? Arınızı azaltmak ya da ortadan kaldırmak için herhangi bir ilaç aldınız mı? Aldıınız ilaç arınızı ne kadar etkili oldu? Arınızı ayrıntılı bir ekilde tarif edebilmeniz için, bu sorular dorultusunda oluturulabilecek bir arı günlüü tutmanız oldukça etkili olabilir. 16

31 Arıyı kontrol edebilecek ilaçlar var mıdır? Evet, arınızın iddeti ve tipine özgün etkin kontrolü salayabilecek birçok farklı ilaç bulunmaktadır. Bu ilaçlar aızdan alınabilen tablet, kapsül formunda, cilde yapıtırılan flaster eklinde ve deri altı dokuya veya damar içine uygulanabilen enjeksiyonlar eklinde hazır olarak bulunmaktadır. Daha az olarak ve arının bu yöntemlerle kontrolü salanamadıı durumlarda cerrahi müdahale ile sinir blou ya da bir katater aracılıyla omurgaya yerletirilen bir implant ile arı kontrolü yapılabilmektedir. Arı kontrolünde en sık kullanılan ilaçlar hangileridir? Arınızın kontrolü için kullanılan bu ilaçlara analjezikler denmektedir. Arı seviyesi ve tipine özgü birçok analjezik ilaç piyasada yer almaktadır. Arı kontrolünde temel hedef, arının ortaya çıkmadan engellenmesidir. Bu yüzden arı öykünüz bir kez daha önem kazanmaktadır. Arınızı ne kadar iyi tarif ederseniz o derece etkili kontrol edilmeye çalıılır. Bunun için size verilen ilaçları salık ekibinin size önerdii sıklıkta ve dozda almanız gerekmektedir. 17

32 lacı almayı durdurmanız ya da ilaç dozunda yaptıınız ani deiiklikler hem ilaçların yan etkilerinin olumasına hem de etkisiz bir arı kontrolüne sebep olabilir. Arınızın kontrolü için kullanılan analjezik ilaçlar arasında; Non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSA) ve parasetamol Opioid analjezikler Adjuvan analjezikler 18

33 Non-steroid Antiinflamatuvar laçlar (NSA) Bu ilaçlar hafif ya da orta iddetli arınızın balangıç tedavisinde, arı iddetinizin arttıı durumlarda opioid ve/veya adjuvan ilaçlar ile birlikte kullanılırlar. Herhangi bir doku hasarında prostaglandin dediimiz inflamasyona neden olabilen bir madde doku tarafından salınır. Non-steroid antiinflamatuvar ilaçlar bu maddenin salınımını baskılayarak arıyı ve inflamasyonu azaltır. Bu ilaçlar arasında; buprofen Asetilsalisilik asit/aspirin Diclofenac yer almaktadır. Bu ilaçların yan etkileri arasında; mide irritasyonu, sindirim sistemi problemleri, sıvı tutulumu, böbrek sorunları ve kanama bozukları yer almaktadır. Bu yüzden bu ilaçları mutlaka hekim reçetesi ile birlikte önerilen doz ve sıklıkta almanız gerekmektedir. Herhangi bir yan etki durumda salık ekibine bavurmalısınız. 19

34 Parasetemol Parasetemol yaygın olarak kullanılan bir ilaçtır. Hafif derecede arıda ve atei düürmede etkilidir. Orta derede arılarda dier daha güçlü analjeziklerle birlikte kullanılmaktadır. Bu ilaç her gün güvenli bir ekilde alınabilir ancak alım miktarını sınırlandırmak gerekmektedir. Çünkü yüksek dozlarda alındıında karaciere zarar verebilir. Doktorunuzun önerdii sıklıkta ve doz da alınız. Opioid Analjezikler Opioid analjezikler ya da narkotik analjezikler kanser arısının tedavisinde en önemli ilaç grubudur. Orta düzeyde ya da daha iddetli kanser arısı olan hastalarımızda kullanılmaktadır. Bu ilaçlar arasında; Morfin Fentanil Kodein Meperidin Tramadol 20

35 Opioid Analjeziklerin Yan Etkileri Kabızlık Kabızlık opioid ilaçların en önemli ve en sık görülen yan etkisidir. Kabızlıı önlemek için yapılacaklar arasında; Sıvı alınımın artırılması Fiziksel hareketin artırılması Lifli besinlerin ( meyve sebze, tahıllar gibi) tüketiminin salanması Koruyucu amaçlı doktorunuzun önerecei dıkı yumuatıcı ve laksatif dediimiz ilaçları düzenli bir ekilde kullanılması Her sabah düzenli bir ekilde tuvalete gidilmesi yer almaktadır. Eer kabızlıınız bu uygulamalarla geçmemi ve ısrarla devam ediyorsa mutlaka hemireniz ve doktorunuza bildiriniz. Bu durumda önceki ilaçlarınızdan farklı olarak kabızlıınız için yeni ilaçlar önerilecektir. Bu ilaçları düzenli bir ekilde kullanmanız gerekmektedir. Bulantı, kusma Opioid ilaçların yan etkileri arasında bulantı ve kusma da yer almaktadır. Opioide balı bulantının azaltılması amacı 21

36 doktorunuzun önerecei koruyucu amaçlı bulantı giderici ilaçları almanız gerekmektedir. Ancak bulantınız gelimise, *Günlük olarak bulantı sıklıının takip edilmesi ve kayıt edilmesi * Bu durum için doktorunuzun verecei ek ilaçları kullanılması * Sıvı elektrolit dengenizin korunması ve eksikliinin giderilmesi *Beslenmenin mümkün olduunca devamının salanması *Arı ve dier semptomların kontrol edilmesi gerekmektedir. Kaıntı Kaıntınızın nedeninin baka kullanılan ilaçlar deilse, doktorunuzun önerecei antihistaminik dediimiz alerji ilaçlarınızı düzenli bir ekilde kullanınız. Uyku hali/sersemlik laçları düzenli bir ekilde almaya baladıktan birkaç gün içerisinde kendinizde normalde olmayan bir uyku ve dalgınlık hali oluabilir. Bu his birkaç gün sonra geçebilir, ilaçları kullanmaya devam ediniz. Ancak bu dönemde dikkat gerektiren herhangi bir makine ya da araç kullanma gibi 22

37 aktivitelerden kaçınmanız gerekmektedir. Bu uykulu olma hali üç gün sonrasında da devam ediyorsa mutlaka doktorunuza bilgi vermelisiniz. Opioidlerin bunların dıında görülen yan etkileri arasında mental durumda deiiklik, kaslarda refleks ve seirmeler yer almaktadır. Bu durumlar vücudunuzun ilaçlara olan reaksiyonu sonucu gelimektedir. Her bireyde farklı tepkiler olabilir. Bu yan etkiler ilaçları kullanmaya devam ettikçe azalmaya balayabilir. 23

38 Adjuvan Analjezikler Arı tedavisinin tüm basamaklarında yardımcı, destekleyici ve gerekli analjezik dozun azaltılması amacı ile kullanılabilen ilaçlara adjuvan/destekleyici analjezikler denir. Bunlar arasında; *Antidepresantlar, var olan kaygınızı azaltabilir. Bu ilaçlar hem dier kullanılan analjeziklerin etkisi artırırlar hem de direkt kendi etkileri nedeniyle arı kontrolünde kullanılmaktadır. *Antikonvülsanlar dediimiz ilaçlarda özellikle karıncalanma, uyuma ve yanıcı arı olan (nöropatik arı) tedavisinde kullanılmaktadır. *Steroidler dier kullanılan analjezik ilaçların etkisini artırma, üzgün, kırgın ve sinirli olma gibi duygu durumlarını kontrol etme, inflamasyonu azaltma ve bulantıyı giderme gibi etkileri nedeni ile dier ilaçlarla birlikte kullanılır. *Kanser hücresinin kemie yayıldıı durumlarda oluan arının ve kanda kalsiyum artıı gibi dier semptomların 24

39 kontrolünde kullanılan ilaçlar arasında kalsitonin ve bifosfanatlar yer almaktadır. Son olarak arı ile ilgili yapacaınız en temel uygulamalarınız arasında; Arı kontrolü için kullandıınız ilaçlarınızın arınızı etkin bir ekilde azalttıını anlamak için ilacı almadan önceki arı seviyenizi belirleyin, lacı aldıktan yaklaık 1-1,5 saat sonraki arı seviyenizi belirleyin, arınız azalmısa hangi seviyede olduunu kayıt edin. Ayrıca bu azalma seviyesinden memnuniyet dereceniz de önemlidir. Eer ilacınızı kullandıınız halde arınızın azalmasını yeterli bulmuyor ve halen arınızın istediiniz düzeyde azalmadıını hissediyorsanız bu durumu doktorunuza bildiriniz. Çünkü bazen ek doz ilaç alma gereksiniminiz olabilir. Bu yüzden ilaç almadan ve aldıktan sonra arı düzeyinizi belirlemeyi örenmeniz kontrollü analjezi için oldukça önemlidir. 25

40 Arınızı aaıdaki gibi rakamlarla ya da yüz ekilleri ile oluturabileceiniz bir ekil üzerine iaretleyiniz. 0 arının olmadıını, 1-3 hafif düzeyde arı, 4-6 orta düzeyde arı ve 7-10 arası iddetli arı eklindedir Arı yok iddetli arı 26

41 Bulantı ve kusma birçok faktöre balı olarak gelien karmaık bir salık problemdir. Hastalarımız tarafından yaygın olarak yaanılan bir durumdur. Kontrol altına alınamayan bulantı ve kusma; sıvı elektrolit dengesizliine, sıvı ve tuz kaybına, beslenme yetersizlii kilo kaybına neden olabilir. Bu problemler yanında bulantı ve kusmanız günlük aktivitelerinizi ve psikolojik durumunuzu olumsuz etkileyerek yaam kalitenizin olumsuz etkilenmesine neden olur. Bu yüzden bulantı ve kusmanızın deerlendirilmesi, doktorunuzun verdii bulantı ve kusma giderici tedavinin etkinliinin tespiti ve semptom kontrolü açısından önemlidir. Bulantı, kusma ve öürme semptomları genelde birlikte görülebilir. Bu semptomların birbirinden ayrı deerlendirilmesi gerekmektedir. 27

42 Kusma; Mide ve sindirim sisteminizin içeriinin güçlü bir ekilde aızdan atılmasıdır. Bulantı; Boaz gerisinde balayan ve kusma ile sonuçlanabilen ya da sonuçlanmayan ho olmayan bir duygudur. Öürme; Hiçbir ey çıkarmaksızın kusmaya teebbüs etmektir. Hastalarımız bunu aynı zamanda Kuru kabartı olarak tarif etmektedir. Bulantı ve kusmanızın deerlendirmesinde; bulantı ve kusmanın sıklıı yanında, younluu, iddeti, süresi sizi rahatsız etme düzeyi de belirlenmelidir. Bulantı kusmaya neden olan birçok faktör vardır. Bunlar arasında; Opioid analjeziklerin balangıç veya dozun artırılması Kemoterapi almak Santral sinir sistemi ya da iç kulak hastalıkları Aız içi enfeksiyonlar Karacier veya böbrek yetmezlii 28

43 Kanınızdaki metabolik anormallikler (kalsiyum fazlalıı, sodyum azlıı, ekerinizin düüklüü yada yükseklii) Kabızlık, mide problemleri, barsaklarda olan fonksiyonel ya da mekanik tıkanıklık Bulantı ve kusmanız olduu dönemlerde neler yapabilirsiniz. Geçmite olumlu bir izlenim bırakan bir yiyecek veya içecek bulantı hissinizi azaltabilir. Bu nedenle daha önce bulantı, kusma döneminizde yarar gördüünüz bir uygulama varsa öncelikle onu deneyin. Kusmanızın olduu dönemlerde yatak içerinde dinlenebilirsiniz. Gün boyunca az az ve sık sık besleniniz. Sıcak yiyeceklerin kokusu bulantınızı artırabilir bu yüzden souk yiyecekler daha iyi gelebilir. Sıvı ve yumuak gıdalar alınabilir. Ancak sıvı gıdalar mide dolgunlukla birlikte bulantıya neden olabilir onun için yudum yudum alınmalıdır. Bulantı sırasında meyve suları (kızılcık suyu, elma suyu, üzüm suyu, limonata, meyve suları gibi), limonlu nane çayı, ıhlamur, çay, soda, ayran ve kolalı içecekler alabilirsiniz. 29

44 Bulantıyı azaltmak için ezilmi patates, kraker (gressini), etimek, tost, yourt, peynir, limon, eki turu yenmesi beyaz veya sarı leblebi gibi besinler tüketilebilirsiniz. Yemekten sonra 2 saat yatmayıp ve yatak içerinde yarı oturur eklinde dinlenebilirsiniz Bulantı hissini artırabileceinden tatlı, baharatlı, yalı ve aır kokulu yiyeceklerden uzak durmalısınız. Odanın sık sık havalandırması, kötü kokuların giderilmesi ve yemek için uygun bir ortam oluturulması oldukça önemlidir. Bulantınızı artırabileceinden kusan ya da bulantısı olan kiiler, yemek yiyen kiilerden ve yemek piirilen ortamlardan uzak durmalısınız Holandıınız müzik, TV programları, kitap okumak gibi ura aktivitelerini yapabilirsiniz. Derin nefes alıp verme egzersizleri yaparak rahatlayabilir ya da aırı bulantınız varsa uyuyabilirsiniz. Aız içerisinde olabilen kötü tat ya da yaralar için aız bakımı yapabilirsiniz. Bulantı ve kusmanız için önerilen ilaçları düzenli ve uygun dozda kullanınız. Eer bulantı ve kusmanız 30

45 youn bir ekilde devam ediyorsa ve hiçbir ey tüketemiyorsanız mutlaka hemire ve doktorunuza bilgi veriniz. Böyle bir duruma sıvı ve elektrolit destei için damar aracılıyla farklı solüsyonlar verilebilir. Yorgunluk hastalarımızın sıkça yaadıı semptomlardan biridir. Yorgunluk fiziksel, zihinsel ve duygusal olarak tükenme hissidir. Yorgunluk genelde normalde yaptıımız ya da yapmak istediimiz aktivitelere gücümüzün azalmasıdır. Kanser ilgili yorgunluk ise, kanser tedavisi ya da kanserin kendisinden kaynaklanan olaan dıı ve ısrarlı bir ekilde bitkinlik hali olarak tanımlanmaktadır. Hastalarımız yorgunluu genelde; performans gücünde azalma, enerji eksiklii, uyku hali, üzüntülü hissetme, konsantre olmada güçlük, motivasyon eksiklii uykusuzluk gibi ifadelerle tanımlamaktadırlar. 31

46 Kansere balı yaanılan yorgunluk günlük dinleme ve uyku ile geçen yorgunluktan farklı olup, bireylerde daha iddetli, rahatsızlık veren ve dinlenmekle geçmeyen bir semptom olduu unutulmamalıdır. Yorgunlua neden olan faktörler arasında; arı psikolojik sorunlar (anksiyete, depresyon) uyku bozuklukları kansızlık beslenme aktivite düzeyi Hastalarımız yorgunluu yaygın olarak yaadıkları halde bu durumu salık ekibi ile konumak istememektedirler. Ancak yorgunluk düzeyi ve bunun günlük yaam aktivitelerinize olan etkisinin sizin tarafınızdan gözlenmesi salık ekibinin size yardımcı olması açısından oldukça önemlidir. Yorgunluunuzun deerlendirilmesinde; Yorgunluun balangıcı, süresi ve younluu Yorgunluu azaltan ve artıran faktörler 32

47 Uyku ve dinleme alıkanlıkları, Yorgunluun günlük yaama etkileri, Beslenme durumu, tah ve kilo durumundaki deiiklikler Yaadıınız psikolojik sorunlar sorgulanmaktadır. Yorgunluk semptomunun azaltılması için yapabilecekleriniz arasında; Aktivitelerinizi gücünüzün en çok olduu dönemlerde planlayarak yapınız. Kendinize yeterli dinlenme aralıkları oluturunuz. Gücünüzü korumak için aktivite planlaması yapınız. Yeterli uykunun alınması oldukça önemlidir. Yeterli dinlenme ve uyku için ıık ses, gürültü gibi çevresel uyaranlardan uzaklatırılmı bir ortam oluturunuz. Arı, bulantı, kusma gibi semptomlarınızın kontrolü için önerilen ilaçların yanında doktorunuz uykusuzluk için de size bazı ilaçlar önerebilir. Müzik, hayal kurma, meditasyon, derin nefes alma gibi yöntemlerle yaadıınız stresi azaltabilirsiniz. Bu ekilde yorgunluunuzu kısmen azaltabilirsiniz. 33

48 Fizik tedavi uzmanın yardımı ile size özgü oluturulabilen egzersizleri önerilen ekilde yapabilirsiniz. Yeterli ve dengeli bir ekilde beslenmek oldukça önemlidir. Diyetisyenizin size önerdii protein içerii zengin yumurta, süt gibi besinleri tüketebilirsiniz. Gün içerisinde yeterli sıvı alımı ( 6-8 bardak su) salayınız. Aızdan beslenme yetersizliinizin olduu dönemde mide içerisine iletilebilen araçlarla ya da damar yolu ile direk beslenmeniz doktorunuz ve diyetisyeniniz tarafından size önerilecektir. Beslenme yaamı sürdürmek için en temel gereksinimizdir. Tedavi öncesi, süresi ve sonrasında doru beslenmeniz kendinizi daha iyi hissetmenize ve güçlü kalmanıza yardım etmektedir. Hastalıın ilerlemesi ile birlikte siz hastalarımızda itah azalıı ve kilo kaybı olabilir. Bu semptomlar sizlerin kontrolünüzde olmayıp hastalıın getirdii sorunlar arasındadır. Bunun yanında yaadıınız arı, bulantı, kusma ve 34

49 yorgunluk gibi dier semptomlarda sizin yemek yeme isteinizi olumsuz olarak etkileyebilir. Ancak her eye ramen yemek yeme isteinizin oluması için kendinizi biraz zorlamalısınız. Yemek yeme yaadıınız bu semptomların ilaçlarla birlikte daha iyi kontrolü için oldukça önemlidir. tahsızlıın nedenleri arasında; bulantı, kusma, arı, yorgunluk, uykusuzluk, alınan dier ilaçlar, yutma güçlüü, kabızlık, ishal, depresyon ve anksiyete Bu semptomlar sizin için stres kaynaı olumanın yanında aileniz içinde önemli bir endie kaynaıdır. Aileniz genelde sizin yemek tüketiminizdeki azalma ve kilo kaybı konusunda kaygılıdırlar. tahsızlık (anoreksi) ve ileri derecede zayıflama (kaeksi), tümöre ve metabolik deiikliklerden kaynaklanan 35

50 karmaık ve kompleks bir problemdir. Bu yüzden bu problemlerin yönetimin de ekip yaklaımı oldukça önemlidir. Siz ve ailenizde bir ekip üyesi olarak itahsızlık ve kilo kaybı yönetiminde önemli katkılar verebilirsiniz. Neler yapılabilir? Aızdan beslenme sizin için oldukça önemlidir. Tat almak ya da aç olduunuz için yemek yemek deil, beslenmenizin gereklilii için itahsız olsanız da yemee çalımanız ve kendi gücünüzü toplayıp yiyebildiiniz kadar yemeniz çok önemlidir. Sizin için diyetisyen tarafından oluturulan beslenme programındaki gıdaları mümkün olduunca tüketmeye çalıınız. Siz ya da aileniz tükettiiniz gıdaları ve miktarını içeren bir beslenme günlüü tutabilir. Beslenme durumunu olumsuz etkileyebilecek arı, bulantı, kusma gibi problemlerin giderilmesi için doktorunuz tarafından önerilen ilaçları kullanınız. Gıdaları az az, sık aralıklarla alarak daha rahat tüketebilirsiniz. Yalı, baharatlı ve asitli içecekleri tüketmekten kaçınız. 36

PALYATİF BAKIM FATMA UYMAZ ONKOLOJİ HEMŞİRESİ

PALYATİF BAKIM FATMA UYMAZ ONKOLOJİ HEMŞİRESİ PALYATİF BAKIM FATMA UYMAZ ONKOLOJİ HEMŞİRESİ YALNIZ DEĞİLSİNİZ PALYATİF BAKIM NEDİR? Palyatif bakım ağrı ve sıkıntıların azaltılması üzerinde duran bakım anlamındadır. Hastaların, hastalığın ilerlemesi

Detaylı

Kanser tedavisi sırasında sağlıklı bir diyet hemen hemen başka zamanlardakiyle aynıdır. Her gün çeşitli gıdalar yemeniz gerekir.

Kanser tedavisi sırasında sağlıklı bir diyet hemen hemen başka zamanlardakiyle aynıdır. Her gün çeşitli gıdalar yemeniz gerekir. KANSER HASTALARINDA BESLENME DESTEĞİ Dengeli ve sağlıklı beslenme sadece tedavi gören kanser hastaları için değil tedavi sonrası süreçte de sağlıklı yaşamı oluşturan önemli unsurlardan biridir. Kanser

Detaylı

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME

GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME GEBELİKTE YETERLİ ve DENGELİ BESLENME NEDEN ÖNEMLİDİR? Hayat sağlıkla güzeldir BESLENME ve DİYET POLİKLİNİĞİ Gebelik öncesi ideal ağırlığında olan yetişkin kadınların ortalama 9-14 kg arasında (ayda 1-1,5kg)

Detaylı

Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı

Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı Kemoterapi Hastalarında Tedavi Uyumunun Arttırılmasında Eczacı Danışmanlığı 3. Ulusal Hastane ve Kurum Eczacıları Kongresi 23-27 Mart 2016, Muğla Uz. Ecz. Metin Deniz KARAKOÇ Denizli Devlet Hastanesi Hasta

Detaylı

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem.

KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON. Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. KANSER HASTALIĞINDA PSİKOLOJİK DESTEĞİN ÖNEMİ & DEPRESYON Uzm. İletişim Deniz DOĞAN Liyezon Psikiyatri Yük.Hem. Onkoloji Okulu İstanbul /2014 SAĞLIK NEDİR? Sağlık insan vücudunda; Fiziksel, Ruhsal, Sosyal

Detaylı

Vücudumuzda oluşan tümör hücrelerini yok etmek için uygulanan ilaç tedavisine kemoterapi denir.

Vücudumuzda oluşan tümör hücrelerini yok etmek için uygulanan ilaç tedavisine kemoterapi denir. KEMOTERAPİ KEMOTERAPİ NEDİR? Vücudumuzda oluşan tümör hücrelerini yok etmek için uygulanan ilaç tedavisine kemoterapi denir. Kemoterapide, bir veya birden fazla ilaç bir arada kullanılabilir. Her ilacın

Detaylı

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR?

KEMOTERAPİ NASIL İŞLEV GÖRÜR? KEMOTERAPİ NEDİR? Kanser hücrelerini tahrip eden kanser ilaçları kullanılarak yapılan tedaviye kemoterapi denir. Bu tedavilerde kullanılan ilaçlara antikanser ilaçlar da denir. Kanserin türüne göre kemoterapinin

Detaylı

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D.

MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ. Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. MULTİPL MYELOM VE BÖBREK YETMEZLİĞİ Dr. Mehmet Gündüz Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Hematoloji B.D. Multipl Myeloma Nedir? Vücuda bakteri veya virusler girdiğinde bazı B-lenfositler plazma hücrelerine

Detaylı

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy

YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR. Prof. Dr. Mehmet Ersoy YAŞLILIKTA SIK GÖRÜLEN HASTALIKLAR Prof. Dr. Mehmet Ersoy DEMANSA NEDEN OLAN HASTALIKLAR AMAÇ Demansın nedenleri ve gelişim sürecinin öğretmek Yaşlı bireyde demansa bağlı oluşabilecek problemleri öğretmek

Detaylı

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi

Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Böbrek Hastalıklarında Yaşanan Ruhsal Sıkıntılar; Yaşamı Nasıl Güzelleştirebiliriz? Prof.Dr.Oğuz Karamustafalıoğlu Üsküdar Üniversitesi Hangi Böbrek Hastalarına Ruhsal Destek Verilebilir? Çocukluktan yaşlılığa

Detaylı

DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ

DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ DÜŞÜK KAN ŞEKERİNİN BELİRTİLERİ VE TEDAVİSİ HİPOGLİSEMİ (KAN ŞEKERİNİN DÜŞMESİ) Tedavi planınız kan şekerinizi hedef değerler arasında tutmada daha etkili hale geldikçe, arada sırada hipoglisemi (düşük

Detaylı

OKUL ÇAĞINDA BESLENME

OKUL ÇAĞINDA BESLENME OKUL ÇAĞINDA BESLENME Doç. Dr. Yeşim ÖZTÜRK Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Pediatrik Gastroenteroloji, Beslenme ve Metabolizma Ünitesi Nisan 2008-İZMİR ADÖLESAN DÖNEM 1. Biyolojik değişim BÜYÜME

Detaylı

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ:

DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: DANIŞANLAR İÇİN DEĞERLENDİRME ANKETİ: Bu anket durumunuz hakkında bilgi edinmede bize yardımcı olacaktır. Bu anket sorununuza uygun yaklaşımda yardımcı olacaktır. Cevaplarınız gizli tutulacaktır. Lütfen

Detaylı

ESK EH R T CARET ODASI A(H1N1) GR P SALGINI

ESK EH R T CARET ODASI A(H1N1) GR P SALGINI ESKEHR TCARET ODASI A(H1N1) GRP SALGINI A (H1N1) virüsü nedir? A (H1N1) tipi virüsten kaynaklanan, insanlarda hastalıa yol açan viral bir hastalıktır. Hastalık ilk kez Meksika ve ABD de görülmü ve daha

Detaylı

KOAH VE EGZERSİZ KOAH TA EGZERSİZ TAVSİYELERİ

KOAH VE EGZERSİZ KOAH TA EGZERSİZ TAVSİYELERİ KOAH VE EGZERSİZ KOAH kalıcı nefes darlığı ile kendini gösteren, geri dönüşü olmayan bir akciğer hastalığıdır. Sigara ve cevre kirliliği gibi faktörlerin etkisiyle hasta sayısı hızlı bir şekilde artmaktadır.

Detaylı

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin

EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ. Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin EMZİREN ANNELERİN BESLENMESİ Kendiniz ve bebeğiniz için sağlıklı olan gıdaları seçin Bu yayın, FSA nın (Food Standards Agency) izniyle tercüme edilmiştir. Bu kitapçık, bir GAV yayınıdır. GAV Yayın No:

Detaylı

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri

Kansız kişilerde görülebilecek belirtileri Kansızlık (anemi) kandaki hemoglobin miktarının yaş ve cinsiyete göre kabul edilen değerlerin altında olmasıdır. Bu değerler erişkin erkeklerde 13.5 g/dl, kadınlarda 12 g/dl nin altı kabul edilir. Kansızlığın

Detaylı

UZ. DR. GÖNÜL ERDAL DAĞISTANLI

UZ. DR. GÖNÜL ERDAL DAĞISTANLI GÜRÜLTÜ = HOŞA GİTMEYEN SES GÜRÜLTÜNÜN SÜRESİ ŞİDDETİ ZAMANI TÜRÜ GÜRÜLTÜ FİZYOLOJİK TEPKİLER RUHSAL TEPKİLER FİZYOLOJİK TEPKİLER ANĠ GÜRÜLTÜDE KAS GERĠLMELERĠ BAġ DÖNMESĠ YORGUNLUK ĠġĠTME KAYIPLARI METOBALĠZMA

Detaylı

İyi Ölüm. 28-29 Haziran 2016, Kanserde Destek Tedavileri Sempozyumu, Adana

İyi Ölüm. 28-29 Haziran 2016, Kanserde Destek Tedavileri Sempozyumu, Adana İyi Ölüm Neden Ölümü Konuşuyoruz? Rindlerin Ölümü Ölüm asude bahar ülkesidir bir rinde; Yahya Kemal Beyatlı Vara vara vardım ol kara taşa Hasret kodun beni kavim kardaşa Sebep gözden akan bu kanlı yaşa

Detaylı

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar

Kilo verme niyetiyle diyet tedavisinin uygulanamayacağı durumlar nelerdir? -Hamilelik. -Emziklik. -Zeka geriliği. -Ağır psikolojik bozukluklar Diyet denilince aklımıza aç kalmak gelir. Bu nedenle biz buna ''sağlıklı beslenme programı'' diyoruz. Aç kalmadan ve bütün besin öğelerinden dengeli biçimde alarak zayıflamayı ve bu kiloda kalmayı amaçlıyoruz.

Detaylı

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü

Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Kanserli Hasta Yönetiminde Danışman Hemşirenin Rolü Yük. Hem. Gül Şav Özaydemir Danışman Hemşire EUKAM E.Ü.T.F. Radyasyon Onkolojisi ABD XIX. Ege Onkoloji Günleri 6-7 Nisan 2015 İzmir «Kanserle mücadele

Detaylı

Menopozda Öz-bakım. Doç.Dr.Nevin Hotun Şahin İ.Ü Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi

Menopozda Öz-bakım. Doç.Dr.Nevin Hotun Şahin İ.Ü Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi Menopozda Öz-bakım Doç.Dr.Nevin Hotun Şahin İ.Ü Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi Öğretim Üyesi Yapılan araştırmalar, kadınların menopozun ne olduğunu, bedenlerinde meydana gelen değişikliklerin

Detaylı

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi

Op Dr Aybala AKIL. ACIBADEM Bodrum Hastanesi Sağlıklı bir anne için Sağlıklı beslenme Düzenli hekim kontrolü Gebelik öncesi hastalıkların sıkı takibi Sağlıklı bir yaşam tarzı Huzurlu bir gebelik süreci Sağlıklı beslenme = Dengeli beslenme Proteinler

Detaylı

Kanser ve Ağrı Yönetimi. DOÇ.DR. BUKET K. AKBAY KEAH Onkoloji Okulu İSTANBUL 2013

Kanser ve Ağrı Yönetimi. DOÇ.DR. BUKET K. AKBAY KEAH Onkoloji Okulu İSTANBUL 2013 Kanser ve Ağrı Yönetimi DOÇ.DR. BUKET K. AKBAY KEAH Onkoloji Okulu İSTANBUL 2013 Ağrı Olumsuz bir duygudur. Vücutta bazı şeylerin yanlış gittiğini gösteren bir uyarıdır. Her birey ağrıyı farklı şekillerde

Detaylı

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR?

YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? YETERLİ VE DENGELİ BESLENME NEDİR? Vücudun, büyümesi yenilenmesi çalışması için gerekli olan enerji ve besin öğelerinin yeterli miktarda alınmasıdır. Ş. İKİBUDAK BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ SAĞLIKLI BİR Y AŞAMIN

Detaylı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı

Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı Sağlıklı Kan Basıncı Sağlıklı Kalp Atımı 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. 17 MAYIS 2013 Dünya Hipertansiyon Ligi Girişimidir. Hipertansiyon Nedir? Çoğunlukla yüksek kan basıncı olarak

Detaylı

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu

ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ. Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu ADOLESANA VERİLMESİ GEREKEN KORUYUCU SAĞLIK HİZMETLERİ Doç Dr Müjgan Alikaşifoğlu Sağlık Hizmetlerinin Özellikleri Ergenin yaşına, gelişim düzeyine uygun Bireysel, kültürel ve sosyoekonomik farklılıklara

Detaylı

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır.

Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. ŞİŞMANLIK (OBEZİTE) Şişmanlık (obezite); sağlığı bozacak düzeyde vücutta yağ miktarının artmasıdır. Yağ dokusunun oranı; Yetişkin erkeklerde % 12 15, Yetişkin kadınlarda %20 27 arasındadır. Bu oranların

Detaylı

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

PARKİNSON HASTALIĞI. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak PARKİNSON HASTALIĞI Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND

Detaylı

Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon olarak kabul edilir.

Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon olarak kabul edilir. HİPERTANSİYON Prof. Dr. Tekin AKPOLAT Yüksek tansiyon (hipertansiyon) nedir? Kan basıncının normalden fazla olmasıdır. Büyük tansiyon 140 mm Hg veya küçük tansiyon 90 mm Hg dan fazla ise yüksek tansiyon

Detaylı

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak

İNME. Yayın Yönetmeni. TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü. Prof. Dr. Rana Karabudak İNME Yayın Yönetmeni Prof. Dr. Rana Karabudak TND Beyin Yılı Aktiviteleri Koordinatörü Türk Nöroloji Derneği (TND) 2014 Beyin Yılı Aktiviteleri çerçevesinde hazırlanmıştır. Tüm hakları TND ye aittir. Kaynak

Detaylı

KONSTİPASYON (KABIZLIK)

KONSTİPASYON (KABIZLIK) KONSTİPASYON (KABIZLIK) Hazırlayan Doç. Dr. Sabire Yurtsever Mersin Üniversitesi Sağlık Yüksekokulu Öğretim Üyesi KONSTİPASYON (KABIZLIK) NEDİR? Konstipasyon, dışkının kuru ve sert olması, barsak boşaltımının

Detaylı

Kalp Krizini Tetikleyen Durumlar ve Tedavisi. Doç. Dr. Bülent Özdemir Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı

Kalp Krizini Tetikleyen Durumlar ve Tedavisi. Doç. Dr. Bülent Özdemir Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Kalp Krizini Tetikleyen Durumlar ve Tedavisi Doç. Dr. Bülent Özdemir Uludağ Üniversitesi Tıp Fakültesi Kardiyoloji Anabilim Dalı Kalp Krizini Tetikleyen Durumlar ve Tedavisi KALP KRİZİ Kalp krizi (miyokard

Detaylı

SINAV KAYGISI. Sınav Kaygısının Belirtileri Nelerdir? * Fiziksel Belirtiler

SINAV KAYGISI. Sınav Kaygısının Belirtileri Nelerdir? * Fiziksel Belirtiler SINAV KAYGISI Kaygı, stresli bir durum karşısında hepimizin yaşadığı uyarılmışlık halidir. Ancak kaygının belli bir miktarda yaşanmasının olumlu işlevleri de vardır. Bir miktar kaygı günlük hayatta bizi

Detaylı

Psiko-Onkoloji Onkoloji Hastalarına Psikolojik Yaklaşım

Psiko-Onkoloji Onkoloji Hastalarına Psikolojik Yaklaşım Psiko-Onkoloji Onkoloji Hastalarına Psikolojik Yaklaşım Dr. Mecit ÇALIŞKAN HNH Psikiyatri İdari ve Eğitim Sorumlusu Kanser hastaları tanı, tedavi ve hastalığın ileri evrelerde çeşitli ve değişik, ruhsal

Detaylı

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler

DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler DİYABET NEDİR? Özel Klinik ve Merkezler Diyabet nedir? Diyabet hastalığı, şekerin vücudumuzda kullanımını düzenleyen insülin olarak adlandırdığımız hormonun salınımındaki eksiklik veya kullanımındaki yetersizlikten

Detaylı

ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1. YETERLİ ve DENGELİ BESLENME. PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ

ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1. YETERLİ ve DENGELİ BESLENME. PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ ÖZEL KAŞGARLI MAHMUT İLKÖĞRETİM OKULU Sağlık Bülteni-1 YETERLİ ve DENGELİ BESLENME PSİKOLOJİK DANIŞMA ve REHBERLİK BÖLÜMÜ OKUL ÇAĞINDA BESLENME Okul çağı dönemi, büyüme ve gelişmenin hızlı olduğu, besin

Detaylı

9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM

9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM 9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM ZEHİRLENMELER Zehirlenme nedir? Vücuda zehirli (toksik) bir maddenin girmesi sonucu normal fonksiyonların bozulmasıdır. Vücuda dışarıdan giren bazı yabancı maddeler, vücudun

Detaylı

Kelime anlamı olarak kanser, bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz bir şekilde bölünüp çoğalmasıyla ortaya çıkan kötü urlara denir.

Kelime anlamı olarak kanser, bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz bir şekilde bölünüp çoğalmasıyla ortaya çıkan kötü urlara denir. Kelime anlamı olarak kanser, bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz bir şekilde bölünüp çoğalmasıyla ortaya çıkan kötü urlara denir. Genel anlamda ise kanser, hücrelerde DNA'nın hasarı sonucu hücrelerin

Detaylı

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma

1 of 5 14/10/2010. Stresle Başa Çıkma 1 of 5 14/10/2010 Stresle Başa Çıkma Stres bizim baskıya karşı duygusal ve fiziksel tepkimizdir. Bu baskı dışsal faktörlerden kendimizin ya da bir yakınımızın yaşam etkinliklerinden, hastalıklarından yaşam

Detaylı

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler

MEME KANSERİ. Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler MEME KANSERİ Söke Fehime Faik Kocagöz Devlet Hastanesi Sağlıklı Günler Diler KANSER NEDİR? Hücrelerin kontrolsüz olarak sürekli çoğalmaları sonucu yakındaki ve uzaktaki başka organlara yayılarak kötü klinik

Detaylı

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI

ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI ALANYA BELEDİYESİ ÇEVRE KORUMA VE KONT.MD YETERLİ VE DOĞRU BESLENME KURALLARI 16 EKİM DÜNYA GIDA GÜNÜ Dünya da bir yanda obeziteyle mücadele yapılırken diğer tarafta açlıktan ölme noktasına gelen insanlara

Detaylı

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan

Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz. Diyetisyen Serap Orak Tufan Sağlıklı besleniyoruz Sağlıkla büyüyoruz Diyetisyen Serap Orak Tufan İstanbul 2015 NEDEN OKULA GİDERİZ? PEKİ NEDEN YEMEK YERİZ? Hastalanmamak için Daha Güçlü olmak için Daha çabuk büyümek için Karnımızı

Detaylı

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri

Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Doç.Dr.Berrin Karadağ Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi İç Hastalıkları ve Geriatri Hastalıkların tedavisinde kat edilen yol, bulaşıcı hastalıklarla başarılı mücadele, yaşam koşullarında düzelme gibi

Detaylı

Kan Kanserleri (Lösemiler)

Kan Kanserleri (Lösemiler) Lösemi Nedir? Lösemi bir kanser türüdür. Kanser, sayısı 100'den fazla olan bir hastalık grubunun ortak adıdır. Kanserde iki önemli özellik bulunur. İlk önce bedendeki bazı hücreler anormalleşir. İkinci

Detaylı

VÜCUT BAKIMI VE TEMĠZLĠĞĠ

VÜCUT BAKIMI VE TEMĠZLĠĞĠ VÜCUT BAKIMI VE TEMĠZLĠĞĠ Sağlıklı bir yaşam için vücudun deri, saç, el ayak, ağız ve diş gibi kısımlarının bakımı ve temizliğine önem verilmesi gerekir. Derinin sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi ve vücuda

Detaylı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı

Dengeli Beslenme. Efe Kaan Fidancı Dengeli Beslenme Yaşamımız boyunca sürekli büyürüz. Bebeklikten itibaren sağlıklı bir şekilde büyümek ve gelişmek için düzenli, dengeli ve yeterli beslenmemiz gerekir. Beslenmek yani yemek yemek günlük

Detaylı

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI

SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI SINAV KAYGISI KİTAPÇIĞI HAZIRLAYAN MUHAMMED PAMUK DİĞER DÖKÜMANLARIMIZI REHBERLİK İÇİN YAPILMIŞ YAZILIMLARIMIZI GÖRMEK İÇİN FACEBOOK GRUBUMUZA BEKLERİZ. LİNK: https://www.facebook.com/groups/teknorehbe

Detaylı

STRES NEDİR? Organizmanın fiziksel ve ruhsal sınırlarının tehdit edilmesi ve zorlanması ile ortaya çıkan psikolojik bir durumdur.

STRES NEDİR? Organizmanın fiziksel ve ruhsal sınırlarının tehdit edilmesi ve zorlanması ile ortaya çıkan psikolojik bir durumdur. STRESLE BAŞA ÇIKMA STRES NEDİR? Organizmanın fiziksel ve ruhsal sınırlarının tehdit edilmesi ve zorlanması ile ortaya çıkan psikolojik bir durumdur. Beni öldürmeyen, beni güçlendirir Nietzche STRESE DİRENÇ

Detaylı

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ

KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ KADIN VE AİLE SAĞLIĞI HİZMETLERİ İSTANBUL BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ SAĞLIK VE SOSYAL HİZMETLER DAİRE BAŞKANLIĞI SAĞLIK VE HIFZISSIHHA MÜDÜRLÜĞÜ MENOPOZ DÖNEMİ BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? Menopoz nedir?

Detaylı

Reflü Hastaları Ne Yapmalı?

Reflü Hastaları Ne Yapmalı? On5yirmi5.com Reflü Hastaları Ne Yapmalı? Reflü hastalarının, yaşam kalitelerini yükseltmek ve daha az sorun yaşamaları için yapabilecekleri basit çözümler var. Yayın Tarihi : 11 Ekim 2011 Salı (oluşturma

Detaylı

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur.

Bakteriler, virüsler, parazitler, mantarlar gibi pek çok patojen hastalığın oluşmasına neden olur. Dr.Armağan HAZAR ZATÜRRE (PNÖMONİ) Zatürre yada tıbbi tanımla pnömoni nedir? Halk arasında zatürre olarak bilinmekte olan hastalık akciğer dokusunun iltihaplanmasıdır. Tedavi edilmediği takdirde ölümcül

Detaylı

HASTA VE YAKINLARININ EĞİE. Hazırlayan Cihan Arabacı PROSEDÜRÜ

HASTA VE YAKINLARININ EĞİE. Hazırlayan Cihan Arabacı PROSEDÜRÜ HASTA VE YAKINLARININ EĞİE ĞİTİMİ Hazırlayan Cihan Arabacı Eğitim Hemşiresi PROSEDÜRÜ 1 HASTA VE YAKINLARININ EĞİTİMİ Hasta ve yakınlarının tedavi ve bakım süreçlerine katılımı, hem hastanın kendisini

Detaylı

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU

Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU 173 Prof. Dr. Sedat BOYACIOĞLU Hiçbir canlının beslenmeden yaşamını sürdürmesi mümkün değildir. Bu, her yaşta olmak üzere, insanlar için de geçerlidir. Özellikle bebekler ve

Detaylı

ACİL ÇALIŞANLARI İÇİN STRES YÖNETİMİ

ACİL ÇALIŞANLARI İÇİN STRES YÖNETİMİ ACİL ÇALIŞANLARI İÇİN STRES YÖNETİMİ ACİL ÇALIŞANLARININ KARŞILAŞABİLECEĞİ STRES KAYNAKLARI Olaya bağlı stres kaynakları Mesleki stres kaynakları Çevresel stres kaynakları OLAYA BAĞLI STRES KAYNAKLARI-1

Detaylı

Kanser Hastalarında Beslenme

Kanser Hastalarında Beslenme Kanser Hastalarında Beslenme Tedavi Öncesi, Tedavi Süresince ve Tedavi Sonrası Beslenme İpuçları Uzm.Dyt.Elvan YILMAZ AKYÜZ Hedefler Sağlıklı kiloyu korumak Vücudun onarımını ve tedavisini sağlayan sağlıklı

Detaylı

KULLANMA TALMATI. Bu ilacı kullanmaya balamadan önce bu KULLANMA TALMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir.

KULLANMA TALMATI. Bu ilacı kullanmaya balamadan önce bu KULLANMA TALMATINI dikkatlice okuyunuz, çünkü sizin için önemli bilgiler içermektedir. TASMAR 100 mg film kaplı tablet Aız yolu ile alınır. KULLANMA TALMATI Etkin madde: Beher film kaplı tablet 100 mg tolkapon içerir. Yardımcı maddeler: Kalsiyum hidrojen fosfat anhidr, mikrokristalin selüloz,

Detaylı

SAĞLIKLI YAŞAM VE BESLENME ALIŞKANLIKLARI BİLGİ FORMU

SAĞLIKLI YAŞAM VE BESLENME ALIŞKANLIKLARI BİLGİ FORMU SAĞLIKLI YAŞAM VE BESLENME ALIŞKANLIKLARI BİLGİ FORMU KİŞİSEL BİLGİLER Adınız: Soyadınız: Doğum Tarihi: Doğum Yeri: Adres: (Ev) (İş) Telefon:(Ev): (İş) (Cep) E-mail: Eğitim Durumunuz: Mesleğiniz: KİLO

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Bir supozituvar, 800 mg fenprobamat içerir.

KULLANMA TALİMATI. Etkin madde: Bir supozituvar, 800 mg fenprobamat içerir. KULLANMA TALİMATI GAMAKUİL Supozituvar Anüse (makata) uygulanır. Etkin madde: Bir supozituvar, 800 mg fenprobamat içerir. Yardımcı madde: Witepsol H 15 Bu ilacı kullanmaya başlamadan önce bu KULLANMA TALİMATINI

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. ENEAS 10 mg / 20 mg Tablet Ağızdan alınır.

KULLANMA TALİMATI. ENEAS 10 mg / 20 mg Tablet Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI ENEAS 10 mg / 20 mg Tablet Ağızdan alınır. - Etkin madde: Her bir tablet 10 mg enalapril maleat ve 20 mg nitrendipin içerir. - Yardımcı maddeler: Sodyum hidrojen karbonat, Mikrokristalin

Detaylı

TC SAĞLIK BAKANLIĞI ANTALYA KAMU HASTANELERİ BİRLİĞİ ANTALYA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ

TC SAĞLIK BAKANLIĞI ANTALYA KAMU HASTANELERİ BİRLİĞİ ANTALYA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ TC SAĞLIK BAKANLIĞI ANTALYA KAMU HASTANELERİ BİRLİĞİ ANTALYA EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ Aşırı sıcaklar çeşitli sağlık problemlerini de beraberinde getirmektedir.sıcaklık ve nem artışına bağlı olarak

Detaylı

OTSTK ÇOCUKLARIN ALELERNE YÖNELK GRUP REHBERL NN ANNE BABALARIN DEPRESYON VE BENLK SAYGISINA ETKS

OTSTK ÇOCUKLARIN ALELERNE YÖNELK GRUP REHBERL NN ANNE BABALARIN DEPRESYON VE BENLK SAYGISINA ETKS Bu aratırma 2005 yılında 1. Uluslararası zmir Özel Eitim ve Otizm Sempozyumu'nda poster bildiri olarak sunulmutur. OTSTK ÇOCUKLARIN ALELERNE YÖNELK GRUP REHBERL NN ANNE BABALARIN DEPRESYON VE BENLK SAYGISINA

Detaylı

SERVİKAL DİSK HERNİSİ

SERVİKAL DİSK HERNİSİ TC. SAĞLIK BAKANLIĞI SAKARYA ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ SERVİKAL DİSK HERNİSİ (Boyun Fıtığı) HASTA BİLGİLENDİRME BROŞÜRÜ SERVİKAL MYELOPATİLİ HASTALARIN YAKINMALARI Omurga, omur denilen

Detaylı

KANSERDE BESLENME. Önce-esnasında-sonra

KANSERDE BESLENME. Önce-esnasında-sonra KANSERDE BESLENME Önce-esnasında-sonra İYİ BESLENMENİN YARARLARI Kanser hastalığı ile savaşanlarda doğru beslenme çok önemlidir.çünkü hastalığın kendisi ve tedavi şekli iştahı çok olumsuz etkiler.kanser

Detaylı

KALP DAMAR SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI RİSKLERİNDEN KORUNMA

KALP DAMAR SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI RİSKLERİNDEN KORUNMA KALP DAMAR SAĞLIĞI VE HASTALIKLARI RİSKLERİNDEN KORUNMA BU EĞİTİMDE NELER PAYLAŞACAĞIZ? KALP DAMAR HASTALIĞI NEDİR? DAMARLAR NEDEN DARALIR? KALP DAMAR HASTALIĞININ BULGULARI RİSK FAKTÖRLERİ NELERDİR? KALP

Detaylı

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ

TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ TALASEMİDE OSTEOPOROZ EGZERSİZLERİ DR. FZT. AYSEL YILDIZ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ, İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ FİZİKSEL TIP VE REHABİLİTASYON ANABİLİM DALI Talasemi; Kalıtsal bir hemoglobin hastalığıdır. Hemoglobin

Detaylı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı

Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı Sigara sağlığa zararlı olmasına rağmen birçok kişi bunu bile bile sigara kullanmaktadır. En yaygın görülen zararlı alışkanlıkların içinde en başı çeken sigara vücuda birçok zarar vermekte ve uzun süre

Detaylı

3. Zihinden atamadığınız tekrarlayan, hoşa gitmeyen düşünceler. 7. Herhangi bir kimsenin düşüncelerinizi kontrol edebileceği fikri

3. Zihinden atamadığınız tekrarlayan, hoşa gitmeyen düşünceler. 7. Herhangi bir kimsenin düşüncelerinizi kontrol edebileceği fikri 1 Aşağıda zaman zaman herkeste olabilecek yakınmaların ve sorunların bir listesi vardır. Lütfen her birini dikkatle okuyunuz. Sonra bu durumun bu gün de dâhil olmak üzere son üç ay içerisinde sizi ne ölçüde

Detaylı

KANSER NEDIR? TARAMA YÖNTEMLERI NELERDIR? BURSA HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ KANSER ŞUBE DR.AYŞE AKAN

KANSER NEDIR? TARAMA YÖNTEMLERI NELERDIR? BURSA HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ KANSER ŞUBE DR.AYŞE AKAN KANSER NEDIR? TARAMA YÖNTEMLERI NELERDIR? BURSA HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ KANSER ŞUBE DR.AYŞE AKAN 2005 DEN 2030 A DÜNYADA KANSER 7 milyon ölüm 17 milyon 11 milyon yeni vaka 27 milyon 25 milyon kanserli kişi

Detaylı

YAŞLILIKTA BESLENME VE SAĞLIK. MERSİN SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ Züleyha KAPLAN Beslenme ve Diyet Uzmanı

YAŞLILIKTA BESLENME VE SAĞLIK. MERSİN SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ Züleyha KAPLAN Beslenme ve Diyet Uzmanı YAŞLILIKTA BESLENME VE SAĞLIK MERSİN SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ EĞİTİM ŞUBESİ Züleyha KAPLAN Beslenme ve Diyet Uzmanı Yaşlanma her canlıda görülen ve vücutta değişiklik yapan bir süreçtir Herkes bir gün yaşlanacaktır

Detaylı

GECE YATAK ISLATMA-GÜNDÜZ ISLATMA GECE YATAK ISLATMA

GECE YATAK ISLATMA-GÜNDÜZ ISLATMA GECE YATAK ISLATMA GECE YATAK ISLATMA-GÜNDÜZ ISLATMA GECE YATAK ISLATMA Gece yatak ıslatma sorunu insanlık tarihinde kayıtları bulunan en eski sağlık problemlerinden biridir. 5 yaşına gelmiş bir çocukta yatak ıslatma normal

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. VENDİOS 600 mg tablet Ağızdan alınır.

KULLANMA TALİMATI. VENDİOS 600 mg tablet Ağızdan alınır. KULLANMA TALİMATI VENDİOS 600 mg tablet Ağızdan alınır. Etkin madde: Her VENDİOS tablet 600 mg diosmin içermektedir. Yardımcı maddeler: Her VENDİOS tablet povidon, mikrokristalin selüloz, mısır nişastası

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Verim Arzının Zaman İçinde Değişimi Verim Arzının dış görünümü olan iş verimi işin tekrarlanması

Detaylı

DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010

DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010 DOĞUM SONU EVDE BAKIM (ANNE EĞİTİMİ) Hazırlayan: Aysun Çakır Acıbadem Kadıköy Hastanesi Eğitim ve Gelişim Hemşiresi 24.06.2010 DOĞUM SONRASI AĞRI Altı haftaya kadar karın alt bölgesinde aralıklı ağrılar

Detaylı

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM

ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM 9.11.2015 ERKEN ÇOCUKLUKTA GELİŞİM Konular Doğum öncesi gelişim aşamaları Zigot Doğum öncesi çevresel etkiler Teratojenler Doğum Öncesi G elişim Anneyle ilgili diğer faktörler Öğr. Gör. C an ÜNVERDİ Zigot

Detaylı

21 EKĠM 2011 SUPHĠ ÖNER ÖĞRETMEN EVĠ HOŞ GELDİNİZ. Hüseyin GÖKÇE İl Sağlık Müdürlüğü Eğitim Şube Müdürü

21 EKĠM 2011 SUPHĠ ÖNER ÖĞRETMEN EVĠ HOŞ GELDİNİZ. Hüseyin GÖKÇE İl Sağlık Müdürlüğü Eğitim Şube Müdürü 21 EKĠM 2011 SUPHĠ ÖNER ÖĞRETMEN EVĠ HOŞ GELDİNİZ Hüseyin GÖKÇE İl Sağlık Müdürlüğü Eğitim Şube Müdürü 1 OKULDA DİYABET PROGRAMI www.okuldadiyabet.org DİYABET VE OBEZİTE 2 KAN ŞEKERİ, İNSÜLİN VE DİYABET

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. STABLON 12.5 mg kaplı tablet. Ağız yoluyla alınır. Etkin Madde:12.5 mg Tianeptine sodyum tuzu.

KULLANMA TALİMATI. STABLON 12.5 mg kaplı tablet. Ağız yoluyla alınır. Etkin Madde:12.5 mg Tianeptine sodyum tuzu. KULLANMA TALİMATI STABLON 12.5 mg kaplı tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin Madde:12.5 mg Tianeptine sodyum tuzu. Yardımcı Maddeler: Mısır nişastası, Mannitol, Magnezyum stearat, Talk, Sodyum bikarbonat,

Detaylı

Ayrıca sinirler arasındaki iletişimi sağlayan beyindeki bazı kimyasal maddelerin üretimi de azalır.

Ayrıca sinirler arasındaki iletişimi sağlayan beyindeki bazı kimyasal maddelerin üretimi de azalır. Alzheimer hastalığı nedir, neden olur? Alzheimer hastalığı, yaşlılıkla beraber ortaya çıkan ve başta unutkanlık olmak üzere çeşitli zihinsel ve davranışsal bozukluklara yol açan ilerleyici bir beyin hastalığıdır.

Detaylı

İS SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ

İS SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ İS SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ İŞ HİJYENİ PROF. DR. SARPER ERDOĞAN İş Hijyeni İş Hijyenisti tanımı Psikososyal riskler Yüklenme Yorgunluk Stres Monotoni

Detaylı

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr

EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr EKMEKSİZ DİYET OLUR MU? ŞİŞMANLIĞIN TEK SUÇLUSU EKMEK Mİ? Dilara Koçak Beslenme ve Diyet Uzmanı 8 Mart 2013 www.dilarakocak.com.tr Ağacın kökü toprak İnsanın kökü EKMEK tir. 2 BİR AYDA 7-12 KG. VERMEK

Detaylı

Romatizma ve Tedavisi Hakkında Yanlışlar ve Doğrular

Romatizma ve Tedavisi Hakkında Yanlışlar ve Doğrular Romatizma ve Tedavisi Hakkında Yanlışlar ve Doğrular BR.HLİ.067 Romatizma hastalıkları toplumda oldukça sık görülen hastalıklardır. Bunların sıklıkla günlük yaşamı etkilemesi, kişinin yaşam kalitesini

Detaylı

Mebusevleri M. Anıt C. Şafak A. 8/11 06510 Tandoğan Ankara 1

Mebusevleri M. Anıt C. Şafak A. 8/11 06510 Tandoğan Ankara 1 Kod: ISG_TGE_10 GENEL AÇIKLAMA Bu bilgilendirme notu İSG İş Güvenliği Temel Eğitim Seti nin bir parçası olan Isının Vücut Üzerindeki Olumsuz Etkileri konulu eğitim kapsamında hazırlanmıştır. Eğitimin CD

Detaylı

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI

SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI SAĞLIKLI BESLENME TABAĞI Ekmek, diğer tahıllar ve patates Meyve ve sebzeler Et, balık ve alternatifleri Yağ ve şeker oranı yüksek yiyecek ve içecekler Süt ve süt ürünleri Sağlıklı beslenme tabağı insanların

Detaylı

KALP KRİZİNDE İLK MÜDAHALE VE STENTLİ HASTANIN YAŞAMI. Uzm.Dr. Selahattin TÜREN Kardiyoloji Bölümü

KALP KRİZİNDE İLK MÜDAHALE VE STENTLİ HASTANIN YAŞAMI. Uzm.Dr. Selahattin TÜREN Kardiyoloji Bölümü KALP KRİZİNDE İLK MÜDAHALE VE STENTLİ HASTANIN YAŞAMI Uzm.Dr. Selahattin TÜREN Kardiyoloji Bölümü KALP KRıZINDE ILK MÜDAHALE Kalp krizi tıbbi bir acil durumdur. Erken tanı ve hızlı tedavi oldukça hayati

Detaylı

Palyatif Bakım Felsefesi, Tarihi ve Yönergesi

Palyatif Bakım Felsefesi, Tarihi ve Yönergesi w w w. k a n s e r. g o v. t r Palyatif Bakım Felsefesi, Tarihi ve Yönergesi Doç. Dr. Murat Gültekin Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Kanser Daire Başkanı mrtgultekin@yahoo.com 0 532 256 09 51 Palyatif Bakıma

Detaylı

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir?

1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? VÜCUT BAKIMI 1. İnsan vücudunun ölçülerini konu edinen bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Anatomi B) Fizyoloji C) Antropometri D) Antropoloji 2. Kemik, diş, kas, organlar, sıvılar ve adipoz dokunun

Detaylı

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları

Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Palyatif Bakım Hastalarında Sık Gözlenen Ruhsal Hastalıklar ve Tedavi Yaklaşımları Doç. Dr. Özen Önen Sertöz Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Psikiyatri AD Konsültasyon Liyezon Psikiyatrisi Bilim Dalı Ankara,

Detaylı

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005

Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005 Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) Dr. Çağlayan Üçpınar Nisan 2005 Travma Nedir? Günlük rutin işleyişi bozan, Aniden beklenmedik bir şekilde gelişen, Dehşet, kaygı ve panik yaratan, Kişinin anlamlandırma

Detaylı

Memorial Hastanesi İç Hastalıkları Bölüm Koordinatörü Prof. Dr. Yavuz Baykal Ağız kokusunun nedenleri ve önlemenin yolları hakkında bilgi verdi.

Memorial Hastanesi İç Hastalıkları Bölüm Koordinatörü Prof. Dr. Yavuz Baykal Ağız kokusunun nedenleri ve önlemenin yolları hakkında bilgi verdi. Ağız Kokusuna Karşı Dilinizi de Fırçalayın Memorial Hastanesi İç Hastalıkları Bölüm Koordinatörü Prof. Dr. Yavuz Baykal Ağız kokusunun nedenleri ve önlemenin yolları hakkında bilgi verdi. İSTANBUL - Sağlıklı

Detaylı

KANSER TANIMA VE KORUNMA

KANSER TANIMA VE KORUNMA KANSER TANIMA VE KORUNMA Uzm. Dr Dilek Leyla MAMÇU Sunum İçeriği Genel Bilgiler Dünyada ve Ülkemizdeki son durum Kanser nasıl oluşuyor Risk faktörleri neler Tedavi seçenekleri Önleme mümkün mü Sorular/

Detaylı

KULLANMA TALİMATI. Etkin Madde: Mepiramin maleat, lidokain hidroklorür, dekspantenol.

KULLANMA TALİMATI. Etkin Madde: Mepiramin maleat, lidokain hidroklorür, dekspantenol. KULLANMA TALİMATI STİDERM jel Cilde uygulanır. Etkin Madde: Mepiramin maleat, lidokain hidroklorür, dekspantenol. Yardımcı Maddeler: Benzalkonyum klorür, mentol kristali, karbomer 980, disodyum EDTA, sodyum

Detaylı

İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ

İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ İZMİR YÜKSEK TEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığı Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik Hizmetleri MADDE BAĞIMLILIĞI BAĞIMLILIK Bağımlılık, bireyin kendi ruhsal ve bedensel sağlığına

Detaylı

Diyabette Beslenme. Diyabet

Diyabette Beslenme. Diyabet Diyabette Beslenme Diyabet BR.HLİ.044 Diyabet Hastası Nasıl Beslenmeli? Halk arasında şeker hastalığı olarak adlandırılan diyabet, düzenli beslenme programı gerektirir. Düzenli ve bilinçli bir beslenme

Detaylı

HEPATİTLER (SARILIK HASTALIĞI) VE 0212 5294400 2182 KRONİK BÖBREK HASTALIKLARI VE 0212 5294400 2182

HEPATİTLER (SARILIK HASTALIĞI) VE 0212 5294400 2182 KRONİK BÖBREK HASTALIKLARI VE 0212 5294400 2182 İSTANBUL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ 2013 YILI HASTA OKULU PLANI HASTANE ADI TARİH SAAT KONU EĞİTİM YERİ HASTA OKULU PROGRAMI İÇİN HASTA VE YAKINLARININ İLETİŞİM KURABİLECEKLERİ TELEFON NUMARASI HASEKİ 28/01/2013

Detaylı

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Hasta Eğitimi 2015

Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Hasta Eğitimi 2015 Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı Hasta Eğitimi 2015 Dr. Suat Seren Göğüs Hastalıkları Ve Cerrahisi Eğitim Ve Araştırma Hastanesi Eğitim Koordinatörlüğü KOAH Kronik Müzmin veya süreğen Obstrüktif Tıkayıcı

Detaylı

SESL TERMOMETRE. Projeyi hazırlayan ö renciler: Buse Balcı 8-E Selin Akta 8-E. Danı man ö retmen: Özgem Ayça Bektur

SESL TERMOMETRE. Projeyi hazırlayan ö renciler: Buse Balcı 8-E Selin Akta 8-E. Danı man ö retmen: Özgem Ayça Bektur SESL TERMOMETRE Projeyi hazırlayan örenciler: Buse Balcı 8-E Selin Akta 8-E Danıman öretmen: Özgem Ayça Bektur zmir-2009 1 ÇNDEKLER çindekiler....2 Giri. 3 Projenin Özeti 4 Hipotermi ve Hipertermi Nedir?...5,6

Detaylı

Astım tedavisinde yaygın olarak yapılan yanlışlar vardır. Bu doğru bilinen yanlışların düzeltilmesi

Astım tedavisinde yaygın olarak yapılan yanlışlar vardır. Bu doğru bilinen yanlışların düzeltilmesi Bölüm 17 Astım Tedavisinde Yapılan Yanlışlar Astım Tedavisinde Yapılan Yanlışlar Dr. Gülhan AYHAN ve Dr. Ömer AYTEN Astım tedavisinde yaygın olarak yapılan yanlışlar vardır. Bu doğru bilinen yanlışların

Detaylı

Bir hastanın mektubundan...

Bir hastanın mektubundan... Bir hastanın mektubundan... Değerli Meltem Hocam; Size bu satırları büyük bir yorgunluk ve zorlu bir nefes alıp verme gayreti içinde yazmaya çalışıyorum. Bu gün sizin beni evde ziyaretinizden sonra size

Detaylı

KULLANMA TALĐMATI. MEGACE 160 mg tablet Ağız yoluyla alınır.

KULLANMA TALĐMATI. MEGACE 160 mg tablet Ağız yoluyla alınır. KULLANMA TALĐMATI MEGACE 160 mg tablet Ağız yoluyla alınır. Etkin madde: Her bir tablet 160 mg megestrol asetat içerir. Yardımcı maddeler: Laktoz monohidrat, mikrokristalize selüloz, kolloidal silikon

Detaylı