TR 81 BATI KARADENİZ KALKINMA AJANSI BATI KARADENİZ BÖLGE PLANI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TR 81 BATI KARADENİZ KALKINMA AJANSI 2010-2013 BATI KARADENİZ BÖLGE PLANI"

Transkript

1 1

2 TR 81 BATI KARADENİZ KALKINMA AJANSI BATI KARADENİZ BÖLGE PLANI (ZONGULDAK-KARABÜK-BARTIN) İÇSELLEŞTİRDİĞİ GİRİŞİMCİLİKLE SEKTÖREL ÇERÇEVESİNİ GENİŞLETEREK YENİ İSTİHDAM ALANLARI YARATMIŞ VE YAŞAM KALİTESİNİ YÜKSELTMİŞ REKABETÇİ BİR BÖLGE OLMAK 1

3 GİRİŞ PLAN VİZYONU, TEMEL İLKE VE AMAÇLAR... 9 BATI KARADENİZ BÖLGESİ NE GENEL BAKIŞ A. MEVCUT DURUM ANALİZİ ÖNCELİKLİ SEKTÖRLER: MADENCİLİK-SANAYİ-TİCARET-ENERJİ MADENCİLİK REZERVLER TEMEL GÖSTERGELER TÜRKİYE TAŞKÖMÜRÜ KURUMU TTK SINIRLARI TTK VE BÖLGE İSTİHDAMINA KATKISI TTK TAŞ KÖMÜRÜ SATIŞLARI TAŞ KÖMÜRÜ ÜRETİMİNDE TTK - ÖZEL SEKTÖR KARŞILAŞTIRMASI SANAYİ ve TEKNOLOJİ SANAYİ TEMEL GÖSTERGELER KOBİ FAALİYETLERİ ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ VE KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ (OSB) KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ (KSS) TEKNOLOJİ TİCARET TEMEL İTHALAT GÖSTERGELERİ TEMEL İHRACAT GÖSTERGELERİ GENEL TİCARİ DURUM ENERJİ FİZİKSEL ALTYAPI: ULAŞIM-ALTYAPI-ÇEVRE ULAŞIM KARAYOLU VE DEMİRYOLU DENİZYOLU VE HAVAYOLU ALTYAPI - ÇEVRE HAVA KALİTESİ SU KALİTESİ KATI ATIK DOĞAL KAYNAKLAR ORMAN ALANLARI FLORA-FAUNA DOĞA KORUMA ALANLARI

4 3. LOJİSTİK BATI KARADENİZ BÖLGESİ LOJİSTİK İMKÂNLARI PROJELER VE BİRLİKLER FİLYOS LİMANI KÜLTÜR- TURİZM TURİZM KÜLTÜR YEREL KÜLTÜREL DEĞERLER TARIM BİTKİSEL ÜRETİM HAYVANSAL ÜRETİM SOSYAL YAPI EĞİTİM TEMEL EĞİTİM GÖSTERGELERİ YÜKSEK ÖĞRETİM GÖSTERGELERİ SAĞLIK DEMOGRAFİ NÜFUS İSTİHDAM YAPISI BÖLGE İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ SEKTÖR BAZINDA İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ GÖÇ KENTLEŞME GZFT ANALİZİ B. TEMEL AMAÇ VE TEMEL HEDEFLER GİRİŞİMCİLİĞİ VE YENİLİKÇİLİĞİ DESTEKLEYEREK SEKTÖREL ÇEŞİTLİLİĞİ SAĞLAMAK SÜRDÜRÜLEBİLİR SOSYAL KALKINMAYI SAĞLAMAK TEMEL HEDEFLER POTANSİYEL ARZ EDEN SEKTÖRLERİN GELİŞTİRİLEREK BAĞIMLI İSTİHDAM YAPISININ DEĞİŞTİRİLMESİ Ana sanayi ile bunlara bağlı yan sanayi ilişkisinin güçlendirilerek daha fazla katma değer sağlanması Yeni girişimcilerin ve KOBİ lerin desteklenmesi, kümelenme ve markalaşma politikalarının gerçekleştirilmesi İhracata Yönelik Üretim, Tanıtım ve Pazarlama Potansiyelinin Arttırılması Orman Ürünleri Endüstrisinin Geliştirilmesi Sanayi, Kamu ve Üniversiteyi Kapsayan Katılımcılık Odaklı Teknik İşbirliğinin oluşturulması Enerji Kaynaklarının Etkin Bir Biçimde Değerlendirilmesi

5 1.2. ÇEVRE STANDARTLARININ GELİŞTİRİLMESİ VE ULAŞIM ALTYAPI OLANAKLARININ İYİLEŞTİRİLMESİ Arıtmasız ve plansız sanayi gelişiminin neden olduğu çevre kirliliğini ortadan kaldırmaya yönelik önlemlerin alınması Sanayi faaliyetleri haricinde bölgenin tatlı su, hava, deniz ve toprak kalitesinin bozulmasına neden olan çevre kirliliğinin ortadan kaldırılmasına yönelik önlemlerin alınması Bölgenin ulaşılabilirliğinin artırılması kapsamında mevcut ulaşım sistemlerinin iyileştirilmesi ve yeni yatırımların teşvik edilmesi Bölgede meydana gelebilecek doğal afetlere ve insan kaynaklı felaketlere karşı önlem alma ve altyapı iyileştirme çalışmalarının desteklenmesi LOJİSTİKTE REKABET EDEBİLİR KONUMA GELMEK Lojistik Faaliyetlerinde Kurumsallaşma Ve Planlama İle Etkinlik Ve Verimlilik Sağlanması Ulaşım Ağları Entegrasyonunun Sağlanması Uluslararası Entegrasyonun Sağlanması Filyos Vadisi Projesinin Hayata Geçirilmesi TURİZMİN ÇEŞİTLENDİRİLEREK GELİŞTİRİLMESİ Bölgenin rekreasyon ve turizm konusundaki eksikliklerinin giderilerek cazibesinin arttırılması Çevre kirliliğinin ortadan kaldırılması ve bölge ulaşılabilirliğinin arttırılması Bölgede bulunan Zonguldak - Filyos Teion Antik Kenti ve Karabük - Eskipazar Hadrianapolis Antik Kenti nin turizme kazandırılması Turizmde Markalaşma Becerilerinin Arttırılması KIRSAL KALKINMANIN SAĞLANMASI Küçük ve dağınık arazi yapısının tarıma elverişli hale getirilmesi Kırsal alanlarda tarımsal faaliyetlerin yaygınlaştırılması Üretim, depolama ve pazarlamada organizasyonun sağlanması Organik tarım ve sanayiye dönük tarımsal üretim olanaklarının değerlendirilmesi Su Ürünleri ve Arıcılık Faaliyetlerinin Desteklenmesi Maddi Olmayan Kültürel Varlıkların Üretim, Koruma Ve Aktarım Olanaklarının Sağlanması YAŞAM KALİTESİNİN VE KENTLİLİK BİLİNCİNİN ARTTIRILARAK ADİL BİR SOSYAL KALKINMANIN SAĞLANMASI İşçi Sağlığı Ve İş Güvenliğinin Arttırılması Toplumun Her Kesiminin İhtiyaçlarını Gözetecek Fırsatların Sunulması Temel Eğitim Ve Sağlık Hizmetlerine Erişilebilirliğin Ve Kalitenin Arttırılması Bölgenin Eğitim Ve Sağlıkta Tercih Edilirliğinin Arttırılması Eğitimin Ve Kişisel Becerilerin İşgücü Piyasası Taleplerine Paralel Biçimde Değerlendirilmesine Yönelik Koşulların Sağlanması Bölgenin Kültürünü Ve Kimliğini Yansıtacak Sosyal Ve Fiziksel Uygulamalara Destek Verilmesi Kentlerde Yaşam Kalitesinin Arttırılması

6 TABLOLAR Tablo.1: İller Bazında Rekabetçilik Endeksi Tablo.2: Temel Göstergeler Tablo.3: Rezerv Durumu Tablo.4: Batı Karadeniz Bölgesi nde Madencilik Faaliyetinde Bulunan İşletmeler Tablo.5: Madencilik Dış Ticareti (Bin $) Tablo.6: Yıllara Göre İşçi Sayıları Tablo.7: Yıllar İtibarıyla TTK Taş Kömürü Satışları (Ton) Tablo.8: Yılları Havza Taş kömürü Üretiminde TTK ve Özel Sektör Üretim Oranlarının Karşılaştırması (Ton) Tablo.9: Temel Sanayi Göstergeleri Tablo.10: OSB Sayıları ve Kullanım Durumları Tablo.11: OSB'lerle İlgili Genel Veriler Tablo.12: KSS Sayıları ve Kullanım Durumları Tablo.13: Temel Teknoloji Göstergeleri Tablo.14: Esnaf ve Sanatkâr Odaları Üyelikleri Tablo.15: Yatırımcı Potansiyeli Tablo.16: Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu Tablo.17: İş Demografisi Tablo.18: Bölgesel Gayrisafi Katma Değer Tablo.19: Elektrik Tüketimi Tablo.20: Kullanım Yerlerine Göre Elektrik Tüketimi Tablo.21: Elektrik Üretim Kapasiteleri Tablo.22: Karayolu ve Demiryolu Göstergeleri (km) Tablo.23: Denizyolu Göstergeleri Tablo.24: İçme ve Kullanma Suyu Verileri Tablo.25: Katı Atık Göstergeleri Tablo.26: Sınıflarına Göre Tarım Alanları (dekar) Tablo.27: Tarımsal Üretim Değeri (Bin TL) Tablo.28: Turist ve Konaklama Göstergeleri Tablo.29: Kültürel ve Sosyal Donatı Göstergeleri Tablo.30: Bölgede Eğitim Düzeylerine Göre Okul, Öğrenci ve Öğretmen Sayıları Tablo.31: Öğretmen ve Derslik Başına Düşen Öğrenci Sayısı Tablo.32: Net Okullaşma Oranları (%) Tablo.33: Eğitim Düzeyine Göre Nüfus Dağılımı (%) Tablo.34: Üniversite Verileri Tablo.35: Sağlık Sektörü İnsan Kaynakları Göstergeleri Tablo.36: Sağlık Sektörü Hastane ve Yatak Sayıları Tablo.37: Genel Nüfus Verileri Tablo.38: Yıllara Göre Türkiye'de ve Bölgede İşgücüne Katılma ve İstihdam Oranları (%) Tablo.39: Yıllara Göre Türkiye'de ve Bölgede İşsizlik ve Tarım Dışı İşsizlik Oranları (%) Tablo.40: Yıllara Göre Türkiye'de ve Bölgede Yaş Bağımlılık Oranları, Genç Bağımlılık Oranları ve Yaşlı Bağımlılık Oranları (%) Tablo.41: 15 Yaş Üzeri İstihdam Edilen Nüfusun Sektörel Dağılımı (%) Tablo.42: Eğitim durumuna göre işsiz nüfus (15 yaş üzeri nüfus) Tablo.43: Genel Göç Verileri Tablo.44: Göç Nedenleri Tablo.45: Bölge İçi Göç Verileri 5

7 GRAFİKLER Grafik.1. TR81 Bölgesi Sektörel Firma Oranları Grafik.2. TR81 Bölgesi Sektörel İstihdam Oranları Grafik.3 TR81 Bölgesi Ülke İthalatındaki Payı Grafik.4: İthal Edilen Ürünlerin Sektörel Dağılımı Grafik.5: TR81 Bölgesinin Ülke İhracatındaki Payı Grafik.6: İhraç edilen ürünlerin Sektörel Dağılımı Grafik.7: Arazi Kullanımı Grafik.8: Nüfusun Yaş Gruplarına Göre Dağılımı (2009) Grafik.9: TR81 Bölgesi Arazi Kullanımı Grafik.10: 2000 Yılı Sektörel İstihdam Oranları Grafik.11: 2009 Yılı Sektörel İstihdam Oranları 6

8 KISALTMALAR: AB: Ar-Ge: BAKKA: DİE: DPT: GSKD: GSYİH: GZFT Analizi: HES: ILO: İBBS : İŞKUR: KAİP: KOBİ: KOSGEB: KSS: OSB: PAN Park: TEKMER: TIES: TTK: TÜİK: UNESCO: URAK: USİGEM: Avrupa Birliği Araştırma-Geliştirme Batı Karadeniz Kalkınma Ajansı Devlet İstatistik Enstitüsü Devlet Planlama Teşkilatı Gayri Safi Katma Değer Gayri Safi Yurtiçi Hasıla Güçlü Yönler-Zayıf Yönler-Fırsatlar-Tehditler Analizi Hidroelektrik Santrali Uluslar arası Çalışma Örgütü İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması İş Kurumu Koruma Amaçlı İmar Planı Küçük ve Orta Boy İşletme Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Küçük Sanayi Sitesi Organize Sanayi Bölgesi Protected Area Network (Korunan Alanlar Ağı) Teknoloji Geliştirme Merkezi The International Ecotourism Society (Uluslararası Ekoturizm Topluluğu) Türkiye Taşkömürü Kurumu Türkiye İstatistik Kurumu United Nations Educational, Scientific And Cultural Organization (Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim Ve Kültür Kurumu) Uluslar arası Rekabet Araştırma Kurulu Üniversite Sanayi İşbirliğini Geliştirme Uygulama ve Araştırma Merkezi 7

9 GİRİŞ Dünyada ve Türkiye de küreselleşmenin etkisiyle artan rekabetçilik neticesinde bölgesel gelişmişlik farklılıkları da artmaktadır. Sosyal ve ekonomik dengesizliklerin giderilerek ülke içerisinde bölgesel gelişmişlik farklılıklarının azaltılması amacı ile bölge planlamasına 1980 li yıllardan itibaren önem verilmeye başlanmıştır. Bu kapsamda, Ön Ulusal Kalkınma Planı nda ve 9. Kalkınma Planı nda ( ) bölgesel gelişme, Türkiye için temel gelişme eksenlerinden biri olarak belirlenmiş ve yükümlülüklerinden biri Bölge Planı hazırlamak olan kalkınma ajansları ülke genelinde 26 bölgede kurulmaya başlanmıştır tarih ve 5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Kuruluşu, Koordinasyonu ve Görevleri Hakkında Kanun a istinaden, 25 Temmuz 2009 tarihli ve 2009/15236 sayılı kararıyla kurulan Batı Karadeniz Kalkınma Ajansının (BAKKA) faaliyet alanı, TR81 Düzey 2 Batı Karadeniz Bölgesi nde yer alan Zonguldak, Karabük ve Bartın illerinden oluşmaktadır. Bölge kaynaklarının sürdürülebilir bir biçimde yönetilerek, bölge içerisinde ekonomik ve sosyal kalkınmayı hedefleyen çalışmalara yol göstermesi amaçlanan bu plan dönemini kapsamaktadır Batı Karadeniz Bölge Planı, bölgenin ekonomik, sosyal ve kültürel alanlarda bütüncül bir yaklaşımla gerçekleştireceği kalkınma stratejisinin hedeflerini ve önceliklerini ortaya koyan bir temel politika dokümanıdır. Bu çalışma ile Ajansımız tarafından verilmesi hedeflenen mali ve teknik desteklere altlık oluşturacak bir çerçevenin ortaya konulması hedeflenmiştir. Plan hazırlanırken önceki dönemlerde bölgeye dair yapılmış olan çalışmalardan faydalanmak, izlenen yöntemlerden birisi olmuştur. Buna ek olarak bilgilerin güncellenmesi amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlardan sorumluluk alanlarıyla ilgili veriler edinilmiştir. Katılımcılık ilkesi çerçevesinde illerde çalıştaylar yapılmış, bölgede bulunan belediyeler, kaymakamlıklar, bölge müdürlükleri, il müdürlükleri, Esnaf ve Sanatkâr Odaları, liman işletmeleri, KOSGEB, üniversiteler, sendikalar, OSB Müdürlükleri ve sivil toplum kuruluşları ile yüz yüze görüşmeler yapılmış, soru kâğıdı uygulanması yöntemi ile 71 adet görüşme gerçekleştirilerek GZFT analizi ve stratejilere bölgedeki aktörlerin görüşleri alınarak yön verilmeye çalışılmıştır. İlgili kurum ve kuruluşlardan veri, görüş ve önerilerin toplanmasının ardından mevcut durum analizi biçimlendirilmiş, mevcut durum analizi kapsamında bölgenin gelecekte nerede olacağının öngörüsü olan vizyon çalışması ve bu öngörüye nasıl ulaşılacağını belirleyen GZTF analizi ile strateji belirleme aşamalarına geçilmiştir. Bu üç aşama eşzamanlı ve birbirleri arasında geri besleme yöntemleri kullanılarak netleştirilmiştir. Bu kapsamda temel hedef, madencilik ve demir-çelik sektörleri ile birlikte, potansiyel arz eden alternatif sektörlerin de geliştirilerek bölgenin en büyük sorunu olan istihdam ve göç sorununun çözülmesi olarak belirlenmiştir. 8

10 PLAN VİZYONU, TEMEL İLKE VE AMAÇLAR dönemini kapsayan Batı Karadeniz Bölge Planı nın vizyonu İçselleştirdiği Girişimcilikle Sektörel Çerçevesini Genişleterek Yeni İstihdam Alanları Yaratmış ve Yaşam Kalitesini Yükseltmiş Rekabetçi Bir Bölge Olmak olarak belirlenmiştir. Belirlenen vizyona ulaşılması aşamasında şu temel değerler esas alınacaktır: Çok sektörlülük Katılımcılık Sürdürülebilir kalkınma Çok Sektörlülük Esas alınan temel değerlerin ilki çok sektörlülüktür. Belirlenmiş olan vizyona ulaşmak için stratejik ve madencilik, demir-çelik, turizm ve hizmetler sektörü gibi farklı sektörleri ilgilendiren müdahale alanları plana dahil edilmiştir. Bu kapsamda, sektörler arası tamamlayıcılık ve sinerji oluşturulması hedeflenmiştir. Katılımcılık Dokuzuncu Kalkınma Planı nda üzerinde durulan toplumsal diyalog ve katılımcılığın güçlendirilerek, toplumsal katkı ve sahiplenmenin sağlanması esası, Batı Karadeniz Bölge Planı nın temel esaslarından biri olarak benimsenmiştir. Katılımcılık ilkesi çerçevesinde bölge illerinde çalıştaylar yapılmış, bölgede bulunan belediyeler, kaymakamlıklar, bölge müdürlükleri, il müdürlükleri, Esnaf ve Sanatkâr Odaları, liman işletmeleri, KOSGEB, üniversiteler, sendikalar, OSB Müdürlükleri ve sivil toplum kuruluşları ile yüz yüze görüşmeler yapılmış, soru kâğıdı uygulanması yöntemi ile görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Sürdürülebilir Kalkınma Sürdürülebilir Kalkınma, insan yaşamı için gereken ihtiyaçlar ile doğal kaynakların kullanımı arasında gelecek nesilleri de gözeterek, bugünden geleceğe uyumlu bir programlama yapılmasını amaçlayan bir yaklaşımdır Batı Karadeniz Bölge Planı, sürdürülebilir kalkınmaya bütüncül bir yaklaşımla bakmayı esas almıştır Batı Karadeniz Bölge Planı nda belirlenen vizyona ulaşılabilmesi için aşağıda belirtilen 6 temel stratejik hedef belirlenmiştir: 1. Potansiyel arz eden sektörlerin geliştirilerek bağımlı istihdam yapısının değiştirilmesi 2. Çevre standartlarının geliştirilmesi ve ulaşım altyapı olanaklarının iyileştirilmesi 3. Lojistikte rekabet edebilir konuma gelinmesi 4. Turizmin çeşitlendirilerek geliştirilmesi 5. Kırsal kalkınmanın sağlanması 6. Yaşam kalitesinin ve kentlilik bilincinin arttırılarak adil bir sosyal kalkınmanın sağlanması 9

11 10

12 BATI KARADENİZ BÖLGESİ NE GENEL BAKIŞ Batı Karadeniz Bölgesi için hazırlanan Bölge Planı, katılımcılık ilkesi gözetilerek hazırlanmıştır. Sürdürülebilir bir sosyal ve ekonomik kalkınmanın hedeflendiği planda vurgulanan temel hedef, madencilik ve demir-çelik sektörleri ile birlikte, potansiyel arz eden alternatif sektörlerin de geliştirilerek bölgenin en büyük sorunu olan istihdam ve göç sorununun çözülmesidir. Planda bölgenin geleceğine yön verecek diğer stratejiler bu çerçevede belirlenmiştir. Zonguldak, Karabük ve Bartın İllerini kapsayan TR 81 Bölgesi, 3. Derecede Gelişmiş Bölgeler arasında yer almakta ve komşusu olan TR 42 Doğu Marmara Bölgesi ile TR 83 Orta Karadeniz Bölgesi arasında bir geçiş bölgesi niteliği göstermektedir. Doğu ve Güney Doğu Anadolu Bölgeleri nden daha iyi bir görünüm sergileyen bölge, sosyoekonomik gelişmişlik endeksinde 26 Düzey 2 bölgesi içinde 11. sırada yer almaktadır. Batı Karadeniz Bölgesi, sahip olduğu zengin taş kömürü, yeraltı kaynakları ve bu zenginliklerine bağlı olarak gelişmiş olan demir-çelik endüstrisiyle tanınmaktadır. Yerleşmiş sanayi kültürüne ve topoğrafik özelliklerine bağlı olarak tarımsal faaliyetlerin bölge ekonomisinde önemli bir yer tutmadığı bilinen bölge, sanayi faaliyetleri ile adından söz ettirmeyi başarmıştır. Stratejik konumu itibarıyla büyük önem arz eden bölgenin, kalkınması kapsamında yurt içi ve yurt dışı yatırımcılar tarafından tercih edilirliğinin arttırılması gerekmektedir. Bunun için öncelikle TR 42 Doğu Marmara Bölgesi gibi komşu bölgeler ile işbirliğinin ve de rekabet gücünün arttırılması gerekmektedir. Bu kapsamda, madenciliğe ve demir-çelik endüstrisine bağlı bir gelişim sergileyen bölgedeki bağımlı ekonomik yapının kırılması, bölgede potansiyel barındıran ve gelişmekte olan diğer sektörlerle yeni istihdam alanları yaratılması hayati önem taşımaktadır. Şekil.1: Düzey 2 İstatistikî Bölge Birimlerinin Sosyo Ekonomik Gelişmişlik Sırası Kaynak: DPT,

13 yılında yapılan Uluslararası Rekabet Araştırma Kurumu'nun (URAK) İller arası Rekabetçilik Endeksi araştırması sonuçlarına göre Zonguldak İli İller arası Rekabetçilik Endeksi nde 18. sırada yer almıştır. Zonguldak ı 35. sıra ile Karabük izlerken 42. sırada Bartın yer almıştır. URAK araştırması sonuçlarına göre Batı Karadeniz Bölgesi nde en rekabetçi İl Zonguldak tır. Tablo.1: İller Bazında Rekabetçilik Endeksi İLLER Genel Endeksteki Sırası Kaynak: URAK, Beşeri Sermaye ve Yaşam Kalitesi Alt Endekslere Göre Sıralaması Erişebilirlik Markalaşma Ticaret Becerisi ve Becerisi ve Üretim Potansiyeli Yenilikçilik ZONGULDAK KARABÜK BARTIN Batı Karadeniz Bölgesi ülkede, gelişmiş madencilik ve madenciliğe bağlı demir-çelik endüstrisiyle öne çıkan bir bölgedir. Bölgedeki sanayi faaliyetleri günümüz itibariyle hala ağırlıklı olarak madencilik ve demir-çelik endüstrisine dayanmaktadır fakat zaman içerisinde madencilikte yaşanan sıkıntılar nedeniyle istihdam oranlarında düşüş yaşanmaya başlanmıştır. İstihdam oranları baz alındığında yıllar arasındaki farklılık açıkça görülmektedir: 2000 senesinde madenciliğin tüm sektörler içerisindeki payı %49 iken bu oran 2009 senesinde %32 ye gerilemiştir (Grafik 1,2) Madencilikte yaşanan sıkıntının aksine demir çelik ve buna bağlı yan sanayi ürünleri sektörünün (gemicilik, oto yan sanayi, vb.) bölge ekonomisi içindeki payı ise giderek artmakta ve bölge için büyük bir umut teşkil eder hale gelmektedir. Demir-çeliğin yanı sıra önem kazanmakta olan diğer iki sektör de tekstil ve gıda sektörleridir. İhracat göstergelerine bakıldığı zaman en fazla ihraç edilen ürünün %80 lik pay ile demir-çelik ürünleri olduğu, bunun ardından katma değeri yüksek olan yan sanayi ürünleri ile tekstil ürünlerinin geldiği görülmektedir. Bölgesi Yılları Sektörel İstihdam Oranları Karşılaştırması Grafik.1: 2000 Yılı Sektörel İstihdam Oranları (%) Grafik.2: 2009 Yılı Sektörel İstihdam Oranları (%) Kaynak: TÜİK,

14 Demir-çelik sektöründe faaliyet gösteren ve alanlarında giderek daha fazla söz sahibi olmaya başlayan iki dev firma ERDEMİR T.A.Ş. ile KARDEMİR A.Ş. nin bölgede bulunması büyük bir avantajdır. Bunların yanında pek çok küçük ve orta ölçekli işletme (KOBİ) de demir-çelik sektöründe faaliyet göstermektedir. Yan sanayi ürünleri kapsamında yüksek katma değere sahip gemicilik, makine ve aksamları, oto yan sanayi ürünleri ile tekstil ürünlerinin üretiminin artırılmasının bölge için olumlu sonuçlar doğuracağı göz önünde bulundurulmalı, bu kapsamda KOBİ lere gereken destek sağlanmalı, KOBİ ler arasındaki işbirliği arttırılmalı ve çalışma koşulları daha iyi standartlara taşınmalıdır. KOBİ ler arası ortak hareket kültürünün oluşturulması, bölgede bulunan üniversiteler yardımıyla gereken teknik desteğin kendilerine sağlanması, üniversite-sanayi-kamu işbirliğinin oluşturularak Araştırma Geliştirme Merkezleri ve laboratuarların kurulması bölgenin istihdam ve göç sorunlarına çözüm getirebilecek uygulamalar olarak görünmektedir. Bunların yanı sıra özellikle kümelenme yaklaşımıyla KOBİ' lerin faaliyetleri biçimlendirilmelidir. Bu kapsamda, özellikle mobilya ve orman endüstrisi, yat ve tekne imalatı, otomotiv ve turizm sektörlerinde kümelenme yaklaşımları geliştirilmelidir. Bölge, son yıllarda madencilik sektöründeki sorunlar yüzünden işsizlik sorunuyla mücadele etmenin yanı sıra bir de dış göç sorunu ile uğraşmaktadır. Bölgede iyi eğitim almış genç nüfusun iş bulma amaçlı bölge dışına göçü, bölgenin geleceği açısından tehlike arz etmektedir. Toplam 9.493,04km 2 yüz ölçümüne sahip olan bölgede, Zonguldak Bartın Karabük olmak üzere toplam nüfusa sahiptir. Yıllık nüfus artış hızlarının yüksek olduğu Bartın ve Karabük İllerinin aksine, Zonguldak ın nüfus artış hızının bu denli düşük olmasının sebebi, madencilik sektöründe yaşanan sıkıntılar nedeniyle baş gösteren istihdam sorunu olarak değerlendirilebilir. Bartın ve Zonguldak İllerinde kentsel nüfus kırsal nüfustan daha azdır. Bu durum ilk başta akıllara kırsal nüfusun fazla olduğunu, dolayısıyla tarımsal faaliyetlerin sanayi faaliyetlerinden çok daha yoğun bir biçimde gerçekleştirildiğini getirse de aslında durum böyle olmayıp adı geçen illerde kentsel ve kırsal alanların bütünleşmiş bir yapı sergilemesi ve mesafelerin kısa olması nedeniyle, kentlerde çalışan nüfusun önemli bir kısmı kırsal alanlardaki düzenini bozmaya gerek görmemektedir. Bu sebeple bölgede kır ile kent arasında yerleşim yeri özellikleri görülmekte, kentlilik bilinci de oluşamamaktadır. Yukarıda bahsedilen sebeplerden ötürü öncelik alanlarından birisi yaşam kalitesinin ve kentlilik bilincinin arttırılarak sosyal kalkınmanın sağlanması olarak belirlenmiştir. Bu kapsamda eğitim ve sağlık hizmetlerinin iyileştirilmesi, sosyal ve kültürel donatı alanlarının arttırılmasının teşvik edilmesi, toplumda yaşayan tüm bireyler için uygun fırsatların sunulması, özellikle iyi eğitim almış genç nüfusun bölgede tutulması için önlemlerin alınması hedeflenmektedir. Bölge eğitim ve sosyal yapı anlamında, 1992 yılında kurulan Zonguldak Karaelmas Üniversitesi, 2007 yılında kurulan Karabük Üniversitesi ve son olarak 2008 yılında kurulan Bartın Üniversitesi sayesinde giderek daha olumlu bir görünüm sergilemektedir. Tablo.2: Temel Göstergeler ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TÜRKİYE Yüzölçümü (km 2 ) 3.303, , , , ,74 Toplam Nüfus Nüfus Yoğunluğu (kişi/ km 2 ) Kentsel Nüfus Oranı(%) %45,2 %76,6 %33,5 %49,7 %75,5 Yıllık Nüfus Artış Hızı ( ) 1,07 10,65 16,48 5,92 14,50 Kaynak: TÜİK,

15 Bölgenin en önemli sektörlerinden olan madencilik ve demir-çelik sektörleri ile gelişmekte olan sektörleri arasında yer alan turizm, lojistik, tersanecilik gibi sektörlerin geleceğine yön verme bağlamında otomotiv mühendisliği, insan kaynakları yönetimi, uluslar arası lojistik ve ticaret bölümü, malzeme ve metalürji mühendisliği, uluslar arası ilişkiler, maden mühendisliği, gemi inşaatımekatronik mühendislikleri, çevre mühendisliği gibi bölümlerden mezun olmuş gençlerin bölge içi istihdama katılması ve üretimde söz sahibi olması büyük önem taşımaktadır. Sanayi kültürünün baskın olduğu bölgenin önemli sorunlarından biri de plansız sanayileşme nedeniyle altyapı eksikliklerinin ortaya çıkması ve ileri boyutlarda çevre kirliliğinin oluşmasıdır. Kabul edilebilir değerlerin çok üzerinde olan çevre kirliliği, bölge ekonomisi içindeki payını giderek arttırmakta olan turizm sektörünü de olumsuz etkilemektedir. UNESCO tarafından Dünya Miras Kenti unvanı verilen Safranbolu, Türkiye'nin en önemli 122 bitki alanından biri olan Yenice Ormanları ve Amasra gibi değerleri barındıran bölge, kültür-doğa-alternatif turizm ve kongre turizmi açısından büyük bir potansiyel arz etmektedir. Çevre kirliliğinin yanı sıra ulaşım ve konaklama olanaklarındaki sıkıntıların giderilmesi ve mevcuttaki Turizm-Otelcilik bölümleri yardımıyla dil bilen, kalifiye insanların yetiştirilmesi halinde bölge, kongre, doğa- tarih-alternatif turizm türleri açısından önemli bir cazibe merkezi olabilecek potansiyele sahiptir. Bu sorunları çözmek ve potansiyelleri değerlendirmek de bölgenin kalkınması için son derece önemlidir. Bu sebeple çevre standartlarının geliştirilmesi ve turizmin çeşitlendirilerek geliştirilmesi de diğer öncelik alanları olarak belirlenmiştir. Grafik.3: Batı Karadeniz Bölgesi Arazi Kullanımı Bölge, 1830 dan beri bölgedeki mevcudiyeti bilinen zengin taş kömürü, yeraltı kaynakları ve buna bağlı olarak gelişmiş demir-çelik endüstrisiyle tanınmaktadır. Gerek mevcut doğal kaynaklar ekonomik yapıyı bu doğrultuda şekillendirdiğinden, gerekse parçalı arazi yapısı nedeniyle tarım arazilerinin kısıtlı olması ve tarımsal örgütlenme ile kurumsal yapıdaki eksikliklerden dolayı Batı Karadeniz Bölgesi ülkede tarım dışı kesimlerin ağırlık kazandığı sayılı bölgelerdendir. Bölgenin % 63'ünü kaplayan orman ve fundalık alanları doğa turizmi ve ormancılık faaliyetleri açısından önem arz etmektedir. Orman alanlarının yoğun olduğu bölgede tarıma elverişli alanlar ise oldukça sınırlıdır. Kısıtlı alanlarda yapılan tarım ve hayvancılık faaliyetleri küçük hacimli işletmeler boyutunda sürdürülmekte ve bölgeye fazla bir ekonomik gelir sağlamamaktadır. Planda öngörülen önceliklerden biri olan kırsal kalkınmanın sağlanması ise, bölgede tarımsal verimliliğin arttırılması için, organik tarım, seracılık, balıkçılık ve arıcılık gibi, bölgenin iklim, toprak yapısı ve potansiyellerini değerlendirmeye yönelik en uygun seçeneklerin tercihiyle olacaktır. Bölge, ülkenin finans merkezi olan İstanbul ile idari merkezi Ankara ya ve Doğu Avrupa ile Karadeniz pazarlarına olan yakın konumu itibariyle, ekonomik, sosyal ve kültürel anlamda hem ülke için hem de ülke çevresi için önemli bir potansiyel arz etmektedir. Bunun yanında daha önce de belirtildiği gibi, bölgenin mevcut doğal ve beşeri kaynakları ile planda belirlenen öncelikleri gerçekleştirmek için yeterlidir. 14

16 A. MEVCUT DURUM ANALİZİ Bölgedeki ekonomik, sosyal ve fiziksel yapıyı anlamak için yapılan mevcut durum analizi 5 bölümden oluşmaktadır: 1. bölümde, bölgenin temel ekonomik yapısını belirleyen sektörler Öncelikli Sektörler başlığı altında incelenmiştir. Bu bölümde; madencilik, sanayi ve sanayiye bağlı teknoloji ile birlikte, ticaret ve enerji ele alınmıştır. 2. bölümde Fiziksel Altyapı başlığı altında ulaşım, altyapı ve çevre alt başlıklarına yer verilmiştir. 3. bölümde Lojistik konusu incelenmiştir. 4. bölümde Kültür - Turizm başlığı kapsamında kültür ve turizm sektörleri incelenmiştir. 5. bölümde, Tarım başlığı altında bitkisel üretim ve hayvansal üretim incelenmiştir. 6. bölümde ise, Sosyal Yapı başlığı dahilinde bölgenin demografik yapısı ele alınmış, sağlık ve eğitim göstergeleri ile kentleşme analizine değinilmiştir. 1. ÖNCELİKLİ SEKTÖRLER: MADENCİLİK-SANAYİ-TİCARET-ENERJİ Batı Karadeniz Bölgesi, 1800 lü yıllardan bu yana kömür çıkarımına ve buna bağlı demir-çelik endüstrisi ile varlığını sürdürmüş, bu özelliği ile gelişerek büyümüş bir bölgedir. Bu özelliklerinden dolayı madencilik, sanayi ve ticari faaliyetler analizi yapılması gereken ilk sektörler olarak belirlenmiştir. Bölgede sanayinin gelişimi ile enerji sektörü arasında doğrudan bir ilişki söz konusu olduğundan, enerji de öncelikli sektörler arasında değerlendirilmiştir MADENCİLİK REZERVLER Batı Karadeniz Bölgesi yeraltı kaynakları açısından oldukça zengin bir bölgedir. MTA dan alınan verilere dayanarak hazırlanan tabloda, bölgede en çok rezerve sahip üç maden türü; görünür, muhtemel ve mümkün rezervler toplamı şeklinde gösterilmiştir. Bölgede en çok kuvars kumu bulunmakta olup kuvars kumunun ardından kuvarsit ve taş kömürü gelmektedir. Bilindiği üzere ülkemizin en önemli taş kömürü rezervleri Zonguldak Havzası nda bulunmaktadır ki bölgedeki taş kömürü, dünya toplam rezervinin % 0,13 üne tekabül etmektedir. Bölge, sayılan madenler haricinde dolomit ve şiferton açısından da oldukça zengindir. Tablo.3: Rezerv Durumu CİNSİ ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 Kuvars kumu milyon ton - 7,5 milyon ton 1.807,5 milyon ton Kuvarsit 900 milyon ton 460 milyon ton 45 milyon ton milyon ton Taş kömürü 960 milyon ton milyon ton milyon ton Dolomit 393 milyon ton 250 milyon ton -* >643 milyon ton Şiferton 70 milyon ton - 65 milyon ton 135 milyon ton * Rezervlere yönelik çalışma yoktur. Kaynak: MTA,

17 TEMEL GÖSTERGELER Bölgede kuvars kumu gibi önemli rezerve sahip bazı maden yataklarının ya hiç işletilmediği ya da işletilmesinin kısıtlı olduğu görülmektedir. Oysaki cam yapımında kullanılan kuvars kumunun değerlendirilmesi, bu alanda faaliyet gösteren firmaların yatırım amaçlı bölgeye çekilmesi bölgenin geleceği açısından büyük öneme sahiptir. Şiferton ağır sanayide ateş tuğlası yapımında kullanılan bir hammaddedir. Bölgede madencilik faaliyetinde bulunan işletmelerin % 69,9 u kömür odaklı çalışmaktadır. Zonguldak taki 46 işletmeden 4 ü Türkiye Taşkömürü Kurumu na (TTK) bağlı işletmeler olup bunların toplam istihdamı dir kişiye istihdam sağlayan diğer 42 işletme ise rödövans 1 usulü ile çalışan işletmelerdir. Bartın da üretim konusu kömür olan tek işletme yine TTK ya bağlı olan Amasra Taşkömürü İşletme Müessesesi dir. Bu verilere dayanarak taş kömürü ve TTK nın bölgenin madencilik sektörü karakterini belirlediği söylenebilir. Tablo.4: Batı Karadeniz Bölgesi nde Madencilik Faaliyetinde Bulunan İşletmeler ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 İşletme İstihdam İşletme İstihdam İşletme İstihdam İşletme İstihdam Kömür Mermer Kırma / Doğal Taş Kuvars Kumu Dolomit Kaynak: Bartın Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, 2010, Karabük Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, 2010, Zonguldak Sanayi ve Ticaret İl Müdürlüğü, yılındaki madencilik ürünleri ihracat ve ithalat rakamlarını gösteren tablo incelendiğinde; bölge içinde ithalat ve ihracatta en büyük paya sahip ilin Zonguldak olduğu ortaya çıkmaktadır. Bölgenin, Türkiye nin madencilik ürünleri ihracatındaki payı % 1 in altındayken, madencilik ürünleri ithalatındaki payı % 3 ün üzerindedir. Bunun yanı sıra, bölgede madencilik ürünleri için ihracatın ithalatı karşılama oranının yaklaşık % 2 olduğu görülmektedir. Tablo.5: Madencilik Dış Ticareti (Bin $) ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TÜRKİYE TR81/ TÜRKİYE İhracat % 0,66 İthalat % 3,12 Kaynak: TÜİK, Rödövans; maden ruhsat sahalarının hukuku uhdesinde kalmak kaydıyla, hak sahibi tarafından sözleşme ile özel veya tüzel bir kişiye bir süre tahsis edilmesi durumunda, maden ocağının işletilmesini üstlenen özel veya tüzel kişinin, esas ruhsat sahibine istihsal ettiği beher ton maden için ödemeyi taahhüt ettiği meblağ olarak tarif edilmektedir. 16

18 TÜRKİYE TAŞKÖMÜRÜ KURUMU TTK SINIRLARI Bölge ekonomisi üzerinde büyük etkisi olan Türkiye Taşkömürü Kurumu nun aynı zamanda bölge içi mülkiyet yapısı üzerindeki etkisi de büyüktür. Zonguldak ili sınırlarındaki taş kömürü havza sınırları tarih ve 2000/525 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 3000 km 2 denizde, 3885 km 2 karada olmak üzere toplam 6885 km 2 olarak düzenlenmiştir. Havzayı özel mülkiyete kapatan çeşitli kararlara (Havza-i Fahmiye ve Teskere-i Samiye) rağmen havza içindeki araziler özel kişilerce çeşitli amaçlarla kullanılmış ve fiili durumu hukuka uydurma amacıyla 1986 yılında bir yasa çıkarılarak (3303 sayılı Taş kömürü Havzasındaki Taşınmaz Malların İktisabına Dair Kanun) TTK nın şahsında kömür madenciliğinin kazanılmış hakları saklı tutularak kişilere zilliyetleri altındaki mülklerin tapusu belirli koşullarda verilmiştir. Hâlihazırda Zonguldak ta özel mülkiyet oldukça sınırlıdır TTK VE BÖLGE İSTİHDAMINA KATKISI 1942 yılından bugüne kadar TTK nın çalışan yapısını gösteren grafikte de görüldüğü gibi bölge için çok önemli bir istihdam kaynağı olan TTK, 1959 yılında işgücü anlamında tarihindeki en yüksek değer olan e ulaşmıştır. Artan işgücü, zaman içinde istihdam maliyetlerini önemli miktarda arttırmıştır. Bu sebeple işgücünün rasyonelleştirilmesi çalışmaları gündeme gelmiş, emekliliği gelen yer üstü ve yer altı işçileri resen emekli edilmeye başlanmıştır. TTK bünyesinde çalışan işçi sayısı Mart 2010 itibariyle 'dir. Tablo.6: Yıllara Göre İşçi Sayıları Kaynak: TTK, TTK TAŞ KÖMÜRÜ SATIŞLARI Yıllar itibarıyla TTK satışlarını gösteren tablo incelendiğinde; TTK nın ürettiği taş kömürünün % 62 sini Çatalağzı Termik Santrali ne (ÇATES), % 22 sini Karabük Demir Çelik Sanayi ve Ticaret A.Ş. ye ve % 4 ünü Çay İşletmeleri Genel Müdürlüğü ne sattığı görülmektedir. Kalan yaklaşık % 11 lik bölüm ise ısınma amaçlı satışlar ile diğer satışlardan oluşmaktadır yılından sonra, demir-çelik fabrikalarında yaşanan kapasite artışı ve ortaya çıkan koklaşabilir kömür talebinin TTK tarafından karşılanamaması sonucu bu sektördeki aktif fabrikalar ithal kömüre yönelmişlerdir. Bunun neticesinde de demir-çelik odaklı fabrikalara yapılan satışlar azalarak 1998 yılında 189 bin tona kadar gerilemiştir. 17

19 Yaşanan bu olumsuzluklara rağmen özellikle KARDEMİR A.Ş. nin artan talebi doğrultusunda, koklaşabilir kömür arzı yeniden 400 bin ton seviyelerine yükselmiştir. TTK nın satışlarının büyük kısmını yaptığı ÇATES in tüm elektrik santralleri ve termik santrallerin kurulu gücü içindeki payı oldukça düşük düzeydedir. Tüm bu verilere dayanarak, TTK tarafından üretimi gerçekleştirilen taş kömürünün arz güvenliğine katkı bağlamında etkisinin oldukça sınırlı olduğu anlaşılmaktadır. Tablo.7: Yıllar İtibarıyla TTK Taş Kömürü Satışları (Ton) YILI PAYI Erdemir % 1,54 Kardemir % 21,63 Çates % 61,94 Çaykur % 4,08 Diğer % 10,82 Toplam % 100,00 Rödövans alımı % 29,99 Genel toplam % 100,00 Kaynak: TTK, TAŞ KÖMÜRÜ ÜRETİMİNDE TTK - ÖZEL SEKTÖR KARŞILAŞTIRMASI TTK, Bakanlar Kurulu kararı ile kendisine tahsis edilen toplam 6885 km 2 lik taş kömürü havzasında, kurum tarafından çalışılması ekonomik görülmeyen ve yatırım yapılması düşünülmeyen sahalardaki mevcut rezervlerin ülke ekonomisine kazandırılması amacı ile 1988 yılında rödövans uygulamasına başlamıştır tarih ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanarak yürürlüğe giren 5177 sayılı Kanun ile getirilen düzenlemelerle, özel sektörün Zonguldak Havzası nda rödövans yoluyla üretim yapmasının önü açılmıştır. Bu uygulamayla beraber, daha önce kaçak üretim yapılan ve kontrol edilmesi mümkün olmayan sahalar üretime açılmış ve yasal olarak faaliyet gösteren teşebbüslerin doğmasına neden olmuştur. Hâlihazırda; Amasra da 4, Karadon da 10, Kozlu da 2, Üzülmez de 7 ve Armutçuk ta da 1 adet olmak üzere toplam 24 saha özel sektöre devredilmiş durumdadır yılında Karadon bölgesinde bulunan 3 saha ile Armutçuk bölgesindeki 1 sahanın daha özel sektöre devredilmesi öngörülmektedir. Bu işlemlerin gerçekleştirilmesi ile toplam devredilmiş saha sayısı 28 e yükselecektir yılları havza taş kömürü üretimini gösteren tablo incelendiğinde; rödövans usulü ile çalışan işletmelerin sayısının artmasıyla özel sektör üretiminin 2005 yılından itibaren giderek arttığı görülmektedir. TTK ve özel sektör istihdamları dikkate alındığında, rödövans usulü ile çalışan işletmelerin işçilik randımanlarının, TTK işçilik randımanının iki katından fazla olduğu anlaşılmaktadır. 18

20 Tablo.8: Yılları Havza Taş kömürü Üretiminde TTK ve Özel Sektör Üretim Oranlarının Karşılaştırması (Ton) YILLAR TTK ÜRETİMİ ÖZEL SEKTÖR ÜRETİMİ HAVZA TOPLAMI Kaynak: TTK, SANAYİ ve TEKNOLOJİ SANAYİ TEMEL GÖSTERGELER Batı Karadeniz Bölgesi sanayi gelişimi açısından henüz istenilen seviyelerde değildir. Serbest Bölge, Teknoloji Geliştirme Bölgesi, Teknoloji Geliştirme Merkezi (TEKMER) bulunmayan bölgedeki mevcut üç adet ağır sanayi firması ve diğer firmalarla birlikte sanayi gelişimi için ciddi atılımlar yapılması gerekmektedir. Batı Karadeniz Bölgesi nde imalat sanayinde toplam 4445 adet firma mevcuttur. Bölge imalat sanayi verileri Türkiye imalat sanayi işyeri sayılarının % 1'ini oluşturmaktadır. Türkiye geneline göre Zonguldak ili % 0,57, Karabük ili % 0,22 ve Bartın ili % 0,20 oranında imalat sanayi işyeri sayısına sahiptir. Sektörlerin gayrisafi katma değer içindeki paylarına ve cari fiyatlarla bölgesel gayrisafi katma değerlere bakıldığında, Batı Karadeniz Bölgesi sanayi sektörünün TL değere sahip olduğunu ve gayrisafi katma değer içerisinde sanayi sektörünün payının % 39,9 olduğu görülmektedir. Batı Karadeniz Bölgesi GSKD, Türkiye genelinin % 2,2'sini karşılamaktadır. Bölge, bu rakamla Düzey 2 bölgeleri arasında 12. sırada bulunmaktadır. 19

21 Tablo.9: Temel Sanayi Göstergeleri ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TÜRKİYE İller Arası Rekabetçilik Endeksi 1 24,71 18,97 16, İller Arası Rekabetçilik Endeksi Sıralaması Markalaşma Becerisi ve Yenilikçilik Endeksi Sıralaması Ticaret Becerisi ve Üretim Potansiyeli Endeksi Sıralaması İmalat Sanayi Gelişmişlik Sıralaması İmalat Sanayi İşyeri Sayısı İş Geliştirme Merkezi (İŞGEM) Sayısı Kaynak: (1) Uluslararası Rekabet Araştırmaları Kurumu, , (2) DPT, 2003, (3) TÜİK,2008, (4) Sanayi ve Ticaret Bakanlığı,2009 Grafiklerden de görüldüğü gibi, bölgedeki sanayi faaliyetleri ağırlıklı olarak madencilik, demir-çelik, gıda ve tekstil üzerinedir. Zonguldak İlinin sanayi istihdamının % 29 u demir-çelik sektörü tarafından karşılanmakta ve ilde uluslararası ölçekte bir kuruluş olan ERDEMİR T.A.Ş bulunmaktadır. Tersanecilik sektörü 2005 yılına kadar bölgede m 2 alanı kaplarken şu anda m 2 alana ulaşmış ve bölge için önemli bir sektör haline gelmiştir. Türkiye genelinde toplam 104 adet tesis faal konumdadır yılı sonu itibari ile bölgede 9 adet faal durumda tersane mevcuttur. Bu sayı ülke genelinde faaliyet gösteren firmaların % 8,6 sına tekabül etmektedir. Karabük ilinde demir-çelik sektörü çok önemli bir konumdadır. Sanayi istihdamının % 62 si demir-çelik sektörü tarafından karşılanmaktadır. İlde demir-çelik sektörünü KARDEMİR A.Ş ve KARDEMİR A.Ş den dolayı kurulan haddehaneler oluşturmaktadır. Bartın ilinde ise sanayi istihdamının % 43 ü tekstil sektörü tarafından karşılanmaktadır yılı rakamlarına göre ilde 22 adet firma tekstil sektöründe faaliyet göstermektedir. Bu firmalardan 3 ü büyük ölçekli firma kapsamında olup 400 ila 500 civarında kişi çalıştırmaktadır. Grafik.4. Batı Karadeniz Bölgesi Sektörel Firma Oranları Grafik.5.Batı Karadeniz Sektörel İstihdam Oranları Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, 2009 Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlığı,

22 KOBİ FAALİYETLERİ KOSGEB veri tabanına kayıtlı verilere göre bölge genelinde toplam 6085 adet KOBİ bulunmaktadır. Bölgede bulunan KOBİ'ler çoğunlukla madencilik, demir-çelik, gıda, orman ürünleri ve tekstil sektörlerinde faaliyetlerini sürdürmektedir. Bölgede faaliyet gösteren KOBİ ler pek çok sorunla karşı karşıyadır: Tüm dünyada olduğu gibi Batı Karadeniz Bölgesi'nde de enerji kullanımı ve diğer konulardaki verimlilik önem arz etmektedir. Bölgedeki KOBİ'lerin süreçlerini iyi yönetemediği ve bu kapsamda enerji ve işgücü verimliliği konusunda zayıf oldukları düşünülmektedir. Marka oluşturma ve patent konularında da bölge illerindeki KOBİ'lerin yetersiz olduğu görülmektedir. Bölge için yılları arasında TPE ye yapılan toplam Endüstriyel Tasarım başvuru sayısı 59, tescillenen tasarım sayısı ise 50'dir. Tescillenmiş tasarım sayısına baktığımız zaman bölgenin 26 bölge içerisinde 20. sırada olduğu görülmektedir. Faydalı Model için yılları arasında tescillenmiş model sayısı ise 13 olup Batı Karadeniz Bölgesi 26 adet bölge içerisinde 21. sırada bulunmaktadır. Patent konusuna baktığımız zaman yılları arasında tescillenmiş patent sayısının 3 olduğu ve bölgenin, 26 bölge içerisinde 19. sırada yer aldığı görülmektedir 2. Bölgede markalaşma becerisinin geliştirilmesi ve yenilikçilik konusunda yapılan çalışmaların yetersiz olduğu gözlenmektedir. Endüstriyel tasarım, faydalı model ve patent konularında da üniversite-sanayi işbirliğinin eksikliği göze çarpmaktadır. Bölgedeki KOBİ'ler incelendiğinde üretilen ürün çeşitliliğinin yetersizliği gözlenmektedir. Ayrıca KOBİ'lerin yeni pazarlara yönelmesi gerekmektedir. Bölgede hammadde ve bazı birincil ürünlere ulaşım kolaylığı varken bunların değerlendirilemediği ortadadır. Bunlara ek olarak bölgede bulunan karayolu, demiryolu ve denizyolu gibi lojistik imkânlarının daha akılcı kullanılması gerekmektedir. Bölge KOBİ'lerinde nitelikli işgücü eksikliği bulunmaktadır. Bölgede bulunan büyük ölçekli firmalara girdi ürün ya da yedek parça üretmeye yönelik KOBİ lerin çok az olduğu görülmektedir. Bütün bu sayılan faktörler KOBİ'lerin rekabetçiliğini ve pazarlama kabiliyetini doğrudan etkilemektedir. KOSGEB 2006 Zonguldak saha araştırması sonuçlarına göre KOBİ lerin %79,01 i ihracat yapmamaktadır. Ayrıca KOSGEB in ihracat kredisinden 2009 yılı içerisinde yararlanan KOBİ sayısı 11'dir. Aynı araştırma sonuçlarına göre KOBİ lerin internet kullanım oranının %82 ve web sayfası sahibi olma oranının %30 olduğu ortaya çıkmış, e-ticaret yapma oranının ise sadece %3,45 olduğu belirlenmiştir. Ortaya çıkan bir diğer sonuç da kurumsallaşma kültürünün gelişmemiş olduğudur, zira KOBİ lerin yalnızca % 23 ü profesyonel yönetici kullanmakta ve işletme sahiplerinin sadece %27 si üniversite mezunu durumundadır. Bölgedeki KOBİ lerde teknoloji kullanım oranının düşüklüğü tespit edilmiş, kurumsallaşma ve profesyonellik konusunda eksiklikler olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca ihracat konusunda gerek ve yeter şartlar oluşmuş olmasına rağmen yeterli düzeyde ihracat seviyesine ulaşılamamıştır. Bu durum KOBİ lerin kalifiye işgücü istihdam etmemeleri, teknolojiyi yeterli kullanmamaları ve rekabet edebilir ürün üretmemeleri gibi sebeplerden kaynaklanmaktadır Bölgedeki KOBİ'lerin yerleşim durumları ve OSB-KSS'lerin doluluk oranları incelendiğinde ciddi bir kümelenme sorununun olduğu ortadadır. Ayrıca bölgede ortaklık kültürünün çok gelişmediği, ortak tesis, ekipman ve işgücü kullanımının hemen hemen hiç olmadığı görülmektedir. 2 İlgili göstergeler 2.2. Teknoloji başlığı altındaki Tablo:11 Temel Göstergeler de verilmiştir. 21

23 Bu konuda bölgede yapılan tek çalışma DPT liderliğinde KOSGEB, Hazine Müsteşarlığı ve URAK işbirliği ile 23 Aralık 2003 tarihli Bartın Yerel Kalkınma Projesi'dir. Bu çalışma dahilinde kümelenme yaklaşımına değinilmiştir. Kümelenme yaklaşımı ile, belirli bir hizmet ve ürünün üretilmesinde ve ürünü üreten işletmeler arasında bilgi paylaşımı ile coğrafi olarak yoğunlaşma sonucu ortak altyapı kullanımının yaygınlaşması amaçlanmıştır. Kümelenmeler ticari ve sektörel birliktelikleri de içine almaktadır. Bu çalışmayla ortaya konulan kümelenme yaklaşımı ile girişimcilik geliştirilerek kümelenmelerde üretim ağındaki eksik paydaşların tamamlanması ve aralarındaki iletişimin güçlendirilmesi ve nitelikli eleman açığının giderilmesi amaçlanmaktadır. Bu biçimde, sektörlerin yenilikçi bir yapı kazanması hedeflenmiştir. Bartın İlinde kümelenme yaklaşımı çerçevesinde yapılan çalışmalar sonucunda tekne ve yat yapımı, mobilya ve orman endüstrisi, turizm ve tarım sektörlerinin küresel alanda rekabet edebilecek potansiyellere sahip olduğu tespit edilmiştir. Bahsedilen çalışmanın sonuçlanmamış olmasına rağmen Bartın ilinde oluşturulabilecek olan kümelenme yaklaşımına altlık oluşturması anlamında önemlidir. Zonguldak ve Karabük İllerinde ise böyle bir çalışma henüz yapılmamıştır. Bölge genelinde gerçekleştirilecek olan bir kümelenme analiz çalışmasının, kapsamlı ve sürdürülebilir bir kalkınma için gerekli olduğu unutulmamalıdır ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ VE KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ ORGANİZE SANAYİ BÖLGELERİ (OSB) Türkiye genelinde OSB lerde faaliyet gösteren firmaların sadece % 0,93 ü Batı Karadeniz Bölgesi ndedir. OSB çalışan sayılarına bakıldığında çalışanların % 1,07'sinin bu bölgede olduğu görülmektedir. Tablo.10: OSB Sayıları ve Kullanım Durumları ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TR81 / TÜRKİYE TÜRKİYE GENELİ OSB Sayısı %1, OSB Büyüklüğü(ha) % 2, Aktif Firma Sayısı % 0, İnşa Halindeki Firma Sayısı Kapalı Firma Sayısı Doluluk Oranı % 30 % 71.4 % 88 % 43 - % 54 İstihdam % 1, Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, 2009 Bölgenin en büyük OSB si Zonguldak a bağlı Ereğli ilçesinde bulunmaktadır yılında kurulmaya başlanmış olmasına rağmen henüz doluluk oranı % 20 lerde seyreden OSB nin hemen yanında uluslararası arenada rekabet eden ERDEMİR T.A.Ş firması bulunmakta olup, 9 adet gemi imalat firmasının bulunduğu tersaneler bölgesine çok yakındır. Aynı zamanda Ereğli ilçesinde 2 adet liman bulunmaktadır. Bu avantajların hızlı bir şekilde değerlendirilip Ereğli OSB nin verimli hale getirilmesi gerekmektedir. Bölgenin ikinci büyük OSB si yine Zonguldak a bağlı Çaycuma ilçesinde bulunmaktadır. Ulaşım ve altyapı çalışmaları tamamlanmış olmasına rağmen henüz tüm parseller tahsis edilememiştir. OSB nin Saltukova Havaalanı na yakınlığı ve demiryolu taşımacılığı konusundaki avantajları göz önüne alınırsa OSB nin verimli hale getirilmesi için çalışılması bölge için önem arz etmektedir. 22

24 Karabük ilinde bulunan OSB de ciddi bir tahsisat sorunu olmasa da burada da istihdam konusunda bir sıkıntı göze çarpmaktadır. Bartın ilinde bulunan OSB de tahsisatlar tamamlanmış olup yakın zamanda bölgenin büyüklüğü 75 hektardan 96 hektara çıkarılmıştır. Tekstil sektöründe kümelenmeye olanak sağlayabilecek ciddi bir yoğunlaşma vardır. Ayrıca Bartın ilinde bölgedeki yatırımcıların girişimleriyle kurulmuş 11 hektarlık bir OSB daha mevcuttur fakat Tablo 8 de bu OSB ye ait veriler kullanılmamıştır. Karabük ve Bartın illerinde bulunan Mevcut OSB lerin doluluk oranları yüksektir. Bu durum ve yatırımcıların talepleri değerlendirildiğinde, Karabük ve Bartın illeri için ileride yeni bir OSB ye ihtiyaç duyulacağı öngörülmektedir. Bu OSB lerin dışında Zonguldak İlinin Alaplı ilçesinde 81 hektar büyüklüğünde yeni bir OSB kurulmakta olup kamulaştırma çalışmaları devam etmektedir. Sanayi ve Ticaret Bakanlığının yaptığı kişi başına düşen OSB alanı değerlendirmesine göre, imalat sanayinde atılım yapan illerde bu değerin yüksek çıktığı görülmektedir. 1. sırada Bilecik, ikinci sırada Eskişehir, üçüncü sırada ise Uşak ili gelmektedir. Kişi başına düşen OSB alanına göre bölgedeki illerin sıralamasında, Zonguldak 6.66 m2'lik OSB alanıyla 81 il içinde 51. sırada, Bartın kişi başı 3.02 m2 ile 70. sırada, Karabük ise, kişi başı 4.58 m2'lik oranla 57. sırada yer almaktadır. DPT nin yaptığı illerin performansını ölçen çalışmada, Bilecik ilinin kişi başına sanayi elektriği tüketiminde de 1. sırada yer aldığı düşünülürse, kişi başı OSB verilerinin bu anlamda bir potansiyele işaret ettiği de görülebilir. Kişi başına düşen alan illerde sanayi altyapısı olan alanların fazlalığına da işaret etmektedir. Tablo.11: OSB'lerle İlgili Genel Veriler ÇAYCUMA OSB EREĞLİ OSB KARABÜK OSB BARTIN OSB Kuruluş Yılı OSB'nin Büyüklüğü (ha) Üretimde Firma Sayısı İnşaat Halindeki Firma Sayısı Kapalı Firma Sayısı Doluluk Oranı % 39 % 20 % 71.4 % 88 İstihdam Sayısı Birinci Ağırlıklı Sektör Tekstil Demir-çelik Demir-çelik Tekstil İkinci Ağırlıklı Sektör Mobilya Makine imalat Tekstil Plastik Üçüncü Ağırlıklı Sektör Kağıt Seramik Gıda Gıda En Yakın Karayolu (km) 3 km 3,7 km 3,5 km 1,5 km En Yakın Liman (km) 45 km 9 km 45 km 18 km En Yakın Demiryolu (km) 3 km 11 km 7 km 35 km En Yakın Havalimanı (km) 12 km 80 km 130 km 50 km En Yakın Üniversite Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Zonguldak Karaelmas Üniversitesi Karabük Üniversitesi Bartın Üniversitesi Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlığı,

25 KÜÇÜK SANAYİ SİTELERİ (KSS) Bölgedeki istihdamın sağlanması yönünde KSS lerin önemli bir yeri bulunmaktadır. KSS ler ayrıca büyüme odaklı çalışan firmalar için kuluçka yeri olarak da düşünülebilir. Bu kapsamda bölge için mevcut KSS ler yeterli görülmektedir fakat mevcut bazı KSS ler tam kapasite çalışmadığından bunların doluluk oranlarının arttırılması için çalışmalar yapılması bölgenin lehine olacaktır. Bunun yanı sıra 2010 yılı itibari ile Zonguldak ilinde 3 adet, Karabük ilinde 2 adet ve Bartın ilinde 2 adet KSS yapım aşamasındadır. Tablo.12: KSS Sayıları ve Kullanım Durumları ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 KSS Sayısı KSS Büyüklüğü (ha) İşyeri Sayısı Dolu İşyeri Sayısı Doluluk Oranı % 79 % 47 % 56 % 65 İstihdam Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, TEKNOLOJİ Bölgede herhangi bir Teknoloji Geliştirme Merkezi (TEKMER) ve Teknoloji Geliştirme Bölgesi bulunmamaktadır. Tablo 13 te, Batı Karadeniz Bölgesi genelinde yapılmış olan patent, marka, faydalı model ve endüstriyel tasarım başvurularının oldukça düşük oranlarda seyrettiği görülmektedir yılları arasında T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından SAN-TEZ Programı kapsamında desteklenmesi uygun bulunan 207 adet projeden 3 tanesi bölgeden verilmiştir. Bunlardan 2 tanesi Karabük Üniversitesi ne, diğeri ise bünyesinde Sanayi İşbirliğini Geliştirme Uygulama ve Araştırma Merkezi (USİGEM) bulunduran Zonguldak Karaelmas Üniversitesi ne aittir. Ayrıca Karabük Üniversitesi bünyesinde DPT tarafından da kabul edilen Demir Çelik Mamulleri Ar-Ge Test Kontrol Kalite ve Merkez Laboratuvarı kurma çalışmaları devam etmektedir.bunların yanı sıra, TÜBİTAK 1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı kapsamında Türkiye genelinde desteklenen 1837 adet firmadan 4 tanesi ile, TÜBİTAK 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı kapsamında Türkiye genelinde desteklenen 1217 firmanın 3 tanesi bölgede yer almaktadır. Tablo.13: Temel Teknoloji Göstergeleri ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 (Sayı / Sıra) (Sayı/Sıra) (Sayı/Sıra) (Sayı/Sıra) TÜRKİYE PATENT Başvuru 20 / 43 8 / 58 5 / / Tescil 1 / 51 0 / 79 2 / 38 3 / MARKA Başvuru 609 / / / / Tescil 316 / / / / FAYDALI MODEL Başvuru 21 / 41 7 / 58 5 / / Tescil 8 / 47 3 / 65 2 / / ENDÜSTRİYEL TASARIM Kaynak: Türk Patent Enstitüsü, 2009 Başvuru 46 / 36 9 / 60 4 / / Tescil 41 / 36 6 / 60 3 / /

26 1.3. TİCARET TEMEL İTHALAT GÖSTERGELERİ Batı Karadeniz Bölgesi ithalatının Türkiye içindeki payı son beş yıl boyunca % 1 - % 1,40 bandında seyretmiştir. TÜİK ten alınan verilere göre bölge, 2008 yılında Türkiye toplam ithalatındaki % 1,22 lik payı ile 26 Düzey 2 Bölgesi içinde 9. sırada yer almaktadır. Türkiye ekonomisinde 2002 yılından itibaren enerji fiyatlarındaki yükselişler, Türk Lirası ndaki aşırı değerlenme ve yaşanmakta olan büyüme süreci sebebiyle yükselen ithalat, küresel krizin de etkisi ile 2008 yılında yavaşlamıştır. Buna rağmen bölgenin son beş yıllık ithalat durumuna bakıldığında 2008 yılında Zonguldak ve Karabük illerinde artış yaşandığı görülmektedir. Bunun sebebi, kriz döneminde bölgenin ithalatındaki artışta madencilik ürünlerinin ve demir-çeliğin etkisinin öne çıkmasıdır. İthalat bakımından sektörel bazda en fazla artış madencilik ürünlerinde görülmüştür. Yine aynı dönem için demir-çelik ithalatının büyük bölümü demir-çelik yassı madde mamulleri ithalatı olarak gerçekleşmiştir. Grafik.6: Bölgenin Ülke İthalatındaki Payı Kaynak: TÜİK Bölgenin ekonomik faaliyetlere göre ithalat durumu incelendiğinde en çok ithalat, imalat ile madencilik ve taşocakçılığı sektöründe gerçekleşmiştir verilerine göre bölge ithalatının % 50,53 ü İmalat, % 45,01 i madencilik ve taşocakçılığı sektörlerinde gerçekleştirilmiştir. Bu iki sektör tek başına bölgenin ithalat potansiyelinin % 95,54 ünü oluşturmaktadır. Grafik.7: İthal Edilen Ürünlerin Sektörel Dağılımı Kaynak: TÜİK,

27 TEMEL İHRACAT GÖSTERGELERİ Grafik.8: Batı Karadeniz Bölgesinin Ülke İhracatındaki Payı Kaynak: TÜİK, Batı Karadeniz Bölgesi Türkiye ihracatında çok söz sahibi olan bir bölge olmasa da son 5 yıla ilişkin verilere göre bölgenin ülke ihracatındaki payı sürekli artmaktadır yılında tüm dünyada etkili olan ekonomik krize rağmen de ülke içindeki payını artırmaya devam ettiği görülmektedir. Bölge 2005 Yılında % 0,18 olan ihracat payını 2009 yılı itibariyle % 0,5 lere taşımıştır. Bölgede 2008 yılı ihracat verilerine göre % 0,4 lük performansıyla 26 Düzey 2 Bölgesi içinde 18. sırada yer almaktadır. Grafik.9: İhraç edilen ürünlerin Sektörel Dağılımı Kaynak: TÜİK,2009 Ekonomisi ağırlıklı olarak madencilik ve demir-çelik sanayine dayanan Batı Karadeniz Bölgesi nin ihraç ettiği ürünlerde demir-çelik ve türevleri ön plana çıkmaktadır. Demir-çelik ürünlerini, hazır giyim, makine ve aksamları, taşıt araçları ve yan sanayi ürünleri ile çimento ve toprak ürünler takip etmektedir. Bölge içindeki illere bakıldığında Zonguldak İlinin ihracat performansıyla ön plana çıktığı görülmekte, Karabük ve Bartın illeri de sürekli artan ihracat performanslarıyla dikkat çekmektedirler GENEL TİCARİ DURUM Türkiye toplam Esnaf ve Sanatkâr Odaları aktif oda sayısının ve aktif üye sayısının % 2 sı TR81 Düzey 2 Bölgesi nde yer almaktadır. Bölge illerindeki aktif oda sayıları incelendiğinde Türkiye ortalaması olan 39 aktif odanın altında kaldıkları görülmektedir. Bölge kendi içinde değerlendirildiğinde ise Esnaf ve Sanatkâr Odaları üyelik rakamları aktif üye oda sayısı bakımından %53,57 lik oranla Zonguldak ilk sırada yer almaktadır. Oda ve Esnaf sicili olan aktif üye sayısında ise yine Zonguldak % 63,06 lık oranla ilk sırada bulunmaktadır. Zonguldak ı aktif üye oda sayısı bakımından ve Oda ve Esnaf Sicili olan aktif üye sayısında sırasıyla %28,57 lik ve % 20,77 lik oranlarla Karabük izlemektedir. 26

28 Tablo.14: Esnaf ve Sanatkâr Odaları Üyelikleri ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 Aktif oda sayısı Aktif üye oda sayısının bölgeye oranı % 53,57 % 28,57 % 17,86 - Oda ve esnaf sicili olan aktif üye sayısı Aktif üye sayısının bölgeye oranı 63,06% 20,77% 16,17% - Kaynak: Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu, yılında bölgede iş kayıtlarına göre % 9,5 oranla imalat sektöründe, % 3,1 oranla inşaat sektöründe, % 38,5 oranla toptan ve perakende ticaret sektöründe, % 23,1 oranla ulaştırma, depolama ve haberleşme sektöründe, % 11,3 oranla otel, lokanta ve kahvehane sektöründe girişim yapılmıştır. Bölgede 16 adet yabancı sermayeli şirket bulunmaktadır. Bunlardan 8 tanesi Zonguldak, 6 tanesi Karabük ve 2 tanesi Bartın da yer almaktadır. Tablo.15: Yatırımcı Potansiyeli ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 Yabancı Sermayeli Şirket Sayısı İSO İlk 500 Büyük Kuruluş Sayısı İSO İkinci 500 Büyük Kuruluş Sayısı Girişimci Sayıları Kaynak:(1) Hazine Müsteşarlığı,2009, (2) İstanbul Sanayi Odası (İSO), 2008,(3) TÜİK,2008 İstanbul Sanayi Odası nın 2008 yılı verileri kullanarak 2009 yılında hazırladığı "Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu" araştırmasına göre bölgede ilk 500 de 5, ikinci 500 de ise 2 büyük sanayi kuruluşu vardır. İlk 500'de yer alan sanayi kuruluşlarının 4 tanesi Zonguldak ta, 1 tanesi Karabük te, ikinci 500 de yer alan firmaların biri Zonguldak diğeri ise Karabük te bulunmaktadır. İlk 500 de bulunan bölgenin lokomotif sanayi kuruluşlarından ERDEMİR listenin 4. sırasında, KARDEMİR ise 41. sırasında yer almıştır. Tablo.16: Türkiye'nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu FİRMALAR ŞEHİR 2008 Sıra No Ereğli Demir Çelik Zonguldak 4 Kardemir Karabük 41 Çınar Boru Profil Sanayi ve Ticaret A.Ş. Zonguldak 135 TTK Zonguldak 164 Özdemir Boru Profil San. ve Tic. Ltd. Şti. Zonguldak 439 İSO İkinci 500 Büyük Kuruluş Mescier Demir Çelik San. ve Tic. Ltd. Şti. Karabük 23 Demir Madencilik Petrol Ürünleri İnş. Liman Gemi Yat Yapım Tur. Nak. San. Tic. A.Ş. Zonguldak 153 Kaynak: İstanbul Sanayi Odası, yılında Batı Karadeniz Bölgesi nde kurulan şirket ve kooperatif sayısına bakıldığında kapanan şirket ve kooperatif sayısının dört katı civarında olduğu görülmektedir. Aynı şekilde kurulan ticaret unvanlı firma sayısının kapanan ticaret unvanlı firma sayısında daha fazla olduğu dikkat çekmektedir yılında tüm dünyada etkili olan küresel ekonomik krize rağmen Batı Karadeniz Bölgesi'nde yatırımların ve firma sayılarının artması bölgenin ekonomik yönden güven duyulan bir bölge olduğunu göstermektedir. 27

29 Tablo.17: İş Demografisi ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 Kurulan Şirket ve Kooperatif Toplam Sayısı Kapanan Şirket ve Kooperatif Toplam Sayısı Kurulan Ticaret Unvanlı İşyeri Sayıları Kapanan Ticaret Unvanlı İşyeri Sayıları Kaynak: TÜİK, 2009 TÜİK in İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) çerçevesinde ilk kez bölgesel bazlı olarak hazırladığı Türkiye'nin Bölgesel Gayri Safi Katma Değer (GSKD) verilerine göre Batı Karadeniz Bölgesi Gayrisafi Katma Değer bakımından 26 Düzey 2 Bölgesi içinde tarım sektörü bakımından 26., sanayi sektörü bakımından 12., hizmet sektörü açısından ise 19. sırada yer almaktadır. Bölge bütün sektörler göz önüne alındığında ise tüm bölgeler içinde 19. sırada yer almaktadır. Batı Karadeniz Bölgesi nin 2006 bazlı GSKD payı tarımda % 0,8, sanayide % 2,2, hizmetler sektöründe % 1,4 ve toplamda ise % 1,6 olarak ölçülmüştür. Tablo.18: Bölgesel Gayrisafi Katma Değer TARIM SANAYİ HİZMET TOPLAM Türkiye TR Bölge Dağılımı % 5,1 % 39,9 % 55,1 % 100,0 TR81'in Ülke Payı % 0,8 % 2,2 % 1,4 % 1,6 TR81 Bölgesinin Düzey 2 Bölgelerine göre sırası Kaynak: TÜİK, ENERJİ Bölgenin toplam elektrik tüketimi göstergelerine bakıldığında 2008 yılında Batı Karadeniz Bölgesinin diğer Düzey2 Bölgeleri arasında 17. sırada olduğu görülmektedir, ne var ki bunun tek başına bir gelişmişlik göstergesi olmadığı kullanım yerlerine göre tüketim oranlarına bakıldığında daha net anlaşılacaktır. Tablo.19: Elektrik Tüketimi ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TÜRKİYE Toplam Elektrik Tüketimi (kwh) Türkiye Elektrik Tüketimine Oranı (%) 0,015 0,001 0,004 0,021 - Kişi Başına Toplam Elektrik Tüketimi (kwh) Kişi Başına Elektrik Tüketimi Sırası Kaynak: TÜİK, 2008 Bölgede elektrik enerjisi tüketimi en fazla sanayi tesislerinde gerçekleşmektedir MW h lik tüketim ile sanayi tesisleri bölgenin toplam tüketimini hayli yüksek göstermektedir. Hâlbuki konut ve sokak aydınlatma amaçlı tüketimin Türkiye ortalamasının altında kaldığı görülmektedir. 28

30 Tablo.20: Kullanım Yerlerine Göre Elektrik Tüketimi ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TR81 / TÜRKİYE Toplam %2,00 Konutlarda %1,50 Ticaret kuruluşlarda %0,70 Resmi dairelerde %1,70 Sanayi tesislerde %3,20 Tarımsal sulama amaçlı %0,03 Sokak aydınlatma %2,10 Diğer %0,50 Kaynak: TÜİK, 2008 Bölge geneline bakıldığında, bölgenin taş kömürü kaynaklı termik santral elektrik üretim kapasitesi ile hidroelektrik üretim kapasitesi açısından yüksek bir potansiyele sahip olduğu fakat rüzgâr ve güneş enerjisi üretimlerinin olmadığı görülmektedir. Tablo.21: Elektrik Üretim Kapasiteleri ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TÜRKİYE Toplam Elektrik Üretim Kapasitesi (MW) 506,3-0,5 506, ,5 Termik Santral Elektrik Üretim Kapasitesi 506, , ,4 Hidroelektrik Üretim Kapasitesi - - 0,5 0, ,1 Kaynak: TÜİK, 2005 Karabük teki KARDEMİR ve Zonguldak-Ereğli deki ERDEMİR Demir ve Çelik Fabrikalarının kendi ihtiyaçlarının bir kısmını karşılamak amacıyla kurmuş oldukları küçük ölçekli santraller haricinde bölgedeki en önemli enerji santrali Zonguldak Çatalağzı Termik Santrali dir (ÇATES). Mevcuttaki enerji santrallerinin yanı sıra yapım aşamasındaki santraller bölgenin geleceği açısından önem arz etmektedir. Örneğin, Zonguldak a bağlı Çatalağzı Beldesi nde, Eren Enerji Üretim A.Ş. kömüre dayalı 1360 MWh kapasiteli, 3000 kişinin istihdamına olanak sağlayarak Türkiye elektrik ihtiyacının yaklaşık % 5 ini karşılaması beklenen 1,5 milyar ABD doları tutarında bir projeyi yürütmektedir. Bartın daki Filyos Projesi kapsamında da temelde taşkın koruma amaçlı yapılan HES çalışmaları devam etmektedir. Sayılan enerji çeşitlerinin yanı sıra dalga enerjisi potansiyeline bakıldığında, bölgenin sanılanın aksine bu konuda yeterince potansiyele sahip olmadığı görülmektedir. Marmara Üniversitesi, Makina Mühendisliği Bölümü nden Mustafa SAĞLAM ve Tanay Sıdkı UYAR ın yaptığı Dalga Enerjisi ve Türkiye nin Dalga Enerjisi Teknik Potansiyeli konulu araştırmaya göre bölgesel ortalama dalga yoğunlukları şu şekildedir: Bölge Karadeniz Marmara Denizi Ege Denizi Akdeniz İzmir-Antalya Güç kwh/m kwh/m kwh/m kwh/m kwh/m 29

31 Tüm bunların yanında, Dünya Madenciler Günü sebebiyle düzenlenen panelin sonuç bildirisine göre, bir taş kömürü havzası olan Batı Karadeniz Bölgesi, sahip olduğu kömür damarlarının özellikleri açısından "gaz üretimine uygun" olarak değerlendirilmekte, önemli ve ekonomik olarak değerlendirilebilir bir doğal gaz ve kömüre bağlı metan gazı potansiyeli barındırmaktadır. 2. FİZİKSEL ALTYAPI: ULAŞIM-ALTYAPI-ÇEVRE Fiziksel altyapı başlığı altında 3 konu incelenmiştir. İlki bölgede pek çok potansiyel barındıran fakat fiziki standartları nedeniyle yeterli olmayan, dolayısıyla diğer sektörleri de etkileyen ulaşımdır. Diğer bir konu, plansız gelişmenin neden olduğu altyapı eksikliklerinin ele alındığı altyapı konusudur. En son alt başlıkta ise çevre konusu irdelenmiştir ULAŞIM KARAYOLU VE DEMİRYOLU Bölge geneline bakıldığında ulaşım altyapısının karayolu ağırlıklı olduğu görülmektedir. Demiryolu ağının bulunması bir avantajdır fakat yük ve yolcu taşınması için çok sınırlı bir hizmet vermektedir. Bölgede karayolu ulaşımı kısmen yeterli olup bölgenin ulaşılabilirliliğini arttırmak için ilave düzenlemeler ve yatırımlar gerekmektedir. Bunlar yatırımlar arasında duble yollar önemli bir yer tutmaktadır. Özellikle bölgede ticaret, turizm ve lojistiğin gelişmesi için karayolu olmazsa olmazların başında gelmektedir. Bölgede bazı kesimlerde ilave karayolu ulaşım aksları da gerekmektedir. Özellikle Zonguldak şehir merkezinden geçen şehirlerarası yolun yeni bir aks ile şehir dışına çıkarılması, bölge il ve ilçeleri arasındaki ulaşımın iyileştirilerek günün şartlarına uygun hale getirilmesi ve diğer ulaşım alternatiflerine bağlantılarının yapılması için gerekli çalışmalar da bu kapsamda yapılmalıdır. Demiryoluna bakıldığında, Zonguldak-Karabük-Çankırı Irmak arasında tek hat olarak demiryolu hattı bulunduğu görülmektedir. Filyos Liman projesinin yapılmasıyla Irmak-Zonguldak-Karabük demiryolu hattında mevcut olan taşımacılık sorunları (hız, kapasite v.s.) daha da kötüye gidecektir. Bu sebeple hinterlant bağlantısının sağlanması (denizyolu ve havayolu) ve stratejik bağlantı açısından Zonguldak- Karabük-Çankırı-Irmak (415 km) arasındaki hattın iyileştirilmesi ve Adapazarı-Karasu-Zonguldak- Bartın (281 km) arasında yeni demiryolu hattı yapılmasının gerektiği öngörülmüştür. Bartın ili sınırları dahilinde demiryolu ulaşım hattı mevcut dahi değilken bölge içinde en yaygın demiryolu ağının Karabük te bulunduğu görülmektedir. Bunun sebebi, Türkiye nin ilk ağır sanayi tesislerinden Karabük Demir-Çelik Fabrikası nın kurulmasından sonra 1930 lu yılların sonunda hammadde ve kömür temini için demiryolu yatırımlarına öncelik verilmiş olmasıdır, ne var ki daha sonrasında demiryolları için çok önemli yatırımlar yapılmamıştır. Yük taşımacılığı yaygın olmasına rağmen yolcu taşıma amaçlı demiryolu kullanımı yaygın değildir. Karabük ten Zonguldak ve Ankara ya demiryolu ile ulaşım mümkün olmasına rağmen altyapının eski olması nedeniyle oldukça vakit aldığından karayolu tercih edilmektedir. Zonguldak İlinin diğer illerle demiryolu bağlantısı karayoluna göre zayıf olduğu için, demiryolu yolcu taşıması yerine ağırlıklı olarak sanayiye kütle taşımasında kullanılmaktadır. Demiryolu Zonguldak ta üretilen sanayi ürünlerini pazara ulaştırmada oldukça yetersiz kalmaktadır.genellikle Zonguldak- Karabük arasında yük taşımacılığında kullanılan hattın veriminin arttırılması ve daha etkin kullanımı için bu hattın modernizasyonu yapılmalıdır. 30

32 Bu kapsamda yapılacak olan çalışmalar arasında hatta elektrikli çekime geçilmesi, çift hatta çıkarılması, kurb yarıçapının arttırılması suretiyle geometride yapılacak değişiklikler ve hattın hızının arttırılarak yolcu taşımacılığı için de daha cazip hale getirilmesi çalışmaları yer almaktadır. Ayrıca bölgede üretilen malların ticari merkezlere dağıtımı ve bölgeye hammadde sevkiyatı sağlamak amacıyla bölgenin demiryoluyla özellikle Marmara Bölgesine bağlantısı gerekmektedir. Bu sebeple DLH bünyesinde bir proje hazırlanarak Adapazarı-Karasu-Akçakoca-Ereğli-Zonguldak-Bartın arasında 250 km uzunluğunda ve 7 senede bitirilmesi hedeflenen demiryolu projesi yapılmıştır ve Sakarya- Karasu arasındaki 50 km uzunluğundaki ilk etabının ihalesi gerçekleştirilmiştir. Ancak Zonguldak- Bartın arasındaki hattın ikinci etap olarak yatırım planına alınmasıyla birlikte bölge ihtiyaç duyduğu yeni demiryolu hattına kavuşturulmuş olacaktır. Tablo.22: Karayolu ve Demiryolu Göstergeleri (km) ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TÜRKİYE İl ve Devlet Yolu Otoyol Köy Yolu Demiryolu Kaynak: TÜİK, DENİZYOLU VE HAVAYOLU Bölge deniz taşımacılığı açısından önemli bir potansiyele sahiptir. Fakat denizyolu güzergâhında yolcu taşımacılığı yok denecek seviyededir. Batı Karadeniz Bölgesi nde 5 adet liman bulunmaktadır. Bu limanların üçü Zonguldak ta diğer ikisi de Bartın sınırları içerisindedir. Bu limanların toplam yıllık taşıma kapasitesi 19,5 milyon/tondur. Ayrıca Zonguldak ta yapılacak olan iki adet ilave liman projesi bulunmaktadır. Bunlardan biri özel sektör yatırımıyla Çatalağzı nda yapılmakta olan liman projesi diğeri de 25 milyon ton kapasiteli Filyos Limanı dır. Bu limanın yap-işlet-devret modeliyle 2010 yılında ihale edilmesi planlanmaktadır. Zamanla limana olan talebin daha da artabileceği düşünülmektedir. Bölgede yapılan denizyolu taşımacılığı mevcut tesisler ve ilave yatırımlarla denizyolu taşımacılığında önemli bir yere sahip olacaktır. Mevcut tesislere yapılacak ilave yatırımlar arasında Bartın Limanının RO-RO taşımacılığı ve konteyner taşımacılığına uygun hale getirilmesi çalışmaları da bulunmaktadır. Bu proje sayesinde Bartın Limanı nın daha etkin kullanımı da sağlanacaktır. Bölgedeki limanlar vasıtasıyla en çok ihracat yapılan ilk beş ülke; Ukrayna, Rusya Federasyonu, Romanya, Libya ve Fas tır. Karadeniz e sınır ülkelerin yanı sıra Yunanistan, Kongo, İspanya, İtalya gibi ülkelere de ihracat yapılmaktadır. Sayılan ülkelere ihraç edilen mallar şu şekildedir: Mamul demir, narenciye, çimento, alçı, PVC ve inşaat malzemeleri. Aynı şekilde bölgedeki limanlar vasıtasıyla en çok ithalatın gerçekleştirildiği ilk beş ülke; Ukrayna, Rusya Federasyonu, Yunanistan, Gürcistan ve Bulgaristan dır. Anılan ülkelerden ithal edilen mallar ise şunlardır: Profil demir, kütük demir, kömür, akaryakıt ve tomruk. 31

33 Tablo.23: Denizyolu Göstergeleri ZONGULDAK BARTIN TR81/ TÜRKİYE TR81 TÜRKİYE Liman Zonguldak Ereğli Erdemir Amasra Bartın Yük Elleçleme Kapasitesi (milyon ton / yıl) 0,3 0,7 16,5-2,0 19,5 309,5 % 6,3 Kaynak: Denizcilik Müsteşarlığı, 2010 Bölgede tek havayolu Zonguldak ın Çaycuma İlçesi nde bulunan Saltukova Havaalanı dır. Saltukova Havaalanı nda uçuşlar 2007 yılında başlatılmış olup; dış hatlarda Almanya ya (Düsseldorf ve Dortmund) iç hatlarda da İstanbul ve Trabzon a uçuşlar gerçekleştirilmektedir. Henüz yeterli olmayan havayolu kullanımında, ilerleyen yıllarda artan talep doğrultusunda ilave pist, tesis ve güzergâh oluşturma çalışmaları devam edecektir ALTYAPI - ÇEVRE Bölgede yıllardır süregelen plansız sanayileşme ve kentleşme neticesinde başlı başına bir problem haline gelen ve acil önlem alınması gereken çevre kirliliği faktörü hava kalitesi, su kalitesi ve katı atık başlıkları altında incelenmiştir HAVA KALİTESİ Bölgedeki hava; Kömüre dayalı sanayiler başta olmak üzere endüstriyel faaliyetler sonucu % 45, Isınma amaçlı faaliyetler sonucu % 40, Ulaşım faaliyetleri sonucu % 15 oranında kirlenmektedir. Kömür ocaklarından, termik santrallerden ve başta demir-çelik odaklı tesisler olmak üzere endüstriyel tesislerden kaynaklanan emisyonlar; metan gazı (CH 4 ), karbondioksit (CO 2 ), karbonmonoksit (CO), kükürtdioksit (SO 2 ), azotoksitler (NO x ) ve havada asılı partiküler madde (PM) olarak görülmektedir. Bölge illerindeki hava kalitesi izleme istasyonlarında ölçümler sadece partiküller ve kükürtdioksit (SO 2 ) baz alınarak yapıldığı için hava kirliliği hususunda kapsamlı veri elde edilememektedir. Bölgede hava kirliliğinin azaltılması açısından tesis, konut ve ulaşım faaliyetlerinde kullanılan araçların neden olduğu emisyon oranlarının düzenli olarak kontrol edilmesi, yetersiz sayı ve düzeydeki hava kalitesi izleme istasyonlarının sayı ve kapasitelerinin arttırılması, Hava Kirliliği Kriz Komisyonu nun etkinlik ve sorumluluğunun arttırılarak halkın konunun ehemmiyeti hususunda bilgilendirilmesi önem arz etmektedir SU KALİTESİ Belediyelerde kişi başına temin edilen günlük su miktarlarına bakıldığında Türkiye ortalamasının üzerinde kaldığı görülen bölgenin, içme ve kullanma suyu arıtma tesisi ile hizmet verilen belediye nüfusunun toplam belediye nüfusuna oranına bakıldığında ülke ortalamasının altında kaldığı görülmektedir. 32

34 Toplamda sadece 4 adet atık su arıtma tesisinin bulunduğu bölgede, AK-AL Tekstil ve ERDEMİR haricinde TTK, Çatalağzı Termik Santrali, Kardemir gibi büyük endüstriyel tesislerin dahi herhangi bir atık su arıtma sistemlerinin bulunmaması önemli bir sorun teşkil etmektedir. Tüm bunlara ilaveten, kaynaklarını bölge dışından alan bazı akarsuların da farklı bölgelerdeki arıtılmamış atık suları taşıdığı göz önünde bulundurulursa, akarsu kaynaklı deniz kirliliğinin ne derece ileri boyutlarda olduğu rahatlıkla anlaşılabilecektir. Proje safhasındaki arıtma tesislerin bir an evvel tamamlanması, çevresel şartların iyileştirilmesi için kamu kurum ve/veya kuruluşlarından alınan mali desteklerin izinin takip edilmesi gerekmektedir. Tablo.24: İçme ve Kullanma Suyu Verileri İçme ve kullanma suyu şebekesi ve arıtma tesisleri TR81 TÜRKİYE İçme ve kullanma suyu şebekesi ile hizmet verilen belediye nüfusunun toplam belediye nüfusuna oranı (%) Belediyelerde kişi başına temin edilen günlük su miktarı (litre/kişi-gün) İçme ve kullanma suyu arıtma tesisi ile hizmet verilen belediye nüfusunun toplam belediye nüfusuna oranı (%) Kaynak: TÜİK, KATI ATIK Bölgede henüz hiçbir ilde Düzenli Katı Atık Depolama Tesisi bulunmamaktadır. Katı Atık Tesisinin bulunmamasının yanı sıra, bölge illerinde yoğun olarak sürdürülen sanayi faaliyetlerinden kaynaklanan tehlikeli atıkların bertaraf işlemlerine yönelik Tehlikeli Atık Bertaraf Tesis ve Lisanslı Atık İşleyicilerinin bulunmaması, bu tür tehlikeli atıkların rastgele yerlerde sağlıksız koşullar altında depolanmasına ve çevre kirliliğinin tehlikeli boyutlara ulaşmasına neden olmaktadır. Tablo.25: Katı Atık Göstergeleri ZONGULDAK 1 KARABÜK 2 BARTIN 3 Katı Atık Tesisi Aktif Yok Yok Tesis Tamamlanma 2008 yılında tamamlandı 2010 yılında ihale 2012 yılında faaliyete Tarihi / Durumu edilecek geçecek Tesis Alanı (ha) 15 3* 9,8 *İlerleyen yıllarda 74 ha.'a çıkarılması planlanmaktadır. Kaynak: (1) Zonguldak İl Çevre Durum Raporu, 2009, (2) Karabük İl Çevre Durum Raporu, 2008 (3) Bartın İl Çevre Durum Raporu, DOĞAL KAYNAKLAR ORMAN ALANLARI Bölgenin %62'si orman alanlarından oluşmaktadır. Dünya üzerindeki 100 adet sıcak noktadan biri olan Yenice ormanları da bu bölgede yer almaktadır. Zonguldak İlinin yüz ölçümünün %68 i orman alanıdır. Toplam alanı ,97 ha. olan ağaçlık alanlarda, ,92 ha. ile Meşe, Kayın, Gürgen ağacı en fazla miktarda bulunan ağaç türüdür. En az bulunan ağaç türü ise 14,99 ha. ile Sarıçamdır. Bartın İlinde ha orman alanı bulunmaktadır. Bu alan İl genel yüzölçümünün %46 sını oluşturmaktadır. Ormanlar çoğunlukla meşe, kayın, gürgen, kestane, çam ve köknar gibi ağaç çeşitlerinden oluşmaktadır. İlde m 3 yapacak, m 3 yakacak rezervi bulunmaktadır. Karabük ilinin orman varlığı Ha koru, Ha baltalık olmak üzere Ha dır. Asli ağaç türleri Göknar, Karaçam, Sarıçam, Kızılçam, Kayın, Meşe ve Gürgen dir. 33

35 FLORA-FAUNA Flora: Zonguldak ili sınırları içerisinde yapılan çalışmada 12 familya ve13 cinse ait 24 liken türü tespit edilmiştir. Bu çalışma sonucunda Zonguldak ili sınırları içerisinden 1 Boynuzsuciğerotu, 12 Familya ve 15 Cins e ait 18 Ciğerotu (Hepaticopsida) ve 18 Familya ve 45 Cins e ait 84 karayosunu takson u tespit edilmiştir. Ctenidium molluscum (Hedw.) Mitt. var.condensatum (Schimp.)Britt. Bu bitki Türkiye de sadece Zonguldak İl sınırları içinden bilinmektedir. Avrupa Sibirya Fitocoğrafik Bölgesi içerisinde bulunan Bartın, gerek orman arazileri gerekse açık otlaklar ve meralar bakımından zengin bir flora içermektedir. Fagus orientalis (kayın), Castanea sativa (kestane), Abies bornmülleriana (köknar), Abies nordmandiana (köknar), Carpinus orientalis (gürgen), Carpinus betulus (gürgen), Rhododendron ponticum (ormangülü), Rhododendron flavum (ormangülü), salep, çilek, kekik, mahlep, ada çayı, böğürtlen, ıhlamur, kızılcık, muşmula, çam türleri, kuşburnu ve defne geniş yayılış göstermekle birlikte maki ve bozuk maki, orman, bozuk orman, dere, nemli alan ekosistemlerinde de çok sayıda boylu, çalı ve yerörtücü formunda doğal bitkiye rastlamak mümkündür. Literatür ve arazi çalışmalarına göre, Karabük ili sınırları içerisinde Eğreltiotları ndan (Pteridophyta) 6 familya, 8 cinse ait 12 tür, Yarıaçık tohumlu bitkilerden (Gymnospermae) 2 familya ve 3 cinse ait 7 tür ve alttür, Tohumlu Bitkilerden (Angiospermae) 87 familya ya ait toplam 547 tür ve alttür seviyesinde bitki tespit edilmiştir. Tıbbi önemi olan bitkilerin sayısı 44, ekonomik olanlar ise 70 dir. Tespit edilen 56 Endemik bitki bulunmaktadır. Fauna: Türkiye de 22 Amphibia türü bulunmaktadır. Zonguldak bölgesinden bunlardan 7 tür bulunmaktadır. Bu 7 türün 2 tanesi kuyruklu amfibiler olan semenderlerden, 5 tanesi de kuyruksuz amfibilerden olan kurbağa türleridir. Türkiye de 40 yılan türü bulunmaktadır. Zonguldak bölgesinde bu türlerden 9 tanesinin bulunduğu belirlenmiştir. Dünyada yaklaşık 350 Türkiye de ise 9 kaplumbağa türü bulunmaktadır. Zonguldak bölgesinde bu türlerden 2 tanesinin bulunduğu belirlenmiştir. Dünyada yaklaşık 350 Türkiye de ise 9 kaplumbağa türü bulunmaktadır. Zonguldak bölgesinde bu türlerden 2 tanesinin bulunduğu belirlenmiştir. Zonguldak ili sınırları içerisinde bulunan tatlı su ortamlarında 10 familya ve 32 cins e ait toplam 46 tatlısu balık türü tespit edilmiştir Zonguldak bölgesinde 245 kuş türünün yayılış gösterdiği belirlenmiştir. memeli hayvanlar, Böçekçiller (Insectivora) 7 türle, Yarasalar (Chiroptera) 18 türle, Tavşanlar (Lagomorpha) 1 türle, Kemiriciler (Rodentia) 17 türle, Balina ve Yunuslar (Cetacea) 3 türle ve Yırtıcılar(Carnivora) türle temsil edilmektedir. Bartın İlinde gerek karasal alanlar üzerinde, tarım alanlarından orman alanlarına kadar gerekse su yüzeyli alanlar üzerinde, fauna bakımından zenginlik mevcuttur. Yaban hayvanlarından domuzun ildeki sayısı oldukça artmış ve tarım ürünlerini tehdit edecek boyutlara ulaşmıştır. Yörede hayvanların oluşturduğu doğal örtü bakımından Karabük İli, çeşitlilik gösteren fauna özelliklerine sahiptir. İlin fauna yapısı av turizmi açısından önemli olup, bölgede yabanıl hayvan topluluklarına rastlanmaktadır. İlde yabani hayvan varlığı Yenice ormanlarında Geyik, Karaca, Vaşak ve Yaban Kedisi gibi hayvan türleri, Eskipazar yöresinde ise bol miktarda Yaban Domuzu az sayıda Tilki, Tavşan ve Ayı av hayvanlarını oluşturmaktadır. Kuş türü olarak da Keklik, Karatavuk, Çulluk ve Bıldırcına rastlanmaktadır. Karabük ilinde yapay göletlerin varlığı ile av turizmi açısından türlü su balıkları avlama potansiyeli vardır. Karabük ilinde çevre bütünlüğü içinde yer alan Yenice Av Koruma ve Üretme Sahası ve Baklabostan Alabalık Üretme istasyonu bulunmaktadır DOĞA KORUMA ALANLARI Zonguldak İli nde Tabiat Parkı, Tabiat Anıtı, Sulak Alan, Biyogenetik Rezerv Alanları, Hassas Yöre Kapsamına Alınacak Alan ve Özel Çevre Koruma Alanları bulunmamaktadır. Ayrıca, yapay göletler dışında doğal göl de bulunmamaktadır. Zonguldak İl bütününde 4 adet doğal sit alanı bulunmaktadır. Bunlar; Merkez İlçede bulunan Yayla (Fener) Mahallesi, Cehennemağzı Mağaraları, Karaağaç Mağarası ve Kdz. Ereğli İlçesinde bulunan Göztepe doğal sit alanlarıdır. Yayla (Fener) Mahallesi aynı zamanda kentsel sit alanıdır. 34

36 Cehennemağzı Mağaraları da hem doğal sit alanı, hem de dinsel, mitolojik ve arkeolojik özellikleri nedeniyle arkeolojik sit alanıdır. Bunların dışında Merkez İlçede bulunan Gökgöl, Kızılelma ve Cumayanı Mağarası, İnağzı Mağarası, Ilıksu Mağarası, Erçek Mağarası; Alaplı ilçesinde bulunan İncivezaltı Mağarası; Çaycuma İlçesinde bulunan Çayırköy Mağarası ve Sofular Mağarası; AKTVKK tarafından tarih ve 493 sayılı kararıyla Doğal Varlık olarak koruma altına alınmıştır. Zonguldak İli nde Milli Park nitelik ve tanımına giren nitelikte alanlar olmasına karşın henüz Milli Park ilan edilmiş alan yoktur. Yedigöller Milli Parkı ise, Zonguldak Orman İşletmesine bağlı olup, Bolu ili sınırları içindedir. Kastamonu-Bartın-Arıt Küre Dağları Milli Parkının %60 lık kısmı Bartın sınırları içinde bulunmaktadır. Uluslararası öneme sahip kanyonlar, boğazlar, mağaralar, şelaleler, düdenler gibi ilginç karstik oluşumları; 1200 yıllık doğal flora ve endemik bitki varlığı; 129 kuş ve 40 memeli türünün yaşadığı fauna zenginliği, bilimsel araştırma ve çevresel izleme olanakları ile Doğa, Mağara, Botanik, Fotosafari, Ornitoloji ve Kültür turizmi açısından oldukça cazip zengin çeşitlilik sunmaktadır. Dünya Doğayı Koruma Vakfı tarafından Dünyadaki 100 Ülkemizdeki 9 Sıcak Noktadan birisi olarak nitelendirilmektedir. 3. LOJİSTİK Türkiye konum olarak Orta Doğu, Türk Cumhuriyetleri ve Avrupa arasında bir aktarma merkezi ve köprü oluşturmaktadır. Batı Karadeniz Bölgesi de, gerek Karadeniz e kıyısının bulunması, gerekse Ankara ve İç Anadolu hinterlandına hitap etmesiyle önemli bir lojistik potansiyeline sahiptir. Ancak sadece konum üstünlüğü rekabet için yeterli değildir. Lojistik için ulaşım ağlarının çeşitliliği ve entegrasyonu da önem taşımaktadır. Batı Karadeniz Bölgesi nde denizyolu, demiryolu, karayolu ve havayolu ulaşım imkânları bulunmaktadır. Ulaşım ağının çeşitliliği açısından güçlü bir bölge olmasına rağmen, bölgede bunların kullanımları yeterli düzeyde değildir. Bölgenin, lojistikte Samsun ve İstanbul Limanları ile rekabet edebilir hale gelebilmesi için mevcut ulaşım ağlarının geliştirilip, birbirleri arasındaki geçişlerin sağlanması şarttır. Ancak bunlar gerçekleştirilirse bölgenin coğrafi konumu ve sahip olduğu ulaşım çeşitliliği bir anlam ifade edecektir. Lojistik sistem ve ulaşım ilişkisi dört ana gösterge ile ilintilidir. Bu temel göstergeler; ulaşım mesafesi, ulaşım hızı, ulaşım sıklığı ve ulaşım süresidir. Bu göstergelerden ulaşım mesafesi, bölgenin ticari pazarlara yakınlığı dolayısıyla halihazırda mevcuttur. Diğer üç göstergenin de geliştirilmesi ancak lojistik/ulaşım altyapısı alanında yapılacak yatırımlarla ve modernizasyonlarla sağlanacaktır BATI KARADENİZ BÖLGESİ LOJİSTİK İMKÂNLARI Karadeniz, güneydoğu Avrupa ile Anadolu yarımadası arasında yer alan, kuzeyinde Ukrayna, kuzey doğusunda Rusya, doğuda Abhazya ve Gürcistan, güneyde Türkiye ve batıda Romanya ve Bulgaristan ile çevrili bir iç denizdir. Bölge 8350 km kıyı şeridine sahiptir. Batı Karadeniz Bölgesi ise, Zonguldak ta 80 km ve Bartın da 59 km olmak üzere toplam 139 km kıyı şeridine sahiptir. Karadeniz e komşu ülkelerin birçoğunda önemli limanlar bulunmaktadır. Karadeniz üzerinde bulunan önemli liman kentleri Köstence, Mangalia, Burgaz, Varna, Soçi, Suhumi, Poti, Batum, Trabzon, Samsun, Ordu, Giresun ve Zonguldak'tır. Batı Karadeniz Bölgesi, Karadeniz e kıyısı olan ülkelerle önemli bir ticari potansiyele sahiptir. Karadeniz Bölgesi nin uluslararası ilişkilerde ve küresel güvenlik bağlamında artan önemi, bu bölgenin Avrupa ile Asya arasında paha biçilmez bir transit koridoru olmasından, enerji ulaşım hatlarını üzerinde bulundurmasından, Hazar Havzası enerji kaynaklarına olan yakınlığından, Orta Asya'ya ve genişletilmiş Orta Doğu'ya açılan kapılardan en önemlisini oluşturmasından ve Rusya'yı güneyinden çevrelemekte olmasından kaynaklanmaktadır. 35

37 Coğrafi konumunun yanı sıra Batı Karadeniz in uluslararası nitelik taşımasında, nehir yolu entegrasyonları ve yakın deniz taşımacılığındaki potansiyelinin katlanarak artması da önemli bir etkendir. Karadeniz coğrafyasında denizyolu konteyner, genel kargo, sıvı ve kuru dökme yük, RO-RO, ferry rail ile taşınmakta olan eşya trafiğinde önemli bir artış gözlemlenmektedir. Karadeniz in Batı kıyısında bulunan Burgaz, Varna, Köstence ve Odesa Limanları, Dogu da Poti ve Sochi ile Kuzey de Odesa, Evpatoria ve Novorosisk Limanları nın ticaret hacimleri katlanarak artmaktadır. Şekil.2: Karadeniz Limanları 3.2. PROJELER VE BİRLİKLER Avrupa Birliliği uyum süreci kapsamında hazırlanan TINA-2020 (Türkiye nin Ulaşım Altyapı İhtiyaçlarının Belirlenmesi) projesi kapsamında yapılan çalışmalar sonucunda Türkiye nin mevcut durum analizi yapılmış ve ileride oluşabilecek olası senaryolar değerlendirilerek yatırım yapılması öngörülen alanlar ve öncelikler tespit edilmiştir. Öncelikler 40 başlık altında toplanmıştır ve öncelik listesinde yer alan projelerin AB hibelerinden yararlanabileceği belirtilmiştir. Yapılacak çalışmalar arasında 5 adet liman projesi, 18 demiryolu projesi ve 17 karayolu projesi mevcuttur. Zonguldak ın Filyos kıyılarında inşa edilmesi planlanan Filyos Limanı ve Irmak-Zonguldak demiryolu hattının elektrifikasyon işleri de bu kapsamda öncelikli projeler arasında yerini almıştır. Batı - Doğu entegrasyonu içinde Karadeniz in işlevi büyüktür ve entegrasyon Pan Avrupa Tasıma Koridorları ve Avrupa-Kafkasya-Asya Tasıma Koridoru (TRACECA) Projesi gibi yapılanmalarla yeniden şekillendirilmektedir. Türkiye ise bu ve benzeri planlamalarda çoğunlukla göz ardı edilmektedir. 36

38 FİLYOS LİMANI Zonguldak ın Çaycuma İlçesi ne bağlı Filyos Beldesi nde Filyos Vadisi Projesi kapsamında Filyos Limanı nın yapılması planlanmaktadır. Şu an proje aşamasında olan limanla birlikte bölgenin denizyolu yük taşıma kapasitesi önemli miktarda artacak ve bölge lojistik olarak önemli cazibe merkezlerinden biri haline gelecektir. Zonguldak İli ve hinterlandına hitap edecek olan Filyos Limanı aynı zamanda İstanbul Boğazındaki limanların yükünü ve boğaz trafiğini de azaltacaktır. Ayrıca liman, Ankara ve İç Anadolu Bölgesinin denizlere açılan en yakın kapısı konumundadır. Filyos Limanı için Karadeniz deki diğer kaynaklara paralel yük talep çalışması için Filyos Vadisi ndeki Serbest Bölge ve sanayi gelişimine de dikkatle eğilmek gerekmekte olup Bolu Serbest Bölgesi ve Ankara hinterlandındaki gelişmeleri de planlamada dikkate alınmıştır. Zonguldak çevresindeki ana imalat endüstrilerine bakıldığında; tuğla (ateş tuğlası), çimento, konserve yiyecek, konserve balık, alçı, alçı panel, haddehane, elektrik malzemeleri, kozmetik sanayi, saç boru üretimi, kâğıt (kraft ve torba kağıt), demir ve çelik, un-irmik, yem sanayi, kereste ve parke, makine ve yedek parça, akü imalatı, kireç taşı ve kireç üretimi, gemi sanayi görülmektedir. Bu sektörlerde faaliyet gösteren firmalar, liman tamamlandıktan sonra buradan faydalanacaklardır. Filyos Vadisi Projesi nin: Liman Bölgesi, Rafineri Bölgesi, Enerji Santrali Bölgesi, Serbest Bölge, Organize Sanayi Bölgesi, Küçük Sanayi Bölgesi, Tarım Alanları, Yerleşme Alanları Ve Yeşil Alanlar, Askeri Sahalardan oluşması planlanmaktadır. 4. KÜLTÜR- TURİZM 4.1. TURİZM Çevresinde boş zamanlarını değerlendirme gereksinimi duyan ve Ege-Akdeniz kuşağındaki kıyı turizmi odaklı kitle turizminden sıkılan büyük bir kentsel nüfusa sahip olan Batı Karadeniz Bölgesi, sahip olduğu doğal, kültürel ve tarihi değerleriyle keşfedilmeyi beklemektedir. Hafta sonları ve kısa süreli tatil zamanlarında başta Ankara olmak üzere büyük kentlerden günübirlik gezi amaçlayan bir kitlenin Safranbolu, Amasra, Ereğli bölgesini kullanabilecek olması bölge için büyük bir fırsattır. Bölgede ilan edilmiş herhangi bir turizm merkezi bulunmamaktadır. TÜİK ve bölge illerindeki Kültür ve Turizm Müdürlüklerinden alınan veriler değerlendirildiğinde tesis sayısı ve yatak kapasitesinin yeterli olmadığı görülmektedir. Yatak kapasitesi ile işletme belgeli tesislerin arttırılarak bölgeye gelen yabancı ve daha önemli bir potansiyel arz eden yerli turist sayısının arttırılması, konaklama sürelerinin uzatılmasına yönelik önlemlerin alınması gerekmektedir. 37

39 Tablo.26: Turist ve Konaklama Göstergeleri ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TR81/ TÜRKİYE Yabancı Turist Sayısı % 0,04 Yerli Turist Sayısı % 1,10 Turizm İşletme Belgeli % 1,39 Tesisler Belediye Belgeli Tesisler % 2,20 Turizm İşletme Belgeli Yatak % 1,20 Belediye Belgeli Yatak % 1,30 Kaynak: TÜİK, 2007, İl Turizm Müdürlükleri, 2010 Bölge genel itibariyle kapsamlı kıyı turizmine imkan tanıyacak yeterli güneşli gün sayısına sahip olmamakla birlikte, Bartın ili sınırları dahilindeki Amasra, Çakraz, İnkumu sahilleriyle kıyı turizmi için nispeten müsait bir görünüm sergilemektedir. Zonguldak ve Bartın illerinde inşasına başlanan kongre merkezleri tamamlandığında bölge, UNESCO tarafından Dünya Miras Kenti unvanı verilen Safranbolu ile Amasra ya düzenlenecek turlarla entegre edilebilecek yüksek bir kongre turizmi potansiyeline sahip olacaktır. %63 ü fundalık ve orman alanlarından oluşan ve zengin bir flora ve faunaya sahip olan bölge, eko turizm açısından büyük bir potansiyel barındırmaktadır. Ülkenin en önemli 122 bitki alanından biri olan Yenice Ormanları ile Küre Dağları Milli Parkı nın %40 ı bu bölgede bulunmaktadır. Sürdürülebilir kalkınmanın bir aracı olan, çevreyi koruyan ve yerel halkın refahını gözeten eko turizmin bölgede yaygınlaştırılması, bölgenin sosyal ve ekonomik kalkınmasına katkıda bulunacaktır. Eko turizm altında geliştirilebilecek turizm türleri şunlardır: Mağara turizmi, yayla turizmi, agro turizm, doğa sporları turizmi. Jeolojik yapısı nedeniyle çok sayıda mağara bulunduran bölge, mağara turizmi açısından oldukça büyük bir potansiyele sahiptir. Ne var ki, mevcut mağaraların büyük bir kısmı ziyarete uygun halde değildir. Zonguldak ilindeki Gökgöl Mağarası ve Bartın daki Gürcüoluk Mağarası turizme açık mağaralardır. Zonguldak ta bulunan Çayırköy Mağarası, ekipmanlı normal ziyaretçilerin rehber eşliğinde ziyaret edebileceği mağaralar sınıfında yer almaktadır. Ayrıca yine Zonguldak ta bulunan Kızılelma Mağarası, ekipmanlı profesyonel ziyaretçilerin girebileceği mağaralar kapsamındadır. Bunlar haricinde Zonguldak taki Cehennemağzı Mağaraları inanç turizmi açısından da önem arz etmektedir. Mağaralar haricinde bölge, kanyonlar ve şelaleler açısından da zengin bir bölgedir. Yayla turizmi potansiyeli açısından da zengin olan bölgedeki belli başlı yaylalar şunlardır: Zonguldak ta: Bölüklü Yayla Karabük te: Sorkun, Uluyayla, Sarıçiçek, Boduroğlu Bartın da: Uluyayla, Gezen, Ardıç 38

40 4.2. KÜLTÜR Tablo.27: Kültürel ve Sosyal Donatı Göstergeleri ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TR81 / TÜRKİYE Kütüphane Sayısı % 1,7 Müze Sayısı % 3,0 Sinema Salonu Sayısı % 1,2 Sinema Koltuk Sayısı % 1,5 Tiyatro Salonu Sayısı % 1,9 Tiyatro koltuk Sayısı % 0,9 Kaynak: Bartın İl Turizm Müdürlüğü, 2009, Karabük İl Turizm Müdürlüğü, 2009, Zonguldak İl Turizm Müdürlüğü, 2009 Batı Karadeniz Bölgesi sahip olduğu kültürel ve sosyal donatı yapısı bakımından Türkiye ortalamasının altında kalmaktadır fakat bölgenin sosyal ve kültürel yapısı 1992 yılında kurulan Zonguldak Karaelmas Üniversitesi ve sonraki yıllarda kurulan Bartın Üniversitesi ve Karabük Üniversitesi nin etkisi ile değişime uğramış, canlılık kazanmaya başlamıştır. Üniversitelerle bölgeye gelen genç ve eğitimli nüfusun bölgeye katkısı başta festival, sinema ve kütüphane sayısındaki artış olmak üzere farklı alanlarda kendini göstermeye devam etmektedir. Bölge ev sahipliği yaptığı festivaller açısından çeşitlilik göstermektedir. Bölge illerinin her birinde ulusal ve uluslar arası düzeyde olmak üzere pek çok festival düzenlenmektedir. Düzenlenen uluslararası festivaller aşağıda belirtilmektedir: Osmanlı Çileği Kültür ve Sanat Festivali Ereğli / Zonguldak Uluslararası Sevgi Barış Dostluk Kültür ve Sanat Festivali Ereğli / Zonguldak Uluslararası Devrek Baston ve Kültür Festivali Devrek / Zonguldak Uluslararası Kültür ve Sanat Festivali Merkez / Zonguldak Uluslararası Altın Safran Belgesel Film Festivali Safranbolu / Karabük YEREL KÜLTÜREL DEĞERLER Yöresel el sanatlarında Zonguldak ili, daha çok dokuma ve madene yönelik hediyelik eşya üretimi konusunda gelişmiştir. Ereğli'de elpek, Çaycuma'da pelemet ve diğer bölgelerde ise yerli dokuma günümüzde yöresel nakışlarla süslenerek yelek, bluz, çanta, gözlük kılıfı gibi hediyelik eşyalarda kullanılmaktadır. Bunun dışında, Devrek'te sürdürülen bastonculuk, tamamen bir el sanatı ürünüdür. Gövdesinde, başları sap kısmına doğru dolanmış iki yılan motifi bulunur. Günümüzde değişik biçim ve malzemeden üretilen bastonlar da bulunmaktadır. Zonguldak yöresi nakışları nakış tekniği, nakış türü, kullanılan renk ve boya itibariyle üstün özellikler taşımaktadır. Bunun yanında, TTK atölyelerinde, madenci heykeli ve rölyefi ile madenci feneri, maket kömür vagonu, maket gemi gibi üretim kültürünü yansıtacak hediyelik eşyalar ilin başlıca el sanatları ürünlerindendir. 39

41 Bartın İlinde ise el sanatları daha çok çeşitlilik göstermektedir. Bugün özellikle Amasra ve köylerinde ıhlamur, şimşir, dişbudak, ceviz, kiraz, kızılağaç gibi ağaçlar kullanılarak yapılan ağaç oymacılığı yöre için önemlidir. Bunun dışında, sadece Kurucaşile İlçesi Karaman köyünde yapılan taş sac yapımı da diğer bir önemli zanaattır. Hammaddesi taş maden olan saclar çabuk ısınma ve ısıyı hemen iletme özelliğine sahiptir. Bartın İlinde diğer bir önemli sanat dalı ise dokumacılıktır. Makineleşmeden etkilenmiş olsa da bugün Kumluca, Kozcağız ve Kurucaşile'nin kırsal kesimlerinde sürdürülmektedir. Bartın ilinde sürdürülmekte olan en önemli yöresel sanat ise tel kırmadır. Gümüş tel kırma işlemesi araştırmalara göre yılları arasında ilk kez görülmüştür. Tel kırma işleme tekniği itibariyle diğer nakış tekniklerinden çok farklıdır. Kumaş veya tül, bir kasnak yardımıyla özel işleme iğnesi ile işlenir. Karabük'te ise özellikle Safranbolu'da lonca geleneğinin izlerinin görülmektedir. Bu loncalar, yemeniciler loncası, tabakhane loncası ve demirciler loncasıdır. Bu bölgede ise daha çok semercilik, bakırcılık, kalaycılık, kunduracılık, saraçlık ve nalbantlık yapılmaktadır. El sanatlarının en büyük problemi ise kaybolmaya yüz tutmuş olmalarıdır. 5. TARIM 5.1. BİTKİSEL ÜRETİM Grafik.10: Batı Karadeniz Bölgesi Arazi Kullanımı Batı Karadeniz Bölgesi, yoğun olan sanayi faaliyetleri nedeniyle tarım ve hayvancılık alanında geri kalmış fakat sanayiye dayalı nüfus artışı nedeniyle tüketim arttığı için de giderek dışarı bağımlı hale gelmiştir. Bölge genelinde, engebeli arazi yapısına bağlı olarak kısıtlı bir alanda tarım yapılabilmektedir. Tarım alanlarının büyük bir kısmı küçük, parçalı ve dağınıktır. Topoğrafik yapının yanı sıra tarım alanlarının parçalı olmasının bir diğer nedeni de miras yoluyla parçalanmadır. Kaynak: TÜİK, 2009 % 63 ü orman ve fundalıklardan oluşan bölgede tarım alanı olarak ayrılan alanların oranı % 28 dir, fakat bu alanların tamamının makineli tarıma elverişli olmadığı bilinen bir gerçektir. İller bazında bölgede en fazla orman alanı bulunan il Zonguldak olup, ardından Karabük ve Bartın illeri gelmektedir. Bölgedeki tarım toprakları toplamı ülke tarım topraklarının % 0,7 sini oluşturmaktadır. Bölge içerisinde sınıflarına göre tarım alanlarına bakıldığında, ekilen tarım alanı büyüklüğünün en fazla Bartın, en az Karabük ilinde olduğu görülmektedir. Ekilen tarla alanının Karabük'te az görünmesinin sebebi bu ilde nadas alanlarının fazla olmasıdır. 40

42 Tablo.28: Sınıflarına Göre Tarım Alanları (dekar) ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TR81/TÜRKİYE Ekilen Tarla Alanı % 0,6 Nadas Alanı % 0,6 Sebze Bahçeleri Alanı % 0,7 Meyve Alanı % 1,0 Toplam Alan % 0,7 Kaynak: TÜİK, 2008 Bölge illerinde yetiştirilen başlıca tarım ürünleri aşağıda belirtildiği gibidir: Tarla ürünleri: Sebze Ürünleri: Meyve: Yem Bitkileri: Buğday, arpa, mısır, patates, nohut, fasulye, ayçiçeği, kuru soğan Lahana, marul, ıspanak, pırasa, fasulye, patlıcan, barbunya, bamya, kabak Fındık, elma, armut, ayva, erik, kiraz, şeftali, çilek Mısır, fiğ, yonca, korunga Zonguldak'ta fındık üretimi öne çıkarken, Zonguldak'a bağlı Ereğli İlçesi'nde Osmanlı Çileği Kültür ve Sanat Festivali'ne de adını veren çilek üretimi büyük önem taşımaktadır. Karabük ve Bartın illerinde ise en çok elma üretimi yapılmaktadır. Bölge genelinde tahıllardan en çok buğday yetiştirilmektedir. Bölge, ilaç sanayinde ve kozmetikte kullanımı yaygın olan şifalı bitkiler açısından zengin bir floraya sahiptir, Safranbolu'ya özgü bir bitki olan safran bunlardan biridir. Bunların yanı sıra, bölge genelinde iklimin ve toprak yapısının elverişli olması nedeniyle seracılık ve organik tarım faaliyetleri önem kazanmaya başlamıştır. Örneğin, Alaplı İlçesi nde fındık, kivi, mısır ve bal üretimi konusunda sertifikalı yetiştiricilik yapılmaktadır HAYVANSAL ÜRETİM Bölgede gerçekleştirilen bitkisel ve hayvansal üretim değerlerine bakıldığında, canlı hayvanlar değeri haricinde bölge içinde Zonguldak'ın ilk sırada geldiği görülmektedir. Canlı hayvanlar değerinde ise Bartın ilk sıradadır. Bölge geneline bakıldığında, bitkisel ve hayvansal üretimin Türkiye toplamı içinde çok önemli bir paya sahip olmadığı görülmektedir. Tablo.29: Tarımsal Üretim Değeri (Bin TL) ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TR81 / TÜRKİYE Bitkisel Üretim Değeri %0,57 Canlı Hayvanlar Değeri %1,25 Hayvansal Ürünler Değeri %0,98 Kaynak: TÜİK,

43 Batı Karadeniz Bölgesi'nde en çok üretimi gerçekleştirilen hayvansal ürün süttür. Süt haricinde yumurta, kırmızı et ve deri, üretilen diğer önemli hayvansal ürünlerdir. Batı Karadeniz Bölgesi nde tatlı su ürünleri üretimi çok sınırlıdır. Buna karşın, denize kıyısı olan Zonguldak ve Bartın illerinde hamsi önemli bir gelir kaynağı olabilecek durumdadır. Zonguldak ve Bartın illerinde balıkçılık açısından önemli bir potansiyel bulunmaktadır fakat balıkçı barınaklarında gerekli üstyapılar (soğuk hava deposu, tasnif alanı vb.) bulunmamaktadır. Bunun yanı sıra belediye sınırları içerisinde balık hallerinin kurulmamış olması ve organizasyon yapısındaki eksiklikler, pazarlamanın yetersiz olmasına neden olmaktadır. Bölgede av miktarında artış olmadığı gibi, bilinçli avlanma hususunda da istenen düzeye gelinememiştir. Bölge, sahip olduğu zengin florası ile arıcılık faaliyetleri için uygun koşullar sağlamaktadır. Özellikle, Devrek- Ereğli İlçeleri arasında yer alan köylerde arıcılık ve organik bal üretiminin teşvik edilmesi kırsal kalkınmayı destekleyecek unsurlardandır. Arıcılığın sosyal, tarımsal ve ekolojik yapıdaki değişimler, piyasa koşulları, teknik bilgi ve eğitim, hastalık ve zararlılar, damızlık materyal, örgütlenme gibi pek çok sorunu bulunmaktadır. Bu sorunların giderilebilmesi için öncelikle arıcılık sektörüyle ilgilenenler eğitilmelidir. Su ürünleri ve arıcılık dışında bölgede gerçekleştirilen bir diğer faaliyet, ihracatı yapılan salyangoz yetiştiriciliğidir. Zonguldak ın Devrek ilçesinde yetiştirilen salyangoz, gıda olarak kullanımının yanı sıra kozmetikte, ilaç sanayinde ve kimya sanayinde de kullanılmaktadır. 6. SOSYAL YAPI Hedeflenen İçselleştirdiği Girişimcilikle Sektörel Çerçevesini Genişleterek Yeni İstihdam Alanları Yaratmış ve Yaşam Kalitesini Yükseltmiş Rekabetçi Bir Bölge Olmak vizyonuna ulaşılabilmesi için, bölgenin ekonomik kalkınmanın yanı sıra sosyal kalkınmasını da gerçekleştirmesi gerekmektedir. Bu kapsamda mevcut durum analizinde eğitim, sağlık, demografik unsurlar ve kentleşme konuları incelenmiştir EĞİTİM TEMEL EĞİTİM GÖSTERGELERİ Bölge genelindeki eğitim olanaklarına bakıldığında, ilköğretim düzeyindeki okul sayısının kırsal alanlarda daha fazla olduğu fakat ortaöğretim kurumlarının bunun tam aksine kentsel alanlarda yoğunluk kazandığı görülmektedir. Batı Karadeniz Bölgesi eğitim verileri, Türkiye verileriyle kıyaslandığında, ilköğretim ve ortaöğretim rakamlarında Türkiye'nin % 1-4 lük dilimlerini oluşturduğu, mesleki ve teknik ortaöğretim alanında ise özellikle kırsal alanlarda bulunan meslek okulları anlamında % 24'lük ciddi bir paya ulaştığı görülmektedir. 42

44 Tablo.30: Bölgede Eğitim Düzeylerine Göre Okul, Öğrenci ve Öğretmen Sayıları İlköğretim Orta Öğretim Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Okul Öğrenci Öğretmen Okul Öğrenci Öğretmen Okul Öğrenci Öğretmen ZONGULDAK Kent Kır KARABÜK Kent Kır BARTIN Kent Kır TR81 Kent Kır TR81 / Kent % 1,80 % 1,12 % 1,00 % 1,40 % 1,00 %1,30 % 1,70 % 1,44 % 1,50 TÜRKİYE Kır % 1,14 % 1,15 % 2,00 % 3,00 % 4,00 %3,80 % 24,00 % 5,00 % 5,00 Kaynak: T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, , İl Milli Eğitim Müdürlükleri,2010 Bölge genelinde öğretmen ve derslik başına düşen öğrenci sayıları, ilköğretim, genel ortaöğretim ve mesleki-teknik ortaöğretim dağılımında Türkiye ortalamasının altındadır. Bölge illeri içerisinde, Türkiye ortalamasına en yakın değerlere Zonguldak ili sahiptir. Tablo.31: Öğretmen ve Derslik Başına Düşen Öğrenci Sayısı ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TR81 / TÜRKİYE İlköğretim Derslik %32 Öğretmen %22 Ortaöğretim Derslik %31 Öğretmen %18 Mesleki ve Derslik %36 Teknik Ort. Öğretmen %17 Kaynak: T.C. Milli Eğitim Bakanlığı, Bölge İllerinin genel anlamda okullaşma oranları Türkiye ortalamasından fazladır ki bu durum mesleki ve teknik ortaöğretim alanında daha açık bir biçimde görülmektedir. Okul öncesi eğitim alanında, Zonguldak % 35 oranla Türkiye ortalamasının (% 39) altında kalırken, Bartın % 52 lik ve Karabük % 54 lük oranlarla Türkiye ortalamasının üzerinde yer almıştır. Genel ortaöğretim verilerine bakıldığında ise Zonguldak % 37 lik ve Karabük % 43 lük oranlarla Türkiye ortalamasının (% 36) üzerinde yer alırken, Bartın % 23 le Türkiye ortalamasının altında kalmaktadır. Tablo.32: Net Okullaşma Oranları (%) ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TÜRKİYE Okul Öncesi % 35 % 54 % 52 % 39 İlköğretim % 99 % 99 % 99 % 98 Ortaöğretim % 74 % 85 % 69 % 65 Genel Ortaöğretim % 37 % 43 % 24 % 36 Mesleki ve Teknik Ortaöğretim % 37 % 43 % 44 % 29 Kaynak: T.C. Milli Eğitim Bakanlığı,

45 Bölge illerinde eğitim düzeylerine göre nüfus dağılımlarına bakıldığında, genel anlamda nüfusların en büyük yüzdesinin ilkokul mezunu olduğu görülmektedir. Lise ve dengi okul mezunlarına bakıldığında Zonguldak ve Karabük illerinin birbirine yakın değerler aldığı, Bartın İlininse daha düşük bir oranda kaldığı görülmektedir. Nüfus içerisinde üniversite mezunları oranına bakıldığında, Türkiye ortalaması olan % 7 oranına bölge illeri arasında yalnızca Karabük ün sahip olduğu, Zonguldak ve Bartın ın ise bu ortalamanın altında kaldığı görülmektedir. Yüksek lisans ve doktora mezunu kişi sayısı oranlarında, bölge illeri ve bölge ortalaması Türkiye ortalamasının altında yer alırken, doktora mezunu kişi oranlarının Türkiye ortalamasının üzerinde yer aldığı görülmektedir. Tablo.33: Eğitim Düzeyine Göre Nüfus Dağılımı (%) ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TÜRKİYE Okuma Yazma Bilmeyen % 8,00 % 8,00 % 9,00 % 8,00 % 7,00 Okuma Yazma Bilen-Okul Bitirmeyen % 17,00 % 17,00 % 18,00 % 17,00 % 21,00 İlkokul Mezunu % 34,00 % 32,00 % 35,00 % 34,00 % 28,00 İlköğretim Mezunu % 11,00 % 11,00 % 12,00 % 11,00 % 11,00 Ortaokul ve Dengi Okul Mezunu % 4,00 % 5,00 % 3,00 % 4,00 % 4,00 Lise ve Dengi Okul Mezunu % 16,00 % 17,00 % 12,00 % 16,00 % 16,00 Yüksekokul-Fakülte Mezunu % 6,00 % 7,00 % 5,00 % 6,00 % 7,00 Yüksek Lisans Mezunu % 0,20 % 0,20 % 0,10 % 0,20 % 0,40 Doktora Mezunu % 0,05 % 0,06 % 0,03 % 0,05 % 0,01 Toplam % 100,00 % 100,00 % 100,00 % 100,00 % 100,00 Kaynak: TÜİK, YÜKSEK ÖĞRETİM GÖSTERGELERİ Zonguldak Karaelmas Üniversitesi nde toplam öğrenci, Bartın Üniversitesi nde toplam 2645 öğrenci ve Karabük Üniversitesi nde ise toplam 6829 öğrenci bulunmaktadır. Bölge öğrenci sayısı anlamında Türkiye toplamının % 6 sını oluşturmaktadır. Bölge genelinde toplam 880 yüksek lisans, 173 doktora öğrencisi bulunmaktadır. Zonguldak Karaelmas Üniversitesi özelinde mevcutta yer alan 741 öğretim üyesi toplamı yanında 174 öğretim üyesi ihtiyacı bulunduğu belirtilmiştir. Bunların yanında, Zonguldak Karaelmas Üniversitesi bünyesinde, 6 meslek yüksek okulu ve 10 adet araştırma merkezi, Bartın Üniversitesi bünyesinde 2 adet meslek yüksek okulu, Karabük üniversitesinde ise 2 meslek yüksekokulu yer almaktadır. Zonguldak Karaelmas Üniversite sinde Ereğli Eğitim Fakültesi bünyesinde Zihinsel Engelliler Öğretmenliği Bölümü ile Güzel Sanatlar Fakültesi bünyesinde Resim Bölümü açılması; Bartın Üniversite sinde ise Hukuk Fakültesi ile Fen Fakültesi kurulması düşünülmektedir. Tablo.34: Üniversite Verileri ZONGULDAK KARAELMAS ÜNİVERSİTESİ KARABÜK ÜNİVERSİTESİ BARTIN ÜNİVERSİTESİ TR81 TR81 / TÜRKİYE Önlisans ve Lisans Öğrenci Sayısı %0,64 Yüksek Lisans Öğrenci Sayısı %0,46 Doktora Öğrenci Sayısı %0,36 Öğretim Elemanı Sayısı %1,25 Fakülte Sayısı %2,01 Enstitü Sayısı %2,57 Kaynak: ÖSYM, İllere göre Öğrenci ve Öğretim Elemanları Sayıları, , Üniversite verileri,

46 6.2. SAĞLIK Bölge genelinde personel sayılarına bakıldığında, bölge toplam hekim sayısının Türkiye toplamının % 1 ini oluşturduğu görülmektedir. Diş hekimi, hemşire sayıları ve sağlık memuru sayıları da yine Türkiye toplamının % 1 ini oluştururken, ebe sayısı Türkiye toplamının % 2 sini oluşturmaktadır. Bölge illeri içinde, nüfusuyla da orantılı olarak en düşük değerlere Bartın ili sahiptir. Tablo.35: Sağlık Sektörü İnsan Kaynakları Göstergeleri ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TR81 / TÜRKİYE Uzman Hekim Sayısı %1,02 Pratisyen Hekim Sayısı %1,30 Toplam Hekim Sayısı %1,16 Diş Hekimi Sayısı %0,65 Ebe Sayısı %1,56 Hemşire Sayısı %1,62 Sağlık Memuru Sayısı %1,25 Kaynak: TÜİK,2006 İller bazında ve bölge genelinde hastane sayılarına bakıldığında, bölgede toplam 21 hastanenin bulunduğu görülmektedir. Bu hastanelerin 2 si özel, 19 u ise kamuya ait hastanelerdir. Toplam hastane sayıları Türkiye genelindeki hastane sayılarının % 1,5 ini oluşturmaktadır. Karabük ve Zonguldak ta birer özel hastane bulunurken, Bartın da özel hastane bulunmamaktadır. Hastanelerin yatak sayılarına bakıldığında ise, bölge genelindeki yatak sayılarının Türkiye toplamının % 1,8 ini oluşturduğu söylenebilir. Batı Karadeniz Bölgesi nde Bartın ve Karabük illerinde aile hekimliği uygulamasına başlanmıştır fakat Zonguldak ta hekim sayısı yeterli olmadığından henüz bu uygulamaya geçilememiştir. Ana çocuk sağlığı ve aile planlaması birimlerine bakıldığında dağılımın, Zonguldak ta 2, Bartın da 1 ve Karabük te 1 şeklinde olduğu görmektedir. Bunların dışında, Zonguldak ta 104, Bartın da 7 ve Karabük te 21 adet sağlık evi bulunmaktadır. Tablo.36: Sağlık Sektörü Hastane ve Yatak Sayıları HASTANE SAYISI YATAK SAYISI Kamu Özel Toplam Kamu Özel Toplam Zonguldak Karabük Bartın TR Türkiye Kaynak: TÜİK, 2007, İl Sağlık Müdürlükleri,

47 6.3. DEMOGRAFİ NÜFUS Bölgenin toplam nüfusu tir. Bu nüfusun ü kentsel alanlarda, i ise kırsal alanlarda yaşamaktadır. Bölge illeri içerisinde en fazla nüfusa Zonguldak ili sahipken, en az nüfusa Bartın ili sahiptir. Bartın ve Zonguldak illerinde kırsal alanlarda yaşayan nüfus, kentsel alanlarda yaşayan nüfustan fazladır. Bu durumun bir nedeni de kentsel ve kırsal alanların bütünleşmiş bir yapı sergilemesi nedeniyle, kentlerde çalışan nüfusun kırsal alanlarda yaşama eğilimi göstermesidir. Özellikle Zonguldak söz konusu olduğunda Kozlu ve Kilimli gibi belde statüsünde olan yerleşim yerlerinin kentle bütünleşmiş bir yapı gösterdikleri bilinmektedir. Dolayısıyla buralarda ve benzer yerlerde yaşayan nüfusun kır nüfusu içerisinde sayılması yanıltıcı olabilir. Yıllık nüfus artış hızlarına bakıldığında, Bartın Türkiye ortalamasının üstünde bir artış hızına sahipken, Karabük, Türkiye ortalamasının altında bir değere sahiptir. Zonguldak ın nüfus artış hızı ise 1,07 lik bir oranla, çok düşük bir değerde kalmıştır. Zonguldak ili nüfus artış hızı Türkiye ortalamasının hayli altında kalmasına rağmen, nüfus yoğunluğu bakımından Türkiye ortalamasının yaklaşık iki katı değere sahiptir. Tablo.37: Genel Nüfus Verileri ZONGULDAK KARABÜK BARTIN TR81 TÜRKİYE Kent Kır Toplam Yıllık Nüfus Artış Hızı ( ) 1,07 10,65 16,48 5,92 14,5 Nüfus Yoğunluğu (kişi/km') Kaynak: TÜİK,2009 Grafik 8 de gösterilen bölgenin nüfus piramidi bir geçiş dönemine ait nitelikler taşımaktadır yaş grubundaki yığılma 65 yaş ve üzeri nüfus ile birlikte değerlendirildiğinde az gelişmiş-gelişmekte olan bir ülkenin nüfus piramidine benzer bir nitelik taşıyor gibi görünse de 65 yaş ve üzeri nüfusun büyüklüğü önemli bir veri olarak karşımıza çıkmaktadır. 15 yaş altı nüfusla ilgili veriler gelişmiş bir ülkenin/bölgenin nüfus piramidinde görmeye alışık olduğumuz türden verilerdir. Diğer taraftan bu haliyle nüfus piramidinin ortaya koyduğu en önemli nokta istihdamda sürdürülebilir bir artışın acil bir ihtiyaç olarak bölge gündeminde bulunması gerektiğidir. 46

48 Grafik.11: Nüfusun Yaş Gruplarına Göre Dağılımı(2009) 90+ yaş yaş Kadın Erkek yaş yaş yaş yaş yaş yaş yaş yaş yaş yaş yaş yaş yaş yaş yaş 5-9 yaş 0-4 yaş Kaynak: TÜİK, İSTİHDAM YAPISI BÖLGE İŞGÜCÜ GÖSTERGELERİ İşsizlik Türkiye için olduğu kadar bölgemiz için de ciddi bir sorun başlığı olarak karşımıza çıkmaktadır dönemi ele alındığında işgücünün kurumsal olmayan çalışma çağındaki nüfus içindeki oranını gösteren işgücüne katılma oranının bölge için artış oranının Türkiye için artış oranından daha fazla olduğu görülebilir. Bölgedeki işsizlik değerlendirilirken, bu yüksek işgücüne katılım oranının işsizliği acil bir sorun olarak gündeme soktuğu hatırlanmalıdır. İstihdam verileri söz konusu olduğunda Batı Karadeniz Bölgesi'nin son üç yıla ait verilerinin Türkiye ortalamasının daha üstünde olduğu görülecektir. Diğer yandan istihdam oranları başlığı değerlendirilirken yaş grubunun verilen göç içindeki ağırlığının yüksek olduğu hatırda tutulmalıdır. Göç eden nüfusla ilgili bu durum hem istihdam oranlarını hem de işgücüne katılım ve işsizlik oranlarını etkileyen bir veridir. Tablo.38: Yıllara Göre Türkiye'de ve Bölgede İşgücüne Katılma ve İstihdam Oranları (%) İşgücüne İşgücüne İşgücüne İstihdam İstihdam İstihdam Katılma Katılma Katılma Oranı Oranı Oranı Oranı Oranı Oranı TÜRKİYE 46,2 41,5 46,9 41,7 47,9 41,2 TR81 49,9 45,7 53,8 50,1 56,1 52,0 Kaynak: TÜİK,

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013

GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 GÜNEY EGE BÖLGE PLANI 2010-2013 SUNUM AKIŞI Bölge Planı Hazırlık Süreci Paydaş Analizi Atölye Çalışmalarının Gerçekleştirilmesi Mevcut Durum Analizi Yerleşim Yapısı ve Yerleşmeler Arası İlişki Analizi

Detaylı

Bu sayfayı isim_soyisim_bolum_örnek1 şeklinde kaydederek web sitesine upload edin

Bu sayfayı isim_soyisim_bolum_örnek1 şeklinde kaydederek web sitesine upload edin Bu yazıyı italik yazın Bu yazıyı kalın yazın Bu yazının altını çizin Bu yazının hem altını çizin, hem italik yapın hem koyu yapın, O2 ve H2O Yazılarındaki rakamları alt simge şeklinde yazın 2,3 3,4 7,2

Detaylı

TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2011 YILI OCAK-ŞUBAT-MART AYLARI EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU

TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2011 YILI OCAK-ŞUBAT-MART AYLARI EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2011 YILI OCAK-ŞUBAT-MART AYLARI EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU T.C. DOĞU MARMARA KALKINMA AJANSI NİSAN, 2011 BÖLÜM 1: DOĞU MARMARA TR42 BÖLGESİ NE GENEL BAKIŞ BÖLÜM 2: ULUSAL GÖSTERGELER

Detaylı

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023

Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 Orta Karadeniz Bölgesel İnovasyon Stratejisi 2013-2023 İÇERİK Amaç, Vizyon Hazırlık Süreci İnovasyona Dayalı Mevcut Durum Stratejiler Kümelenme ile ilgili faaliyetler Sorular (Varsa) İNOVASYON & KÜMELENME

Detaylı

TR81 BATI KARADENİZ KALKINMA AJANSI 2010-2013 BATI KARADENİZ BÖLGE PLANI

TR81 BATI KARADENİZ KALKINMA AJANSI 2010-2013 BATI KARADENİZ BÖLGE PLANI 1 TR81 BATI KARADENİZ KALKINMA AJANSI 2010-2013 BATI KARADENİZ BÖLGE PLANI (ZONGULDAK-KARABÜK-BARTIN) İÇSELLEŞTİRDİĞİ GİRİŞİMCİLİKLE SEKTÖREL ÇERÇEVESİNİ GENİŞLETEREK YENİ İSTİHDAM ALANLARI YARATMIŞ VE

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ KOCAELİ NİN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 KOCAELİ GENEL BİLGİLER Nüfus; Kocaeli: 1.780.055 Türkiye:78.741.053 Nüfus Yoğunluğu

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR YENİ TEŞVİK SİSTEMİ VE DİYARBAKIR Mart 215 Hikmet DENİZ i İçindekiler Tablo Listesi... iii Grafik Listesi... iii 1. Giriş... 1 2. Türkiye'de Teşvik Belgesine Bağlı Yatırımlar... 1 3. Yatırımların Bölgesel

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ DIYARBAKıR ın İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 DIYARBAKıR GENEL BİLGİLER Nüfus Diyarbakır: 1.607.437 Türkiye:76.667.864 KOBİ

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010

EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 EKONOMİK GELİŞMELER Şubat - 2010 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - ŞUBAT 2010 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)...2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

1. EKONOMİK YAPI. 1.1. Temel Ekonomik Göstergeler

1. EKONOMİK YAPI. 1.1. Temel Ekonomik Göstergeler 1. EKONOMİK YAPI 1.1. Temel Ekonomik Göstergeler Bölge sosyo-ekonomik gelişmişlik sıralamasına göre 26 Bölge arasında son sırada bulunmaktadır. İller arasında bir karşılaştırma yapıldığında 81 il içersinde

Detaylı

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü. İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi AĞRI İL RAPORU

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü. İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi AĞRI İL RAPORU T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi AĞRI İL RAPORU KALKINMA AJANSLARI Kalkinma Bakanligi - IDAD 1 / 14 A. BEŞERİ VE SOSYAL GÖSTERGELER

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ ANTALYA NıN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 ANTALYA GENEL BİLGİLER Nüfus Antalya: 2.158.265 Türkiye: 76.667.864 KOBİ Sayısı

Detaylı

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $)

Tablo 1. Seçilen Ülkeler için Yıllar İtibariyle Hizmetler Sektörü İthalat ve İhracatı (cari fiyatlarla Toplam Hizmetler, cari döviz kuru milyon $) 4.2. HİZMETLER 1. Hizmetler sektörünün ekonomideki ağırlığı bir refah kriteri olarak değerlendirilmektedir (1). (2) tarafından bildirildiği üzere, sanayileşmeyle birlikte, ulaştırma hizmetleri ve belirli

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ NEVŞEHIR GENEL BİLGİLER Nüfus Nevşehir: 285.460 Türkiye: 76.667.864 Okur Yazarlık Oranı (6+Yaş) Nevşehir: %95 Türkiye: %93

Detaylı

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ

www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ www.geka.org.tr BÖLGESEL YENİLİK ve KALKINMA AJANSI DESTEKLERİ Öncelikler ve İhtisaslaşma Organizasyon ve Eşgüdüm Yaşam Kalitesinin Artırılması Sürdürülebilir Kalkınma Bilgi Toplumuna Dönüşüm Rekabet Gücünün

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ ESKİŞEHİR İN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 ESKİŞEHİR GENEL BİLGİLER Nüfus; Eskişehir:799.724 Türkiye:76.667.864 Sosyo Ekonomik

Detaylı

Tablo 35 İldeki OSB lerin Elektrik ve Doğalgaz Tüketimi, OSB lerde bulunan Firma Sayıları ve İstihdam

Tablo 35 İldeki OSB lerin Elektrik ve Doğalgaz Tüketimi, OSB lerde bulunan Firma Sayıları ve İstihdam SANAYİ İldeki 3 ilçede üretim aşamasına geçmiş 4 OSB bulunmaktadır. İlde üretim aşamasına geçmiş OSB bulunan ilçeler; Kütahya Merkez (2 adet), Gediz ve Tavşanlı dır. Ayrıca Simav ilçesinde ise aktif olmayan

Detaylı

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU

KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU KIRŞEHİR SANAYİ RAPORU Şekil 1 Kırşehir Sanayi Rekabetçilik Eksenleri İş Yapma Düzeyi Yenilikçilik potansiyeli Girişimcilik Düzeyi Teşviklerden yararlanma

Detaylı

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ

TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ TORBALI TİCARET ODASI MOBİLYA SEKTÖR ANALİZİ a. Sektörün Dünya Ekonomisi ve AB Ülkelerindeki Durumu Dünya mobilya üretimi 2010 yılında yaklaşık 376 milyar dolar olurken, 200 milyar dolar olan bölümü üretim

Detaylı

1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER

1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER 1. GENEL EKONOMİK GÖSTERGELER 1.1. GSYİH (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) 1. Ekonomik kalkınmanın önemli göstergelerinden biri olan kişi başına düşen GSYİH, TÜİK tarafından en son 2001 yılında hesaplanmıştır.

Detaylı

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi VAN İL RAPORU

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi VAN İL RAPORU T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi VAN İL RAPORU KALKINMA AJANSLARI Ülkemizde ajanslar; kalkınmanın ülke sathında dengeli olarak

Detaylı

Bağımsız Değerlendirici İlanı

Bağımsız Değerlendirici İlanı Bağımsız Değerlendirici İlanı Batı Akdeniz Kalkınma Ajansı tarafından TR61 (Isparta, Antalya, Burdur) Düzey 2 Bölgesinde 2011 yılı ve takip eden yıllarda yürütülecek mali destek programlarına başvuruda

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ HATAY ın İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 HATAY GENEL BİLGİLER Nüfus Hatay: 1.503.066 Türkiye:76.667.864 KOBİ Sayısı Hatay

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013 2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 29.05.2013 Küresel Turizm Sektörü Dünya daki turist sayısı 2011 yılında bir önceki yıla göre % 4,6 ve 2012 de %4 artışla 1,035 milyar

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI EKİM 2015

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI EKİM 2015 Türkiye-Kahramanmaraş Açılan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Kapanan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Yatırım Teşvikleri Türkiye-Kahramanmaraş Yıllar İtibariyle İhracat ve İthalatı Türkiye-Kahramanmaraş

Detaylı

amasya çorum samsun tokat TEMEL GÖSTERGELERLE TR83 BÖLGESİ

amasya çorum samsun tokat TEMEL GÖSTERGELERLE TR83 BÖLGESİ amasya çorum samsun tokat TEMEL GÖSTERGELERLE TR83 BÖLGESİ sunuş Türkiye de kurulan 26 kalkınma ajansı, bölgesel gelişme dinamiklerini bütün aktörlerin katılımını sağlayan bir anlayışla harekete geçirmek

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI TEMMUZ 2015

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI TEMMUZ 2015 Türkiye-Kahramanmaraş Açılan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Kapanan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Yatırım Teşvikleri Türkiye-Kahramanmaraş Yıllar İtibariyle İhracat ve İthalatı Türkiye-Kahramanmaraş

Detaylı

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI HAZİRAN 2015

KAHRAMANMARAŞ TİCARET VE SANAYİ ODASI HAZİRAN 2015 Türkiye-Kahramanmaraş Açılan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Kapanan Şirketler Türkiye-Kahramanmaraş Yatırım Teşvikleri Türkiye-Kahramanmaraş Yıllar İtibariyle İhracat ve İthalatı Türkiye-Kahramanmaraş

Detaylı

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007

TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 TEB KOBİ AKADEMİ İLLER GELECEKLERİNİŞEKİLLENDİRİYOR: ADANA GELECEK STRATEJİSİ KONFERANSI 5 ARALIK 2007 1 Adana Gelecek Stratejisi Konferansı Çalışmanın amacı: Adana ilinin ekonomik, ticari ve sosyal gelişmelerinde

Detaylı

Kaynak: KGM, Tesisler ve Bakım Dairesi, 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi. Harita 16 - Türkiye 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi

Kaynak: KGM, Tesisler ve Bakım Dairesi, 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi. Harita 16 - Türkiye 2023 Yılı Bölünmüş Yol Hedefi ULAŞIM Kara taşımacılığı 2023 hedeflerinde büyük merkezler otoyollarla bağlanırken, nüfusu nispeten küçük merkezlerin bu otoyollara bölünmüş yollarla entegre edilmesi hedeflenmektedir. Harita 16 ve Harita

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ MENDERES SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ MENDERES SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ MENDERES SONUÇ RAPORU Tarih: 27 Aralık 2010 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 35 Katılımcı listesindeki Sayı: 30 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BAYINDIR SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BAYINDIR SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BAYINDIR SONUÇ RAPORU Tarih: 4 Ocak 2011 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 65 Katılımcı listesindeki Sayı: 62 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ ALİAĞA SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ ALİAĞA SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ ALİAĞA SONUÇ RAPORU Tarih: 29 Aralık 2010 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 55 Katılımcı listesindeki Sayı: 44 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 5 Dağıtılan

Detaylı

TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2010 YILLIK SOSYO-EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU

TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2010 YILLIK SOSYO-EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ 2010 YILLIK SOSYO-EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU Yayın Tarihi: Mayıs, 2011 MARKA Yayınları Serisi MAYIS 2011 Sayfa 2 TR42 DOĞU MARMARA BÖLGESİ İÇİNDEKİLER RAPORUN AMACI VE KAPSAMI...

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ MALATYA NIN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 MALATYA GENEL BİLGİLER Nüfus; Malatya: 762.538 Türkiye:76.667.864 Sosyo Ekonomik

Detaylı

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015

BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 BULGARİSTAN ÜLKE RAPORU 05.02.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Bulgaristan a ihracat yapan 585 firma bulunmaktadır. 31.12.2013

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ TOKAT IN İÇİNDE BULUNDUĞU EKONOMİK ORTAM 2 TOKAT GENEL BİLGİLER Nüfus; Tokat: 598.708 Türkiye:76.667.864 Sosyo Ekonomik Gelişmişlik

Detaylı

TÜRKİYE DE VE KONYA DA ÖZEL SEKTÖR DESTEKLERİ MEHMET ÖZÇELİK

TÜRKİYE DE VE KONYA DA ÖZEL SEKTÖR DESTEKLERİ MEHMET ÖZÇELİK GİRİŞ TÜRKİYE DE VE KONYA DA Ekonomide sürdürülebilir bir büyüme yakalayabilmek için girişimcilik, inovasyon, bilimsel ve teknolojik çalışmalar, ar-ge vb. faaliyetler devlet tarafından veya ulusal ya da

Detaylı

KONYA İLİ NEDEN YATIRIMLARI İÇİN SANAYİ SEKTÖRÜ

KONYA İLİ NEDEN YATIRIMLARI İÇİN SANAYİ SEKTÖRÜ KONYA İLİ SANAYİ SEKTÖRÜ YATIRIMLARI İÇİN 10 NEDEN KONYA BİR YATIRIM CENNETİ HALİNE GELMEKTEDİR KONYA İLİ SANAYİ SEKTÖRÜ YATIRIMLARI İÇİN10 NEDEN 1. Genç ve Nitelikli İnsan Kaynağı 2. Stratejik Konum 3.

Detaylı

İstanbul Havacılık Sektörü Yenilikçi İşbirliği Platformu

İstanbul Havacılık Sektörü Yenilikçi İşbirliği Platformu İstanbul Havacılık Sektörü Yenilikçi İşbirliği Platformu Destek ve Teşvik Programları Ürün ve Üretim Geliştirme Destekleri Ticarileştirme ve Pazarlama Destekleri Araştırma-Geliştirme Destekleri Destek

Detaylı

Serkan VALANDOVA Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü Bölgesel Rekabet Edebilirlik Dairesi Başkanı

Serkan VALANDOVA Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü Bölgesel Rekabet Edebilirlik Dairesi Başkanı Serkan VALANDOVA Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü Bölgesel Rekabet Edebilirlik Dairesi Başkanı Gündem Yaklaşım/İlkeler Planlama Uygulama Güncel Çalışmalar

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Sanayi İhtisas Komisyonu Çalışmaları. 30.05.2013 Merinos AKKM

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Bursa Sanayi İhtisas Komisyonu Çalışmaları. 30.05.2013 Merinos AKKM 214-223 BÖLGE PLANI SÜRECİ Sanayi İhtisas Komisyonu Çalışmaları 3.5.213 Merinos AKKM Küreselleşme Küresel ekonominin bütünleşmesi Eşitsiz büyüme Ekonomik krizler Kaynak kısıtları ve yeni kriz alanları

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ TORBALI SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ TORBALI SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ TORBALI SONUÇ RAPORU Tarih: 16 Aralık 2010 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 25 Katılımcı listesindeki Sayı: 20 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı BURSA 21/05/2015 1 SUNUM PLANI 1. Yeni Teşvik Sisteminin Hazırlık Süreci

Detaylı

Temel Ekonomik Göstergeler. İzmir

Temel Ekonomik Göstergeler. İzmir Temel Ekonomik Göstergeler İzmir 2015 İzmir... İzmir çok yönlü üretim olanakları, zengin doğal kaynakları ve nitelikli yaşam kalitesini bir arada sunabilmesiyle hem Türkiye hem de dünya ölçeğinde öne çıkan

Detaylı

Haziran 2014. Konya Dış Ticaret Verileri

Haziran 2014. Konya Dış Ticaret Verileri Haziran 2014 Konya Dış Ticaret Verileri Dış Ticaret Tablo 1-Dış Ticarette Türkiye Konya Karşılaştırması 1000 $ 2013 Haziran 2014 Haziran Değişim 2013 2014 Değişim İHRACAT Konya 103.812 112.271 8,15 649.933

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ MERSİN GENEL BİLGİLER Nüfus Mersin: 1.705.774 Türkiye: 76.667.864 Okur Yazarlık Oranı (6+Yaş) Mersin: %95 Türkiye: %93 İlçe

Detaylı

KIRIKKALE YATIRIM DESTEK OFİSİ

KIRIKKALE YATIRIM DESTEK OFİSİ EKONOMİK GÖSTERGELER KIRIKKALE - 2014 KIRIKKALE YATIRIM DESTEK OFİSİ İçindekiler Listesi 1)FİNANSAL VERİLER... 5 2)İHRACAT VERİLERİ... 7 3)KURULAN KAPANAN ŞİRKET VERİLERİ... 9 4)SANAYİ KAPASİTE RAPORU

Detaylı

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı. 10.04.2013 Anadolu Üniversitesi

2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı. 10.04.2013 Anadolu Üniversitesi 2014-2023 BÖLGE PLANI SÜRECİ Eskişehir Turizm İhtisas Komisyonu Toplantısı 10.04.2013 Anadolu Üniversitesi Küresel Turizm Sektörü Dünya daki turist sayısı 2011 yılında bir önceki yıla göre % 4,6 ve 2012

Detaylı

2010-2013 İzmir Bölge Planı İlçe Toplantıları. Karabağlar Özet Raporu

2010-2013 İzmir Bölge Planı İlçe Toplantıları. Karabağlar Özet Raporu 2010-2013 İzmir Bölge Planı İlçe Toplantıları Karabağlar Özet Raporu Aralık 2010 1 2010-2013 İzmir Bölge Planı İlçe Toplantıları Karabağlar Özet Raporu Nüfus Yapısı - Sosyoekonomik Gelişmişlik 1 Karabağlar

Detaylı

SİVAS TA ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER. Yrd. Doç. Dr. Tahsin KARABULUT

SİVAS TA ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER. Yrd. Doç. Dr. Tahsin KARABULUT SİVAS TA ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER SİVAS İMALAT SANAYİİNDE ÖNE ÇIKAN SEKTÖRLER Ülkemizin en önemli sorunlarından birisi sanayimizin niteliğine ve niceliğine ilişkin sağlıklı bir envanterin bulunmamasıdır. Bu

Detaylı

EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER 2014

EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER 2014 EKONOMİK VE SOSYAL GÖSTERGELER 214 SOSYAL YAPI EĞİTİM İŞGÜCÜ EKONOMİK DIŞ TİCARET BANKACILIK TURİZM SOSYAL YAPI GÖSTERGELERİ YILLAR VAN TÜRKİYE 199 637.433 56.473.35 2 877.524 67.83.524 21 1.35.418 73.722.988

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ GAZİEMİR SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ GAZİEMİR SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ GAZİEMİR SONUÇ RAPORU Tarih: 15 Aralık 2010 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 60 Katılımcı listesindeki Sayı: 57 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan

Detaylı

İZMİR DE SANAYİLEŞME

İZMİR DE SANAYİLEŞME 5. İzmir İktisat Kongresi/1 Kasım 2013 İZMİR DE SANAYİLEŞME Ender YORGANCILAR EBSO Yönetim Kurulu Başkanı İZMİR DE SANAYİ VE SANAYİ İSTİHDAMI İZMİR, Sanayi siciline kayıtlı yaklaşık 4.191 sanayi işletmesi

Detaylı

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU

Berlin Ekonomi Müşavirliği Verilerle Türkiye-Almanya Ekonomik İlişkiler Notu VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU VERİLERLE TÜRKİYE-ALMANYA EKONOMİK İLİŞKİLERİ BİLGİ NOTU Berlin Ekonomi Müşavirliği Temmuz 2011 1 İÇİNDEKİLER Yönetici Özeti...3 1. Almanya dan Türkiye ye Doğrudan Yatırım Hareketleri...4 2. Türkiye den

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ VAN GENEL BİLGİLER VAN TÜRKİYE VAN IN PAYI Nüfus (TÜİK 2012) 1.051.975 75.627.384 1,39% İlçe Merkezleri Nüfusu (TÜİK 2012)

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012

EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 EKONOMİK GELİŞMELER Haziran 2012 Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH) 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK

Detaylı

Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığığ Ülke ve Kamu Kurumları Düzeyinde Strateji Yönetimi Anıl YILMAZ Stratejik t Planlama l Dairesi i Bşk. ODTÜVT Yönetim ve Mühendislik Günleri 2 Mart 2008 Gündem Ülkesel

Detaylı

SON ÜÇ YILDA ADANA İLİNE VERİLEN YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ

SON ÜÇ YILDA ADANA İLİNE VERİLEN YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ SON ÜÇ YILDA ADANA İLİNE VERİLEN YATIRIM TEŞVİK BELGELERİ MEHMET KARAKUŞ 11 ARALIK 2015 Adana Sanayi Odası Son Üç Yılda Adana İline Verilen Yatırım Teşvik Belgeleri-Özet Türkiye nin 2023 vizyonu ile üretim,

Detaylı

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ

YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Genel Müdürlüğü YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİ M. Özger BOZOĞLU Dış Ticaret Uzmanı Ahmet GÜNEŞ Dış Ticaret Uzmanı İSTANBUL 10/12/2014 1 SUNUM PLANI 1.

Detaylı

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi MUŞ İL RAPORU

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi MUŞ İL RAPORU T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi MUŞ İL RAPORU KALKINMA AJANSLARI Ülkemizde ajanslar; kalkınmanın ülke sathında dengeli olarak

Detaylı

TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ NDE AR-GE

TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ NDE AR-GE TÜRKİYE İLAÇ SEKTÖRÜ NDE AR-GE Süfyan EMİROĞLU Genel Müdür Sanayi Genel Müdürlüğü İlaç Temel Araştırma Merkezi (İTAM) Projesi Açılış Toplantısı, İstanbul 11 Nisan 2013 AR-GE ve İNOVASYON YENİ VEYA İYİLEŞTİRİLMİŞ

Detaylı

ULAŞIM. AFYONKARAHİSAR 2015 www.zafer.org.tr

ULAŞIM. AFYONKARAHİSAR 2015 www.zafer.org.tr ULAŞIM 2023 kara taşımacılığı hedeflerinde, büyük merkezlerin otoyollarla bağlanırken, nüfusu nispeten küçük merkezlerin bu otoyollara bölünmüş yollarla entegre edilmesi hedeflenmektedir ve Afyonkarahisar

Detaylı

KAVAK - SÖĞÜT 18.352 48.589 59.112 74.175 377.134 MEYVE DİĞER TARLA 3.969.837 Tablo 2

KAVAK - SÖĞÜT 18.352 48.589 59.112 74.175 377.134 MEYVE DİĞER TARLA 3.969.837 Tablo 2 KIRŞEHİR İLE İLGİLİ BAZI İSTATİSTİKLER 1. EKONOMİK YAPI 1.1. TARIM ve HAYVANCILIK Kırşehir, Türkiye'nin hububat depolarından biridir. Aynı zamanda Türkiye'nin önemli hayvan yetiştiricilik merkezlerinden

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2008

EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2008 EKONOMİK GELİŞMELER Ağustos - 2008 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU İÇİNDEKİLER...1 TÜKETİCİ FİYATLARI ENDEKSİ (TÜFE)... 2 ÜRETİCİ FİYAT ENDEKSİ (ÜFE)... 2 İTHALAT - İHRACAT...

Detaylı

AB Destekli Bölgesel Kalkınma Programları

AB Destekli Bölgesel Kalkınma Programları T.C. Başbakanlık Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü AB Destekli Bölgesel Kalkınma Programları Aralık 2004 AB Bölgesel Programları Dairesi Başkanlığı

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ ÖDEMİŞ SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ ÖDEMİŞ SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ ÖDEMİŞ SONUÇ RAPORU Tarih: 3 Ocak 2011 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 75 Katılımcı listesindeki Sayı: 66 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

Mart 2014. Konya Dış Ticaret Verileri

Mart 2014. Konya Dış Ticaret Verileri Mart 2014 Konya Dış Ticaret Verileri Dış Ticaret Tablo 1-İhracatta Türkiye Konya Karşılaştırması 1000 $ 2012 Mart 2013 Mart 2013 Ocak - Mart 2014 Ocak - Mart İHRACAT 1000 $ Konya 120.741 133.742 10,8 319.568

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BERGAMA SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BERGAMA SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BERGAMA SONUÇ RAPORU Tarih: 28 Aralık 2010 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 60 Katılımcı listesindeki Sayı: 53 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015

EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015 EKONOMİ BAKANLIĞI GİRDİ TEDARİK STRATEJİSİ 2013-2015 GİTES NİÇİN GEREKLİ? Sorunlar; Emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar ve artışlar, Dünya girdi kaynaklarının geleceğine yönelik belirsizlikler, Girdi tedarik

Detaylı

ÖZGÜN FİKİRLERİNİZİ PROJELENDİRELİM

ÖZGÜN FİKİRLERİNİZİ PROJELENDİRELİM Şirket Tanıtımı Progino PROGİNO 2005 yılından itibaren Eskişehir de mühendislik ve danışmanlık hizmetleri vermektedir. Faaliyetlerine 2008 yılından beri Eskişehir Teknoloji Geliştirme Bölgesinde sürdürmektedir.

Detaylı

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu

ALAN ARAŞTIRMASI II. Oda Raporu tmmob makina mühendisleri odası TMMOB SANAYİ KONGRESİ 2009 11 12 ARALIK 2009 / ANKARA ALAN ARAŞTIRMASI II Türkiye de Kalkınma ve İstihdam Odaklı Sanayileşme İçin Planlama Önerileri Oda Raporu Hazırlayanlar

Detaylı

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015

HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 HOLLANDA ÜLKE RAPORU 12.10.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Hollanda ya ihracat yapan 361 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ

Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak. GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ Değişen Dünyada Güçlü İşletmeler Olmak GİRİŞİM EĞİTİM ve DANIŞMANLIK MERKEZİ OSMANİYE TÜRKİYE OSMANİYE NİN PAYI Nüfus (TÜİK 2011) 485.357 74.724.269 0,65% İlçe Merkezleri Nüfusu (TÜİK 2011) 354.054 57.385.706

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ DİKİLİ SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ DİKİLİ SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ DİKİLİ SONUÇ RAPORU Tarih: 11 Ocak 2011 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 70 Katılımcı listesindeki Sayı: 62 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ (2012) YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ (2012) YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI YENİ TEŞVİK SİSTEMİ (2012) YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI 1 YENİ TEŞVİK SİSTEMİ YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI T.C. Ekonomi Bakanlığı, Teşvik Uygulama ve Yabancı Sermaye Müdürlüğü tarafından 01 Ocak 2012

Detaylı

Sunu planı. Sunu Planı. Slayt No 3-6 Tekstil ve Hazır Giyim Sektörlerinin Brüt Katma Değeri. 7-8 Sektörlerin Büyüme Eğilimleri

Sunu planı. Sunu Planı. Slayt No 3-6 Tekstil ve Hazır Giyim Sektörlerinin Brüt Katma Değeri. 7-8 Sektörlerin Büyüme Eğilimleri YÖNETİCİ ÖZETİ Sunu planı Sunu Planı Slayt No 3-6 Tekstil ve Hazır Giyim Sektörlerinin Brüt Katma Değeri 7-8 Sektörlerin Büyüme Eğilimleri 9-11 Tekstil ve Hazır Giyim İstihdamı 12 İşyeri Sayısı 13 Sektörün

Detaylı

TR62 ADANA-MERSİN BÖLGESİ TEMEL SOSYAL VE EKONOMİK GÖSTERGELER BÜLTENİ-2

TR62 ADANA-MERSİN BÖLGESİ TEMEL SOSYAL VE EKONOMİK GÖSTERGELER BÜLTENİ-2 TR62 ADANA-MERSİN Sİ TEMEL SOSYAL VE EKONOMİK GÖSTERGELER BÜLTENİ-2 BÜLTEN NO 2 TR62 ADANA-MERSİN Sİ TEMEL SOSYAL VE EKONOMİK GÖSTERGELER Çukurova Kalkınma Ajansı sorumluluk alanı olan TR62 Düzey 2 Bölgesi

Detaylı

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BORNOVA SONUÇ RAPORU

2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BORNOVA SONUÇ RAPORU 1 2010-2013 İZMİR BÖLGE PLANI İLÇE LANSMAN SÜRECİ BORNOVA SONUÇ RAPORU Tarih: 21.12.2010 Yaklaşık Katılımcı Sayısı: 85 Katılımcı listesindeki Sayı: 78 Katılımcı Düzeyi ve Profili: 2 3 4 Dağıtılan Belgeler:

Detaylı

TÜRKİYE 81 İL SANAYİ DURUM RAPORU

TÜRKİYE 81 İL SANAYİ DURUM RAPORU TÜRKİYE 81 İL SANAYİ DURUM RAPORU İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ EKİM 2014 / ANKARA 1 44 MALATYA 1.İLİN SANAYİ YAPISI Malatya da tarıma dayalı sanayi sektöründe; şeker fabrikası, kayısı

Detaylı

Konya Ekonomik Verileri. Temmuz 2014

Konya Ekonomik Verileri. Temmuz 2014 Konya Ekonomik Verileri Temmuz 2014 Dış Ticaret Tablo 1-Dış Ticarette Türkiye Konya Karşılaştırması 1000 $ Temmuz 13 Temmuz 14 Değişim % Oca.-Tem.13 Oca.-Tem. 14 Değişim % İHRACAT Konya 117.647 115.165-2,11%

Detaylı

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011

EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 EKONOMİK GELİŞMELER Mart - 2011 AR-GE MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE ESNAF VE SANATKARLARI KONFEDERASYONU EKONOMİK RAPOR - MART 2011 İÇİNDEKİLER... 1 GAYRİ SAFİ YURTİÇİ HASILA (GSYH)... 2 İSTİHDAM - İŞSİZLİK VE İŞGÜCÜ

Detaylı

KOBİ LERDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ

KOBİ LERDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ KOBİ LERDE İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ II. İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ KONGRESİ 2-3 Mayıs 2003 ADANA Mehmet Atilla SÖĞÜT BAŞKAN DANIŞMANI Ülkemizde İstihdam (2000 yılı Sivil Kesim) İstihdam Durumu Ücretli Çalışanlar

Detaylı

EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU

EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU EKONOMİK GÖRÜNÜM RAPORU Hazırlayan: Erhan DEMİRCAN Uzman Bu Rapor Karacadağ Kalkınma Ajansı tarafından, Türkiye ve TRC2 (Diyarbakır, Şanlıurfa) Bölgesi güncel ekonomik gelişmelerinin bölge aktörlerince

Detaylı

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014

DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 DİYARAKIR DIŞ TİCARETİ 2014 Nisan 2015 Hikmet DENİZ İçindekiler 1. İhracat... 2 1.1. İhracat Yapılan Ülkeler... 3 1.2. 'ın En Büyük İhracat Partneri: Irak... 5 1.3. İhracat Ürünleri... 6 2. İthalat...

Detaylı

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015

T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015 T.C. EKONOMİ BAKANLIĞI YATIRIMLARDA DEVLET YARDIMLARI ŞUBAT 2015 İZMİR YATIRIM TEŞVİK SİSTEMİNİN HEDEFLERİ 1. Mevzuat ve Hedefler Tasarrufların katma değeri yüksek yatırımlara yönlendirilmesi, Üretim ve

Detaylı

ULAŞIM. MANİSA www.zafer.org.tr

ULAŞIM. MANİSA www.zafer.org.tr ULAŞIM Kara taşımacılığı 2023 hedeflerinde büyük merkezler otoyollarla bağlanırken, nüfusu nispeten küçük merkezlerin bu otoyollara bölünmüş yollarla entegre edilmesi hedeflenmektedir. Harita 15 ve Harita

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015

RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 RUSYA FEDERASYONU ÜLKE RAPORU 14.04.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Rusya Federasyonu na ihracat yapan 623 firma

Detaylı

İSTANBUL KALKINMA AJANSI

İSTANBUL KALKINMA AJANSI İSTANBUL KALKINMA AJANSI 2012 Yılı 2. Dönem MALİ DESTEK PROGRAMLARI - Bilgi ve İletişim Teknolojileri - Yaratıcı Endüstriler - Sosyal İçerme - Afetlere Hazırlık Program Adı / Kodu Program Bütçesi (Tl)

Detaylı

Mayıs 2015. Konya Ekonomik Verileri

Mayıs 2015. Konya Ekonomik Verileri Mayıs 2015 Konya Ekonomik Verileri Dış Ticaret İHRACAT BİLGİLERİ Tablo 1-İhracatta Türkiye Konya Karşılaştırması İHRACAT 1000 $ Mayıs 14 Mayıs 15 Değişim % Ocak-Mayıs 14 Ocak-Mayıs 15 Değişim % Konya 143.645

Detaylı

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012

YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012 YENİ TEŞVİK SİSTEMİ 2012 Önceki Teşvik Sisteminin Değerlendirilmesi Yeni Teşvik Sisteminin Değerlendirilmesi TR32 Düzey 2 Bölgesi Değerlendirmesi Hazırlayan: Emrah ÇELİK Aydın Yatırım Destek Ofisi Koordinatörü

Detaylı

2010-2013 İzmir Bölge Planı. İlçe Toplantıları Seferihisar Özet Raporu

2010-2013 İzmir Bölge Planı. İlçe Toplantıları Seferihisar Özet Raporu 2010-2013 İzmir Bölge Planı İlçe Toplantıları Seferihisar Özet Raporu Kasım 2010 1 2010-2013 İzmir Bölge Planı İlçe Toplantıları Seferihisar Özet Raporu Nüfus Yapısı - Sosyoekonomik Gelişmişlik 1 Seferihisar

Detaylı

* Ticaret verileri Nace Revize 2 sınıflandırmasına göre 45 ve 46 kodlu sektörleri içermektedir. Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu, u)

* Ticaret verileri Nace Revize 2 sınıflandırmasına göre 45 ve 46 kodlu sektörleri içermektedir. Kaynak: (Türkiye İstatistik Kurumu, u) 1.1. Ticaret Türkiye ye paralel olarak TR82 Bölgesi nde de hizmetler sektörünün ekonomideki payının artmasıyla öne çıkan alanlardan biri de ticarettir. 2010 TÜİK Yıllık Sanayi ve Hizmet İstatistiklerine

Detaylı

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi HAKKARİ İL RAPORU

T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi HAKKARİ İL RAPORU T.C. Kalkınma Bakanlığı Bölgesel Gelişme ve Yapısal Uyum Genel Müdürlüğü İzleme, Değerlendirme ve Analiz Dairesi HAKKARİ İL RAPORU KALKINMA AJANSLARI Ülkemizde ajanslar; kalkınmanın ülke sathında dengeli

Detaylı

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002.

C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. C.Can Aktan (ed), Yoksullukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Konfederasyonu Yayını, 2002. DEVLET PLANLAMA TEŞKİLATI NIN GELİR DAĞILIMINDA ADALETSİZLİK VE YOKSULLUK SORUNUNA YAKLAŞIMI (SEKİZİNCİ

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ NİN TÜRKİYE DE DESTEKLEDİĞİ BAZI HİBE PROGRAMLARI

AVRUPA BİRLİĞİ NİN TÜRKİYE DE DESTEKLEDİĞİ BAZI HİBE PROGRAMLARI AVRUPA BİRLİĞİ NİN TÜRKİYE DE DESTEKLEDİĞİ BAZI HİBE PROGRAMLARI Türkiye Sağlıklı Kentler Birliği 07-08 Temmuz 2006 Halil Serkan KÖREZLİOĞLU Avrupa Birliği Genel Sekreterliği Yayın Desteği Hibe Programı

Detaylı

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015

CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 CEZAYİR ÜLKE RAPORU 11.11.2015 YÖNETİCİ ÖZETİ Uludağ İhracatçı Birlikleri nin kayıtlarına göre, Bursa dan Cezayir e ihracat yapan 234 firma bulunmaktadır. 30.06.2015 tarihi itibariyle Ekonomi Bakanlığı

Detaylı

Bilindiği üzere, ülkemizde üretim yapısının yeniden şekillendirilmesi amacıyla, Yeni Teşvik Sistemi oluşturulmuş olup, yatırımcılara yeni imkanlar

Bilindiği üzere, ülkemizde üretim yapısının yeniden şekillendirilmesi amacıyla, Yeni Teşvik Sistemi oluşturulmuş olup, yatırımcılara yeni imkanlar Bilindiği üzere, ülkemizde üretim yapısının yeniden şekillendirilmesi amacıyla, Yeni Teşvik Sistemi oluşturulmuş olup, yatırımcılara yeni imkanlar sunulmuştur. YENİ TEŞVİK SİSTEMİ İLE İLLERİMİZ SOSYO-EKONOMİK

Detaylı