Rus Dış Politikasında Stratejik- Zihinsel Süreklilik ve Putin'in Dış Politika Doktrini

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Rus Dış Politikasında Stratejik- Zihinsel Süreklilik ve Putin'in Dış Politika Doktrini"

Transkript

1 Rus Dış Politikasında Stratejik- Zihinsel Sreklilik ve Putin'in Dış Politika Doktrini -Rapor- Yrd. Doç. Dr. Halit Maadov Ankara, 2014

2 İncelee Araştıra Dizisi YAYIN NO: 16 Rus Dış Politikasında Stratejik- Zihinsel Sreklilik ve Putin'in Dış Politika Doktrini rapor Yazar Yrd. Doç. Dr. Halit Maadov Teknik Redaksiyon Dr. Murat Yılaz Teknik Koordinasyon Halil Ulusoy Tasarı-Baskı SFN Televizyon Tanıtı Tasarı Yayıncılık Ltd. Şti. Tel: Maadov, Halit Rus dış politikasında stratejik- zihinsel sreklilik ve Putin in dış politika doktrini / Halit Maadov. - Ankara : Hoca Ahet Yesevi Uluslararası Trk-Kazak Üniversitesi, s: 19x27 c. - (Hoca Ahet Yesevi Uluslararası Trk-Kazak Üniversitesi incelee-araştıra dizisi ; yayın no: 16) ISBN: Uluslararası İlişkiler - Rusya I. Maadov, Halit II. Yılaz, Murat Baskı Tarihi: 2014 Ahet Yesevi Üniversitesi Mtevelli Heyet Başkanlığı Taşkent Cad. Şehit H. Teel Kuğuoğlu sok. No: Bahçelievler/ANKARA Tel: Faks: Raporda ifade edilen fikir ve görşler sadece yazarlarının olup, Ahet Yesevi Üniversitesi Mtevelli Heyet Başkanlığının görşlerini yansıtazlar.

3 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor İçindekiler Sunuş...6 Özet...7 Astract...8 Giriş...10 B Jeopolitika Teelli Rus İdeası...14 A) Kavrasal Çerçeve: Jeopolitika ve Dış Politika İlişkisi...16 B) Çar Petro nun Deniz Stratejisi; Rusya nın Bgesel Avrasya Kara Gcnden Avrupa Deniz Gcne Dönşesi...18 C) Rus İdeasının Fikri Teellerini Ortaya Çıkaran Siyasal Akılar: Jeopolitik Dilea: Slavofiller ve Zapadnikler...20 D) Avrasya da Çarlık Rusya sı ve Victoria Britanya sı Arasındaki Gç Mcadelesi; Kara Gc (Shushi) Deniz Gcne Karşı...21 E) Modern Rus Jeopolitiğine Yön Veren Teel Akı-Avrasyacılık (Evraziystvo) B A) Yakın Çevre Doktrini: Tarihsel Arka Plan...26 B) Putin Dönei Rus Dış Politikasında Avrasyacı Eleentler...32 C) Nato Genişleesi ve Rus Dış Politikasının Dönş: Grcistan Mdahalesi...37 B Konsepti: Rus Jeopolitiğinin Geri Dönş...52 B Kırı ın İlhakı ve Putin Doktrinin İlanı...64 A) Ukrayna Sorunu: Avrasya Satranç Tahtası ve Putin Siyah Taşlarla Kazanıyor? B) Kırı ın İlhakı ve Putin Doktrininin İlan Edilesi...73 Sonuç...79 Kaynaklar...85 Putin Dönei Rus Dış Politikası Kavraları...90 Talolar Talo 1. Rusya nın Jeopolitik Kodları...20 Talo 2. XIX. Yzyıl Rus Dış Politikasının Teel Stratejik Çıkarıları...22 Talo 3. Rusya Federasyonu Dışında Yaşayan Rusça Konuşan Nfus...66 Talo 4. Ukrayna dan Topraklarından Geçen Uluslararası Doğal Gaz Boru Hatları...69

4 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi KISALTMALAR AB Avrupa Birliği ABD Aerika Birleşik Devletleri AET Avrasya Ekonoik Topluluğu AGİT Avrupa Gvenlik ve İşirliği Teşkilatı 4 ASEAN Gney Doğu Asya İşirliği Örgt BDT Bağısız Devletler Topluluğu BM Birleşiş Milletler BRICS Brezilya-Rusya-Hindistan-Çin-Gney Afrika CICA Asya da İşirliği, Etkileşi ve Gven Artırıcı Önleler DTÖ Dnya Ticaret Örgt GUAM Grcistan-Ukrayna-Azeraycan-Moldova IMF Uluslararası Para Fonu KGAÖ - Kolektif Gvenlik Anlaşası Örgt NATO Kuzey Atlantik Anlaşası Örgt SSCB Sovyet Sosyalist Cuhuriyetler Birliği START Stratejik Silahların İndirii Antlaşası ŞİÖ Şanghay İşirliği Örgt

5 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ ÖZET

6 Sunuş Rus dış politikasının ana çerçevesini stratejik sreklilik, jeopolitik hafıza ve idea oluşturaktadır. Rusya, Putin in Devlet Başkanlığına seçilesiyle savunacı statden karşı atak statsne geçiştir Rus askeri doktrini NATO nun doğu genişleesini ve Rusya sınırlarına dayanasını açık ir gvenlik riski olarak değerlendiriştir. Daha önceleri Batı nın yaygın olarak kullandığı insani dahale kavraı Rus dış politika literatrne giriş ve stratejik araç olarak görlştr. Kırı ın ilhak edilesi srecinde Rusya u kavraı sout stratejik araç olarak kullanıştır. 6 Rusya nın dış politikasına ilginin giderek arttığı ir dönede Yrd. Doç. Dr. Halit Maadov un hazırladığı Rus Dış Politikasında Stratejik - Zihinsel Sreklilik ve Putin in Dış Politika Doktrini adlı çalışayı, Ahet Yesevi Üniversitesi Avrasya Çalışa Gruu olarak kauoyunun ilgisine sunuyoruz. Dr. Murat Yılaz Ahet Yesevi Üniversitesi Avrasya Çalışaları Gruu Başkanı

7 Özet Rus dış politikasının ana çerçevesi stratejik sreklilik, jeopolitik hafıza ve idea etrafında şekilleniştir. Konseptal değişiklikler yaşansa da, Kiev Devleti, Moskova Prensliği, Çarlık Rusya sı, Sovyetler Birliği ve Rusya Federasyonu nun dış politika davranışlarında sreklilik, hafıza ve idea ortaktır. Bu ortak çerçeve Rus dış politikasının kiliğini teşkil etekte, aynı zaanda jeopolitik ve jeostratejik değişi ve dönşlere de yapıcı ir zein hazırlaaktadır. Konjonktrel ve stratejik tehditler, kltrel eydan okualar ve ekonoik fırsatların irleşii Rus dış politikasının davranış şekillerini tayin etekle kalayıp, Rus kiliğinin ve ideasının yerelleşesini/geselleşesini de teşvik etiştir. XIX. Yzyılda Viyana Konferansı sonrası ve XX. Yzyılda II. Dnya Savaşı sonrası söz konusu kilik ve idea yerel/gesel dzeyden daha ileri taşınış ve hatta kresel ir nitelik kazanıştır. Rus dış politikasını tahlil ve tasvir ederken salt realist/reel politik perspektif yeterli olaaktadır. Kilik davranışları ve jeopolitik etkenler ağlaında inşacı ir perspektifte ihtiva etektedir. Coğrafya ve kltr arasındaki ilişki Rus jeopolitiğini ortaya çıkarıştır. Rus jeopolitiği ise kltrel ve politik stratejik srekliliği de içine alan ir idea inşa etiştir. İdea ve strateji arasında gçl ir ağ kuran Rusya u sayede iki kez neredeyse kresel hiyerarşinin en stne çıkış ve jeopolitik gcnn zirvesine ulaşıştır. Bu ağlada odern Rus dış politikası da yukarıda tasvir edilen stratejik -zihinsel arka planın ir rndr. Bozguna uğraış Sovyetler Birliği nin ardından 1990 lardan itiaren uygulanan yeni kilik konseptal anlada yeni ir olgu oluş, stratejik anlada ise sreklilik arz etiştir arası kendi Monroe Doktrinini inşa eden Rusya, özellikle Priakov un Dışişleri Bakanlığı ile irlikte Avrasyacı ekoln etkisiyle Yakın Çevresinde yeni ir jeopolitik ağ inşa eteye aşlaış, Putin in Devlet Başkanlığına seçilesiyle savunacı statden karşı atak statsne geçiştir. Bu ağlada Devlet Başkanı Putin in Mnih Gvenlik Konferans ında yaptığı 10 Şuat 2007 tarihli konuşa oldukça önelidir yılında ortaya çıkan Grcistan krizi Rus dış politikasının jeopolitik stnlğ ile sona eriş ve aynı yılda genişleyen ali kriz doğal kaynaklarını stratejik ir enstran olarak kullanaya aşlayan Rusya ya yeni jeostratejik fırsatlar sunuştur Rus askeri doktrini NATO nun doğu genişleesini ve Rusya sınırlarına dayanasını açık ir gvenlik riski olarak değerlendiriştir de kaul edilen yeni dış politika konsepti ise yeni uluslararası siste, gç dengesi ve eşit haklar kavraları zerinde şekilleniştir. Diğer dikkat çekici nokta ise daha önceleri Batı nın yaygın olarak kullandığı insani dahale kavraının Rus dış politika literatrne giresi ve stratejik araç olarak görlesidir. Kırı ın ilhak edilesi srecinde Rusya u kavraı sout stratejik araç olarak kullanıştır. 16 Mart 2014 de Kırı ın referandula Rusya Federasyonu na katılası ve teakien 18 Mart 2014 de Krelin de ilhak anlaşasının izalanası Rus jeopolitiğinin geri dönş olarak karakterize edilektedir. İza töreninde Devlet Başkanı Putin in yaptığı konuşa ise dış politikada stratejik sreklilik ve idea ağlaında yeni ir dönei aşlatıştır. Putin Doktrini stratejik sreklilik, jeopolitik hafıza ve ideanın etkileşiini ihtiva eden ir çerçeve inşa etiştir. Anahtar Kelieler: Dış Politika Konsepti, Jeopolitik Hafıza, Putin Doktrini, Rus İdeası, Stratejik Sreklilik, Yakın Çevre Kavraı 7

8 Astract 8 The ain fraework of Russian foreign policy has taken shape around strategic continuity, geopolitical eory, and governance. Despite the fact that conceptual changes eerge, continuity, eory, and ideas are coon to the foreign policy ehavior of the State of Kiev, the Principality of Moscow, the Tsardo of Russia, the Soviet Union, and the Russian Federation. This coon fraework coprises the identity of Russian foreign policy, as well as prepares a constructive ground for geopolitical and geostrategic changes and transforations. The coination of conjunctural and strategic threats, cultural defiance, and econoic opportunities has not only deterined the patterns of ehavior of Russian foreign policy, ut also prooted the localization/regionalization of Russian identity and idea. In the 19th Century following the Congress of Vienna and in the 20th Century following the World War II, the identity and idea in question have gone further than the local/regional level and even gained a gloal character. A ere realistic/realpolitik perspective is insufficient to analyze and descrie Russian foreign policy. It includes a constructive perspective in ters of identity ehaviors and geopolitical factors. The relation etween geography and culture has shaped Russian geopolitics. Russian geopolitics has constructed an idea that also includes cultural and political strategic continuity. Russia, having estalished a strong ond etween idea and strategy, thus could have clied nearly to the top of the gloal hierarchy two ties and reached the peak of its geopolitical power. In this context, odern Russian foreign policy is a product of the aove descried strategic-intellectual ackground. The new identity ipleented since the 1990s following the defeated Soviet Union has conceptually ecoe a new fact and strategically provided continuity. Russia, having constructed its own Monroe Doctrine etween , started uilding a new geopolitical network aong its Neighours in particular y the influence of the pro-eurasian school with Priakov appointed as the Minister of Foreign Affairs and shifted fro defender to counter attack status with the election of Putin as the President. In this context, the speech given y President Putin in the Munich Security Conference on Feruary 10, 2007 is crucial. The geopolitical superiority of Russia ceased with the crisis of Georgia that eerged in 2008 and the financial crisis that expanded within the sae year provided new geostrategic opportunities for Russia, which started using her natural resources as a strategic instruent. The 2010 Russian ilitary doctrine assessed the eastound expansion of NATO and its pressure on Russian territory

9 as an ovious security threat. The new foreign policy concept accepted in 2013 has taken shape ased on the concepts of a new international syste, alance of power, and equal rights. The striking point is the incorporation of the concept of huanitarian intervention, used widely y the West efore, into Russian foreign policy literature and this eing seen as a strategic tool. During the process of the annexation of Criea, Russia used this concept as a concrete strategic tool. Criea ecoing part of the Russian Federation y referendu on March 16, 2014 and the susequent signing of the annexation agreeent at Krelin on March 18, 2014, are characterized as the return of Russian geopolitics. The speech given y President Putin at the signing cereony has initiated a new era in ters of continuity and idea in foreign policy. The Putin Doctrine has uilt a fraework including the interaction of strategic continuity, geopolitical eory, and ideas. 9 Key Words: The Concept of Foreign Policy, Geopolitical Meory, Putin Doctrine, Russian Idea, Strategic Continuity, the Concept of Near Aroad

10 Giriş Coğrafya, devlet organizasının t gelişi srecinde teel ir organ işlevi görektedir. Ekonoik, kltrel ve siyasi nfus genişledikçe lkelerin jeopolitik arzusu artaktadır. Modern uluslararası ilişkilerde coğrafya devletin dış politika faaliyetini elirleyen teel etken olaya deva etektedir. Coğrafya, siyaset zerinde etki kurakta, yönlendirekte ve u ağlada devletler açısından stratejik aaç olarak görlektedir. 10 Byk devletlerin coğrafi konuları ve coğrafyanın onlara sunduğu fırsat ve eydan okualar devletlerarası cadelelerin ve rekaetlerin yönn tayin etektedir. Coğrafya, iddialı devlet geleneğine, istikrarlı ekonoik gce ve askın kltre sahip devletler açısından ir fırsat olarak görlektedir. Kiliksel unalı yaşayan, uzun sre devletsiz kalan ve sonuçta askın ir kltr oluşturaayan devletler açısından ise coğrafya ir eydan okua ve gvenlik tehdidini (geopolitical challenges) eraerinde getirektedir. Jeopolitik devlete coğrafi ir perspektif (geopolitical view) sunaktadır. Bu ağlada coğrafya devletler açısından pozisyon elirleyici ve yönlendirici ir niteliği ihtiva etektedir. Rusya, Baltık sahillerinden Pasifik e kadar geniş ir coğrafyayı kapsayan jeopolitik çekli ir kara devletidir. XIII. Yzyılda Moğol istilalarına aruz kalan hâlihazırdaki Rus coğrafyası uzun sre kendine geleeiştir. XV. Yzyıla doğru III. İvan ın inşa eteye aşladığı yeni devlet XVI. Yzyılda torunu IV. İvan döneinde coğrafi yklğn öneli ir şekilde artırış ve yeni Rus devleti gesel kara gc (regional land power) olarak eydana çıkıştır. Byk Petro nun (Deli Petro) sıcak denizlere ine stratejisi ile eraer Rusya nın gesel kara gcnden kresel kara gcne (land-geopolitics) geçiş sreci yeni ir stratejik teel ve jeopolitik oyut kazanıştır. Böylece, Rusya kara hâkiiyetini deniz gc (sea power) ile destekleeye çalışıştır. 1 Petro döneli ile irlikte Rus deniz stratejisinin teel hedefi Baltık gesi ve Karadeniz oluştur. Rus yayılacılığı çoğu zaan tegalliane içide gelişiştir. Petro nun jeostratejik hedef (geostrategic destination) olarak seçtiği geler ve lkeler Rus İparatorluğu nun ve devlet organizasının yaşa alanlarını oluşturuşlardır. Rusya nın Baltık, Doğu Avrupa, Karadeniz, Hazar ve Orta Asya coğrafi gelerinde sağladığı jeopolitik stnlk kltrel ve iktisadi faktörlerle destekleniş ve u coğrafyalar XVIII. Yzyıldan aşlayarak Rus siyasi periferileri haline gelişlerdir. XIX. Yzyılın sonuna doğru Rusya ve Britanya iparatorlukları Avrasya ana karasını ele geçire cadelesine aşlaışlardır. Söz konusu jeopolitik cadele Byk Oyun (The Great Gae) şeklinde isilendiriliştir. 1 Sea power - Land power kavraları için kz. David Blagden, Jack Levy, Willia Thopson, Sea Powers, Continental Powers, and Balancing Theory, İnternational Security, Vol. 36, No. 2 (Fall 2011), s

11 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Çarlık Rusya nın yerini alan Sovyetler Birliği coğrafi genişleesini ideolojik enstranlar vasıtasıyla hayata geçiriştir. He Çarlık Rusya sı he de Sovyetler Birliği yaşa alanlarını coğrafi fetihler zerinden şekillendirekteydiler. Orta Asya ve Kara Avrupa sı Rusya nın kara gc olarak evcudiyeti için ne kadar öneliydiyse, Karadeniz in ve Boğazların konuu Rus deniz gcnn elirleyici jeopolitik denkleini teşkil etekteydi. Sovyetler in azai gcne ulaştığı ve Orta Doğu da öneli ir aktör olduğu dönede ( ) Rus deniz trafiği Akdeniz de de kendini göstereye aşlaıştır. Söz konusu trafik askeri sler ve rejiler aracılığıyla Rus jeopolitiğinin Akdeniz de kresel ir aktör olasını sağlaıştır. Ancak Soğuk Savaş oyunca ABD ile yrtlen aansız askeri, siyasi, ekonoik ve psikolojik cadele hantal Sovyet ekonoisinin çökş ile son uluş, Sovyetler Birliği jeopolitik gerilee ile kendi yaşa alanına dönştr da gerçekleştirilen Afganistan dahalesi ile irlikte, Rusya 1905 Japon -Rus Savaşı ndan sonraki ilk jeopolitik yenilgisini alıştır. Son Sovyet Başkanı Mikhail Goraçov un 1980 lerin aşında gerçekleştireye çalıştığı glasnost ve perestroyka adıları reteeyen Sovyet ekonoisini kurtaraya yeteiştir da Berlin Duvarının yıkılası Rusya yı Avrupa gç dengesinin kenarına itiş ve 1991 yılında Sovyetler Birliği nin dağılası ile irlikte Rus jeopolitiği yaşa alanını kayetiştir. Doğu Avrupa, Karadeniz, Hazar ve Orta Asya daki jeopolitik stnlğn yitiren Rusya, coğrafi ir eydan okuayla karşı karşıya kalıştır. Rusya Federasyonu Devlet Başkanı Vladiir Putin Sovyetler in dağılasını XX. Yzyılın en yk jeopolitik felaketi olarak karakterize etiştir I. Rusya, Sovyetler Birliği nin parçalanası ile irlikte Soğuk Savaşın ilk yıllarında Avrasya satranç tahtasında stratejik kareleri ve taşlarının çoğunu kayetiş de olsa öneli jeostratejik oyuncu olaya deva etiştir. 3 Devletler, kendi dış politika veya jeostratejik derinliklerini jeopolitiğe yansıtalıdır. Onlar unu yapak için aşarısız olduğunda, devletin siyasi aşarısı ve hatta politik hayatta kala riski vardır. 4 Bu ağlada coğrafyanın sunduğu eydan okua ve fırsatlarla irlikte Rusya, gnzde Avrasya kara gc (Eurasian land power) olarak Avrupa ve uluslararası gç dengesinin öneli ir aktördr. 5 IV. İvan döneinden aşlayan ve Petro ile irlikte soutlaşan jeopolitik hedefler coğrafi konu ve teritoryal saptaalar perspektifinden gelişi gös- 2 Poslaniya Federalnou Soraniyu Rusya Devlet Başkanı resi we sitesi, (Erişii Tarihi: ) 3 Zigniew Brzezinski, Byk Satranç Tahtası, İnkılap Kitaevi, İstanul, 1997, s. 69, İngilizcesi için kz. The Grand Chessoard, Basic Books, New York, 1997, (Erişi Tarihi: ), Rusçası için kz. Zignev Bjezinskiy, Velikaya Shaxatnaya Doska, İzdatelstvo Mejdunarodnie Otnoshenii, Moskova, Jaku Grygiel, Great Powers and Geopolitical Change, The John Hopkins University Press, Baltiore, 2006, s Avrupa kıtası jeopolitik Avrasya nın ir parçası olup, Avrasya nın ir yarıadası pozisyonundadır.

12 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi terektedir. Ilık su lianların erişi Rus jeopolitiğinin gnze kadar sregelen teel sorunsallarından irini teşkil etektedir. Fakat gnz Rus dış politikasını salt reel - politik arganlar ve/veya coğrafya ile izah etek kn değildir. Rus dış politikası jeopolitik çerçeve ve u ağlada inşacı ir paraetre taşıaktadır. Kltr, coğrafya ve dış politikanın iç içe geçesi (interwine) gerçeğinin tespit edilesi Rus dış politikasını anlaayı kn kılaktadır. Mevzu ahis iç içe geçe olgusu Rus stratejik srekliliğini, jeopolitik hafıza ve ideasının teellerini teşkil etektedir. 12 Soğuk Savaş sonrası Rus dış politikasına yön veren konseptler, doktrinler ve (Konsepchii Vneshney Politiki Rossiyskoy Federatsii) ulusal gvenlik elgeleri (Strategii Natsionalnoy Bezopasnosti Rossiyskoy Federatsii) yukarıda ahsedilen jeopolitik kaygı ve hafızanın rndr. Stratejik öngör ve jeopolitik hafıza çerçevesinde hazırlanan ve uygulaaya konulan konsept ve doktrinler Rus dış politikasının teel karakteristik özelliklerini anlaak akıından önelidir. Bu çalışada Rus dış politikasının teel konseptleri ve doktrinleri stratejik - zihinsel sreklilik, jeopolitik hafıza ve idea kavraları perspektifinden inceleniştir. Çalışanın ana sorunsalını 12 Şuat 2013 tarihinde kaul edilen son Rus Dış Politika Konseptinin ve Kırı ın Rusya tarafından ilhakı sonrası eydana çıkan Putin Doktrininin proaktif, inşacı ve realist yönnn analiz edilesi teşkil etektedir. Rusya nın uluslararası sistedeki jeopolitik ve jeostratejik pozisyonu, yeni gç dengesi kavraı çerçevesinde tasvir ve tahlil ediliştir. Bu ağlada coğrafya ve kltr ilişkisinin ortaya çıkardığı jeopolitik hafıza kavraı çalışanın karakterine yön verektedir. Rusya yı yeniden kresel aktör haline getireye çalışan Rusya Devlet Başkanı Vladiir Putin in enisediği dış politika ideası ve uyguladığı stratejinin nasıl ir uluslararası siste ortaya çıkaracağı öne arz etektedir. Bu ağlada Rus stratejisinin enstranlarının ve arganlarının neleri kapsadığı sorunsalı çalışada zerinde durulan ir aşka husustur.

13 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor JEOPOLİTİKA TEMELLİ RUS İDEASI.BÖLÜMI 13 I. Jeopolitika Teelli Rus İdeası Kavrasal Çerçeve: Jeopolitika ve Dış Politika İlişkisi Çar Petro nun Deniz Stratejisi; Rusya nın Bgesel Avrasya Kara Gcnden Avrupa Deniz Gcne Dönşesi Rus İdeasının Fikri Teellerini Ortaya Çıkaran Siyasal Akılar: Jeopolitik Dilea: Slavofiller ve Zapadnikler Avrasya da Çarlık Rusya sı ve Victoria Britanya sı Arasındaki Gç Mcadelesi; Kara Gc (Shushi) Deniz Gcne Karşı Modern Rus jeopolitiğine yön veren teel akı- Avrasyacılık (Evraziystvo)

14 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi Jeopolitika Teelli Rus İdeası 14 I. Rus ideası ve tarihi lengistik paradiga çerçevesinde gelişiş ve söz konusu gelişi tarihin her dönei için geçerli ir anlayış oluştur. Aynı dil, t döneler için geçerli olan aynı paradiga Rus ideasını kavraaya yardıcı olaktadır. Kiev Rus devleti veya Byk Petro Rusya sının, Sovyetler Birliği ya da Rusya Federasyonu toplularının ize sunduğu anlalar farklıdır, aa lengistik teel aynıdır. 6 Rus ideası (Russkaya İdeya) teorik teellerini Rusların Moskova Prensliği önderliğinde irleşe srecinden alıştır. Rus ideası coğrafyasının genişliğinden ve çeşitliliğinden (russkaya dusha) ilha alıştır. Rus tarihinde eş farklı döne Rus ideasının gelişiine yön veriştir: Kiev Rus devleti (IX. Yzyıl) Tatar- Moğol istilası dönei (XIII - XIV. Yzyıl) Moskova Prensliği nin (Üçnc Roa) gçlenesi (XV Yzyıl) ve Rusların irleşe dönei (XVI. Yzyıl) Avrupalılaşan Rusya - Çar Petro Dönei (XVII. Yzyıl) ve Sovyet (konist) Rusya dönei. Farklı perspektifler ihtiva eden u döneler Rus ideasının yapısını gözler önne serektedir. Petro nun reforlarına karşı Rus halkı Puşkin i ve Tolstoy u çıkartıştır. He Puşkin, he de Tolstoy ve Dostoyevski Rus ideasını (ne Batılı ne Doğulu - özgn Rusya) terenn eden ideologlardır. Rus Rönesans ı XIX. Yzyılda en yksek erteesine ulaşıştır. Kendine özg kiliği ile Rusya ne Batılaşış, ne de Doğulaşıştır. Ortodoks teayl ise Rus Rönesans ında elirleyici ir rol oynaıştır. 7 Rus ideası ve dnya görş Rus jeopolitiğinin getirdiği fırsat ve eydan okualar çerçevesinde şekilleniştir. Petro döneinde yzn Batı ya çeviren Rusya, Çariçe Byk Katerina ile ir Avrupa gc olarak konuunu gçlendiriştir. XIX. Yzyıldaki ittifaklar ve jeostratejik cadeleler Rusya yı eski jeopolitik kodlarına geri götrştr de Napolyon orduları Moskova zerine geldikleri zaan Ruslar asıl tehlikenin Doğu dan değil Batı dan oluştuğunu anlaışlardır. Napolyon ordularının Avrasya iç kesilerinde Rus ordularına tarihin akışını değiştiren ağluiyeti ve 1853 Kırı Savaşı Rusya ya Avrasya kara gcnn öneinin yeniden hatırlatıştır Kırı savaşında neredeyse t Avrupa Rusya ya karşı irleşişti. 8 Rusya nın Karadeniz ve Baltık ı Rus gne dönştresi ve öylece Akdeniz ve Atlas okyanusuna çıkası Avrupa açısından jeopolitik anlada kaul edileez ir duru oluştur. Rus yazar Nikolay Starikov un da vurguladığı gii Rusya -ir kara gcdr. (derjava Suhoputnaya) Rusya nın esas jeopolitik rakipleri deniz gçleri, (derjavi Morya) ttefikleri ise kara gçleridir. Bu ağlada ir kara gc olan Çin, Rusya nın doğal ttefikidir de iki kara gç olan Alanya ve Rusya yı çatıştıran deniz gçleri şidi de Çin ve Rusya yı çatıştırak isteektedirler. Deniz gçlerinin (Anglosaksonlar) attığı her adıa jeopolitik arganlar perspektifinden akak gereklidir. Bu çerçevede tarih ve jeopolitik ilgisi lkelerin daha doğru kararlar alasına zein hazırlayacaktır. 9 6 Rus ideasının ve jeopolitiğinin sosyo-tarihsel gelişi sreci için kz. Aleksandr Dugin, Geopolitika Rossii, Akadeicheskiy Proekt; Gaudeaus, Moskova, 2012, s Rus ideyasının gelişiini anlatan eser için kz. Nikolay Aleksandrovic Berdyayev, Russkaya İdeya, Seriya Russkaya Klasika, Moskova, 2007, s. 1-3 ayrıca kz. Nikolay Aleksandrovic Berdyayev, Saopoznanie. Russkaya İdeya, Ekso, Moskova, Nartov, Geopolitika, Moskova, Yuniti, 1999, s Nikolay Starikov, Geopolitika- Kak eto Delayetsa?, İzdatelstvo Piter, Sankt Petersurg, 2014, s

15 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Rus jeopolitiği, Rus ideasının kodlarını elirleiş ve u ağlada dşnce haritasını çiziştir. XVIII. - XIX. Yzyıllarda Slavofiller in Zapadnikler in siyasi tahayylleri ve XX. Yzyılın aşlarında Slavofil dşncenin devaı olan Avrasyacı fikir sisteinin ortaya çıkası Rus jeopolitiğinin oluşturduğu perspektifin sonucudur Eki Devrii ve 1922 de SSCB nin kurulası ile Rus ideasının coğrafyadan ve geçişten kopuşuna neden olaaıştır. Sovyet jeopolitiği Avrasyacı tezlerden etkileneye deva etiştir. 10 Sovyet jeopolitiği Avrasyacı ideanın kılık değiştiriş ir forasyonu olarak ortaya çıkıştır de izalanan Brest - Litovsk Anlaşası Rusya yı yk devlet yapan özellikleri elinden alıştır. Bolşevikler, görntde ağısız devlet aa gerçekte Alanya nın uyduları haline gelen Polonya yı, Baltık Devletleri ni, Ukrayna yı, Finlandiya yı ve Kafkasya yı tesli etişlerdir. 11 Rusya eski iparatorluk topraklarının çte irinden fazlasını, tarı topraklarının çte irini, deir ve kör endstrisinin de %80 ni kayetiştir. Bu duru Alan jeopolitiği açısından zafer anlaına gelse de, Bolşeviklerin lideri Lenin için anlaşa geçici ir tedir niteliği taşııştır yılları arasında sren Sivil Savaş (Grajdanskaya Voyna) Rusya nın orta çekli Avrupa ve/veya Asya gc olarak ı yahut farklı ir odel eniseyerek kara gc teelinde kresel gç olacağını tayin eden ir sreç aşlatıştır. Thalastokrasinin - deniz gcnn( rule of the sea) hegeonyasına karşı kara gc olarak Alanya ile ittifakı öngören Bolşeviklerin sivil savaştan galip çıkası SSCB nin Avrasya kara gc olarak uluslararası sistedeki yerini pekiştiriştir. Harita 1. Avrasya nın Jeopolitik ve Jeostratejik Önei: Heartland Teorisi 15 I. 10 Modern Avrasyacı dşnr Lev Guilyev in forle ettiği yeni fikir sistei erken Avrasyacı ideadan felsefi anlada farklı olaıştır. 11 Antony Best, Jussi Hanhiaki ve diğerleri, 20.Yzyılın Uluslararası Tarihi, Ankara, Siyasal Kitaevi, 2012, s Iid., s. 43

16 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi Stalin in uyguladığı ulusal politikalar Avrasyacılığın ir aşka forasyonu olarak ortaya çıkıştır. Zaanla Stalin ve diğer Bolşevikler Çarlık dönei uygulanan erkezcil yönelili politika ve Rusya nın idari irliğini gçlendire stratejisini eniseişlerdir. Bolşevikler taaen yeni ir ideolojik yapı çerçevesinde - proleter enternasyonalizi, t halkların eşitliği ve t uluslardan olan proletaryanın sınıf dayanışası - hareket etişlerdir. Fakat jeopolitik arganlar öznde aynı kalıştır. Bolşevikler Eski Rus İparatorluğu topraklarını jeopolitik çekirdeğin (heartland) etrafında ir araya getirişlerdir I. A) Kavrasal Çerçeve: Jeopolitika ve Dış Politika İlişkisi Coğrafyanın uluslararası ilişkiler zerinde yk etkisi vardır. Jeopolitika en asit tanılaayla coğrafyanın uluslararası siyaset ve dış politika zerindeki etkisini açıklayan ana kavradır. XIX. Yzyılın sonlarına doğru İsveçli siyaset ilici Rudolf Kjellen ( ) tarafından kullanılaya aşlayan jeopolitik kavraı yklenen anlaa ve kullanı özelliklerine ağlı olarak yerlere ve zaana göre değişi gösteriştir. 14 Jeopolitik, kavraın ortaya çıkışından çok önce uygulanaya aşlaıştır. Antikçağ dan u yana, fatihler ve iparatorluklar kuranlar, ele geçirek ya da kendilerine ağlaak aacıyla içinde yaşadıkları ortaın fiziki ve insani kaynaklarından yararlanışlardır. 15 Kreselleşe çağında karşılıklı ağılılığın artası, siyasi ve ekonoik ilişkilerin yoğunlaşası ve iletişi ağlarının hızlı ir şekilde yesi jeopolitiğin de karakterini değiştiriştir. Bu ağlada kresel ve yerel arasındaki ilişki jeopolitiğin kapsaını genişletiş ve dönştrştr. Tarihsel perspektiften akıldığında jeopolitik çalışalarının geleneksel konusu devlet oluştur. Kreselleşe ile irlikte uluslararası örgtler, çok uluslu şirketler, ulus st yapılanalar ve sivil toplu örgtleri öneli siyasal aktörler haline gelişlerdir. Böylece jeopolitik çalışalarının oyutu da değişiştir. Jeoekonoi, jeokltr, jeoetnisite, jeo- ilişi gii yeni kavralar uluslararası ilişkiler ve siyaset iliinin tetkik alanına dâhil ediliştir. Gnz itiariyle jeopolitiğin sorunsalı sadece ekâna dayalı gelişi göstereektedir. XXI. Yzyılda jeopolitik kilik ve aidiyet kavralarını da ihtiva eden çok oyutlu ir nitelik kazanıştır. Rusya nın Kırı ı ilhakında dayandığı teel savın etnik Rusları koruak ve/veya Alanya nın Orta Avrupa zerindeki kltrel hak iddiaları örneğinde olduğu gii kilik ve aidiyet ağı faktör coğrafi ekânın stratejik önei ile doğru orantılıdır. Jeopolitikanın teel arganı sınırların devletin yesine ve gçlenesine yön veren çevresel organ olduğu ve devlet organizasının t dönşlerinde rol alası şeklindedir. 16 Alan siyasi coğrafyacı Friedrich Ratzel e göre topluların kltr geliştikçe devletler doğal ir ye yaşaaktadırlar. Byyen devletler toprak ilhakları ve irleşeleri nden oluşan ir sistede siyasal olarak değerli konulara ykselektedirler Dugin, op.cit., s Alexandre Defay, Jeopolitik, Ankara, Dost Yayınları, Kltr Kitaplığı, 2005, s Iid., s Colin Flint, Peter Taylor, Siyasi Coğrafya, Noel Yayınları, 2014, s. 2-12, 17 Iid., s. 2-3

17 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Diğer taraftan, devletlerin gçleri arasındaki konu ir devlet için proleli pozisyonuna eşittir. Çnk koşuları ile ir ittifak oluşturduğundan srekli ir ortak saldırı tehlikesi vardır. Örneğin, Fransa nın Rusya, Alanya nın Japonya ile dnya zerinde ittifak ilişkisinde olası, siyasi ağlantıların daa tahtasını oluşturaktadır lerden sonra kavrasallaşan jeopolitik, Alanya ve Britanya iparatorluklarının uluslararası ilişkilerini tanılaak için kullanılıştır. Niteki Alan siyaset ilici ve coğrafyacılar jeopolitiğin karakterini tetkik eden araştıralar yapışlardır de Alanya nın teretoryal irleşesi Avrupa gç dengesi ve uluslararası siste açısından elirleyici oluştur. Britanya, Fransa ve Rusya iparatorlukları o zaana kadar kresel ve gesel gç cadelesi halinde oluşlardır. Alanya ise coğrafi parçalana nedeniyle gç dengesinde yer alaaıştır. Alanya nın 1871 de irleşesi ve coğrafi tnlk elde etesi onun doğal sınırlarının aslında neresi olduğu tartışalarını eraerinde getiriştir. Bu sınırları elirlee isteği Alan politikacılarının, siyaset ilici ve coğrafyacılarının jeopolitiği ir araç olarak forle eteleri ile neticeleniştir de İngiliz siyasetçi ve coğrafyacı Sir Halford Mackinder ortaya koyduğu dnyanın kali (heartland) teorisi 19 deiryollarının etkin olarak kullanıldığı dönede kara gcnn öneinin artasını ihtiva etiştir. Mackinder deniz kuvvetleriyle ulaşıa kapalı olan, Siirya nın erkezini ve Orta Asya dağlarının kuzeyini içeren ve eksen ge (pivot area) olarak tanıladığı Avrasya nın tn doğal gç alanı olarak gösteriştir. 20 Böylece, XVI. Yzyıldan aşlayan deniz gc hegeonyası yerini karasal hâkiiyet cadelesine ırakıştır. Dnyanın kali - Avrasya Dnya Adası 21 (World Island) için kilit ir konudadır. Mackinder in tanıladığı coğrafi ge ile Rus jeopolitiği özdeştir. 22 Rusya ve Alanya nın kara gcn sınırlandırayı ve olası Alan - Rus ittifakını önleeyi hedefleyen Mackinder in jeopolitik açılıı u disiplinin gelişii açısından öne taşııştır. XIX. Yzyılın sonlarından 1907 ye kadar deva eden Britanya - Rusya jeopolitik eksen cadelesini (ir aşka tanılaayla (eski Byk Oyun) u ağlada değerlendirek kndr. Sovyet jeopolitiği de aynı stratejik hatta aşarı kazanarak kresel stnlk kazanıştır. İosif Stalin in ( ) yayılacı politikaları Avrasya ana karasında Sovyet kara hâkiiyetini sağlaıştır. Avrasya gnzde de kresel jeopolitik faaliyetlerin yaşandığı ana gedir. Avrasya he enerji kaynakları açısından, he de stratejik konuuyla dnyanın kalidir. Bin yıldan eri dnya eselleri Avrasyalı gçlerle, gesel gç için iririyle cadele eden ve kresel gce erişeye çalışan aktörler tarafından elirleniştir I. 18 Nicholas Spykan, Dış Politika ve Coğrafya, Uluslararası İlişkilerde Anahtar Metinler, Ed. Esra Diri, Uluslararası İlişkiler Ktphanesi, İstanul, 2013, s Harold Mackinder, The Geopolitical Pivot of History The Geographical Journal, Vol. 23, No. 4, April 1904, s Flint, op.cit., s Mackinder in dnya adası olarak nitelendirdiği alanlar Asya, Avrupa ve Afrika dır. 22 Aleksandr Dugin, Osnovi Geopolitiki, Moskova, 1997, s Brezinski, op.cit., s. 51

18 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 18 I. B) Çar Petro nun Deniz Stratejisi; Rusya nın Bgesel Avrasya Kara Gcnden Avrupa Deniz Gcne Dönşesi Çar Petro ya 24 kadar Rus ideası kara hâkiiyeti zerinden kendini gösteriştir. Moskova prensliği Avrasya ana karasında teşekkl uluş ve genişleiştir. Kara gc olarak ortaya çıkan Moskova prensliği, Petro nun Rusya yı deniz gc yapa arzusu ile gerçek ir iparatorluk oluştur. Petro ya kadar diğer Rus çarları da denize erişek ve Avrupa ya çıkış için çalışıştır. Petro yu yk ir stratejist yapan esele onun jeopolitiği devlet dzeyine çıkartasıdır. 25 Pek çok yaancı danışandan yardı gören ve atıdakilerin ilgi ve ecerisinden yk çde yararlanaya istekli olan Petro, nasıl ir çaayla ataklıklar içinden St. Petersurg u yaratışsa, aynı çalışkanlıkla çok yk ir ordu ve donana kuruştur. 26 Çar I. (Byk) Petro (Пётр Алексеeвич Романов-Pyetr Alekseyeviç Roanov) ( ) Rus jeopolitik yayılacılığını aşlatıştır. Karadeniz e ve Baltıklara çıkış elde etiştir. Kuzeyde İsveç zerinde galee kazanıştır. Rus-Osanlı savaşları neticesinde Rusya Karadeniz de jeopolitik ve jeostratejik aktör oluştur. Rusya Avrupa gç dengesinde yerini alış ve gesel kara gcnden deniz gcne (sea power) dönşştr. Petro seleflerinden farklı olarak coğrafyayı Rus devlet ideasının teel aracı haline getiriştir. Selefleri XVI yzyıldan itiaren sadece Hazar Denizi nin kuzeyinde ve Kuzey Kutu nda ulunan Beyaz Deniz e (Beloe More) çıkış elde etişlerdir. Hazar denizinin kuzeyini (şidiki Astrahan) elinde tutan Ruslar, diğer sahillere henz ulaşaaışlardır. Bu ağlada Petro nun gçl ir donana oluşturarak Baltık ve özellikle Karadeniz istikaetindeki jeopolitik hedefleri Rus devletinin varoluşu açısından öne taşııştır. Petro kuzeyde İsveçlileri ağlup ederek Rusya yı Baltık lkesi yapıştır da İsveçliler zerinde kazanılan zafer uluslararası gç dengesini alt st etiştir. Rusya Karadeniz de Osanlı İparatorluğu ile jeopolitik cadele içine giriş ve Osanlıların zayıf dşesinden istifade eden Petro, 1695 den itiaren Rusya yı Karadeniz lkesi haline getiren ir pozisyon kazanıştır. Kırı ın Rus etki alanına giresi ile Rusya Karadeniz de jeopolitik anlada deniz gc oluştur. Karadeniz de jeostratejik oyuncu olan Rusya, Balkanlarda ve Kafkaslarda ve daha sonra Orta Asya ve Yakın Doğu da teritoryal kazanılar vasıtasıyla iparatorluk sınırlarını genişletiştir. 24 Sezar dan gelen Çar keliesi Rus İparatoru anlaını taşıaktadır. 25 Starikov, op.cit., s Paul Kennedy, Byk Gçlerin Ykseliş ve Çökşleri, XIII. Bası, İstanul, Trkiye İş Bankası Kltr Yayınları, 2013, s. 145

19 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Çar Petro ile irlikte Rusya ekonoik dinaize kavuşuş, disiplinli deniz gc oluşturuş, coğrafyaya dayalı karasal askeri örgtlene oluşturuş ve en önelisi kltrel gven elde etiştir. Rusların Byk diye niteledikleri Çar Petro o zaana kadar Avrasya gesel kara gc olan Rusya yı Avrupa jeopolitiğine dâhil etiştir. Petro nun jeopolitik ve stratejik derinliğini yaklaşık ir asır sonra Çariçe Byk Katerina taalaıştır. 27 Çariçe Katerina ( ) yk ir gç olarak Rusya nın duruunu pekiştiriş, stratejik ir ge olan Kırı ı kazanış ve öylece Karadeniz e erişiş, Polonya nın (Reç Pospolitsa) parçalanasından sonra Litvanya yı ve şidiki Belarus u Rus İparatorluğu na ağlaış ve Dinyeper gesindeki çok geniş toprakları elde etiştir. Petro döneinden aşlayan yeni jeopolitik pozisyon Çariçe Katerina dönei ile irlikte yeni oyutlara ulaşış ve iki öneli lian Petersurg ve Odessa Avrupa ya açılan stratejik ir pencere oluştur. 28 Çariçe Byk Katerina (Екатерина-Ekaterina Velikaya) ( ) döneinde Kırı ele geçiriliş, Polonya ve Litvanya topraklarının öneli kısı, şidiki Ukrayna, Alaska yarıadasının taaı Rus İparatorluğu na katılıştır. Doğu Grcistan ı Rus hiayesine alıştır. Dış politika ilkesi: Daha zayıf olan tarafın yanında yer ala ikânına sahip olak için tn hanedanlarla dost olak gerekektedir. Kisenin kuyruğunda srkleneek için kendinize her zaan serest ir el tein etelisiniz. Böylece, Petro ya kadar Avrasya nın iç kesilerinde kara gc olan Rusya, XVII. Yzyıldan itiaren gçl ir donana ile denizlerde de jeopolitik stnlk kazanaya aşlaıştır. Bu sreç Avrupa gç dengesini köknden değiştiriştir. Bu ağlada kara gc olan ir devletin deniz gcne dönşesi gç dengesini sarsan jeopolitik ir aşaadır. Ne Moğol iparatorluğu ne de diğer Avrasyalı gçler kara gcn deniz gcne dönştre hedefini eniseeişlerdir. Petro nun iras ıraktığı coğrafi strateji derinlik haleflerince aaç olarak deva ettiriliştir. Rus ideası jeopolitik araçlarını dönesel olarak değiştirse de, coğrafyanın fırsatlarını ve eydan okualarını dikkate alak ecuriyetinde kalıştır. Diğer taraftan, jeopolitik hedeflerin sadece askeri aşarılarla değil, kltrel, ideolojik ve stratejik otivasyonlar vasıtasıyla hayata geçeile zarureti eydana çıkıştır. 19 I. 27 Anthony Courtney, The Background of Russian Sea Power, Royal Institute of International Affairs, Vol. 30, No. 1, January 1954, s Kolosov, Mironenko, Geopolitika i Politicheskaya Geografiya, Aspekt Press, Moskova, 2001, s

20 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi C) Rus İdeasının Fikri Teellerini Ortaya Çıkaran Siyasal Akılar: Jeopolitik Dilea: Slavofiller ve Zapadnikler 20 I. Petro ve Katerine iras ıraktığı jeopolitik çıkarlar teelinde XIX. Yzyıla doğru Rusya da yeni felsefi - siyasi dşnceler ortaya çıkaya aşlaıştır Fransız Devrii Rus intellegentsiyası zerinde ciddi ir etki ırakıştır. Fakat akainde yaşanan 1812 Fransız - Rus savaşı ve daha sonraları Kırı savaşı Rus siyasi hayatında Batıcılar (Zapadnik) 29 - Slavcıların (Slavyanofili) kutuplaşasını eydana getiriştir lardan itiaren Slavofiller Batı karşıtı tutu eniseişlerdir. 31 Bu döneden aşlayarak Rus intellegentsiyası fikren Moskova (Slavofiller) ve Petersurg (Zapadnikler) coğrafi erkezlerine ayrılıştır. Zapadnikler Rusya nın Petro dan sonra Avrupa nın kltrel ve siyasi ir parçası olduğunu ve dolayısıyla Avrupa sisteine entegrasyonun esas hedef olası gerektiğini ifade etekteydiler. Slavofiller ise Rusya nın kendine özg gelişi odeli olduğunu ve u gelişi odelinin Avrupa ile entegrasyonu öngörediği konusunda ısrarlı ir tutu sergileekteydiler. Slavofillere göre, Rus ideası ireycilik esasına değil, kolektif hayata, Ortodoksluk ve kolektif irlikteliğe daha fazla uygun karakter taşıaktaydı. 32 Talo 1. Rusya nın Jeopolitik Kodları Rus ideasına yön veren siyasal akılar Slavofiller (Slavcılar) Zapadnikler (Atlantikçiler) Avrasyacılar (Evraziychi) Teel Dşnrler Hoyakov, Aksakovi, Kireevskiy, Dali Çaadaev, Granovskiy, Belinskiy, Gertsen, Turgenyev Truetskoy, Savitskiy, Danilevskiy, Guilev, Panarin, Dugin, Erasov Doinant Görşler Slavcılık, Ortodoks öğreti, Üçnc Roa anlayışı Rusya nın Petro dan itiaren Avrupa edeniyetinin ir parçası olası, Batı ile entegrasyon, Rusya nın Avrupalı kiliği Atlantikçi deniz gçlerine karşı Avrasya kara gc, ne Asya ne Avrupa anlayışı, Özgn kltrel arka plan XIX. Yzyıldan itiaren Rus jeopolitiğinin ideolojik istikaeti daha çok Slavcılık teelinde gelişi gösteriştir. Rusların Slav Birliği oluştura dşncesi dinsel (Ortodoksluk) ve lengistik otivasyonla destekleniş, özellikle Balkan coğrafyasında ideolojik aşarı elde etiştir. Orta ve Doğu Avrupa da ulunan Slav unsurların farklı dinsel kiliğe sahip olaları söz konusu geye yönelik Rus yayılacılığını karakterini değiştiriştir Zapadnikleri literatrde yaygın olarak ilinen Atlantikçi dış politika akıının önclleri olarak değerlendirek kndr. Rusya, Fransa, Alanya, Trkiye gii iparatorluk ananesine sahip lkelerde siyasal hayat Batıcı - Atlantikçi dnya görşleri ile daha kltrel teelde veya tarihsel arganlarla desteklenen siyasifelsefi dşnceler arasındaki naseetlere göre niza ulaktadır. 30 Iid., Detaylı ilgi için kz. Vasiliy Zenikovskiy, Russkie Misliteli i Evropa, Moskova, 1997, s Kolosov, op.cit., s Balkan coğrafyasında yaşayan Slavların (Slovenler ve Hırvatlar haricinde) Hıristiyanlığın Ortodoks (Pravoslavnie) koluna sahip olaları uradaki Rus yayılacılığı açısından zein oluşturuştur. Batı Slavları olarak ilinen - Çekler, Polonyalılar ve şidiki Batı Ukrayna topraklarına yaşayan Slav unsurlar Katolik inancı çerçevesinde daha farklı ir eksen eydana getiriştirlerdir. Batı Slavların Latin Avrupa ya olan yakınlığı Rusya nın u gedeki kltrel etkisini zayıflatıştır. Slavcılık ideası sadece. dil teelinde değil, aynı zaanda Ortdoksluk inancı

21 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Kendilerini Ortodoks Dnyasının haisi olarak gören Ruslar, Üçnc Roa 34 fikrini savunuşlardır. Üçnc Roa dşncesi siyasi ve dini erkez olarak Rusya nın aşkenti Moskova nın tarihsel öneine dikkat çeken Rus teorik ideasıdır. Buna göre, 1453 de İstanul un (Rus siyasi dşncesinde Çargrad) Trkler tarafından fetih edilesi ile İkinci Roa nın - Bizans İparatorluğu nun - varlığına son veriştir. Bizans İparatorluğu nun sukutu ile Moskova t Ortodoks dnyasının doğal erkezi olarak kutsanıştır. Bu nazariye XVI. Yzyılda Pskov Rahii Filofeya (Philotheus) tarafından Moskova Prensi III. Vasiliy İvanoviç ile ektuplaşaları esasında forle ediliştir. 35 XVIII. Yzyılın ilk çeyreğinden aşlayarak fikri teelde Slavcılık Balkan coğrafyasında taraftar ulaya uvaffak oluştur yılından u yana, Rus çarları özellikle Karadağlılara ali destek sağlaaya aşlaış ve u Rus devlet geleneği haline geliştir yılında Rus Çarı I. Pavel t insanların ihtiyaçlarını karşılaaya yönelik yararlı kuruların tesis edilesi için Karadağ a yıllık ç in rule iktarında svansiyon veriştir. 36 Üçnc Roa dşncesi Balkanlarda karşılık gördkten sonra XVIII. Yzyılının sonlarından itiaren tutkulu deneilecek Rusya sepatisi artış gösterştir. Karadağ zerinden Ortodoks kilisesine para ve kitap yardıı gönderen Çarlık Rusya sı 1804 de Kotor kentinde konsolosluk açarak diploatik etkinliğini artırıştır. T u gelişeler ağlaında Rusya XIX. Yzyıla doğru Slavcılık fikrini jeopolitik ir araç olarak göreye aşlaıştır. XIX. Yzyılda Balkanlar da oluşan yeni stratejik atosferde Rusya u coğrafyadaki Slav unsurları Ortodoksluk etrafında irleştireye çalışış ve öylece jeopolitik etkinliğini artırayı hedefleiştir. Balkanlarda ykselen illiyetçilikle irlikte Rusya ağısız Slav devletlerinin oluşuunu kendi jeopolitik ve jeostratejik çıkarları açısından enuniyetle karşılaış ve t Slavların haisi isyonunu dış politikasının erkezine yerleştiriştir. 21 I. D) Avrasya da Çarlık Rusya sı ve Victoria Britanya sı Arasındaki Gç Mcadelesi; Kara Gc (Shushi) Deniz Gcne Karşı Napolyon ordularının 1812 de Rus topraklarındaki ağır ağluiyeti ve 30 Mart 1814 de Fransa ile izalanan arış Çarlık Rusya sının Avrupa daki pozisyonunu ve etkinliğini artırıştır. 37 Çar I. Aleksandr ( ) Napolyon orduları zerinde zafer kazandıktan sonra Avrupalı onarşiler arasında Kutsal İttifak inisiyatifini ortaya atış ve öylece Avrupa da teelinde gelişiştir. Fakat ilginç olan nokta Slavcılığın felsefi teellerinin Batı Slavlarca ortaya atılasıdır. Pavel Şafarik, ( ), İosif Dorovskiy ( ) gii Çek aydınlar Hasurgların Batı Slavları Alanlaştıra politikalarına karşı çıkarak Pan-Slaviz dşncesini savunuşlardır. Ancak Batı Slavları ve Balkanlarda yaşayan Slovenler ve Hırvatlar kendi kiliklerini Rusya önderliğinde göreekteydiler. Batı Slavları arasındaki Pan-Slaviz dşncesi kltrel olaktan çok siyasi-konjonktrel anla ifade etiştir. 34 Pan-Ortodoks Mesih dşnce sistei 35 Moskva- Tretiy Ri, Enchiklopedicheskiy Slovar, 2009, D0%9C%D0%9E%D0%A1%D0%9A%D0%92%D0%90 (Erişi Tarihi: ) ayrıca kz. Nikolay Hodakovskiy, Tretiy Ri, Aif-Print, Moskova,2002, s Elena Gusikova, Seriya i Balkani vo Vneshney Politiki Rossii, Fond Strateciceskoy Kulturi, ru/news/2012/04/11/seria-i-alkany-vo-vneshnej-politike-rossii htl (Erişi Tarihi: ) yılları arası Rus siyasal hayatı ve dış politikası için kz. Viskochkov, Arakcheevskoe Desyatiletie : Vnutrennaya i Vneshnaya Politika Rossii v , Sankt- Petersurg, 2011, s. 15

22 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi yeni ir gç dengesi oluşturuluştur. Kutsal İttifak Avrupalı onarşilerin 1789 dan sonra ykselen lieral-urjuvazi karşısında ortak ir tutu sergileesini ihtiva etiştir. Avusturya ve Prusya nın katıldığı ittifaka daha sonra diğer Avrupa onarşileri de dâhil oluştur. Bu ittifak doğrudan stratejik ve siyasi değer içerese de, anti Britanya karakteri taşıası ve Britanya nın Avrupa gç dengesindeki rolnn kısıtlanası açısından öne taşııştır. 38 Britanya, Rusya nın artan jeopolitik gcn Avrasya daki sörgeleri açısından gvenlik tehdidi olarak görştr Savaşından sonra Rusya nın Avrupa daki jeopolitik etkinliği oldukça ykseliştir. Rusya, jeopolitik olarak parçalanış Avrupa da esas gç haline geliştir. Rusya nın Avrasya nın iç gelerine doğru askeri operasyonlar dzenleesi en çok Britanyalıları rahatsız etiştir. Rusların yılları arasında Avrupa daki hegeonik gc Orta Asya istikaetindeki Rus yayılacılığı için elverişli jeostratejik ikân sağlaıştır. Britanyalılar en değerli sörgeleri olan İngiliz tahtının incisi Hindistan ın 39 Rusya nın jeopolitik hedefi haline geleceğinden endişelenişlerdir. Her yol Hindistan a gider tairi o dönein jeopolitik atosferini açıklayan anahtar tair oluştur I da Hive Hanlığında ve 1820 de Buhara da Rus askeri isyonunun ortaya çıkası Orta Asya da Rusya ve Britanya iparatorlukları arasındaki rekaetin aşlangıç noktası oluştur. Britanyalıların yılları arasında ir dizi aşarılı askeri harekâtı sayesinde Buhara, Hive ve Kokand Hanlığı Rus İparatorluğu topraklarına katılışlardır. İki iparatorluk arasındaki jeopolitik ve jeostratejik cadele 1907 yılında sona eriş, yapılan anlaşa ile iki iparatorluk arasındaki jeostratejik etki alanının sınırları çiziliştir. Afganistan, Rusya ve Britanya iparatorlukları arasında tapon ge haline geliştir. Talo 2. XIX. Yzyıl Rus Dış Politikasının Teel Stratejik Çıkarıları Yıllar İttifaklar ve Olaylar Napolyon ordularının ağlup edilesi. Avrupa onarşileri arasındaki Kutsal İttifak, Avrupalı Monarşilerin devrilere karşı uhafaza edilesi ve Britanya ya karşı st örtl ittifak Kırı Savaşı nda Rusya nın ağır ağluiyeti. Karadeniz de jeopolitik nötralizasyon dönei Alanya nın irleşesi ve sonrasında Avrupa da oluşan yeni gç dengesi. Rusya, Alanya ve Avusturya-Macaristan arasında Üç İparatorluk İttifakı, Rusya nın Balkanlarda ve Orta Asya da jeopolitik stnlğ Rus-Fransız İttifakı. Uzak Doğu da gç cadelesi Rus-Japon savaşı ve akainde 1907 de izalanan Rus-İngiliz anlaşası 38 Dugin, op.cit., s Hindistan Makedonyalı İskender döneinden eri kara iparatorlukların hedefi oluştur. Stratejik haaddeleri ve coğrafi konuu ile kara iparatorlukları Hindistan topraklarına defalarca askeri operasyonlar dzenleişlerdir. İlk kez Portekizliler XV. Yzyılın sonunda denizden Hindistan topraklarına girince gede Avrupa hegeonyası aşlaıştır. Britanyalılar ir kara iparatorluğu olan Rusya nın esas hedefinin Hindistan olduğu konusunda tedirginlik yaşaışlardır. 40 Peter Hopkirk, The Great Gae: On Secret Service in High Asia, Oxford University Press, 1990, s

23 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor E) Modern Rus jeopolitiğine yön veren teel akı- Avrasyacılık (Evraziystvo) Kltrel-felsefi ir hareket olan Avrasyacılık (Dvijeniya Evraziystvo) lu yıllarda Bolşevik Devrii nden kaçan Rus uhacirler tarafından ortaya konuluştur de Sofya da Doğu ya Çıkış (İshod k Vostoku) çağrısı ile progralarını ileri srşlerdir. Hareketin esas figr Nikolay Truetskoy idi. Diğer öneli figrler Peter Suvchinsky ( dşnr, eleştiren, zikolog ), Pyotr Savitsky ( coğrafyacı, ekonoist, jeopolitikçi ), Vladiir Ilyin ( teolog, filozof, tarihçi ) gii Rus uhacir intellegentsiyasının tesilcileri oluştur. Avrasyacılık Rus ideasının, entelektel, ideolojik, politik ve psikolojik tarihinin en öneli yapı taşlarından iridir. Avrasyacı dşnce sistei Rusya nın edeniyet forasyonunu coğrafi anlada Orta İparatorluk olarak görektedir. Kıta Avrupa sı Rus sınırlarının atısında yer alan ir yarıadadır. Rusya ise yk Avrasya nın ana gövdesidir. 41 Klasik Avrasyacıların görşlerini yansıtan ana fikir Avrasya yı özerk ir kltrel - coğrafi alan olarak göreleri ve Avrasya coğrafyasını (ana kara) Rus tarihi ile özdeşleştireleridir. Nikolay Berdyayev Avrasyacı hareketin olulu yönlerinden ahsederken Avrasyacıların (Klassik Avrasyacılar) her şeyin yakında özgn konuuna geri döneceğini iddia eden restoratörler oladıklarını ve uhacir Rus entellektellerinin yeni ir tarihsel dönein aşladığını ve ciddi ir kresel kriz olacağını öngördklerini vurgulaaktadır. 42 Avrasyacılar Rus sorununun politik değil, kltrel ir sorun olduğuna işaret etektedirler. Latin Avrupa nın Avrasya kltrnn yerine yeni Asyacı kltr inşa etelerini felaket olarak görektedirler. Diğer taraftan Berdyayev, Avrasyacıları kapalı ir kltr inşa etek istedikleri konusunda eleştirektedir. Avrasyacılar Doğu -Batı kltrnn ortasında yer alan kendi aşına yk ir dnya olan Rusya yı ve onun evrensel Ortodoksluk değerlerini inkâr ederek parçalanış ve yırtılış ir Asya inşasını terenn etektedirler. Avrasyacılık coğrafi ir teridir, kltrel ve tarihsel anlada ir ana ifade eteektedir. Rusya nın dnya ile entegrasyonu onun Avrupalılaşası anlaına geleektedir. Ta aksine Rusya anevi-kltrel zenginliklerini dnya ve Avrupa ile paylaşalıdır. 43 Avrasyacılar 1921 de yayınladıkları teel etinlerinde sadece Rus olanlara değil, Avrasya Dnyası nda (Evraziyskiy Mir) yaşayan diğer halklara çağrıda ulunuşlardır: Ruslar ve diğer Avrasya halkları ne Avrupalı ne de Asyalıdır. Bu insanlar özgn kltr sahipleridir. Avrasyalı olduğuuz için utanıyoruz. 44 Avrasyacılar Slavofillerin Rus ideasını kaul etekle irlikte Rus olayan Avrasyalıların da Rusya etrafında irleşesi gerektiğini ve öylece onları Avrupa tarafından inşa edilen 23 I. 41 Petr Savitskiy, Geograficheskie i Geopoliticheskie Osnovi Evraziystvo, spn05.ht (Erişi Tarihi: ) 42 Nikolay Berdyayev, Evraziytsi, Evraziyskiy Vestnik, Kniga Cetvertaya, Berlin, 1925, net/erdyaev/evrazis.htl (Erişi Tarihi: ) 43 Iid., 44 Evraziystvo - İshod k Vostoku, Russkaya İdeologiya, index.php?element_id=2646 (Erişi Tarihi: )

24 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 24 I. yeni dzenin kenarında tutayı hedefleişlerdir. Zapadnik fikirleri reddeden Avrasyacılar aslında Rus ideasının kltrel coğrafyasını Doğu ya doğru genişletişlerdir de SSCB nin dağılasıyla yeni ir dış politika konsepti inşa ete zarureti ortaya çıkıştır. İlk Devlet Başkanı Boris Yeltsin döneinde Rus dış politikasına Atlantikçi (Zapadnik) yöneliin hâki olacağı dşnlştr. Kapitalize eklelene srecinde Atlantikçi dış politika daha ağır asıştır. Rusya eski gcn kayetiş ve u nedenle Rus dış politikasının geleceği he Rusya da he de Batı da tartışılıştır. 45 Uysallaşış post-konist Rusya nın gesel ir gç olarak Batı loğunda ı yer alacağı yoksa farklı ir yol izleyerek kendi referanslarına (Rus ideasına) racaat edeceği fikri uluslararası siyaset açısından öneliydi. Bu ağlada yeni Avrasyacı tefekkrn öncl tesilcileri, coğrafyacı Lev Guilyev filozof ve kulturolog Aleksandr Panarin, siyaset ilici ve jeopolitikçi Aleksandr Dugin in görşleri odern Rus jeopolitiği ve dış politikası için öneli kaynak oluşturuştur. Aleksandr Geliyevich Dugin, (1962 -) Moskova Devlet Üniversitesi öğreti yesi olan Dugin, gnz Rusyası nın öneli fikir adalarındandır. Avrasyacılık siyasi harekâtının önclerinden olan Dugin in Rus jeopolitiği, kltr, ideası ve Avrasyacılıkla ilgili öneli eserleri ulunaktadır. Soğuk Savaş ın heen ardından siyasal elitte yer alan Zapadniklerin ve Atlantikçi dşncenin Rus dış politikasındaki stratejik stnlğ fazla sreiş ve 1990 ların ortalarından itiaren toparlana srecine giren Rusya için en ideal dış politika stratejisinin Avrasyacılık olduğu fikri yaygınlaşıştır. Çalışanın ikinci nde u konu ayrıntılı ir şekilde incelenecektir. Ağustos 2008 de Rusya nın gerçekleştirdiği Grcistan dahalesi yeni Rusya nın Avrasyacı karakterini ortaya çıkaran jeopolitik ir hadise oluştur. Rus dış politikasının Neo-Avrasyacı karakteri Rus ideasının yeni jeopolitik yansıasıdır de uygulaaya konulan Yakın Çevre (Blijnoe Zaruej) dış politika doktrini Avrasyacılığın Rus dış politikasına yön vereceğinin işaretlerini veriştir lerin sonuna doğru Devlet Başkanı Putin in Avrasya Birliği söylei, Grk Birliği ve Tek Ekonoik Saha nın hayata geçirilesi yeni döne Rus dış politikasının Avrasyacı teeller etrafında şekilleneceğini gösterektedir. 45 Brzezinski Rusya nın, SSCB nin dağılasından sonra zayıflaış duruuna ve deva eden huzursuzluğuna karşın, Rusya nın u dönede ile öneli jeostratejik oyuncu olaya deva ettiğini ve Rusya nın eski gcne kavuştuktan sonra jeopolitik hırslarının yeniden aşkaldıracağını, atıdaki ve doğudaki koşularının unu elirgin ir şekilde hissedeceğini söyleektedir. Brzezinski, op.cit., s. 69

25 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor II "YAKIN ÇEVRE" KONSEPTİ: RUSYA'NIN "MONROE DOKTRİNİ".BÖLÜM 25 I. Yakın Çevre Doktrini: Tarihsel Arka Plan Putin Dönei Rus Dış Politikasında Avrasyacı Eleentler NATO Genişleesi ve Rus Dış Politikasının Dönş: Grcistan Mdahalesi

26 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 26 II. A) Yakın Çevre Doktrini: Tarihsel Arka Plan Şuat 1945 de Kırı Yarıadasının Yalta Kentinde (Yaltinskaya Konferentsiya) ir araya gelen İkinci Dnya Savaşının galipleri - Sovyet Rusya, ABD ve İngiltere - Avrupa jeopolitiğinin geleceğini elirleişlerdir. Bu ağlada Yalta Konferansı savaş sonrası Avrupa nın ve dnyanın geleceğini şekillendiriş ve uluslararası ilişkilere doğrudan yön veriştir. Alanya nın coğrafi, siyasi ve kltrel nşlğ Yalta Konferansı ile tescilleniştir. Stalin in yayılacı stratejisi ve daha farklı Avrupa inşa ete girişii ABD ve İngiltere yi yeni gvenlik arayışına itiştir da NATO nun (North Atlantic Treaty Organization - Kuzey Atlantik Anlaşası Örgt) kurulasına jeopolitik cevap 1955 de SSCB nin önderliğinde gvenlik teelli Varşova Paktı nın (Varshavskiy Dogovor) tesisi ile geliştir. Stalin in Yalta Anlaşası na uyayarak Avrupa nın taaında jeopolitik stnlk kura çaası ABD yi Batı Avrupa yı hiayesine alası ile sonuçlanıştır. Böylece NATO, Batı Avrupa için teel öncelik haline dönşştr de aslında fikirsel dzeyde Yalta da aşlayan Soğuk Savaş, gvensiz iparatorluk paradoksunu yansıtaktadır. Sovyetler Batı loğuna karşı ne kadar sağla olaya çalıştıysa o kadar gvenliğini zedeleyici durularla karşılaşıştır. 46 Bu duru uluslararası ilişkilerde gvenlik ikilei (security dilea) adıyla kavrasallaşıştır Eki Devrii nin Rus siyasal hayatında stnlk kazanası ile Bolşevik dşnce Rus İparatorluğu nun diğer gelerine de transfore edileye aşlanıştır. SSCB nin Rus ideasını ta yansıtayan görşlerine rağen, Rus jeopolitiğinin stratejik önceliklerinde değişi olaıştır. SSCB, Mackinder in tanıladığı doğal gç alanında jeopolitik stnlk kazanış ve Avrasya gc olarak ortaya çıkış, Çarlık Rusya döneinde ele geçirilen topraklardaki stratejik stnlğ pekiştiriştir. Sovyet endstrisinin geri kalışlığını SSCB nin son lideri Goraçov un perestroyka ve glasnost inisiyatifleri de ortadan kaldıraaıştır da gerçekleştirilen Afganistan dahalesi Rus jeopolitiği açısından adeta Vietna sendrou yaratıştır. 47 Goraçov un ortak Avrupa evi dşncesi aslında Alanya nın teritoryal nşlğn ortadan kaldıraya yardıcı oluştur. SSCB, Doğu Avrupa lkelerini yavaş yavaş kayetiş ve 1989 yılında Soğuk Savaş fiilen itiştir. Varşova Paktı nın çökş ile eraer SSCB nin Orta ve Doğu Avrupa daki jeopolitik etkinliği son uluştur yılı ise SSCB nin ta anlaıyla tarih sahnesinden çekildiği yıl oluştur. 8 Aralık 1991 de Belovejskaya Puşta 48 Rusya, Ukrayna ve Belarus 46 Michael Roskin, Nicholas Berry, Uluslararası İlişkiler, Ankara, Adres Yayınları, 2014, s SSCB nin uluslararası ilişkiler açısından dön noktası 1979 yılında gerçekleştirilen Afganistan dahalesi oluş ve u sreç SSCB açısından jeopolitik felaketle sonuçlanıştır. Afganistan ın Sovyet ordusu tarafından işgali SSCB nin dış politikadaki en yk jeopolitik yanılgılarından iri oluştur. SSCB nin Afganistan ı işgali onun Mslan lkeler nezdindeki pozisyonunu zayıflatış ve ir dizi ekonoik edeller ödetiştir. 48 Belarus Cuhuriyetinin en doğusunda Brest olastında yer alan Belovejskaya Puşta Milli Parkının ir Polonya da ir ise Belarus ta yer alaktadır. BDT nin teellerini atan 8 Aralık 1991 tarihindeki antlaşa Belarus sınırları içindeki illi park gesinde izalanıştır.

27 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor devlet aşkanları arasında izalanan anlaşayla SSCB ye dâhil olan lkeler yeni ir platfor geliştirişlerdir. 21 Aralık 1991 de faaliyete aşlayan ve devletlerarası ir örgt olan Bağısız Devletler Topluluğu na (BDT) Baltık lkeleri dışındaki Post - Sovyet lkeleri katılışlardır. Harita 2. Rusya nın Yakın Çevresi - BDT Coğrafyası 27 II. ABD nin eski SSCB de uyguladığı şok terapi, yani konist lkeleri hızla piyasalaştıra stratejisi Moskova nın diğer eski SSCB ile olan ekonoik ilişkilerinin yok eteyi hedefleiştir. IMF in yrttğ şok terapi prograı Rusya nın çevresinde, hayatta kalak için Batı serayesi ve dolar girişine ağılı zayıf ve istikrarsız ekonoilerin yaratılası aaçlanıştır. 49 Eski SSCB coğrafyasında ekonoiden daha öneli ir dizi sorun ortaya çıkıştır. Milliyetçiliğin ykselişi, Rusya nın kadi illetler sorununu yeniden gndee gelesi ve u ağlada eski ttefik lkelerin irer irer ağısız statye kavuşası Rus jeopolitiğinin de parçalanası ve etkisini yavaş yavaş kayetesiyle sonuçlanıştır. SSCB nin parçalanasının Rus jeopolitiği zerindeki etkisi aşağıdaki şekilde kategorize etek kndr: 49 Willia Engdahl, Petrol, Para, İktidar, Anglo-Aerikan Politikası ve Yeni Dnya Dzeni, İstanul, Alfa Yayınları, 2008, s

28 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 28 II. a) Beş ilyon etre kare teritoryal kayıp ) Baltık lkelerinin kayedilesi, Baltıklar (Anklav ge Kaliningrad dışında) ve Karadeniz deki stratejik stnlğn azalası c) Karadeniz, Baltık ve Hazar daki doğal kaynaklara erişiin kayedilesi d) Kuzey ve Doğu gelere doğru teritoryal sıkışa e) Orta ve Doğu Avrupa istikaetindeki dolaysız kara geçişlerinin kayı f) Yeni istikrarsız, kçk ve zayıf koşuların ortaya çıkası ve Rusya nın 2000 lere kadar u lkelerin donör olası g) Gney hattında Rusya nın Batı Avrupa yı İslai aşırıcılardan savunası ve öylece Merkezi Asya daki ikro çatışalara eklelenesi h) Rusya Uzak Doğu sunda deografik sorunlar i) SSCB nin parçalanasının heen ardından Rusya nın konfederatif olarak ne tehlikesinin eliresi de Rusya nın jeopolitik dşş Rus jeopolitik ekoln eydana çıkarıştır. Klasik Avrasyacı dşnce yeniden uyanış ve Rus ideasına u kez Neo - Avrasyacılık tanılaasıyla nfuz eteye aşlaıştır. Böylece Rus Jeopolitik Okulu, (Rossiyskaya Geopoliticeskaya Shkola) Slavofil ve klasik Avrasyacı dşncenin yeni aktel gelişeler ışığında haronize ediliş ir forasyonu oluştur. Rus jeopolitik okulu ayrıca Anglo - Sakson, Alan jeopolitik okullarının ve 1970 lerde ortaya çıkan Fransız jeopolitik okulunun irikiinden ve etodolojisinden faydalanıştır. 51 Yeni Rusya da oluşan kaos ve istikrarsızlık, Rus ideasının hiç oladığı kadar dşş ve tn unların getirdiği elirsizlik Neo-Avrasyacı dşnce sisteinin hızla enisenesine fırsat sağlaıştır. Ruslar toparlananın Batı ya eklelenen ir Rusya ile değil, eski jeopolitik kodların yeniden canlanasıyla kn olacağını sezeye aşlaışlardı de Rus siyasal hayatı iki karşı gcn cadelesine sahne oluştur. Aynı yıl Yeltsin yeni dış politika konseptini onaylaıştır. Yakın çevre lkeleri ile ilişkilerin ir nevi restore edilesi, istikrarlı ve olulu ilişkilerin sağlanasını öngören yeni konseptin ir diğer sorunsalı ise Rusya nın gçler dengesindeki rolnn artırılası oluştur. 52 Fakat 1993 deki konjonktr, Rus gcnn yetersizliği ve Rus siyasal uhitindeki cadeleler söz konusu konseptin etkisini sınırlaıştır. Yeltsin in önderlik ettiği Atlantikçiler (yeni Zapadnikler) ve Rus ideasının gerçek sahipleri Avrasyacılar arasındaki cadeleyi Atlantikçiler kazanış ve lieral Ruslar iktidarda öneli pozisyonlar elde etişlerdir. Fakat Yeltsin in Dua ile dştğ fikir ayrılığı seeiyle ultra lieral Başakan Gaydar ın yerine pragatik Chernoordin i ve Atlantikçi Dışişleri Bakanı Kozirev in yerine ise ılılı vatan- 50 Alekshin, Geopolitika, Federalnoe Agenstvo po Orazovaniyu Penzenskiy Gosudarstvenniy Universitet, Penza, 2005, s Dugin, op.cit., s Evolutsiya Vneshnepoliticeskih Kontseptsii 14 Aralık 2012, (Erişi Tarihi: )

29 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor sever ve ihtiyatlı Avrasyacı Priakov u getirerek lieral ve Atlantikçi Dua zerinde etki kuraya çalışıştır. 53 Priakov, Kozirev Doktrini ni ta anlaıyla terk ederek Rusya nın jeopolitik duruunu tanılayan yeni ir doktrin inşa etiştir Kozirev Doktrini Rusya nın Batı (özellikle ABD) dnyası ile irlikte hareket etesi gerektiğini ve Rusya nın çok gelişiş lkeler kulne giresini, AB yeliği ve Marshall Planı gii ir ekonoik yardıın yapılasını kapsaıştır. 54 Böylece, Batılı lkelerle deokratik dayanışa sergileneye çalışılıştır da kaul edilen Priakov Doktrini nde Rus dış politikasının konfigrasyonu aşağıdaki şekilde elirtiliştir: a) Kozirev in Dışişleri Bakanlığı döneinde olduğu gii Batı ile ilişkiler ABD teelinde değil, Avrupa teelinde geliştirilecektir. Rusya-Fransa-Alanya jeopolitik çgeninin inşa edilesi çaaları artırılacaktır ) Rusya, Batı erkezli Asya politikasından vazgeçerek Çin in çok kutuplu dnya fikirlerini paylaşış ve Hindistan, Japonya, Kuzey Kore ile ilişkilerini geliştireyi hedefleiştir. Moskova-Pekin-Delhi jeostratejik hattının inşa edilesi teel önceliklerden iri oluştur. c) İsla Dnyası ile ilişkilerde yeni döne aşlatılası öngörlştr. d) Yakın Çevre ye yönelik en öneli jeopolitik konular zerinde durulacaktır. Yakın Çevre Rus dış politikası açısından yaşa alanı ilan ediliştir. e) Rusya uluslararası sorunlarda (Yugoslavya, Orta Doğu, Tacikistan) daha fazla inisiyatif alacaktır. f) Bgesel gç dengesi oluşturulacak ve ittifaklara gidilecektir. g) Rusya nın yeniden kresel gç olası ağlaında uluslararası sistedeki konuu gçlenecektir ve u çerçevede ilişkilerinin coğrafyası genişleyecektir. 55 Priakov Doktrini ABD nin kresel stnlğn azaltak ve u ağlada çok kutuplu uluslararası sistei öngören stratejik ir planlaa oluştur. Her ne kadar ittifakları skeptik dşnce arındırsa da, 1997 de ir araya gelen Rusya ve Çin, Aerikan hegeonyacılığını kınaakta ve NATO nun genişleesine izin verilez açıklaasını yapışlardır. 56 Putin in iktidara gelişi ile söz konusu doktrinin kapsaı daha da genişleiş ve içeriği soutlaşıştır. 29 II. 53 Iid., s İstocniki Konseptualizatsii i Prioriteti Vneshney Politiki Rossii v , podorka_otvetov_po_edjunarodny_otnosheniya-istochniki_konceptualizacii_i_prioritety_vneshnei_ politiki_rossii_v_ _gg.htl (Erişi Tarihi: ) Ayrıca kz. Aleksey Bogaturov, Tri Pokoleniya Vneshnepoliticeskiy Doktrin Rossii, Jurnal Teorii Mejdunarodnie Otnosheiy i Mirovoy Politiki, Vol 5, No. 1(13), 2007, (Erişi Tarihi: ) 55 Kolosov, Turovskiy, Geopoliticeskoe Polojenie Rossii na Poroge XXI Veka: Realii i Perspektivi, 56 Brzezinski, op.cit., s. 234

30 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi Yakın Çevre doktrini Rus dış politikasının jeopolitik çerçevesini aşağıdaki şekilde çiziştir: 30 II. - Rusya ya olan coğrafi yakınlık u lkeleri öneli kılıştır - Bge lkelerinin ve Rusya nın tarihsel gelişii ve siyasi sreçlerdeki enzerlik - SSCB nin dağılasından sonraki dönede de Rusya Federasyonu ve Yakın Çevre lkeleri arasındaki iktisadi ilişkiler deva etiş ve u lkeler aynı ekonoik gelişi eleentlerine sahip oluşlardır. Rusya nın yakın çevresinde ulunan Rus azınlıklar ile Rus diasporasının duruu ve onlarla ilişkilerin jeopolitik önei haizdir. Rusya ilk yıllarda ekonoik ve siyasal anlada yeteri derecede gçl olaası nedeniyle Yakın Çevre politikasında söz konusu gede yaşayan ve söz konusu coğrafyanın (özellikle Orta Asya) yuuşak karnı olan etnik Rusları ve genin ortak dili olan Rusçayı kullanıştır. 57 Rusya nın jeopolitik öncelikleri, çıkarları ve hırsları, yeniden yk gç olarak uluslararası sistede yer ala hedefi Post - Sovyet coğrafyadaki etkinliği ile doğru orantılıdır. Rusya nın Yakın Çevresindeki etkinliği açısından özellikle 1994 yılında Çeçen ayrılıkçılarına yönelik askeri operasyonu kırıla noktası oluştur. 11 Aralık 1994 de Yeltsin tarafından 58 Çeçen Cuhuriyeti (otono) topraklarında kanun, dzen ve kau gvenliğini sağlaak için önleler kararnae izalanıştır. Böylece, federal kuvvetler geye gönderiliş ve ayrılıkçı harekete karşı operasyonlar aşlaıştır. Budenevsk te Çeçen ayrılıkçılar tarafından gerçekleştirilen terör olayları sonrası taraflar sorunu çözek için Grozni de ir araya gelseler de görşelerden ir sonuç çıkaıştır. Operasyonlarda iki tarafta iririlerine karşı stnlk sağlayaaışlardır ve neticede 31 Ağustos 1996 da Rusya (Gvenlik Konseyi yesi Aleksandr Leed) ve İçkeriya arasında (Aslan Mashadov) ateşkes izalanıştır. Anlaşa ile Çeçenistan ın stats hakkındaki görşeler 31 Aralık 2001 e kadar erteleniştir. 59 Birinci Çeçen Savaşı ndan ( ) 1999 da aşlayan İkinci Çeçen Savaşı na kadar olan sreçte Çeçenistan de -facto Rusya Federasyonun dan ayrı ve ağısız ir politika izleiştir. Birinci Çeçen Savaşı Zapadniklerin halk nezdnindeki pozisyonunu oldukça etkileiş ve Rusya nın toprak tnlğ tehlike altına giriştir. Çeçenistan ın olası ağısızlığının diğer Federasyon sujeleri açısından da esal teşkil edeileceği kauoyunda tartışılaya aşlanıştır da Basayev ve Hatta liderliğindeki ayrılıkçı irlikler Dağıstan da irkaç ilçeyi ve köy ele geçireye aşlaış ve una karşılık federal askeri irlikler ve yerli ilisler zorda 57 Bu konuda kz. John Lepingwell, The Russian Military and Security Policy and Near Aroad, Gloal Politics and Strategy, Vol. 36, Issue 3, 1994 s ; David Laitin, Identity in Foration: The Russian- Speaking Populations in the Near Aroad, Cornell University Press, 1998, s ; Marlene Laruelle, Russia s Central Asia Policy and the Role of Russian Nationalis, Central Asia - Caucasus Institute & Silk Road Studies Progra, John Hopkins University, Washington DC, s Yeltsin etrafındaki Atlantikçilere rağen, u kararı izalaıştır. Bu sreçten sonra Atlantikçiler sratle uhalefete geçeye aşlaışlardır. Fakat 1996 da yapılan Başkanlık seçileri sonrası Yeltsin yeniden Zapadnikleri öneli görevlere getiriştir. 59 Dugin, op.cit., s. 368

31 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor olsa onları geri pskrtşlerdir. Eyll 1999 da Moskova, Buykanske ve Vologodonsk ta yapılan terör eyleleri ve sivil inaların patlatılası Rus kauoyunda infilak oluşturuştur. Kuzey Kafkasya Rus jeopolitiğinin yuuşak karnı olan Kuzey Kafkasya daki olası zafiyet diğer gelere de sıçraa potansiyeli taşııştır. Oligarklar ve Zapadniklerce çevreleniş Başkan Yeltsin duruu anlaaya aşlaış ve Mayıs ayında Sergey Stepashin i Başakan tayin etiştir. Fakat kısa sreli Başakanlığında Stepashin in oluşan duruu kurtaracak kişi oladığı anlaşılıştır. 60 Bu duruda Yeltsin kisenin ekleediği anda Rus kauoyunda fazla tanınayan eski Petersurg Vali Yardıcısı ve FSB nin (Federalnaya Sluja Bezopasnosti - Federal Gvenlik Birii) aşındaki isi olan Vladiir Vladiiroviç Putin i Ağustos 1999 da Başakan Vekili ve kendi halefi ilan ederek Rusya yı ikinci jeopolitik felaketten kurtarıştır. Putin iktidara gelir gelez öncellikli konunun Çeçen eselesi olduğunu tespit etiş ve u doğrultuda harekete geçiştir. 61 Rusya nın toprak tnlğnn korunasını devlet politikasının erkezine alarak Putin, Yeltsin döneinde hayata geçirileye çalışılan dış politika stratejisinden vazgeçerek yeni Rusya nın teellerini atıştır. İkinci Çeçen Savaşı u koşullarda 23 Eyll 1999 da Grozni nin oalaasıyla aşlaış ve 30 Eyll de ise Rus Federal Birliklerinin Çeçenistan a giresiyle yeni ir aşaaya geçiliştir. Şuat 2000 de Grozni ve diğer geler Rus askeri irliklerince ele geçirildikten sonra Mart ayında Başkanlık seçileri arifesinde Putin Çeçenistan ı ziyaret etiş ve öylece aslında İkinci Çeçen savaşı Rusya nın geyi ta kontrol etesiyle sonuçlanıştır. İkinci Çeçen Savaşının jeopolitik sonuçları daha fazla öne taşııştır. Kuzey Kafkasya da ayrılıkçı hareketler zayıflaış ve Çeçen grupların gç kaynakları tketiliş, Rusya nın toprak tnlğ uhafaza ediliş, Federal hket Rusya nın t gelerinde kontrol ve istikrarı sağlaıştır. 62 Putin in aşlattığı reforlar Rus ideasının yeniden ykselişinin tezahr oluştur. Putin in dış politikada Yeltsin den farklı olarak Avrasyacı referanslarla hareket etesi ve Yakın Çevre zerinde jeopolitik etki kura çaası sonuç veriş ve Rusya nın yeniden Avrasya kara gc olarak uluslararası sistedeki konuunu gçlendiriştir. Bu ağlada ilk jeopolitik adı Belarus la yapılan anlaşa oluştur. Rusya ve Belarus 8 Aralık 1999 da devlet aşkanları dzeyinde Moskova da izalanan anlaşa ile entegrasyona doğru adı atışlardır. 26 Ocak 2000 de her iki lkenin parlaentosu anlaşayı onaylaıştır. 63 Anlaşayla iki lkenin ttefik devlet (Soyuznoe Gosudarstvo) çerçevesinde entegrasyonu aaçlanıştır II. 60 Iid., s Iid, s Iid., s Dokuenti Soyuznogo Gosudarstvo, İnforatsiyonno - Analiticeskiy Portal Soyuznogo Gosudarstvo, (Erişi Tarihi: ) 64 Vyecheslav Lapidus, Soyuznoe Gosudarstvo Rossii i Belorussii v Kontekste İntegracii, Oozrevatel, Sayı. 3, 2013, s

32 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 32 II. Anlaşanın en öneli hususlarından iri Rusya ve Belarus arasında ortak tçe (Budjet Soyuznogo Gosudarstvo) ve para iriinin (rule) oluşturulası oluştur. Böylece, Rus jeopolitiğinin Avrasyacı yaklaşıı Avrasya Birliği dşncesi gii yeni jeostratejik adıın atılasına zein hazırlaıştır. Vladiir Vladiiroviç Putin (1999 -) - Yeni Rusya nın kurucusu. Son Çar olarak nitelendirilen Putin SSCB nin dağılasından sonra Rusya nın toprak tnlğn uhafaza etiş, Rus ideasını yeniden restore etiştir. B) Putin Dönei Rus Dış Politikasında Avrasyacı Eleentler XXI. Yzyılın aşları Avrasyacı idea açısından ir Rönesans niteliğinde oluştur. Üçte ikisi Asya da ulunan ir gcn Avrasyacı ideayı teel olarak göresi olağan ir durudur. Rusya nın doğal zenginlikleri Asya da, siyasi erkezi ise Avrupa da ulunaktadır. 65 Dolayısıyla, Rusya nın Avrasyacı ideaya aşvurası entellektel, jeopolitik ve jeostratejik ir gereklilik teşkil etiştir. Soğuk Savaş sonrası NATO nun eski Doğu Bloğu lkeleri istikaetinde genişlee arzusu ve AB nin de ekonoik anlada u sreci destekleesi Rusya açısından açık ir jeopolitik tehdit oluşturuştur. Doğuya doğru açılı NATO ya yeni ir soluk getirişse de, genişledikçe he içi oşalış, he de Rusya yı kızdırıştır. Parçalanış Doğu loğundan gelen yeni yeler NA- TO nun gcne çok fazla katkıda ulunadığı gii, yeni stratejik sorunlar yaratışlardır Kosacev, Evrazisyskiy Proekt: Realii, Prolei, Perspektivi, Evraziyskaya İntegratsiya v XXI Veke, Der. Leksin, Shvetsov, Moskova, 2012, s Roskin, op.cit., s. 339

33 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Rusya açısından akıldığında NATO nun Yakın Çevre zerindeki jeopolitik hâkiiyeti ir stratejik felaketin aşlangıç noktası olarak görlştr li yılların aşından itiaren Orta ve Doğu Avrupa lkelerinin NATO ve AB ye ye olaları Moskova için jeopolitik alar ahiyeti taşııştır. BDT lkeleri, özellikle Ukrayna ve Grcistan ın NATO ile artan işirliği ise Rusya nın stratejik hale yapa zaruretini ortaya koyuştur. Grcistan, Rus jeopolitiğinin Kafkas-Karadeniz daarının öneli ir stratejik noktasıdır. Ukrayna ise Rusya yı Avrupa gç dengesinin aktif jeostratejik oyuncusu yapan ir jeopolitik eksendir. Rusya jeopolitik gvenliğinin Çarlık döneinde olduğu gii Polonya, Baltıklar, Roanya sınırlarından aşlaasını isteektedir. 67 Putin in Avrasyacı yaklaşıına değineden önce, Rusya nın NATO ilişkilerine ve Batı nın Rusya arka ahçesine yönelik genişlee stratejisine karşı izlediği dış politika çizgisine akak gerekektedir. 26 Mart 2000 de yapılan Devlet Başkanlığı seçilerinde Putin in irinci turda ezici ir zafer kazanasıyla Rus siyasal hayatında yeni ir döne aşlaıştır. İç politikada pragatik ir rol ifa eden Putin, özellikle Yeltsin in Başkanlık döneinde iktisadi gç olan oligarkların hegeonyasını azaltaya çalışış ve u noktada aşarılı oluştur. Oligarklar Moskova ve Petersurg dan, diğer gelerin ekonoik hayatına entegre ediliştir. Direnen oligarklar ise ya ekonoik faaliyetlerini durduruş, ya da özellikle Batı Avrupa da kendilerine yeni iktisadi alanlar uluşlardır. Putin, Rusya nın sahip olduğu stratejik doğal kaynakları devletleştirerek ir yandan da özel iktisadi teşeslerin lkeye yatırı yapasını destekleiştir. Aslında Goraçov un gerçekleştirek istediği ekonoik açılıı hayata geçirerek Rus ekonoisini canlandırıştır. Maafih, Rus devlet enerji şirketi Gazpro u uluslararası oyuncuya dönştrerek stratejik açılı gerçekleştiren Putin, enerji kaynaklarını dış politikasının erkezine yerleştiriştir. İş aşına gelir gelez Putin, idari reforlara hız veriş ve efektif ir yöneti için yedi federal ge (federalniy okruk) oluşturuş, öylece geler zerinde doğrudan ir etki yaratılış ve federal yasaları denetleyecek gerçek ağısız yargının oluşturulası kolaylaştırılıştır. Bu idari refordan sonra işler öneli ir içide rayına oturuştur. Devlet Başkanı ile Federal yöneticiler arasında doğrudan sorululuk ve hesapverirlilik ağı oluşturuluştur. 68 Ayrıca Federal Gvenlik Konseyi nin (Federalniy Sovet Bezopasnosti) rol daha da artırılış ve genişletiliştir. Askeri alanda öneli stratejik reforlar aşlaış ve yeni Rus Askeri Doktrini (Voennaya Doktirna) kaul ediliştir. Yeni askeri doktrinde teel gvenlik tehditleri olarak Kuzey Kafkasya daki ayrılıkçı hareketler, NATO nun Doğu genişleesi ve u ittifakın yeni askeri konsepti elirleniştir. Bu çerçevede Rusya nın söz konusu tehditlere karşı efektif ir reaksiyon veresinin zarureti gçl ir şekilde vurgulanıştır II. 67 Ukrayna sorunu ilerleyen lerde geniş ir şekilde incelenecektir. 68 Korotkeviç, İstoriya Sovreenniy Rossii, , İzdatelstvo Sankt Peterurskogo Universiteta, 2004, s yılında kaul ediliş askeri doktrinin ta etni için kz. doktrina.htl (Erişi Tarihi: )

34 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi Dış politikada yeni öncelikler kendine yer edineye aşlaıştır. Bu çerçevede 10 Ocak 2000 de yeni dış politika konsepti Putin tarafından onaylanıştır deki konsept 1996 yılında kaul edilen Priakov Doktrininin daha kesinleşiş ir içii gii görnektedir. Yeni konseptte teel öncelikler aşağıdaki şekilde forle edilişti: 34 II. a) Çok kutuplu ir uluslararası ilişkilere yapılan vurgu: odern uluslararası sistein çeşitliliğinin yansıtılasıı ve çıkarların dikkate alınası ) BM nin ve Gvenlik Konseyi nin uluslararası ilişkilerdeki rolnn artırılası c) Rusya nın ekonoik gelişiinin teşvik edilesi ve unun dış politika hedefleri ile orantılı olarak gerçekleştirilesi d) Rus şirketlerinin çıkarlarının devlet tarafından korunası ve kreselleşenin Rusya nın katılıı oladan gerçekleşesinin kn olaayacağına yapılan kuvvetli vurgu yılında yayılanan dış politika konseptinde tek taraflı adıların uluslararası istikrarsızlığa neden olaileceği ve u ağlada karar ala ekanizalarında çok kutupluluğun önei özellikle vurgulanıştır. Yakın Çevre ye yönelik gesel gvenliği ve istikrarı önceleyerek BDT lkeleri arasındaki askeri, gvenlik, diploatik işirliğinin teşvik edileceğinden ve özellikle ekonoik entegrasyon konusunda karşılıklı yarara dayalı sout adılar atılacağından ahsediliştir. 71 Konseptte yer alan hususlarda özellikle ekonoik alanda irçok ilerleeler sağlanıştır. ABD ve AB Rus ekonoisinin pazar niteliğini kaul etişlerdir. Rusya 2002 den aşlayarak enerji kaynaklarını aktif ir şekilde Batıya ihraç eteye aşlaıştır. 72 Dış politika konseptinde yer alan diğer öneli nokta terörizle cadele oluştur. Bu çerçevede 11 Eyll 2001 olaylarından sonra ABD nin önderliğinde aşlayan Teröre Karşı Savaş ta Rusya, ABD nin yanında yer alarak, Kuzey Kafkasya daki aşırılıkçı terörist gçlerle cadelesini eşrulaştırıştır. Diğer taraftan, uluslararası terörizle cadele Rusya ve Orta Asya lkelerini iririyle daha da yakınlaştırıştır. ABD ye 2001 de Afganistan dahalesinde lojistik destek veren Rusya, uluslararası terörizle cadele çerçevesinde NATO ile işirliği yapıştır den itiaren Rusya ve NATO ilişkileri terörizle cadele çerçevesinde stratejik işirliği karakteri alıştır. 73 Rusya nın u sreçteki ana kaygısı Orta Asya periferilerinde ABD askeri gcnn yerleşesi istikaetinde oluştur. Washington un gede askeri sler elde etesi Doğu Avrupa da olduğu gii Rusya ve NATO yu karşı karşıya getiriştir. Yeni dış politika konsepti ABD hegeonyasından rahatsızlık duyan Avrupalı gçlerle yoğun stratejik çıkarıları içeriştir. Dugin e göre, ABD nin 2003 de Irak ı işgali ile tek yılı dış politika konseptinin ta etni için kz. (Erişi Tarihi: ) 71 Iid. 72 Korotkeviç, op.cit., s Prakticheskoe Sotrudnichestvo Rossii i NATO, pdf_2013_12/ _ mediabackgrounder-nrc_ru.pdf (Erişi Tarihi: )

35 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor kutupluluk son uluş ve Rusya, Fransa ve Alanya stratejik ekseni oluşuştur. 74 Rusya nın Afganistan da ABD ye verdiği desteğe rağen, Çeçen eselesinde Washington dan eklenen destek geleiştir. ABD nin Irak taki tek taraflı adıları kresel jeopolitik ve jeostratejik dzeni değiştiriş ve yeni eksenlerin oluşasına yol açıştır. 35 II. Rusya, Avrasyacı tezler doğrultusunda yakın çevresindeki jeopolitik gcn artırış ve yeni entegrasyon araçları inşa eteye aşlaıştır. Bu çerçevede Avrasya Ekonoik Birliği, Kolektif Gvenlik Örgt, Tek Ekonoik Saha gii organizasyonlar teşekkl uluş ve Rus dış politikasının ana istikaetini teşkil etişlerdir yılında kaul edilen Priakov Doktrini ile genel çerçevesi çizilen ve Putin in Devlet Başkanlığına seçilesinden itiaren soutlaşan Rusya nın Yakın Çevre lkelerine yönelik stratejisi iki aşaalı şekilde gelişiştir: a) Ekonoik Aşaa: Avrasya Ekonoik Birliği (Rusya, Kazakistan, Belarus, Kırgızistan, Tacikistan), Tek Ekonoik Saha (Rusya, Kazakistan, Belarus) ve Grk Birliği (Rusya, Kazakistan, Belarus, Kırgızistan) ) Gvenlik alanında entegrasyonu içeren aşaa - Kollektif Gvenlik Örgt (Rusya, Kazakistan, Belarus, Erenistan, Kırgızistan, Tacikistan) Avrasya Ekonoik Birliği (Evraziyskiy Ekonoiceskiy Soyuz) dşncesi, Rusya nın önderliğinde eski Sovyet jeopolitiği içinde yer alan devletlerin artan kresel rekaet karşısında gesel işirlikleri ile ayakta kalaile çaaları sonucu ortaya çıkıştır. Avrasya Ekonoik Birliği nin teorik teellerini dört ana hat zerinde değerlendirek kndr: a) Atlantikçilik ve onun uzantısı olarak kaul edilen kltrel kreselleşeye karşı koya, Batı Avrupa ya ve ABD ye karşı kltrel, politik ve ekonoik cadele; 74 Dugin, op.cit., s. 379

36 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 36 II. ) Ekonoide devletin gçl olasını desteklee; kau sektörnn uhafaza edilesi; c) Rus Ortodoks Kilisesi nin desteğini arkasına alak ve aynı zaanda diğer geleneksel gruplarla işirliği; d) Rusya nın çekirdek jeopolitik ir gç olarak yer aldığı eski SSCB coğrafyasında Avrupa Birliği tarzında yeni ir platforun oluşturulası. 75 Yeni Avrasyacı ideanın Slavofil ve Klasik Avrasyacılığın sentezi olduğunu söyleek yanlış olayacaktır. Putin dönei ile irlikte Avrasya Birliği dşncesi Rusya için stratejik ir öncelik taşıakta ve tedricen ŞİÖ nn önne geçektedir. 76 Rusya, Putin dönei ile irlikte değişik geselleşe sreçleri vasıtasıyla çok kutuplu uluslararası ilişkiler sisteini stratejik hedef olarak elirleiştir. 7 Mayıs 2012 de Devlet Başkanı Putin tarafından izalanan Rusya Federasyonu Dış Politikasının Uygulanası İçin Gerekli Önleler elgesinde, gesel örgtler çok yönl diploasi çerçevesinde ele alınaktadır. 77 Rusya, ŞİÖ nn gesel roln diğer öneli ir yapılana projesi olan Avrasya Birliği dşncesiyle destekleektedir. Bu ağlada Avrasya Birliği, ABD ve Çin in Orta Asya daki etkinliğini dengeleeye yönelik ge lkeleri ile Rusya arasında siyasi, ekonoik ve gvenlik alanında entegrasyonu hedefleektedir. Putin in iktidara gelişi ile irlikte Rusya, Avrasya gesinde gesel örgtler yoluyla etkili ir dış politika uygulaaktadır. Putin in 2011 yılında ikinci kez iktidara gelişinden sonra Avrasya Birliği projesi Rus dış politikasının teel önceliği haline geliştir. Rusya, Avrasya Birliği nin 2013 yılında öncelikle ekonoik entegrasyon teelinde gelişeceğini hedefleektedir. Rusya, Avrasya Birliği nin ekonoik perspektifini serest ticaret kuralları çerçevesinde değerlendirektedir. Ekonoik teelli Avrasya Birliği, Avrupa ve dinaik Asya - Pasifik geleri arasında etkin ir köpr roln oynaa potansiyeli taşıaktadır. Rusya nın Yakın Çevre lkeleri ile askeri ve gvenlik entegrasyonu 14 Mayıs 2002 de kurulan Kolektif Gvenlik Anlaşası Örgt (Organizatsiya Dogovora o Kollektivnoy Bezopasnosti) çerçevesinde gerçekleşektedir. ABD nin doksanlı yılların sonlarından itiaren eski Sovyet coğrafyasında artan etkinliğinin 2001 deki Afganistan operasyonuyla daha sout ir nitelik kazanası örgtn kurulasında elirleyici faktör oluştur. 78 ODKB nin Doğu Avrupa da etkinliği kısıtlı olsa da, Kafkasya ve Orta Asya daki jeopolitik etkinliği daha fazladır Vyecheslav Vasechko, Staroe i Novoe Evraziystva: Kontseptsiya Religii i Politiki, Vestnik Rostovskogo Gosudarstennogo Eknoicheskogo Universiteta RİNX, Vol: 1, 2007, s Evraziyskiy Soyuz Dast Rossii Bolshe, che Slishko Pragatichniy SHOS RİA - Novosti, ru/analytics/ / htl (Erişi Tarihi: ) 77 Podpisan Ukaz o Merah po Realizatsii Vneshnepoliticheskogo Kursa, Dokuenti sayta Prezidenta Rossii, 7 May 2012, (Erişi Tarihi: ) 78 Bu konuda daha geniş ilgi için kz. Fırat Purtaş, Halit Maadov, Kolektif Gvenlik Anlaşası Örgt ve Orta Asya Cuhuriyetleri, Orta Asya da Dış Politika ve Gvenlik, Ed. Turgut Deirtepe, Gner Özkan, USAK Yayınları, 2013, s ODKB Anlaşasının IV. addesi NATO nun V. addesi ile aynıdır. Anlaşaya taraf olan lkelerden irine yönelecek ir saldırının t taraf lkelere yönelik ir saldırı sayılacağı hususu kolektif askeri gvenlik ekanizası açısından önelidir. Dolayısıyla, ODKB ye devletlerin toprak tnlğn ve gvenliğini tehdit edecek herhangi ir eselede dahil ola hakkına sahiptir.

37 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Putin in iktidara gelesi ile Avrasya (Heartland) yeni tarihi şans elde etiş ve Atlantikçi jeopolitiğin tek kutuplu dnya oluştura sreci engelleniştir. Rusya - Avrasya nın dnyanın jeopolitik haritasından ta silinediği ortaya çıkış, alternatif ir sivilizasyon için adres yine kara gc oluştur. 80 Avrasyacı idea Rus dış politikasına yön verekle kalayıp, yeni siyasi ve kltrel coğrafi inşaya zein hazırlaıştır. C) NATO Genişleesi ve Rus Dış Politikasının Dönş: Grcistan Mdahalesi Eski Doğu Bloğu lkelerinin irçoğunun (özellikle Rus dış politikası ağlaında jeopolitik eksenler olan Polonya nın ve Baltık lkelerinin) önce NATO ya daha sonra AB ye gireleri Avrupa daki gç dengesini Batı lehine değiştiriştir yılından sonra NATO Baltıklarda elde ettiği askeri sler vasıtasıyla Rusya karşısında stratejik stnlk elde etiştir. Çek Cuhuriyeti ve Polonya ya NATO fzelerinin yerleştirilesi gndee geliş ve yeni Soğuk Savaş dşnceleri tartışılaya aşlanıştır. 81 Stratejik anlada Batı dan gelecek tehdidin ortadan kaldırılası, ertaraf edilesi ve u istikaette ir kalkan oluşturulası (Varşova Paktı gii) Rus jeopolitiğinin tarihsel oyutu olan ana unsurlarından iridir. Soğuk Savaş sonrası NATO, Rusya nın eski gvenlik kuşağını devralıştır. 82 Böylece, Rus dış politikası açısından teel gvenlik noktasını eski Doğu Bloğu lkelerinin NATO ya entegrasyonu oluşturuştur. Harita 3. NATO nun Doğu Genişleesi NATO expansion ICELAND NETH. LUX. BELGIUM UNITED KINGDOM NORWAY DENMARK POLAND GERMANY SLOVENIA FRANCE ITALY SPAIN PORTUGAL CROATIA GREECE USA, CANADA ESTONIA LATVIA LITHUANIA ROMANIA GREECE BULGARIA MACEDONIA ALBANIA UKRAINE TURKEY NATO eer Seeking to join ESTONIA HUNGARY GEORGIA Rus Yakın Çevresinde aşlayan renkli devrilerle irlikte Avrasya ana karasındaki jeopolitik cadele ve unu teakien jeostratejik adılar hızlanıştır. Renkli devrilerin aacı Baltıklar örneğinde olduğu gii Grcistan, Ukrayna, Kırgızistan gii jeopolitik eksenlerde Rusya nın yakın çevresinde Rusya aleyhine ir lok yaratak oluştur. Bu ağlada anti - Rusya ve illiyetçi söylelere sa- 37 II. 80 Dugin, op.cit., s Richard Sakwa, New Cold War or Twenty Years Crisis?, International Affairs, Vol. 84, No. 2, 2008, s Michael Roskin, Çağdaş Devlet Sisteleri, Siyaset, Coğrafya, Kltr, Ankara, Adres Yayınları, 2013, s

38 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi hip hketler destekleniştir. T u devrilerin yapıla içiine akıldığında ortak özellikleri Freedo House 83 tarafından hazırlanan etotlar çerçevesinde u lkeleri ABD ve Batı gdne sokayı hedefleyen arışçıl direniş tarzında yapılasıdır. 84 Bu dşnce kuruluşunun ABD deki azı çıkar grupları ile var olan ilişkileri, ojektiflikten uzak olası ve tek taraflılığı ilinektedir. Bu çerçevede Kası 2003 de Grcistan da gerçekleştirilen Gl Devrii ile dengeli dış politika yrten Eduard Şevardnadze yerine Cuhuraşkanlığı görevine aşırı Atlantikçi ve ABD yanlısı Mikhail Saakaşvili getiriliştir. Saakaşvili dış politikada Batı gdl ir strateji izleyerek, Grcistan ı NATO yakınlaştırış ve Rusya Yakın Çevresine yönelik Batı erkezli jeopolitik ir proje olan ve BDT yi eyi hedefleyen GUAM projesinin esas aktör oluştur II de aynı senaryo Ukrayna da gerçekleştiriliş ve Turuncu Devri neticesinde ir aşka denge politikası yrten lider Leonid Kuça devriliş ve yerine Batı yanlısı Viktor Yuşçenko geliştir. Yuşçenko da Saakaşvili gii dış politikasını Rusya aleyhtarlığı zerine inşa etiştir. 86 Böylece, Rus yakın çevresinde Avrasyacılık ve Avrasyacı entegrasyon içilerine karşı Batı tarafından yeni ir lok oluşturuluştur. Bu ağlada Putin in 10 Şuat 2007 de Mnih Gvenlik Konferansı nda yaptığı konuşa jeopolitik ykl içerik ve esajlar taşıası ağlaında önelidir. Putin in Mnih konuşası yeni Rus dış politikasının çerçevesini çiziştir. Mnih Doktrini nin ana hatları aşağıdaki şekilde ifade ediliştir: a) Modern uluslararası sistede tek - kutupluluk sadece kaul edilez değil, aynı zaanda kn olayan ir olgudur. ) ABD kresel hegeonyasını dayatakta ve siste sadece ir lke etrafında dönektedir. c) ABD nin Irak işgaline işaret eden Putin, gç kullanıının sadece BM Gvenlik Konseyi ekanizası çerçevesinde kn olacağını elirtiştir. d) Mnih konuşasının teel noktasını NATO nun doğu genişleesi ve Rusya nın u srece reaksiyonu oluşturuştur. Putin in Mnih Doktrini Rusya nın teel gvenlik ve dış politika sorunsalının NATO nun jeopolitik genişleesi zerine şekillendiğini gözler önne seriştir. NATO nun sınırlarııza dayanasına rağen izler anlaşalara riayet ederek ir reaksiyon vereekteyiz. NATO nun doğuya doğru genişleesi ne 83 Aerika erkezli Freedo House lkeleri asın konusunda eleştiren ve u doğrultuda raporlar hazırlayan ir dşnce kuruluşudur. Hazırlanan raporların gerçeği yansıtağı ve daha çok Aerika daki azı çıkar gruplarının enfaatlerini dikkate aldığı konusunda yaygın ir kanaat vardır. 84 Dugin, op.cit., s Grcistan, Ukrayna, Azeraycan ve Moldova nın ye oldukları GUAM, 2006 da isi değişikliğine giderek Ekonoik Kalkına ve Deokrasi Örgt - GUAM (Organization for Deocracy and Econoic Developent - GUAM) adını alıştır. GUAM lkeleri, özellikle Grcistan ve Ukrayna liderleri NATO yu ir tehdit değil, gesel gvenlik konfigrasyonunda istikrar sağlayıcı ir örgtlene olarak görşlerdir. GUAM özellikle 2008 Grcistan - Rusya savaşından sonra tedricen etkinliğini yitiriştir. 86 Dugin, op.cit.., s. 385

39 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor NATO nun odernizasyonu ne de Avrupa gvenliğinin sağlanası anlaında hiçir anla taşıaaktadır. Bu sreç Rusya - NATO ilişkilerindeki gveni sarsan provokatif ir eyledir. Yeni NATO yeleri Bulgaristan ve Roanya ya yerleştirileye çalışılan fzeler ne anla taşıaktadır? Rus sınırlarına dayanan NATO genişleesi kie karşıdır? Varşova Paktı nın dağılasının ardından Batılıların verdiği sözlere ne oluştur? e) Bir taraftan yardı eli uzatılakta, diğer taraftan lkelerin geri kalışlığını arzulaakla kalayıp, söz konusu geri kalışlıktan kar gdlektedir. f) AGİT ir veya ir grup lkenin dış politik çıkarlarına hizet eden ayağı (vulgarniy) ir organizasyona dönştrlek istenektedir. g) Putin in ifade ettiği in yıllık tarihi ile her zaan ağısız dış politika yrten Rusya, u geleneğinden vazgeçek niyetinde değildir 87 iaresi jeopolitik ir eydan okuadır ve yeni Rus dış politikasının ana addesini oluşturuştur. 88 Putin in 10 Şuat 2007 de Mnih Gvenlik Konferansı nda yaptığı konuşa jeopolitik ykl içerik ve esajlar taşıası ağlaında önelidir. Putin in Mnih konuşası yeni Rus dış politikasının çerçevesini çiziştir. Mnih konuşası politik retorikler içerse de, Kırı ın ilhakı ile eraer söz konusu retorik siyasal gerçekliğe dönşştr. Mnih konuşası savuna karakterli ir konuşadır, fakat Kırı ın Rusya ya geri dönesi ve Putin in 18 Mart 2014 deki Krelin konuşası rahatsız edici ve saldırgan ir içerik ihtiva etiştir. 89 Mnih konuşası sonrası Rus intelligentsiyası Rusya nın alternatif gç ola potansiyeli ve jeopolitik etkinliği zerinde duraya aşlaıştır. Tek kutuplu dnyanın son ulası ve çok kutupluluğa geçiş sorunsalı he akadeik, he de siyasal çevrelerde tartışılıştır II. 87 Dugin, op.cit., s Mnih konuşasının ta etni için kz. type63374type63376type63377type63381type82634_ shtl (Erişi Tarihi: ) 89 Konuşa için kz. Orasheniya Prezidenta Rossiyskoy Federatsyii 18 Mart 2014, ru/news/20603 (Erişi Tarihi: ) 90 İvashov, Sovreennaya Rossiya na Geopolicheskoy Karte, Geopolitika i Bezopasnosti, No. 3, Sankt- Petersurg, 2008, s. 8-13

40 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi Yakın Çevre Doktrini, NATO nun doğuya doğru genişleesi, ABD nin tek taraflı şekilde Irak ı işgali ve neticede Batı jeopolitiğindeki stratejik ayrışa, Post-Sovyet lkelerde gerçekleşen ABD destekli renkli devriler, Putin in Mnih konuşası, tek kutupluluğun son ulası uluslararası sistede yeni jeopolitik çerçeve (geopolitical fraework) oluşturuştur. Rusya nın Grcistan dahalesi söz konusu jeopolitik çerçevede gerçekleştiriliştir. 40 II. T u hususlar 15 Teuz 2008 de yayılanan yeni dış politika konseptinde kendine yer uluştur. Özellikle Ukrayna ve Grcistan ın NATO yeliği stratejik kırızı hat olarak kaul ediliştir. Rus sınırlarına yerleşen ve eşit gvenlik ilkesini ihlal eden NATO ya açık esajlar veriliş ve irlikte çalışak varken neden sorun inşa edeli kaygısı elirtiliştir konsepti uluslararası ilişkilerdeki gncel değişikleri, özellikle 17 Şuat 2008 de Sıristan dan ayrılan Kosova nın ağısızlığını ilan etesiyle ortaya çıkan yeni kavralara atıfta ulunuştur. Grcistan krizi sonrası ortaya çıkan konjonktr ve ayrılıkçı gelerin - Ahazya ve Gney Osetya - ağısızlıkları u yeni kavralar çerçevesinde kolay izah edileilir hale geliştir. Fakat ana hatlarıyla 2000 yılında kaul edilen Putin Doktrini nin devaı niteliğinde olan yeni konsept Rusya nın teel dış politika stratejisini yeniden gözler önne seriştir. Grcistan krizi 8 Ağustos 2008 de Sydney Olipiyat oyunlarının açılış gnnde Grcistan askeri irliklerinin ayrılıkçı ge olan Gney Osetya ya dahalesi ile aşlaıştır. Grcistan ın u adıı Rusya nın jeopolitik gç gösteriine zein hazırlaıştır. Rusya verdiği askeri cevapla Gney Osetya dan taraf oluş, Rus ordusu Grcistan ın aşkenti Tiflis e kadar ilerleiştir. Saakaşvili yönetiinin yanlış hesapları Grcistan a he siyasi - stratejik, he de ekonoik zarar veriş ve lkenin toprak tnlğ ozuluştur. Ayrılıkçı geler - Ahazya ve Gney Osetya - ağısızlıklarını ilan etiş ve 26 Ağustos 2008 de Rusya tarafından tanınışlardır. 92 Saakaşvili nin aşırı Atlantikçi ve gesel dengeleri hesaplaayan dış politikası Rusya nın Kafkasya daki pozisyonunu pekiştiriştir. Kara gc (Shusi) Rusya ve ttefikleri (Ahazya ve Gney Osetya) deniz gc zerinde ta zafer kazanışlardır. Rusya açısından u zafer ç öneli detayı içerektedir. İlki, odern NATO silahları ile teçhiz ediliş Grcistan ordusu zerinde askeri ir galiiyet elde ediliştir. İkincisi, Rusya Batı ile doğrudan çatışaya gireiş ve öylelikle anti - Rusya koalisyonunun gelişiine olanak sağlaaıştır. Üçncs, enforasyon savaşı anlaında Rus atu organlarının yk gç tanılı - vatansever yayınları olulu ir izleni veriştir. 93 Rus kauoyu çoğunlukla 91 Koncheptsiya Vneshney Politiki Rossiyskoy Federatsii, 15 Teuz 2008, (Erişi Tarihi: ) 92 Rusya nın yanında Nikaragua, Nauru, Venezuela gii lkeler ayrılıkçı geleri tanıışlardır. Hukuki oyut için kz. Prolei Bezopasnosti Yujno Kavkaze: Rossiysko - Gruzinskoe Otnosheniya i Perspektivi Dolgosrochnogo Uregulirovaniya Gruzino - Ahazskogo i Gruzino - Yugoosetinskogo Konfliktov, MGİMO, Vipusk 3(27), 2011, s Dugin, op.cit, s

41 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor askeri dahaleyi haklı uluş ve sorunun Batı ve Saakaşvili yönetii kaynaklı olduğu konusunda konsenss sağlanıştır. 94 Şuat 2008 de Kosova nın ağısızlığını ilan etesi ve aynı yılda Rusya nın Grcistan la yaşadığı sorun ve neticede Ahazya ve Gney Osetya nın de - facto Grcistan egeenliğinden çıkası uluslararası ilişkiler sisteinde yeni ir dönei aşlatıştır. Söz konusu döne Rusya, ABD, Alanya, Çin, Fransa, İngiltere ve diğer öneli uluslararası aktörlerin gesel çatışalarla iririlerinin gçlerini test eteyi karakterize etektedir. Rusya, 17 Şuat 2008 de Kosova nın Sıristan dan ayrılarak ağısızlığını ilan etesine 8 Ağustos 2008 de Grcistan ı fiili olarak parçalayarak Batı ya cevap veriştir. Grcistan krizine rağen, Rusya nın Batı ile ilişkilerinde eklenilen derin fikir ayrılıklar ortaya çıkaıştır. Beklenilenin aksine, Mart 2008 de Ditri Medvedev in Devlet Başkanı seçilesiyle Rusya - Batı yakınlaşası aşlaıştır de iktidara gelen ABD Başkanı Barack Oaa nın pragatik uluslararasıcı 96 (pragatic internationalis) dış politikası ile eraer Rusya ve ABD arasında ilişkiler yuuşaıştır. Fakat her şeye rağen, Medvedev in selefinden farklı olarak daha Atlantikçi ve lieral politikalar eniseesi stratejik anlada Rusya nın yönn değiştireiştir. 97 Medvedev Rus dış politikasına yeni ir soluk getiriş, adeta Putin in eksik ıraktığı stratejik noktaları taalaıştır. Başkanlığı döneinde Rusya kreselleşe srecine ekleleniş ve Batı ile teknolojik işirliği yapılıştır. 98 Medvedev in Batı ile yapıcı işirliğine giresi onun Atlantikçi ir dnya görş tesil ettiği anlaına geleektedir. Medvedev in dış politika felsefesini Oaa için kullanılan pragatik uluslararsıcılık olarak nitelendirek kndr. Bu sreç Avrasyacı - Atlantikçi tartışalarından ziyade, Rusya nın ekonoik dönşn ve kapitalizi ta anlaıyla uygulaasını içeren ir yapıya işarettir. 41 II. Rusya, 5 Şuat 2010 da yeni askeri doktrinini kaul etiştir yılında onaylanan askeri konseptteki ddeiler yeni doktrin de aksettiriliştir. Yeni askeri doktrin Rusya nın uzun vadeli gvenlik stratejisini gözler önne seriştir yılında kaul edilen 2020 yılına kadar Rusya Federasyonu Ulusal Gvenlik Stratejisi elgesinde yer alan teel hususlar yeni askeri doktrinde de yer alıştır. NATO nun genişlee stratejisi Rusya açısından teel gvenlik tehdidi olarak ortaya konuştur Moskova erkezli Levada Araştırıa Merkezinin konu hakkındaki anketi için kz. Rossiysko-Gruzinskiy Voenniy Konflikt 2008 Goda: Pritsini i Posledstvii,, Levada - Chentr, 2010, 2010/rossiisko-gruzinskii-voennyi-konflikt-2008-goda-prichiny-i-posledstviya (Erişi Tarihi: ) 95 Rusya Anayasa sı ç kez st ste Devlet Başkanlığına aday olayı sınırlandırdığından Putin, yıllarca eraer çalıştığı Medvedev i halefi ilan etiştir. 96 John Ikenerry, Oaa s Pragatic Internationalis, The Aerican Interest, 8 Nisan 2014, (Erişi Tarihi: ) 97 Dugin, op.cit., s Jeffrey Mankoff, Russian Foreign Policy, The Return of Great Power Politics, 2012, s Strategiya Natsionalniy Bezopasnosti Rossiyskoy Federatsii do 2020 Goda 13 Mayıs 2009, news.krelin.ru/ref_notes/424 (Erişi Tarihi: )

42 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 42 II. Medvedev Rus dış politikasına yeni ir soluk getiriş, adeta Putin in eksik ıraktığı stratejik noktaları taalaıştır. Teel gvenlik eselesi olarak NATO nun Rusya sınırlarındaki uluslararası hukuk norlarını hiçe sayan askeri fonksiyonları, faaliyetleri ve genişlee stratejisi görlştr. 100 Bu konuya ağlantılı olarak açık ir şekilde dile getirilese de ABD nin Doğu Avrupa lkelerine fze kalkanı yerleştire çaalarının kresel istikrara, nkleer gç dengesine ve uzayın ilitarize edilesine yol açacağı kaygısı vurgulanıştır. 101 Yeni askeri doktrinde Rusya nkleer çatışayı önleeyi kendisinin teel görevi olarak değerlendirektedir. Diğer öneli husus ise Rusya veya ttefiklerine karşı saldırgan tutuları ertaraf etek ve çıkarlarını koruak ağlaında BM Gvenlik Konseyi nin rolne ve kolektif gvenlik kavraına atıfta ulunulasıdır. 102 NATO nun yeni askeri doktrine reaksiyonu tekinli oluş, Genel Sekreter Rasussen doktrini gerçekleri aksettireyen ir doktrin olarak değerlendiriştir. NATO, Rusya açısından ir tehdit değildir ve dşanı da değildir 103 şeklinde konuşan Rasussen in u görş Rusya da ciddi karşılanaıştır. 104 Yeni askeri doktrinde Rusya nın önceliklerin aşağıdaki şekilde kategorize etek kndr: 100 Voennaya Doktrina Rossiyskoy Federatsyii, (Erişi Tarihi: ) 101 Iid. 102 Voennaya Doktrina, op.cit., 103 New Military Doctrine Draws NATO Criticis, 8 Şuat 2010, usiness/article/new-ilitary-doctrine-draws-nato-criticis/ htl (Erişi Tarihi: ) 104 Yuri Ruchov, Novaya Voennaya Doktrina Rossii Utverjdena, 9 Şuat 2010, y/theory htl (Erişi Tarihi: )

43 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor a) BDT istikaetinde insani dahale kavraı çerçevesinde gesel ve uluslararası gvenliğin sağlanası ) Kollektif Gvenlik Örgt ağlaında Yakın Çevre de ortak savuna politikasının gçlendirilesi c) BM Gvenlik Konseyi nin ve diğer uluslararası örgtlerin rolne atfedilen öne d) Şanghay İşirliği Örgt kapsaında ortak tehditlere karşı cadele çaalarının irleştirilesi e) Belarus aşta olak zere çevre lkeleri ile askeri irlikteliğin sağlanası f) Uluslararası terörizin Rusya nın yaşasal çıkarlarının ulunduğu gelerdeki varlığı ve u sreç ağlaında uluslararası işirliğinin sağlanası sorunsalı 2010 Askeri Doktrini ninde öne çıkan kavralara akıldığında, Rusya nın Batı nın (özellikle ABD) kullandığı kavrasal çerçeveyi kendi lehine oluşturduğunu gözleleek kndr. Özellikle insani dahale kavraının Rus jeopolitik aracı olarak görlesi ve Grcistan dahalesinin u çerçevede değerlendirilesi dikkat çekicidir de Kırı ın ilhakı srecinde de insani dahale kavraı Rus jeopolitik adıları açısından yönlendirici oluştur. Oaa - Medvedev pragatik dış politikasının uluslararası ilişkilere öneli ir yansıası oluştur. 8 Nisan 2010 da Rusya ve ABD Prag da Stratejik Silahların İndirii Antlaşasının - Strategic Ars Reduction Treaty (START) sresinin uzatılası hakkında anlaşışlardır de izalanan START- I Anlaşası ve 1993 de izalanan START-II anlaşaları ile Rusya ve ABD, ilk defa nkleer aşlıklarının sayısını azalta konusunda anlaşışlardır. Prag Antlaşası ile taraflar nkleer silahsızlana ile nkleer silahların yayılasını önlee arasında ir ağ oluşturuşlardır. 106 Anlaşa taraflarca tarihsel olarak ifade ediliştir Şuat 2011 de yrrlğe giren anlaşa 2008 de aşlayan Rus- Aerikan işirliğinin rndr. Anlaşayı teakien detente döneini hatırlatan karşılıklı açıklaalar geliştir. ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton Rusya yı nkleer tehdit olarak görediklerini ve fze kalkanı konusunda işirliği yapak istediklerini deklare etiştir Eyll 2012 de Rusya nın Uzakdoğu kenti Vladivostok ta yapılan APEC Zirvesinde Rus Dışişleri Bakanı Sergey 43 II. 105 Nkleer konusundaki ir diğer öneli uluslararası anlaşa Rusya ve ABD nin 1967 de BM ye sunduğu Nkleer Silahların Yayılasını Önlee Antlaşasıdır.(Non-Proliferation Treaty)NPT nkleer alzeelerin silahlarda kullanak zere transferini yasaklaıştır. 170 lke tarafından izalanıştır. (Hindistan, Pakistan, İsrail izalaaıştır) 1996 da izalanan Kapsalı Test Yasağı Anlaşası ise ABD Senatosu tarafından reddediliştir. Bkz. Roskin, op.cit., s Bu konuda kz. Heywood, op.cit., s Medvedev i Oaa Podpisali Noviy Dogovor o SNB 8 Nisan 2010, htl?id=351919&tid=3023 (Erişi Tarihi: ) 108 SSA (Aerika) Xoteli i Sotrudnichati s Rossiey po PRO 11 Nisan 2010, htl?id=352524&tid=3023 (Erişi Tarihi: ) Ayrıca kz. U.S. - Russia Relations: Recet Fact Sheet 24 Haziran 2010, (Erişi Tarihi: )

44 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi Lavrov ve Aerikalı evkidaşı Hillary Clinton ilişkilerin çok oyutluluğuna işaret etişlerdir. 109 ABD nin teel jeopolitik çıkarının Asya - Pasifik gesi istikaetinde gelişesi ve İran nkleer sorununun Washington tarafından öncelenesi ilişkilerdeki yuuşaayı etkileyen öneli faktörlerden oluştur. Ortaya çıkan u olulu hava ile eraer Rus - Aerikan ilişkileri resetlenerek (perezagruzka) yapıcı ir işirliğine dönşştr. Burada dikkat çeken nokta ABD nin elinde olayan nedenlerden dolayı, isteeyerek de olsa hegeonik arzularından vazgeçtiği ve u ağlada yeni kresel sistein inşasının zaruretinin ortaya çıkasıdır. Roskin e göre, ABD nin hegeonyasının sorgulanası için dört ana seep vardır: Bu seepler Aerika nın Soğuk Savaş kılavuzları ile hareket etesi, ekonoik gcn Asya ya kayası, lke dâhilindeki ekonoik, askeri, idari sorunlar, denizaşırı askeri dahalelerin sorgulanası, Aerikan liderliğini pek az lkenin kaul etesi, dnya kauoylarında ABD dış politikasına yönelik olusuz görşler şeklinde sıralanaktadır II. Oaa yönetiinin askeri harcaaları kısıtlaa girişii ve 2008 yılı sonrası Aerikan ekonoisinin geçirdiği kriz yeni uluslararası sistein haercisi oluştur. Oaa nın tek taraflılıktan uzaklaşarak, çok taraflılığı inşa etek isteesi ABD dış politikası açısından Soğuk Savaş sonrası kökl ir değişi oluştur. Buna karşılık, dört yıl aradan sonra 4 Mart 2012 de yeniden Devlet Başkanlığı na seçilen Putin, 2008 sonrası oluşan ekonoik dzende ve ABD hegeonyasının zayıflaasıyla karşı gç cephesini kullanarak uluslararası sistei çok kutuplu esaslarla inşa eteye çalışıştır. Çok kutuplu siste arzusu 7 Mayıs 2012 de Putin tarafından izalanan Rusya Federasyonu Dış Politikasının Uygulanası İçin Gerekli Önleler (Ukaz o Merah po Realizatsii Vneshnopoliticheskogo Kursa Rossiyskoy Federatsii) isili dış politika elgesinde kendine yer uluştur. Yeni dış politika elgesinde iki ana husus vardır. İlki, BDT coğrafyasında entegrasyon srecinin hızlandırılası, ir diğeri ise BRICS, G-20, G-8, ŞİÖ gii gesel ve kresel platforlarla çok yönl diploasiyi kapsaaktadır. Gvenlik anlaında 2014 yılı sonrası Afganistan istikaetindeki projeksiyonlar öne çıkıştır. Bu çerçevede Afganistan da Rusya-NATO işirliğinin önei vurgulanıştır dış politika elgesi ABD ile ilişkilerde istikrarlı ve öngörleilir ir etkileşi sağlaanın öneine vurgu yapış, fakat Rus tzel ve özel kişilerine karşı tek taraflı Aerikan yaptırılarının dayatılasına izin verileyeceği hususu özellikle ifade ediliştir. Rus- Aerikan ilişkilerinde stratejik dzeyde ikili işirliğinin geliştirilesine odaklanarak, eşitlik, içişlerine karışaa ve karşılıklı çıkarlara saygı teelinde istikrarlı ve öngörleilir ir etkileşi politikası elgede yer alan öneli projeksiyonlardandır Sergey Lavrov and Hillary Clinton Sign a Nuer of Docuents at APEC-2012 Leaders Week, 8 Eyll 2012, 110 Roskin, op.cit., s Ukaz o Merah po Realizatsii Vneshnopoliticheskogo Kursa Rossiyskoy Federatsii, 7 Mayıs, 2012, (Erişi Tarihi: ) 112 Iid.,

45 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Fze savuna sisteleri konusunda Rusya, söz konusu sistein kendine yönelediğinden ein olak isteekte ve u ağlada Batılı ortaklarından ir garanti ekleektedir. Ayrıca Avro-Atlantik coğrafyada t lkeler için eşit hukuk kuralları ilkesinin gçlendirilesi ve u istikaette Avrupa Konseyi nin desteği vurgulanaktadır. 113 Yeni dış politika elgesi önceki Rus stratejik elgelerinden farklı ir slupta kalee alınıştır. Batı nın öne srdğ kavraları kullanan Rusya, u kavralarla aslında 1996 daki Priakov Doktrini nin savunacı sluundan karşı atak sluuna geçiştir. Bu sreç he uluslararası ilişkiler açısından yeni ir olgudur, aynı zaanda gç dengelerinin yeniden dağılıını ispat eden ir yaklaşı tarzıdır. 12 Şuat 2013 de kaul edilen Rus dış politika doktrininde u iki sluun ta tersi olan saldırganlık ve hcua geçe hususları kendine yer ulacaktır dış politika elgesinde daha önce vurgulandığı gii Post - Sovyet coğrafyada Rusya inisiyatifinde entegrasyon srecinin hızlandırılası ve diğer gesel platforların daha işlevsel kullanılası sorunsalı daha fazla öne taşııştır. Grcistan krizi sonrası AB nin Rus arka ahçesinde yeni jeopolitik deneeleri oluştur. 114 Buna karşılık Rusya ve ttefikleri Avrasya Birliği dşncesini soutlaştıran ir dizi öneli kararlar alışlardır. AB nin Post - Sovyet coğrafya istikaetindeki yeni jeopolitik halesi 2009 da Prag da oluşturulan, fakat daha ileriki yıllarda işlevsiz ir platfora dönşen Doğu Ortaklığı (Eastern Partnership) girişiidir. Esasında Avrupa Koşuluk Politikasının daha spesifik tr olarak dşnlen yeni AB projesi ilk gnden itiaren Rus dış politikası açısından Moskova nın Grcistan da elde ettiği jeostratejik zafere yönelik ir karşı hale olarak görleye aşlanıştır. Rusya, AB nin ileri srdğ Doğu Ortaklığı projesini yakın çevresinde etkisini azaltılası yönnde ir jeopolitik hale olarak değerlendiriştir. Rusya Doğu Ortaklığının kendisine yönelik tehdidini aşağıdaki şekilde forle etektedir: 45 II. - Rusya ya göre Doğu Ortaklığı prograının aktif gcn 2004 genişleesiyle AB li olan Orta ve Doğu Avrupa lkeleri, özellikle Polonya oluşturaktadır. Bu teze göre Polonya AB nin doğuya yönelik yeni koşuluk politikasında lider lke ola arzusundadır. Bu ağlada Rusya özellikle Polonya nın Ukrayna ve Belarus zerindeki siyasi, iktisadi, sosyal ve kltrel etkisinden rahatsızlık duyaktadır; 113 Iid. 114 Mayıs 2008 da Polonya ve İsveç in inisiyatifi ve Avrupa Koisyonu tarafından desteklenen AB Doğu Ortaklığı girişii katılıcı lkelere AB ile daha yakın siyasi ve ekonoik entegrasyon için fırsat sunuştur. Avrupa Koşuluk Politikasının Doğu oyutunu oluşturan söz konusu progra Doğu Avrupa ve Gney Kafkasya lkeleri istikaetinde srdreilir refor sreçlerini destekleeyi aaçlaış ve u lkelerin Batı ile yakınlaşasını öngörştr. Bu konuda kz. New EU Funding to Iprove Border Manageent and Regional Cooperation in the Eastern Partnership, European Coission, Press Release, Brussels, 25 Septeer 2012, (Erişi Tarihi: )

46 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 46 II. - Rusya AB nin Doğu Ortaklığı prograı aracılığıyla Post - Sovyet coğrafyada kendisini sıkıştırdığını ve ileride BDT lkelerinin Rusya nın etki dairesinden çıkacağını da öne srektedir 115 ; - Rusya AB nin Doğu Ortaklığı çerçevesindeki resi eyanlarını saii ulaaktadır. Rusya söz konusu ortaklığın AB nin enerji politikaları ve enerji gvenliği perspektifinde alternatif arayışına hizet ettiğini de dşnektedir; Ağustos krizi ve 2009 yılındaki Rusya - Ukrayna doğalgaz krizi çerçevesinde AB Rusya nın ge istikaetindeki aktif dış politikasından enun kalaış ve ahsi geçen sorunlarda Rusya ya karşı Grcistan ve Ukrayna ya destek veriştir. Böylece, Rusya AB nin Doğu Ortaklığı aracılığıyla jeopolitik ir stnlk kazana teşesnde olduğunu ileri srektedir. 116 AB, yeni Doğu Avrupa (New Eastern Europe) olarak nitelendirdiği u lkelerin deokratikleşe srecine açık ir şekilde destek verektedir. 117 Bu istikaette 30 Mart 2012 de AB ve Ukrayna arasındaki anlaşa Brksel ve Kiev tarafınca paraf ediliş ve vize uafiyeti görşeleri yapılıştır. T u yaşananlara karşılık olarak Rusya yeni ir jeopolitik adı atış ve 2010 yılında Rusya, Kazakistan ve Belarus un katıldığı Avrasya Grk Birliği (Taojenniy Soyuz) kuruluştur. 118 Bu lkeler arasındaki grk duvarı kalkış, 2012 yılı itiariyle de Tek Ekonoik Saha (Edinoe Ekonoiceskoe Prostranstvo) sreci taalanıştır. 119 Son olarak Kırgızistan da u yeni gesel yapılanaya katılak için aşvuruda ulunuştur dış politika elgesiyle Avrasya Birliği projesi Rus dış politikasının teel stratejik önceliği haline geliştir. 115 Vostochnoe Partnerstvo: Prolei Realizatsyii i Vozojnie Posledstviya, Sovet Federaçii, Federalnogo Soranii Rossiyskoy Federaçii, Koitet po Dela Sodrujestva Nezavisiih Gosudarstv, 19 Noyarya 2009, s Aleksandr Sergunin, Vostochnoe Partnerstvo: Vizov Rossiyskoy Diploatii v Vostochnoy Evrope, Vestnik VGU, Seriya: Lingivistika i Mejkulturnaya Konukatsiya, No. 1, 2010, s Yeni Doğu Avrupa kavraı Post - Sovyet lkeler olan Ukrayna, Belarus ve Moldova nın Avrupa nın ir parçası olası seeiyle u lkelerin AB ye entegrasyonun zaruriyetini vurgulayan ir kavradır. İngiltere, Alanya ve Polonya nın aşını çektiği lkeler gruu Ukrayna, Belarus ve Moldova nın Rusya nın etkisinden çıkası ve deokratik transforasyonu srecinde devlet ve sivil toplu dzeyinde yardılarda ulunaktadırlar. Burada vurgulanası gereken nokta söz konusu kavraın Rusya yı da kapsaası itiariyle stratejik hedefler de taşıdığıdır.. Bu konuda kz. Serhii Plokhy, The New Eastern Europe, What do with the Histories of Ukraine, Belarus and Moldova, East European Politics and Societies, Vol. 25, No. 4, Noveer 2011, s Avrasya Ekonoik Topluluğu, Birleşiş Milletler ve uluslararası hukuk ilkelerine ta uygun olarak kuruluştur ve uluslararası tzel kişiliğe sahiptir yılında, Avrasya Ekonoik Topluluğu na, BM Genel Kurulunda gözleci stats veriliştir. Avrasya Ekonoik Birliği ne katılan lkeler Dnya Ticaret Örgt nn (DTÖ) elirleiş olduğu uluslararası nor ve kurallar çerçevesinde hareket edeceklerini elirterek, DTÖ yeliği konularının öneine vurgu yapışlardır. 119 İlk kez Kazakistan Cuhuraşkanı Nursultan Nazarayev tarafından 1994 de ileri srlen Avrasya Birliği dşncesi, o dönede Rusya daki Atlantikçilerin dış politikadaki stn olası ve Rusya nın yaşadığı ekonoik unalı nedeniyle kauoyu ve Rus siyasal elitleri arasında fazla tartışılaıştır. Fakat özellikle 1996 dan itiaren Atlantikçilerin pozisyon kayetesiyle ve dengeli Priakov un Dışişleri Bakanı olasından sonra Avrasya Birliği siyasal elitlerin gndeine giriştir. Esasında Priakov un Yakın Çevre doktrini pragatik içerikli olsa da, Avrasyacı unsurları da arındırıştır.

47 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Avrasya Birliği ni teel istikaetleri aşağıdaki şekilde karakterize edilektedir: a) Grk Birliği ve Tek Ekonoik Saha nın ta olarak hayata geçirilesi; ) Mal, hizet, seraye ve eek dolaşıının etkin ir şekilde sağlanası; c) Sanayi, ulaşı, enerji ve tarı politikalarının koordineli şekilde yrtlesi ve ortak ulus ötesi korporasyonların tesis edilesi; d) Ulusal yasaların uyuu ve haronizasyonu, ekonoi politikalarının koordinasyonu. e) Ekonoi gvenliği, göç sorunlarında işirliği, sınır ve gelerarası işirliğinin geliştirilesi. 120 Avrasya Ekonoik Birliği nin en öneli organı Ekonoik Birlik Koisyonu dur. Koisyon, 2011 yılında Rusya, Belarus ve Kazakistan Devlet Başkanlarının kararıyla tesis ediliştir. Koisyon u lkelerin hiçir kuruuna ağlı olaksızın faaliyet gösterektedir. Koisyonun teel isyonu Grk Birliği ve Tek Ekonoik Saha nın gelişiine katkı sağlaaktır. Avrasya Birliği nin ta teşekkll hale gelesi Rus jeopolitiği açısından çok öneli lke olan Ukrayna nın u srece dahil edilesiyle kndr. Ukrayna, nfusu ve coğrafi konuuyla Grk Birliği ve geniş anada Avrasya Birliği nin gelecek hedefleri açısından kilit lke konuundadır. Post - Sovyet Ukrayna nın jeopolitik olarak AB ve Rusya arasında kalası u lkenin dış ilişkilerinin gndeini elirleiştir. Bağısızlık sonrası Ukrayna, Rusya ve Batı nın rekaet ettiği öneli jeopolitik alan oluştur. 121 Ukrayna, Avrasya Birliği ne ta entegrasyonu değil gözleci yeliği veya yarı yelik (polovinchatiy) statsn ileri srştr. Bu stat 3+1 şeklinde de forle edilektedir. Buna göre Ukrayna Grk Birliği ne aşaalı olarak entegre olayı hedefleektedir. Böylece, Ukrayna ugn itiariyle Grk Birliği ne ta katılıı dşnediğini ortaya koyaktadır. Yarı yelik stats Rusya tarafından kn ir versiyon olarak görleektedir. 122 Rusya, Ukrayna nın Grk Birliği ne ta katılıını isteekte ve 47 II. 120 Bu konuda kz. Evraziyskiy Ekonoiceskaya Koissiya, Avrasya Ekonoik Birliği Koisyonu resi sitesi, (Erişi Tarihi: ) 121 Viktor Snirelan, Evrazia ili Evropa? Rol Ukraini v Evraaziysko i Evrazia v Ukrainsko Diskurse, Foru Noveysey Vostocnoevropeyskoy İstorii i Kulturi, No.1, 2009, s Shuvalov: Ukraina Ne Mojet Bit Napolavinu v Taojenno Soyuze, 29 Mart 2013, RIA Novosti,

48 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi oldukça öneseektedir. Ukrayna, 2013 yılının sonuna kadar he Grk Birliği lkeleri he de AB ile serest ticaret anlaşası izalaayı it etiştir. Ukrayna Dışişleri Bakanı Leonid Kojara Rusya Dışişleri Bakanlığı Diploasi Akadeisindeki konuşasında Ukrayna nın he Grk Birliği (Doğu) he de AB (Batı) ile serest ticaret anlaşası izalayan tek lke konuuna sahip olasından ve u duruun dnyada tek örnek ola ihtialinden ahsetiştir. 123 Rusya, Avrasya Birliği nin 2013 yılında öncelikle ekonoik entegrasyon teelinde gelişeceğini hedefleiş ve Avrasya Birliği nin ekonoik perspektifini serest ticaret kuralları çerçevesinde değerlendiriştir. Ekonoik teelli Avrasya Birliği, Avrupa ve dinaik Asya - Pasifik geleri arasında etkin ir köpr roln oynaa potansiyeli taşıaktadır II. Avrasya Birliği esas itiariyle ileri aşaada siyasi ir entegrasyon olarak Rusya nın dış politika önceliğini oluşturaktadır. Modern Rus dış politikasının ve Avrasyacı ekoln önde gelen fikir adalarından olan Aleksandr Dugin çok kutuplu ir dnyanın oluşuunun Rusya nın Avrasya istikaetindeki politikasına ağlı olduğunu vurgulaaktadır. Dugin e göre, Avrasyacılık ve Avrasya Birliği dşncesi sadece stratejik ir öncelik olduğu kadar, ekonoik, anevi ve siyasi ir anla da ifade etektedir li yılların ortalarından itiaren ekonoik, askeri ve noratif alanları kapsayan kresel rekaet kavraı, Rus siyasi seçkinleri arasında gçl ir yankı uyandırıştır. Bu dşnce dnya siyasetini srekli cadele arenası olarak gören Hoesian anlayıştan kaynaklanaktadır. Rusya nın yeniden sper gç ola iddiası Yakın Çevresi ndeki politikaları ve aşarılarıyla ireir ağlantılıdır. Bu çerçevede Rusya 2012 den itiaren yakın çevresi ile entegrasyonda hukuki - noratif yönlere öncelik veriştir. 126 Diğer taraftan yeni konseptle phe ir örgt olan ŞİÖ gesel gvenlik stratejisinin ir parçası haline getirilek isteniştir. 127 ŞİÖ askeri ir örgt olasa da, Rusya açısınhttp://ria.ru/econoy/ / htl (Erişi Tarihi: ) 123 Ukraina Hocet Svoodno Torgovat i s ES, i s Taojenni Soyuzo, 29 Mart 2013, RİA Novosti, (Erişi Tarihi: ) 124 Noviy İntegratsiyonniy Proekt dlya Evrazii - Budushee, Kotoriy Rojdaetsa Segodnya, 3 Oktyar 2011, İzvestiya, (Erişi Tarihi: ). 125 Bkz. Uluslararası Avrasya Harekâtı resi sitesi (Erişi Tarihi: ) 126 Dragneva, Rilka, Wolczuk, Kataryna, Russia, The Eurasian Custos Union and the EU: Cooperation, Stagnation or Rivalry?, Chatha House, August yılında Batıyla sorunlar yaşayan İran ın ŞİÖ de gözleci stats kazanasıyla örgt uluslararası politikanın dikkat erkezine geliştir. Aynı yıl ABD nin ttefikleri olan Hindistan ve Pakistan ın ŞİÖ ye gözleci statyle katılışlardır yılında yaşanan diğer öneli olay ise ŞİÖ yeleri Devlet Başkanları Konseyi nin Astana da kaul ettiği Deklarasyon oluştur. Astana Deklarasyonu ŞİÖ yesi lkelerin topraklarındaki ABD ve koalisyon gçlerine ait askeri slerinin kullanı sresinin elirlenesini içerekteydi. ABD Tesilciler Meclisi karar kaul ederek ŞİÖ nn Astana Deklarasyonundan duyduğu rahatsızlığı ifade etiştir. Bu çerçevede dönein ABD Dışişleri Bakanı Condoleezza Rice Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan ı ikna etek için u lkelere ziyarette ulunuştur. Rice Kırgızistan ı Manas ss konusunda ikna etiş ve u s uluslararası gçlerin kullanıında kalaya deva etiştir. Bu konuda kz. Aleksandr Lukin, Shangayskaya Organizatsiya Sotrudnichestva: Chto Dalshe?, Rossiya v Gloalnoy Politike, No. 3, 2007, s Rice nin 2005 ziyaretinin diğer öneli projeksiyonu

49 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor dan Orta Asya da istikrar ve gvenliğin sağlanası için ir araç olarak görlektedir. 128 Çin ise ŞİÖ y Orta Asya gesini içine alan ekonoik teelli ir örgt olarak öneseektedir. Ekonoi söz konusu olduğunda ise rekaet kaçınılaz hale gelektedir. 129 Rusya aşından eri ŞİÖ y çok kutuplu uluslararası ilişkiler sisteine yönelik ir geselleşe örneği olarak görektedir dış politika elgesinde, ŞİÖ ve enzeri gesel örgtler çok yönl diploasi çerçevesinde ele alınaktadır. 130 Söz konusu elgede Rusya ŞİÖ nn gesel roln Rus dış politikası açısından hayati önee sahip ir yapılana olan Avrasya Birliği dşncesiyle destekleektedir de kaul edilen dış politika elgesi Rusya nın stratejik önceliğini Avrasyacı tezler oluştursa da, sluu akıından daha dengelidir. Rusya, ABD nin işirliği çağrısına olulu cevap verekle kalayıp, Batı ile ilişkilerinde inisiyatif alıştır. Suriye krizinde Rusya- ABD stratejik işirliği ve Afganistan erkezli uluslararası terörizle cadelede söz konusu inisiyatifleri gözleleek kndr. Rus jeopolitiğinin yeni sluu Batı nın Rus jeopolitik kodları ile oynaaya aşlaasıyla eraer yeni proaktif kavralar ışığında 2013 yılındaki dış politika konsepti ile ortaya çıkıştır. 49 II. ise ABD nin ŞİÖ nn gesel pozisyonunu azaltılası istikaetinde Afganistan ı da içine alacak ir Byk Orta Asya Ortaklığı (Greater Central Asia Partnership) projesini sunası oluştur. Bu girişi Rusya tarafından ABD ve NATO nun gede yeni ir etki kura çaası olarak görlştr. Byk Orta Asya Ortaklığı için kz. Frederick Starr, A Greater Central Asia Partnership for Afghanistan and Its Neighors, Central Asia-Caucasus Institute & Silk Road Studies Progra - A Joint Transatlantic Research and Policy Center, Washington DC, 2006, ss ŞİÖ nn hiçir elgesinde, örgt kendisini askeri lok olarak tanılanaaktadır. ŞİÖ, Avrasya gesinde istikrar ve gvenliğin sağlanasını hedefleektedir, ancak unun için ŞİÖ nyesinde askeri ir yapılana evcut değildir. ŞİÖ Anti-Terör Merkezi çerçevesinde yapılan eğitiler ise askeri ir anevra niteliği taşıaaktadır. Bkz. Ajdar Kurtov, ODKB i ŞOS Oiyedenilis, Nezavisiaya Gazeta, 22 Eki (Erişi Tarihi: ) 129 Sergey Markedonov, ŞOS Kak Kanal Kounikaçii Mejdu Vostoko i Zapado, RİA - Novosti, 8 Haziran 2012, (Erişi Tarihi: ) 130 Podpisan Ukaz o Merah po Realizatsii Vneshnepoliticheskogo Kursa, Dokuenti sayta Prezidenta Rossii, 7 May 2012, (Erişi Tarihi: )

50

51 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor III KONSEPTİ: RUS JEOPOLİTİĞİNİN GERİ DÖNÜŞÜ BÖLÜM 51 I Konsepti: wnin Geri Dönş

52 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 2013 Konsepti: Rus Jeopolitiğinin Geri Dönş 52 III. Rus dış politikasının teel önceliklerini ve gelişi istikaetini tayin eden 12 Şuat 2013 tarihli Rusya Federasyonu Dış Politika Konsepti ve 12 Aralık 2013 de Devlet Başkanı Putin in Federal Meclis deki konuşası yeni uluslararası siste ve değişen gç dengesi sistei kavraı etrafında şekilleniştir. Yeni uluslararası sistein jeopolitik trlansa girdiği vurgulanan hususların aşında gelektedir. Yeni dış politika konsepti ile Rusya, sper gç, kresel ve gesel hegeonya statlerini inkâr eden, daha çok karşı gç anlayışı çerçevesinde hareket eden stratejik ir denkle inşa etektedir. 131 Devlet Başkanı Putin yeni dış politika konseptinin eydana çıkan yeni gç dengesinin dikkate alınarak inşa edildiğini vurgulaıştır. 132 Ekonoik kriz, gç dengesinin yeniden dağılıı, Orta Doğu ve Kuzey Afrika daki jeopolitik trlans ve u ağlada ir dış politika inşa edile sorunsalı uluslararası ilişkiler açısından öne kazanıştır. Yeni Rus dış politikası ekonoik diploasi (ekodiploasi) ve yuuşak gç unsurları ile gncelleniş ve donatılıştır. Yeni konseptte kresel ilgi ağına gvenilir entegrasyon zerinde durulan öneli kavralardandır. Rusya dışında yaşayan Rusların haklarının ve çıkarlarının korunası önceliği yeni konsept çerçevesinde ele alınan konuların aşında gelektedir. Yeni konseptte 1996 yılından itiaren kendini göstereye aşlayan Post - Sovyet coğrafya ile entegrasyon trendi ykselen hızla deva ederek Rus dış politikasının teel önceliği olaya deva etiştir. Grk Birliği ve Avrasya Ekonoik Topluluğu söylesel dzeyi aşış, işlevsel ir odele doğru evriliş ve öylece Moskova nın dış politika stratejisinin erkezine yerleşiştir. Aynı zaanda Rusya kresel gç erkezi ola yolunda hızla ilerleyen Asya-Pasifik gesindeki etkinliğini artırayı hedefleiştir. 133 Diğer taraftan Rusya, Avro-Atlantik dnya ile ekonoik ilişkilerini de önceleyerek u ağlada özellikle AB ile derin ağlılığı koruaktadır. Rusya Federasyonu nun yeni dış politika konsepti Rusya Federasyonu nun dış politik faaliyetlerinin aaç ve hedeflerini, önceliklerini ve teel ilkelerini kapsaaktadır. Yeni dış politika konseptinin noratif-yasal teeli Rusya Federasyonu Anayasası, Federal Yasalar, evrensel olarak tanınan ilkeler ve uluslararası hukuk norları, Rusya Federasyonu uluslararası antlaşaları, 7 Mayıs 2012 tarihli Rusya Federasyonu Dış Politikasının Uygulanası İçin Gerekli Önleler isili Belge, 2020 Rusya Federasyonu Ulusal Gvenlik Strateji Belgesi, Rusya Federasyonu askeri doktrini, dış politika alanında Federal Yasaa Organlarının faaliyetlerini tanzi eden Rusya Federasyonu noratif hukuki dzenleelerine ve diğer enzeri dokanlara dayanaktadır. Dış politika konseptinin giriş aşağıdaki teel unsurları içerektedir: 131 Karşı Gç anlayışı irçok lkenin ittifaklar veya koalisyonlar yoluyla Aerikan hegeonyasını eleştiren ve ona uhalefet eden ir yaklaşıı kapsaaktadır. Bgesel organizasyonlar, ekonoik anlaşalar, yeni jeopolitik arayışlar u çerçevede ana enstranlardır de Irak savaşı ve öncesinde II. Bush un Aerika hâkiiyetinde tek kutuplu siste inşa ete çaaları ve ABD nin tek taraflı jeopolitik adıları öneli Avrupa lkelerinde, Rusya, Çin ve diğerlerinde karşı gç oluştura isteğini artırıştır. Bu konuda kz. Roskin, op.cit., s Novaya Koncheptsiya Vneshney Politiki Rossii Uchitivaet İzenenie Balansa Sil v Mire RİA-Novosti, 15 Şuat 2013, (Erişi Tarihi: ) 133 Rossia i Mir 2014: Ekonoika i Vneshnaya Politika, Ejegodniy Prognoz, Moskova, 2013, s

53 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor a) XXI. yzyılın ilk on yılında kresel değişi sreçlerinin hızlanası, yeni eğililerin gçlenesi, dinaik olarak değişen kresel sistee yeni ir perspektif ile akayı zaruri kılaktadır. Uluslararası sistein teellerinin ve uluslararası gncel duruun oluşasını göz önnde ulunduran Rusya dış politika önceliklerini yeniden anlalandırış ve tanılaıştır. ) Ulusal gvenliğin teel öncelikleri- ireylerin gvencesinin sağlanası, kau ve devletin gvenliğinin uhafaza edilesi; u ağlada uluslararası ilişkilerin öneli erkezlerinden iri olan Rusya Federasyonu nun itiarı ve uluslararası topludaki pozisyonunun uhafaza edilesi; toprak tnlğnn ve devlet eğeenliğinin gçlendirilesi- şeklinde ele alınıştır. c) Rusya ekonoisinin dinaik ve kararlı ir içide gelişesi için iyi ir dış ortaın kurulası, ekonoinin teknolojik araçlarla donatılası, innovasyona açık gelişi odelinin enisenesi, Rus halkının yaşa kalitesinin ykseltilesi, devletin deokratik kurularının ve hukuki sisteinin sağlalaştırılası, insan haklarının ve özgrlğn gerçekleştirilesi konseptte yer alan hususlardandır. d) Uluslararası arışın sağlanası, adil ve deokratik uluslararası sistein geliştirilesi yeni konseptin genel hklerinde yer alaktadır. 134 Rus dış politkasının uluslararası ve gesel sorunlara akışı yine Rusya nın kresel sistedeki konuu perspektifinden ele alınıştır. Rusya Federasyonu dış politika faaliyetlerinde kriz duruları ve uluslararası sorunların karaşıklığı ve çok çeşitliliği, unların her irinin öngörlesi ve tahin edilesinin önceliği vurgulanaktadır. Dış politika görevlerinin hayata geçirilesinde siyasi, diploatik, hukuki, askeri, ekonoik, finansal ve diğer enstranların kullanası ve Rusya nın dış politika çıkarlarının sağlanası açısından u alanlardaki gelişiin hızlandırılası teel hususlardandır. Bu çerçevede yetkili kuruların koordineli ir şekilde faaliyet gösteresi vurgulanaktadır. Yeni konseptte çok kutuplu uluslararası sistein inşası Avrasyacı öğeler ile desteklenektedir. Avrasyacılar Fransız siyasetçi Charles De Goulle nin Atlantik ten Urallara (fro the Atlantic to the Urals) jeopolitik içerikli geniş Avrupa fikri çerçevesinde Rusya nın stratejik öneine atıfta ulunaktadırlar. Bu ağlada Avrasyacılar Avrasya kıtasının kuzeyinin stratejik, jeopolitik, ekonoik entegrasyon projesi olarak tanılanasının, halkların ve kltrlerin iç içe geçesinin zaruretini vurgulaaktadır. 135 Avrasya nın atısında Alanya ve Fransa, doğusunda ise Çin Rusya nın ittifak ve koalisyon inşa edeileceği geniş Avrasya nın esas kara gçleridir. 136 Avrasyacılar deniz gçlerine karşı (ABD-İngiltere) kara gçlerinin ittifakını veya koalisyonunu doğal jeopolitik sreç olarak görektedirler. 53 III. 134 Koncheptsiya Vnehney Politiki Rossiyskoy Federatsii, Rusya Dışişleri Bakanlığı resi we sitesi, (Erişi Tarihi: ) 135 Avrasyacılığın öngördğ çok kutuplu siste için kz. Aleksandr Dugin, Mnogopolyarnost kak Proekt Miroporyadka s Pozitsii Sushi Geopolitika i Mejdunarodnie Otnoshenii, Derleyen Leonid Savin, Moskova, 2012, s Bu konuda kz. Sergey Voznesenskiy, Rossiya, Geraniya i Frantsiya - Noviy Aliyans?, Voennoe Oozrenie, 5 Ağustos 2011, Ariel Cohen, The New Power Alliance: Russia, Gerany and France,,The National Interest, 21 Teuz 2011

54 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 54 III. ABD 13 Ocak 2013 de he durgunluk yaşayan Batı ekonoilerini canlandırak, he de ortaya çıkailecek potansiyel Rusya-Fransa-Alanya koalisyonuna yol açaak için AB ile serest ticaret zakerelerine aşlaıştır. Diğer taraftan ABD Avrupa kauoyunu etkileek için girişilerde ulunuştur. Oaa nın 21 Haziran 2013 deki Berlin konuşası elli sene önce eski ABD Başkanı Kennedy nin yaptığı konuşa kadar efektif olaaış ve öylece Avrupa içinde var olan anti - Aerikan atosferi azalaıştır Yaşanan casus skandalları da ilişkilerdeki skeptizi artırıştır. 137 Rusya, ir taraftan ABD-AB serest ticaret görşelerini dikkatle takip ederek diğer taraftan enerji jeopolitiğinin haritasını genişletekte ve u yönde yeni anlaşalar yapaktadır. Yukarıda ahsedilen jeopolitik ve jeostratejik arganların yanında Rusya nın Avrupa ile ilişkilerine yön veren teel unsur enerjidir. Rusya, ega doğal gaz reticisi olarak Avrupa lkelerinin enerji gvenliğinde kilit ir rol oynaaktadır. Bu ağlada enerji kaynakları Rusya nın Avrupa ile ilişkilerinde esas jeopolitik ve stratejik enstranlardan irini teşkil etektedir. Harita 4. Kuzey Akı (Severniy Potok - Nord Strea) Doğal Gaz Projesi 137 Rossia i Mir , op.cit., s. 92

55 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Yeni dış politika konseptinde AB ile ilişkiler ekonoi, ticaret ve karşılıklı fayda ilkeleri zerinden açıklanaktadır. Rusya, esas ticari-ekonoik ve dış ortağı olan Avrupa Birliği ile işirliğinin derinleşesi konusunda ilgilidir. Dört teel alanda - ekonoik, özgrlk, gvenlik, adalet ve aynı zaanda dış gvenlik ve kltr dâhil ili araştıraları ve eğiti konularında - işirliğinin gçlendirilesini destekleektedir. Rusya, AB ile eşitlik ilkesi ve karşılıklı fayda kavraları çerçevesinde stratejik ortaklığın oluşasını teşvik etektedir. Var olan iki taraflı ve çok taraflı anlaşaların ykllklerine sıkı uyu teelinde, Avrupa nın irleştiriliriş enerji kopleksini kura aacı ile karşılıklı yarara dayalı enerji işirliğinin gelişesine, odernleşe için ortaklık isili Rusya ve AB ortak inisiyatifinin etkin ir şekilde uygulanasının teşvik edilesi öngörlektedir. İlişkilerde perspektif ihtiva eden görev ise Avrupa Birliği ile irlikte tek pazarın inşa edilesi olacaktır. 138 Kökl coğrafi, ekonoik, tarihsel ve kltrel arka plana sahip Rusya - Avrupa ilişkilerinin gelişesinden stratejik öncelik olarak ahsedilektedir. Uluslararası tehditler ve eydan okualar ışığında devletlerin kolektif çaalarının artası ihtiyacı ve u ağlada Rusya, AB ve ABD nin irlikte hareket etesi gerekliliği zerinde durulan ir aşka öneli husustur Konseptinde zerinde durulan ir diğer stratejik husus Rusya - NATO ilişkileridir. Bu çerçevede NATO nun kaul ettiği askeri kısıtlaa ykllklerinin/ diğerlerinin gvenliği sayesinde kendi gvenliğini kura ykllklerin tn yeler tarafından gerçekleştirilesi; şeffaflık ve tahin edileile, karşılıklı gven prensii teelinde Avro-Atlantik gesinde gvenlik ve istikrarın dnya genel alanına sout/gerçek adılarla taşınası, uluslararası hukuk norlarına ve ilkelerine kaçınılaz ir şekilde uyulası ve İttifakın eşit haklı ortaklığa hazır olduğunun gözlelenesi Rusya - NATO ilişkilerine olulu ir şekilde yansıyacağının altı çizilektedir. Burada dikkat edilesi gereken teel husus eşit gvenlik ilkesine uyayan ve Avrupa da sınırların yeniden çiziini ihtiva eden faaliyetlere/hareketlere, Rus sınırlarına NATO nun askeri kuvvetlerinin yaklaşasına ve NATO nun genişleesine olusuz akılaya deva edilesidir III. Afganistan etrafında cereyan eden jeopolitik konjonktr perspektifinde ele alınan eselelerde ise Rusya NATO ile işirliğine açık olduğunu gösterektedir. Rusya, NATO yeleri olan devletler dâhil Avro-Atlantik gesinin t devletleri ile irlikte uluslararası teröriz, kitle iha silahlarının yayılası, deniz korsanlığı, uyuşturucu kaçakçılığı, doğal ve 138 Koncheptsiya Vnehney Politiki Rossiyskoy Federatsii, op.cit. M Iid. M.63

56 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi suni felaketler gii genel ortak gvenlik tehditlerine karşı çıka, arışı korua ve istikrar konularında işirliği çağrısında ulunaktadır. Afganistan da deva eden kriz ve u lkeden uluslararası askeri gçlerin çıkartılası Rusya ve BDT yesi devletler açısından gvenlik ağlaında ciddi ir tehlike olarak görlektedir. Afganistan, diğer ilgili devletler, Rusya-NATO işirliğini içeren projeler dâhil, BM, BDT, KGAÖ, ŞİÖ ve diğer çok taraflı kurusal etkileşi sayesinde Rusya Federasyonu Afganistan daki sorunların kökl ve adil siyasi çöze ulaşa aacı ile çaa gösterecektir. Bu etkileşi egeen, arışçı, istikrarlı ekonoiye sahip Afganistan ın çatışa sonrası toparlanası, u lkede yaşayan etnik grupların haklarına saygı zerinde gerçekleştirilecektir III. Bu çaaların ayrılaz ir parçası olarak, Afganistan topraklarından kaynaklanan terör tehdit seviyesinin azaltası için uygulanan kapsalı tedirlerin alınası, elirgin ve çleilir yasadışı uyuşturucu retii ve kaçakçılığın kısıtlanası veya yok edilesi Rusya Federasyonu, Afganistan ve u lkeyle koşu olan devletlere karşı eydan okualar çerçevesinde ele alınış ve u ağlada işirliğinin önei vurgulanıştır. Uzun yıllar Rusya nın BM Tesilcisi olarak görev yapan ve Mart 2004 de Putin tarafından Rusya Federasyonu Dışişleri Bakanlığı na getirilen Sergey Lavrov Rus dış politikasını uygulaa kısında aktif ir rol alaktadır. Rusya nın Orta Doğu politikası ise daha çok BM Gvenlik Konseyi nin uluslararası sistedeki rol ağlaında değerlendirilektedir. Aynı zaanda Rusya ve Çin çok kutuplu siste kavraı ışığında söz konusu gedeki jeopolitik srecin içinde yer alaktadırlar. Arap Baharı aşladığında Rusya nın Orta Doğu stratejisi Rus dşnce dnyasında ki farklı açıdan analiz ediliştir. Eleştirel akış açısına sahip olanlar Rusya nın Orta Doğu sorunlarına Soğuk Savaş paradigası çerçevesinde aktığını ifade etektedirler. Orta Doğu Soğuk Savaş yıllarında olduğu gii, kresel aktörlerin çıkarları akıından uluslararası politikanın nesnesi değil, öznesidir. Bu çerçevede Rusya iletişisel jeopolitik anlada gede etkin değildir. Diğer yandan daha olulu yaklaşıda ulunanlara göre Rusya nın gedeki özgn ve ağısız politikası irçok lke tarafından enuniyet ve saygı görektedir. Bu da Rusya ya olan sepatiyi artıraktadır. 141 Rusya, Orta Doğu da oluşacak gç oşluğunun var olan radikal dini örgtlenelere elverişli orta sağlayacağı kanaatini paylaşaktadır. 142 Rusya Orta Doğu daki aşırı uç grupların Kuzey Kafkasya ve Orta Asya zerindeki uhteel etkisinden rahatsızlık duyaktadır. Dolayısıyla Rusya kendi iç sorunlarından kaynaklanan jeopolitik kaygılar nedeniyle Orta Doğu gesindeki sorunlara angaje olaktadır. Bu ağlada aşırıcı gruplara karşı uluslararası işirliğini açıkça talep etektedir. Diğer taraftan Rusya, Orta Doğu daki Ortodoks Hıristiyanların (Pravoslavie) haisi ola roln de stlenektedir. 140 Iid. M Rossiya i Bolshoy Blijniy Vostok, Editör: V.S. İvanov, Rossiyskiy Sovet po Mejdunarodni Dela, Moskova, 2013, s id., s. 26

57 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor 57 Rusya nın Suriye konusundaki yaklaşıı ise salt reelpolitik perspektif ihtiva etektedir. Orta Doğu daki tek askeri ssnn Suriye nin Tartus lianında ulunası u lkeyi Rus jeopolitiği açısından kilit konua taşıaktadır. Rusya, Liya da kayettiğini ve kandırıldığını dşnerek Suriye de pozisyon kayeteek için t dış politika enstranlarını kullanaktadır. 143 Akdeniz ve Orta Doğu daki tek ssn kayeteek için Esed rejiini destekleyen Rusya, BM Gvenlik Konseyi ni ve Çin ile var olan fikir irliğini politik araç haline getiriştir. III. Rusya, Irak savaşından sonra Orta Doğu da ABD iajının iyi oladığı ir ortada ge lkeleri ile çeşitli dzeyde ilişkiler kuruştur. İran ile var olan stratejik ttefiklik Moskova nın Orta Doğu da jeostratejik oyuncu olasını tein etiştir. Rusya, ABD ile sorunlar yaşayan ve Aerikan hegeonyasından enun olayan devletler ve devlet dışı aktörlerle yeni stratejik diyalog inşa etektedir. Fakat unun yanında Rusya nın Orta Doğu politikası sınırlı etki kapasitesine sahiptir. Askeri ssnn ulunduğu Suriye zerindeki etkisi ile tartışalıdır. Bu anlada Suriye sorununda kilit aktör Rusya dan ziyade İran dır. 143 Rusya Liya da Batı tarafından kandırıldığını dşnştr. Kaddafi döneinde Rusya nın ekonoik çıkarlarının ulunduğu ir lke konuunda olan Liya devri sonrası Moskova ve Pekin in ekonoik gç kayettiği lke oluştur. Rusya, Liya ya Batı tarafından hayata geçirilen askeri dahaleye karşı çıkaıştır. Söz konusu sreçte Rusya nın teel hedefi ABD ile 2009 dan eri var olan yuuşaa politikalarını deva ettirek ve Rusya nın Liya daki iktisadi çıkarlarını sağlaak oluştur. Ancak şunu da vurgulaak gerekir ki Rusya içinde Liya ya dahale konusunda farklı dşnceler var oluştur. Putin ve Rusya Dışişleri Bakanlığı diploatları, Medvedev in reset politikalarına şpheci yaklaşışlardır. Dışişleri Bakanlığı Batılı gçlerce yapılacak askeri dahaleden sonra Rusya nın pozisyon kayedeceğinden endişe duyuştur. Sonuç itiariyle, Rusya Liya ya askeri dahale konusunda veto kullanaış ve Kaddafi rejii devriliştir.

58 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 58 III. 5-6 Eyll 2013 de S. Petersurg daki G-20 Zirvesinde, Putin, Oaa nın Suriye konusundaki arganlarını paylaşadığını, ancak diyalogun evcut olduğunu söyleiştir. Oaa da görşenin açık ve yapıcı geçtiğini, tarafların kendi görşlerinde kaldığını eyan etiştir. Selefi SSCB nin ge zerindeki etkisinin çok uzağında olan Rusya, u nedenle Orta Doğu da periferi oluşturaaaktadır. 144 Bunun tersine Rusya, genin iki gc Trkiye ve İsrail ile yeni yaklaşılar çerçevesinde yapıcı işirliği inşa etektedir. Bu da Rus analistler tarafından Orta Doğu da eklenedik partnerler olarak nitelendirilektedir. 145 Rusya Orta Doğu da istikrarın sağlanasının devletlerin egeenlik ve toprak tnlğnn korunasına ağlı olduğunu vurgulaaktadır. Rusya BM Gvenlik Konseyi daii yesi olarak ağısız ir Filistin devletinin kurulası ve u devletin İsrail ile gvenli ve arışçıl ir ortada eraer yaşayailesi konusunda gayret göstereceğini eyan etektedir. 146 Rus dış politikasının öneli stratejik ayağını çok kutuplu uluslararası sistein inşa edilesi ve u ağlada dnyanın ikinci yk ekonoisi olan Çin ve Asya-Pasifik gesi ile ilişkiler oluşturaktadır. Yeni konseptte Asya - Pasifik gesinden dnya ekonoisinin ve politik ağırlığın yeni erkezi ve dinaik olarak gelişen jeopolitik alan şeklinde ahsedilektedir. Asya-Pasifik gesinde Rusya nın jeostratejik ve jeoekonoik konuunun gçlenesi öneli stratejik açılı olarak değerlendirilektedir. Rusya nın, Asya-Pasifik gesinde gelişen entegrasyon sreçlerine aktif olarak katılasının ana nedenleri Asya-Pasifik gesinde kolektif işirliği, şeffaf ve eşit haklı gvenlik iarisini inşasına atfedilen öne ve u srecin Uzak Doğu ve Siirya ekonoilerinin gelişiine sağlayacağı 144 Andrey Baykov, İgor İstoin, Neojiddanie Partneri Rossii na Blijne i Sredne Vostoke, Klu Uchenoy Analitiki, Mejdunarodnie Processi, No. 2, 2013, s Iid., s Koncheptsiya Vnehney Politiki Rossiyskoy Federatsii, op.cit, M. 88

59 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor fırsat ve ikanları ağlaında görlektedir. 147 Rus Uzak Doğu su ve Siirya nın sosyoekonoik gelişii açısından Asya - Pasifik gesindeki ekonoik dinaiz ve cazie yeni fırsatları eraerinde getirektedir. Rusya ve Çin ilişkilerinin stratejik oyuta ykselesi 2000 li yıllardan eri sregelen çok kutuplu uluslararası ilişkiler sisteinin inşasını kn kılaktadır. Rusya ve Çin arasında izalanan enerji anlaşası kresel enerji jeopolitiğindeki dengeleri değiştirecek niteliktedir. 59 III. Zengin enerji kaynaklarına sahip Rusya nın ekonoik dev Çin ile ilişkilerinin geliştiresi kaçınılazdır. 21 Mayıs 2014 de Çin i ziyaret eden Putin uzun sren zakerelerin ardından doğal gaz anlaşasını Çinli evkidaşı Şi Jinping le izalaıştır. 30 yıllık anlaşa 38 ilyar etre kp Rus doğalgazını Çin e ulaştırayı hedefleektedir. Ukrayna sorunu ağlaında Batı ile sorunlar yaşayan Rusya, alternatif pazar arayışlarını değerlendireye aşlaıştır. Bu akıdan Rusya - Çin doğal gaz anlaşası stratejik ve jeopolitik çıkarıları olan ir anlaşadır. Bu çerçevede Rusya, Asya-Pasifik gesinde işirliği ve gvenlik konularında liderlerin stratejik diyalogları için teel alan olan Doğu Asya Zirve ekanizasına öne verektedir. Bu ağlada gesel foratlar vasıtasıyla - Asya-Pasifik Ekonoik İşirliği foruu, Rusya - ASEAN diyaloğu, gvenlik konusunda ASEAN gesel foruu, Asya-Avrupa foruu, Asya da İşirliği, Etkileşi ve Gven Artırıcı Önleler (CICA) toplantılarını, Asya da işirliği konusunda diyalog - işirliği ve diyaloglar desteklenektedir. 147 Iid., M. 75

60 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi Rusya, Asya-Pasifik te gesel ortaklık ağların tanıtıını ve oluşuunu öneli olarak görektedir. Kresel ve gesel konularda ŞİÖ nn rolnn gçlendirilesi, ayrı ir önee sahiptir. Çok kutupluluk kavraı ışığında Rusya-Hindistan-Çin foratı ekonoi ve dış politika alanlarındaki işirliğinin karşılıklı yarar sağlayan etkin ir ekaniza olası vurgulanakta ve söz konusu ekanizanın geliştirilesi ihtiyacından ahsedilektedir. 148 Çok kutuplu uluslararası siste çerçevesinde Rusya nın Latin Aerika gesi ve Karayipler havzası lkeleri ve özellikle Brezilya ile ilişkilerin geliştirileye deva ettirileceğinin altı çizilektedir. Konsept BRICS foratını öneli ir platfor olarak önceleektedir. Arjantin, Venezuela, Nikaragua gii lkelerle ekonoik ilişkilerin daha da gçlenesi ve Rus enerji şirketlerinin yatırıları için elverişli ortaın hazırlanası hususu vurgulanaktadır III dış politika konseptini 13 Mayıs 2009 da çıkan 2020 yılına kadar Rusya Federasyonu Ulusal Gvenlik Stratejisi elgesi ile paralel değerlendirekte fayda vardır. Bu ağlada Rusya nın yakın çevresine yönelik jeostratejisi u iki elge perspektifinden ele alınalıdır. Rusya nın yaşasal çıkarlarının ana unsuru olan yakın çevre lkeleri istikaetindeki dış politika faaliyetleri Bgesel Öncelikler ağlaında ele alınıştır. Rusya dış politika enerjisinin öneli ir n yakın coğrafyasına harcaaktadır. Bu çerçevede yeni ir gesel siste inşa edilektedir: a) Rus dış politikasının elirleyici istikaeti BDT yesi devletlerle iki taraflı ve çok taraflı ilişkilerin gelişesidir. BDT nin istikrarı açısından ye lkeler arasında ilişkilerin karşılıklı derinleşesine vurgu yapılaktadır. ) Rusya, BDT yesi olan her ir devlet ile dostluk ilişkileri kuraktadır. Bu ilişkiler eşit haklar, karşılıklı fayda ve ulusal çıkarlarına saygı duyulası çerçevesinde entegrasyon srecinin hızlanasını kapsaaktadır. Bunlara hazır olduğunu gösteren devletler ile stratejik ortaklık ve irlik ilişkileri geliştirilektedir. c) Rusya, BDT lkelerinin geleceğini elirleyecek irleşe odeli olup diğer lkelere de açık olan BDT alanında karşılıklı fayda sağlayan ilişkilerin kullanıını en st dzeye çıkara aaçlı, Avrasya ekonoik irliğini kura görevini öncelik olarak görektedir. d) Evrensel entegrasyon prensipler zerinde kurulacak olan yeni irlik Avrupa ve Asya- Pasifik geleri arasında etkili ağlaç noktası olacaktır. e) Rusya, kreselleşe ağlaında BDT yeleri ile elirli ir sektörde, genel kltrel insani yardı alanında karşılıklı faaliyetlerini geliştirek niyetindedir. BDT yesi olan lkelerde yaşayan Rusça konuşan nfusa öncelik verilerek, söz konusu nfusun eğiti, dil, sosyal, iş ve diğer teel haklarının korunası hakkında anlaşaların kararlaştırılası öngörlektedir. 148 Iid. M Iid., M. 92,

61 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor f) Rusya, karşılıklı gvenin sağlanası konularda, ortak eydan okualar ve tehditlere karşı irlikte hareket etek dâhil, öncelikle uluslararası teröriz ve radikaliz, uyuşturucu kaçakçılığı, sınır aşan suçlar ve yasadışı suçlar konularında BDT yesi devletlerle ilişkileri geliştirecektir. Orta Asya ve Transkafkasya daki istikrarsızlıkların önlenesi, Afganistan topraklarından kaynaklanan tehditlerin nötralizesi önceliklidir. g) Rusya, Kolektif Gvenlik Anlaşası Örgt n Post-Sovyet coğrafyada odern gvenlik sistei açısından öneli unsur olarak görektedir. KGAÖ nn gncel eydan okualar ve tehditlere dayanailen uluslararası örgte dönşesi önceliklidir. 150 Bu aaçlar çerçevesinde Rusya, 1) Birlik devleti anlayışı çerçevesinde tn alanlarda entegrasyon sreçlerinin derinleşesi aacı ile Belarus Cuhuriyeti ile karşılıklı ilişkileri genişletecektir. 2) Belarus ve Kazakistan ile irlikte gerçekleştirilen AET in dönş ve Avrasya Birliği nin oluşası görevlerinde Avrasya ekonoik entegrasyon srecini aktif destekleektedir. Avrasya Ekonoi Topluluğu yeleri dışında yeni entegrasyon srecine diğer devletlerin katılıını teşvik ete ve ortak hareket ekanizasının geliştirilesi konusu gndededir. Bu noktada Grk Birliği ve Tek Ekonoik Saha ağlaında noratif-hukuki teellerin ve ekanizaların geliştirilesi, Grk Birliği ve Tek Ekonoik Sahanın etkili yasal organı olan Avrasya Ekonoik Koisyon unun gçlendirilesine katkıda ulunulası önelidir. 3) Öncelikli ortak olan Ukrayna ile entegrasyon sreçlerinin derinleşesini desteklee öncelikli ir diğer husustur. 4) Rusya, BDT alanında siyasi çatışaların çöznde aktif ir şekilde rol oynaayı deva edecektir. Pridnestrovya nın özel statsn elirlee konusunda Moldova Cuhuriyeti nin toprak tnlğ ve egeenliğine saygı çerçevesinde sorunun çözne katkıda ulunulacaktır yıllarında Rusya, ABD ve Fransa Devlet Başkanlarının ortak eyanlarında açıklanış olan ilkeler teelinde AGİT Minsk Gruu nun eş aşkanlarının diğer devletler ile etkileşi halinde Dağlık Karaağ çatışasının çözne katkıda ulunulaktadır. 61 III. 150 Iid. 151 De jure Moldova Cuhuriyetini ağlı Pridnestrovya gesinin nfusunun kahır ekseriyetini Ruslar oluşturaktadır da yapılan uluslararası geçerliliği olayan referandula de facto ağısız olan ge, SSCB nin dağılasıyla Moldova dan ayrılıştır. Kırı ın ilhakı sonrası Pridnestrovya nın da Rusya ya katılası gndee geliştir. Moskova u konuda tekzip verse de genin Rusya Federasyonuna katılıı kısa ve orta vadede ihtial dâhilindedir.

62 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 62 III.

63 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor IV. KIRIM'IN İLHAKI VE PUTİN DOKTRİNİN İLANI BÖLÜM 63 I. Kırı ın İlhakı ve Putin Doktrinin İlanı Ukrayna Sorunu: Avrasya Satranç Tahtası ve Putin Siyah Taşlarla Kazanıyor? Kırı ın İlhakı ve Putin Doktrininin İlan Edilesi

64 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi Kırı ın İlhakı ve Putin Doktrinin İlanı Kırı ın ilhakı 2013 yılında kaul edilen dış politika konseptinin uygulaalı ir versiyonunu oluşturuştur den eri sregelen doktrinler savuna, yeniden inşa, tek kutupluluğun eleştirisi, karşı gç, çok kutupluluk, değişen gç dengesi kavraları ile donatılıştır konsepti karşı gç anlayışından ofansif ir dış politika anlayışına geçişi hazırlaıştır. 64 IV. SSCB nin dağılasının ardından dönein sper gc ABD, Rus yakın çevresine karışayacağı vadinde ulunarak Yeltsin ve Zapadnikleri sakinleştiriştir. Fakat 2000 li yılların aşından itiaren ABD, Rus yakın çevresine yönelik jeopolitik ve jeostratejik haleler yapıştır ve u çerçevede Rus Zapadniklerinin eklentileri hayata geçeiştir. Avrasyacıların Yeltsin döneinde yönetide stnlk kazanaya aşlaaları ve son kertede Putin in Devlet Başkanı seçilesi ile Rusya toparlana srecine giriştir. Rusya yakın çevresine yönelik kendi Monroe Doktrini ni inşa eteye aşlaıştır. Bu Rusya nın en doğal hakkı olarak değerlendiriliştir. 152 Bu çerçevede ilk karşı atak Grcistan krizi ile yapılıştır. Kırı ın ilhakı ile eraer Rus Monroe Doktrini karşı atak pozisyonundan inisiyatif alan ve dzen elirleyici aşaaya geçiş gösteriştir. Bu sreç Rus dış politikası açısından ir dönşn işaretidir yılı Rus dış politikası ve geniş anlada yeni uluslararası siste açısından elirleyici oluştur. Putin in 2007 Mnih Konuşası, 2008 Grcistan krizi ve nihayetinde 2014 de Rusya tarafından Kırı ın ilhakı yeni Avrupa nın da doğuşunun ilk septolarıdır. Rusya tarihinin heen her döneinde jeopolitik tehdit algılaasını Batı sınırlarından alıştır. NATO nun atıdan Rus sınırlarına doğru genişleesi Rusya yı daha fazla Avrasya anakarasına itiş, toparlanan Rusya topraklarının gvenliğinin sağlanasının Avrasya nın atısındaki jeopolitik etkinliği ile kn olacağını ir daha tespit etiştir. Rus jeopolitiğinin ve gvenliğinin aşlangıç noktası Ukrayna veya Belarus değil, Polonya, Roanya, Bulgaristan, Finlandiya olalıydı. NATO nun Ukrayna veya Grcistan ı içine alası ise Rusya açısından jeopolitik ir felaketti. Bu felakete yol açaak için jeopolitiği yeniden icat eden Rusya Batı nın kullandığı kavralarla Batı yı sıkıştırayı aşardı. 152 Yuri Gorodnenko, Rossiya İeet Pravo na Svoyu doktrinu Monro na Prostranstve SNG, 11 Mart 2014, (Erişi Tarihi: )

65 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Rusya nın Kırı ı ilhakı srecinde en çok kullandığı söyle Rusya Federasyonu dışında yaşayan Rusların hak ve çıkarlarının korunası, hiaye edilesi oluştur konseptinde ahsedilen ve açık ir şekilde anlatılan u söyle Rus jeopolitiğinin sınırlarını yeniden tanzi eden yeni ir jeostratejik araç ola niteliğini taşıaktadır. Bu akıdan Rusya Federasyonu dışında yaşayan Rusların etkinliğinden, nfusundan ve kapsaından ahsetek gerekektedir. Kavrasal açıdan akıldığında Rusya dışında yaşayan Ruslardan ziyade, Rusça konuşan nfustan ahsetek daha anlalı olacaktır. Rusya, Fransa gii kltrel jeopolitik ir etki alanı oluşturarak kendine stratejik pozisyon ediniştir. Bu ağlada Rus yayılacılığı ve kltrel etkinliği lengistik teelde gelişi gösteriştir. Rusya sınırları içinde yaşaayan Rusça konuşan toplulukları etnik açıdan değil kltrel açıdan değerlendirek daha açıklayıcıdır. Yakın çevrede yaşayan Rusça konuşan nfusun irçoğu kendini Rus (Russkiy) olaktan ziyade, Ruskoyazicniy (Rusça konuşan) olarak görektedir. Rusya Federasyonu içerisinde yaşayan etnik akıdan Rus olaayanlar ise kendilerini Rossiyanin olarak ifade etektedirler. Rusya da tarihsel olarak var olan illetler sorunu da u çerçevede çözlenektedir. Rus akadeiyası ve diploatları da Rusça konuşan nfus kavraını daha sık kullanaktadırlar. Bu kavra Avrasyacı ideanın öngörleri ile örtşektedir. Bu akıdan Rus illiyetçiliğinin ykselişi Rusya Federasyonu nun geleceği açısından stratejik ir sorun olarak görlektedir. Rus tarih ve sosyoloji literatrnn öneli ir kısında Russkaya İperiya kavraı yerine, Rossiyskaya İperiya kavraı kullanılaktadır. Bu terinolojik çerçevede Rusya iparatorluk sınırlarını yzyıllardır uhafaza etektedir. Kırı konusunda Rus kauoyunda sağlanan konsensusun arka planında u çerçeve yataktadır. 65 IV. Hoo Soveticus tan farklı olarak gnz Rus insanı dnya ile daha fazla entegredir ve 2003 den eri oluşaya aşlayan çok kutupluluğu ve Rus gcn daha ilinçli ir şekilde içselleştirilektedir. Putin e verilen destek ykselen grafikte artaktadır. Araştıra erkezi Levada nın yaptığı ankete göre, Putin e verilen destek %81 dzeyindedir ve gittikçe ykselektedir. 153 Rusya nın yrttğ dış politikaya destek daha yksektir. Topluun dörtte ç Rusya nın Ukrayna stratejisini doğru ulaktadır. Rusya- Ukrayna savaşına ihtial verenlerin oranı %23 dzeyinde seyir etektedir. 154 Dolayısıyla sorunun Rusya lehine çözleceği ir kauoyu eklentisidir. 153 Anket için kz. (Erişi Tarihi: ) 154 Bolishistvo Rossiyan Podderjat Vlasti v Slucae Voyni s Ukrainoy, 30 Nisan 2014, ru/ /olshinstvo-rossiyan-podderzhat-vlasti-v-sluchae-voiny-s-ukrainoi (Erişi Tarihi: )

66 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi Talo 3. Rusya Federasyonu Dışında Yaşayan Rusça Konuşan Nfus Ülkeler Ukrayna Kazakistan Letonya Estonya Rusça Konuşan Nfusun Yoğun Yaşadığı Bgeler Merkezi,Doğu ve Gney Ukrayna; Donetsk, Kharkiv, Lugansk, Zaporoje, Kırı, Batı Ukrayna da ikinci dil Kuzey Kazakistan, Doğu Kazakistan, Karaganda, Alati, Kustanay Rusya sınırında yaşayanlar, Riga ve diğer yk şehirler Rusya sınırında yaşayanlar, Tallin ve diğer yk şehirler Yzdesi Litvanya Vilnius ve Klayped gesi %35 En yksek Kırı %75, Donetsk, Kharkiv %70 En yksek Kuzey Kazakistan - %70 diğer geler %65-%70 Sınır gesinde -%70, Riga - %65 Sınır gesinde - %80 - %90, Moldova Prednestrovya gesi %65 66 IV. Uluslararası ilişkilerin realiz paradigası Kırı ın ilhak edilesini izah etekte yetersiz kalaktadır den itiaren Rus jeopolitiğinin gelişi istikaetini tayin eden teel yaklaşı lengistik kiliğin inşası ve u ağlada yakın çevrede yaşayan Rusların/Rusça konuşanların savunasını önceleyen ir dış politika çerçevesinde kavrasallaşıştır. Bu nedenle Rus dış politikasını idrak edilesi, salt realist perspektifle kn gözkeektedir. Yeni Rusya SSCB nin tekrarından iaret değildir. Rus dış politikasında yuuşak gç (soft power-yagkaya sila) unsuru SSCB döneinde u kadar istifade edileiştir. Bu ize daha çok Rusya İparatorluğunun ele geçirdiği topraklarda XIX. Yzyılda sanat, eğiti, iariyi içine alan kltrel etki yaratak yoluyla inşa ettiği stratejiyi hatırlataktadır. Rusya nın yuuşak gç unsurlarını kullanaileceği coğrafya Avrasyacı ideanın sunduğu jeopolitik alanla ayniyet gösterektedir. Rusya nın Ukrayna sorununa akışı yuuşak gç kavraı çerçevesinde daha iyi anlaşılailektedir. Aerikalı siyaset ilici Josephy Nye nin kavrasallaştırdığı yuuşak gc Rusya 2011 lerde kendi açısından keşfetiştir. Yeni dış politika konseptinde yuuşak gçten dış politika faaliyetlerinin gerçekleşesinde klasik diploasiye alternatif ekaniza şeklinde ahsedilektedir. Rusya, yuuşak gc he ir fırsat, he de eydan okua olarak görektedir. Batı nın u gç unsurlarını kullanarak arka ahçesinde etki kurası ve özellikle 2000 lerin aşında gerçekleşen renkli devrileri ir tehdit olarak değerlendirekteyken, yakın çevre lkeleri ile ilişkilerinde u unsurları irer dış politika eleenti haline dönştrektedir. Rusya yuuşak gcn sert gçle sentezini oluşturarak Batı nın kullandığı kavraları karşı argan olarak sunaktadır. Örneğin, Letonya da yaşayan Rusça konuşan azınlığın haklarının ihlal edildiğini söyleyerek, insan hakları kavraını Batı aleyhine kullanailektedir. Rusya nın yuuşak gç unsurlarını kullanaileceği lkeler, dar anlada Ukrayna, Belarus, Baltık Cuhuriyetleri, Orta Asya ve Gney Kafkasya lkelerini kapsaakta, daha geniş perspektiften Balkanlar, Orta ve Doğu Avrupa, Asya - Pasifik gesine kadar uzanaktadır.

67 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor A) Ukrayna Sorunu: Avrasya Satranç Tahtası ve Putin Siyah Taşlarla Kazanıyor? Coğrafya ir kaderdir ve u kadere katlanak sadece jeopolitik ve stratejik uzanları için ir nevi eşrudur. Halklar ve topluluklar coğrafyanın onlara sunduğu eydan okuaları ir kader olarak değil ir lanet olarak görektedirler. Devletlerin coğrafi özellikleri nispeten değişez ve değişeyen özellikte olduğundan, coğrafi talepleri yzyıllar oyunca aynı kalış/kalacaktır ve diğeri ile çatışa isteeyen utlu devletlerin olduğu ir dnyaya ulaşıladığından, u coğrafi talepler anlaşazlığa neden teşkil edecektir. Böylece coğrafya kapısı, t tarih oyunca uzanan, hketlerin ve hanedanların ykselesine ve dşesine neden olan uzun cadeleler için suçlu konudadır. 155 Rus stratejisi açısından Ukrayna, Avrasya jeopolitik fay hattında ulunan kilit ir lkedir. Rusya nın yk gç olası Ukrayna coğrafyasındaki stratejik stnlğne ağlıdır. Bağısızlıktan u yana Ukrayna dış politikasının teel proleatiğini Rusya ile ilişkiler, Kırı eselesi, doğalgaz sorunu 156, Ukraynacılık kavraı ve una ağlı olarak oluşan kilik sorunu ve Batı ya entegrasyon oluşturuştur. Rusya ve Avrupa arasında tercih yapaya zorlanan Ukrayna, ulus - inşası srecinde ciddi eydan okualarla karşılaşıştır. Bu akıdan ulus - inşası sreci, illetleşe sorunsalı ve kilik krizi Ukrayna nın ana sorunlarını oluşturuştur. Ukrayna nın ağısızlığından u yana kiliksel anlada atı ve doğu olak zere iki siyasi geye ayrıldığını söyleek kndr. AB, enerji gvenliği ve jeopolitik hedefler çerçevesinde ekonoik anlada kırılgan ve siyasi olarak istikrarsız ir lke olan Ukrayna yı kendi politikalarına yakınlaştıra stratejisi izleiştir. Bu ağlada kilik krizini aşaayan Ukrayna coğrafyası yeniden jeopolitik hedef haline geliş ve tarihi Avrupa/Avrasya gç dengesinin aroetre roln oynaaya deva etiştir. 67 IV. 155 Nicholas, Spykan, Dış Politika ve Coğrafya, Uluslararası İlişkilerde Anahtar Metinler, İstanul, 2013, s yılında Rusya ile Ukrayna arasında jeopolitik alar ahiyeti taşıyan doğal gaz krizi yaşanıştır. Rus enerji şirketi Gazpro Ukrayna ya satılan doğal gaz fiyatını artırış ve unun karşılığında Kiev yönetii Ukrayna zerinden Avrupa ya giden doğal gaz sevkiyatını durduruştur. Transit açısından doğal gaz jeopolitiğinde öneli konuda olan Ukrayna nın u adıı Rus - Ukrayna ilişkilerinin kopa noktasına getiriştir. Gazpro un Ukrayna nın 1,3 ilyar dolarlık doğal gaz orcunu ödeeesi halinde u lkeye gaz sevkiyatını taaen durdurulacağını hatırlatası zerine kriz çözlş ve taraflar anlaşışlardır. Birçok Doğu Avrupa lkesi gii Ukrayna nın enerji gvenliği açısından Rusya ya ağılı olası ve Moskova tarafından enerji kartının aşarılı ir şekilde uygulanası daha geniş kapsalı ir krizi önleiştir. Rusya doğal gaz kartını 2013 yılında aşlayan ve Ukrayna nın de -facto parçalanası ile sonuçlanan Maydan hadiseleri srecinde yeniden kullanacaktı.

68 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi Harita 5. Rusya dan Avrupa ya uzanan Druja (Dostluk) Doğal Gaz Boru Hattı 68 IV. Ukrayna, he konuu he de tarihsel olarak Doğu - Batı koridorundaki stratejik rol itiariyle öneli ir coğrafyadır. 750 yıl Rus İparatorluğu taiiyetinde kalan Ukrayna coğrafyası, 1991 yılında SSCB den ayrılış ve yeni ir kilik - Ukrainets- inşa eteye çalışıştır. Fakat inşa sreci aşarısız oluş, Ukrayna coğrafyası fiilen nştr. Bugn Ukrayna nın yaşadığı kilik krizi jeopolitik ihtirasları olan Avrasya gçlerini u lkeye yöneltiştir. Kilik oşluğunu Rusya ve Alanya gii genin kadi aktörleri dolduraktadır. Her iki lke Ukrayna ve Doğu Avrupa coğrafyasını kendi arka ahçesi olarak görektedir. Ukrayna, Avrasya enerji jeopolitiği açısından da öne taşıaktadır. Rusya dan Avrupa ya gerçekleştirilen doğal gazı sevkiyatının yk ir Ukrayna zerinden hayata geçirilektedir.

69 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Talo 4. Ukrayna dan Topraklarından Geçen Uluslararası Doğal Gaz Boru Hatları Ülkeler Boru Hatları Kapasite Moldova - Ukrayna Ananyiv-İzail (loop-line) Moilyiv-Podilskiy (dağıtı hattı) Reni Dağıtı Hattı Sokiryaniy Dağıtı Hattı Tiraspol - Odessa Yapol Dağıtı Hattı Moldova -Ukrayna - Roanya Sheelinka-Dnepropetrovsk-İzail Polonya - Ukrayna Bratstvo İhracat Hattı 4,0 Rusya - Belarus - Ukrayna Torzhok - Dolina Yaal - Uzhgorod 40,0 Yaal - Uzhgorod (loop-line) Rusya-Kazakistan-Ukrayna Orenurg-Novo Pskov-Shelinka (loop-line) 44,0 Rusya-Kazakistan-Ukrayna-Slovakya- Çekya-Alanya-Fransa Soyuz İhracat Hattı 23,8 Rusya-Ukrayna Aksay-Mariupol 69 IV. Aksay-Mariupol (loop-line) Dar`Yevka - Krasnyy Sulin Gorlovka - Taganrog Gorlovka - Taganrog (loop-line) Kursk - Kreenchug 32,0 Markovo - Lugansk Mayevka - Alekseyevka Kuzey Kafkasya -Merkez Kuzey Kafkasya -Merkez (loop-line) Petrovsk - Novo-Pskov (loop- line)

70 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi Seeykino - Belaya Kalitya Tula - Shostka - Kiyev 20,0 Urengoy - Novo-Pskov 32,0 Urengoy - Uzhgorod 70,2 Urengoy - Uzhgorod (loop line) Yelets - Kreenchug - Krivoy Rog Yelets - Kursk - Dikann`Ka 25,9 Trkenistan-Özekistan-Kazakistan- Rusya-Ukrayna Ukrayna-Belarus Orta Asya - Merkez IV (loop-line) Dashava-Minsk 70 IV. Shchors-Goel Ukrayna-Macaristan Bratstvo (Brotherhood) oru hattı 16,5 Ukrayna-Moldova Kreenchuk-Dolina 22,8 Ukrayna-Moldova-Roanya- Bulgaristan Sheelinka-Dnepropetrovsk-İzail 25,7 Sheelinka-Dnepropetrovsk-İzail (loop-line) Ukrayna-Roanya Tekovo-Satu Mare Ukrayna-Rusya Özekistan-Trkenistan-Kazakistan- Rusya-Ukrayna Kiyev-Bryansk-Beluosovo Orta Asya - Merkez IV 35,0 Ortak kader ve aidiyet duygusu kilik oluşu srecinin ana noktalarıdır. Ukrayna etiolojik olarak Rusça da sınır gesi anlaı taşıaktadır. Ukrayna toprakları (özellikle Merkezi ve Doğu Ukrayna) Slav-Ortodoks kltrnn askın olduğu Kiev Devleti ne ev sahipliği yapıştır. Rusların Slav dnyasındaki ykselişi ile irlikte Slav kiliğinin yerini Rus kiliği alıştır. Hâlihazırda evcut olan Ukrayna sınırları Birinci ve İkinci Dnya Savaşları sonrasında yapay şekilde oluşuştur. Merkezi ve Doğu Ukrayna Rus- Ortodoks etki alanında olan ge oluştur. Batı Ukrayna kiliği ise Avrupa - Katolik kiliği ve ilinci çerçevesinde varlığını srdrştr. Stratejik ge olan Kırı da Trk-İsla ve Rus - Ortodoks kiliği (XVIII. Yzyıldan itiaren) aşat aktör oluştur. Bu ç farklı kiliğin ortak ir Ukrayna kiliği oluştura deneyi aşarısızlıkla sonuçlanıştır.

71 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Ukrayna nın toprak tnlğnn korunası oldukça zor gözkektedir. 25 Mayıs ta göreve gelen Petr Poroshenko nun ılılı ir politika izleesi ekleneektedir. Batı yanlısı Poroshenko nun tutuundan çok Moskova - Paris-Berlin hattı arasındaki siyasi diyalog sorunu çözeilir. Federasyon fikrine karşı çıkan Kiev hketi Rusça konuşulan gelere yönelik stratejik ir perspektiften de yoksundur. Avrasya, genel anlada stnde kresel stnlk cadelesinin srdrleileceği satranç tahtasıdır. Her ne kadar jeostrateji, yani jeopolitik çıkarların stratejik yönetii, satrançla kıyaslanailirse de oldukça oval olan Avrasya satranç tahtasında, her iri farklı gçlere sahip sadece iki değil, pek çok oyuncu ulunaktadır. 157 Bu ağlada tarihin aksine jeopolitik, geleceği görek için geçişe akaktadır. Harita 6. Gney Akı (Yujniy Potok - South Strea) Doğal Gaz Projesi 71 IV. Bu akıdan Ukrayna da yaşanan jeopolitik cadele 2000 li yıllardan itiaren oluşan Avrasya gç dengesinin deneesi niteliğindedir yılında Rusya nın Grcistan a dahalesi Avrupa gç dengesini sarsan jeopolitik ir deney olaıştır. Fakat Ukrayna sorunu jeopolitik ve jeostratejik ahiyet taşıyan ve yeni inşa edilen Avrasya gç dengesi açısından ir çdr. Turuncu devri sonrası yaşanan sorunların ardından 2010 yılından itiaren Ukrayna Cuhuraşkanı seçilen Viktor Yanukoviç döneinde Rusya ile ilişkiler olulu ir yönde gelişiştir. Rus şirketleri satın ala yoluyla Ukrayna ekonoisinde esas aktör oluşlardır. Doğal gaz satışlarından ciddi gelir elde eden Rusya 2008 ekonoik krizinden en 157 Brzezinski, op.cit., s. 53

72 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi az etkilenen lkelerin aşında geliştir. Böylece, eski periferilerine yönelik politikalar Putin in jeopolitik öngörleri ve ekonoik kalkına stratejisi ile irlikte hız kazanıştır. Rusya açısından Avrasya Ekonoik Birliği nin ta anlaıyla jeopolitik ve iktisadi gç haline gelesi Ukrayna nın söz konusu entegrasyona katılıı ile kn gözkştr de Maydan da aşlayan protestolar daha önce anti Yanukoviç teelinde gelişse de sonraları u protestolar anti Rusya şeklinde karakter alıştır. Protestoların aşlangıcında Rusça konuşan Doğu Ukrainler de protestoları destekleişlerdir. Ancak giderek artan anti Rus söyleler Maydan ı da ş ve iç savaşa yol açıştır. Kırı da ve Doğu Ukrayna da ulunan Donetsk ve Kharkiv gii yk şehirlerde devlet inalarına Rus ayraklarının asılası una karşılık Batı Ukrayna şehirlerinin de AB ayrakları ile sslenesi Ukrayna için felaketin aşlangıcı oluştur. 72 IV. B) Kırı ın İlhakı ve Putin Doktrininin İlan Edilesi İparatorlukların stratejik hedefi olan Kırı yarıadası u ağlada irçok jeopolitik cadelenin içerisinde yer alıştır. Rusya nezdinde Kırı ın jeopolitik önei Karadeniz gesinde stratejik pozisyonu ve enerji hatları ile doğru orantıdadır. Asırlar oyu Osanlı hiayesinde olan Kırı toprakları XVIII. Yzyıldan itiaren Çarlık Rusya nın kontrolne geçiştir yılında Sovyet lideri Nikita Kruşcev döneinde Kırı Ukrayna ya otono ge şeklinde veriliştir. Maafih, Kırı gesinde Rus etnik gruun sayı olarak daha fazla olası ve Rusya ya olan ağlılık Ukrayna nın ağısız olasının ardından da deva etiştir. Kırı da hiçir zaan Ukrainets kiliği oluşaıştır. Kırı da yaşayan Ruslar/ Rusça konuşanlar Rusya Federasyonu nu hai olarak görşlerdir. Bu ağlada nihai olarak Kırı daki Rus nfusun Rusya ile tnleşe arzusu 2013 den itiaren Ukrayna da yaşanan gelişelere paralel olarak daha da yoğunlaşıştır. Kırı da 16 Mart 2014 referanduu öncesi Rusya lehine yapılan gösterilerde teel devizler: 16 Mart ta herkes referandua, Rusya ya yakınız iz artık, Referandua evet diyoruz, Sevastopol, Kırı, Rusya şeklinde oluştur. 22 Şuat 2014 de Rusya yanlısı Yanukoviç in Ukrayna da iktidardan uzaklaştırılasını Moskova Batı destekli ir dare olarak algılaış ve Rusya Federasyon u dışında yaşayan Rusların/ Rusça konuşanların tehdit altında kalasını teel gvenlik eselesi olarak dış politikasının erkezine yerleştiriştir. 7 Mart 2014 de Krelin in asın sözcs Ditri Pskov Kırı daki olayları yorularken Putin in Kırı daki Rusların garantör olduğunu ifade etiştir Mart 2014 de yapılan referanduun sonucunda Rusya Federasyonu na ağlanan Kırı, Rus jeopolitiği açısından en öneli stratejik eksendir. Kırı ın ilhakı Rus dış politikasının srekliliği ve geleneklerin oluşturduğu zihinsel yapının restore edilesi açısından elirleyici ve yönlendirici ir inşa srecini aşlatıştır. Bu sreç Rusya nın topluluk devletin- 158 Glava Press - Sluji Krelya Svyazal vse Bedi Ukraini s Popustitelstvo Zapadnih Politikov, 7 Mart 2014, (Erişi Tarihi: )

73 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor den yeniden yk devlete geçişini aşlatıştır. 159 Kırı ın ilhakı srecinde Moskova da politik nazaralar ulusal kilik, dışarıdaki Rusların savunulası, nş ulus ve u ağlada yk Rus edeniyeti retoriği, kresel gvenlik ve içeride siyasi istikrarı sağlaak söyleleri zerine şekilleniştir. Bu söyleleri tehdit eden teel unsurun Batılı lkelerin politikaları olduğu görş yaygınlaşıştır. 160 Bu ağlada Rus illiyetçiliğin ykselişi ve Moskova nın yakın çevresinde etki kura isteği Rusya ile Batı yı karşı karşıya getirektedir. Kırı ın ilhakı Moskova da (Kızıl Meydan) Kırı - eni kalidedir devizi ile kutlanıştır. Putin in konuşası Rus illiyetçiliğinin ve genel anlada Rus topluunun Soğuk Savaş sonrası ilk kez hiç görleiş derecede politize olduğunu gözler önne seriştir. Kırı ın ilhakı Rus dış politikasındaki yapısal dönşn teel göstergesidir. Kırı ın ilhakı tepkisel veya kriz döneinde ortaya çıkan konjonktrel ir olay olaıştır. Bu ir srecin aşlangıcıdır ve Rus dış politikasında yeni Putin Doktrini çağını aşlatıştır. 18 Mart 2014 de Kreli ndeki konuşasında Putin yeni doktrininin teel noktalarını açık ir şekilde forle etiştir: a) Rusya artık Batıyı gvenilir partner olarak görekten vazgeçiştir tarihli Mnih Konuşası görezden geliniş ve NATO Rusya sınırlarına doğru genişlee stratejisini deva ettiriştir. ) Rusya kendini Avro-Atlantik dnyanın ir parçası olarak göreektedir. c) Uluslararası hukuk artık ir kurallar tn ve uluslararası koordinasyonu sağlayan nor olaktan çıkıştır. d) Rusya kendi Monroe Doktrinini ilan ederek Yakın Çevresindeki etkinliğini eylesel dzeye geçiriştir. Etnik Rusların ve Rusça Konuşanların haklarını koruayı dış politikasının erkezine yerleştiriştir. Post - Sovyet lkelerin egeenliğini koruayı hedefleektedir. Çok kutuplu uluslararası siste kavraı çerçevesinde gçl olak artık utanılacak ir duru değildir. e) Westphalia nın ana prensii - devlet egeenliği ve toprak tnlğnn - dokunulazlığı odifiye etektedir. f) Uluslararası örgtlerin rol keskin dşşe geçiştir. g) Yeni doktrinin teel dayanağı uluslararası ilişkilerde eydana çıkan yeni gçler dengesidir. 18 Mart 2014 deki konuşa ve forle edilen doktrin yeni gçler dengesi kavraına he dolaylı ve he de dolaysız atıfta ulunaktadır IV. 159 İgor Zavelev, Novaya Vneshnepoliticeskaya Doktrina Rossii, 7 Nisan 2014, ru/opinion/news/ /novaya-vneshnyaya-politika-rossii?full#cut (Erişi Tarihi: ) 160 Iid., 161 Konuşanın ta etni için kz. Orashenia Prezidenta Rossiyskoy Federatsii, ru/news/20603 (Erişi Tarihi: ), Vladiir Rijkov, Novaya Doktrina Putina, 16 Nisan 2014, Rossiya v Gloalnoy Politike, Putina (Erişi Tarihi: )

74 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 74 IV. Gorodenko ya göre, Batı Kırı ın ilhakına kadar olan sreci doğru okuyaaıştır. Bu ağlada eş varsayısal yanılgıdan ahsetek kndr: a) Batılılar Putin in keel ir analitik olduğunu ve ihtiyatlı ir politika izleyeceğini dşnşlerdir. Rusya zerinde oluşturulacak askıların sonuç vereceğini ve geri adıın geleceğini ekleişlerdir. ) Rus oligrakların Krelin politikaları zerinde etkisinin olduğu gerçeğinden yola çıkarak oligrakların Batı ile sorun isteediklerini varsayışlardır. Fakat geniş iş çevresi Putin i destekleyerek u varsayıı oşa çıkarışlardır. c) Putin in kauoyu önnde reytinginin dşeceğini ve Rus topluunun Kırı, Rus - Japon, Afganistan yenilgilerini ağlaında Rusya nın jeopolitik ir savaşa gireyeceğini öngörşlerdir. Fakat Putin göreve geldiğinden eri Rus gcn yeniden inşa edilesi yönnde topluun desteğini her zaan hissetiştir. Kazanılacak jeopolitik stnlk Putin in poplaritesini daha da artırıştır. Batı lieral ve Atlantikçi Rusların kauoyundaki etkisini aartıştır. Ukrayna krizi srecinde lierallerin iç politikada etkisinin sıfıra yakın olduğu gözkştr. d) ABD Putin in dış politikaya olan ilgisinin Rusya içerisinde hayata geçesi eklenilen sosyal reforları geciktireceğini ve dolayısıyla Rusya nın stratejik tercihinin u yönde yapacağı kanaatini taşııştır. Fakat Rusya stratejik tercihini Kırı dan yana kullanarak Batı yı ir daha yanıltıştır Yuri Gorodenko, Posle Kria, 15 Mart 2014, p2/ (Erişi Tarihi: )

75 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Putin in konuşasında Kırı ve Ukrayna nın Rusya açısından kırızı ir çizgi olarak görldğ eydana çıkaktadır: XVII. Yzyılda, XIX. Yzyılda, XX. Yzyılda var olan Rusya yı çevrelee politikaları ugn de deva etektedir. Rusya ağısız ir duruşa sahip olası nedeniyle devalı trlansa sokulak istenektedir. Fakat her şeyin ir sınırı vardır. Ukrayna sorununda Batılı partnerleriiz sorusuz ve kaa davranaktadırlar IV. Harita 7. Rus jeopolitiğin stratejik ekseni - Kırı ve Ukrayna Rusların nş ulus (razdeleniy narod) olduğu söylei Putin in Krelin konuşasında zerinde durduğu öneli hususlardandır. Sovyetler Birliği nin dağılasıyla ilyonlarca Rus eski ttefik lkelerde azınlık duruuna dşş ve u duru Rus halkını dnyanın en nş halkı yapıştır. SSCB nin dağılasıyla Rusya Kırı ı ve Sevastopol daki Karadeniz Filosunu adeta unutuştur de Rusya zor gnlerini yaşaış ve Kırı patates torası gii elden ele geçiştir. Ukrayna ile iyi koşuluk ilişkisi teelinde her zaan eklenti oluştur. Kırı da ve Ukrayna nın doğusundaki Rusların/ Rusça konuşan nfusun deokratik koşullarda uluslararası hukuk norları çerçevesinde yaşaası ekleniştir. Fakat Ukrayna da yaşananlar u eklentileri oşa çıkarıştır. 164 Kırı ın ilhakı ile eraer Batı nın olası yaptırılarından ahsederken Putin yaptırılar her zaan var oluştur. ABD ve diğer lkeler Soğuk Savaş yıllarında ve sonrasında Rusya ya yksek teknoloji ihracatı yaptırıı uygulaıştır. Bugn söz konusu yaptırılar sözde kaldırılıştır, aslında hala deva etektedir. 165 ABD, yk oranda Batı yanlısı adayın kazanacağı 2015 de Ukrayna da yapılacak olan Cuhuraşkanlığı seçilerini ekleeyerek, Ukrayna coğrafyasını destalize etiştir. 163 Orashenia Prezidenta Rossiyskoy Federatsii,, op.cit., 164 Iid., 165 Iid.,

76 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi ABD açısından teel önceliği Batı yanlısı ir adayın kazanacağından ziyade, Rusya sınırlarında yeni sorun erkezleri inşa etek oluşturuştur. Bu ağlada Rus analistler Batı nın jeopolitik yetersizliğini ekonoik yaptırılar yoluyla Rusya yı cezalandırarak ertaraf ete isteğini vurgulaaktadırlar. Bu yaklaşı çerçevesinde De Gaulle nin 1960 larda Fransa da ABD ekonoik hegeonyasına karşı tutularını ve De Gaulle aleyhine aşlatılan 1968 öğrenci hareketlerine atıfta ulunulaktadır. Putin, De Gaulle in Fransa sı gii Rusya nın ekonoik kalkınasını teel esele olarak önceleiştir. De Gaulle nin iktidardan gitesi ile irlikte Fransız ekonoisi ciddi kayıplara aruz kalıştır. Rusya ya karşı uygulanan yaptırılar da aynı işlevi öngörektedir IV. Diğer taraftan, 1990 lı yıllarda aşlayan Rusya - NATO stratejik diyaloğu Ukrayna sorunu ile irlikte son uluştur. 167 Soğuk Savaş sona erdiğinde herkes NATO ve Rusya arasındaki ideolojik savaşın iteceğini öngörştr. Gerçekten de ideolojik teelde NATO-Rusya ilişkileri ciddi ir değişi gösteriştir. Post- Koniz döne Rusya nın kapitalist dnyaya entegrasyonunu ve Batı ile stratejik diyalogu ihtiva etiştir. Batılılar Rusya nın dönşnden çok uutlu oluşlardır. Ancak söz konusu dönş pek kolay olaıştır. Rusya toparlana srecinde Batı ile işirliği yaparak ekonoik dönşn gerçekleştiriştir. Enerji kaynaklarını Batı pazarlarına ulaştıran Rusya, doğal kaynaklarını etkin ir dış politika aracı olarak kullanaya aşlaıştır. Ancak Batı jeopolitik olarak Rusya yı kontrol edeeiştir yılından aşlayarak Rus dış politikası ekonoik toparlananın verdiği ikânlarla aktif ir strateji geliştireye aşlaıştır. Özellikle, eski Sovyet Cuhuriyetlerinde jeopolitik etkisini hissettireye aşlayan Rusya, BM Gvenlik Konseyi nin eş daii yesinden iri olarak u örgtteki konuunu da dış politik faaliyetlerinde kullanaya aşlaıştır. Rusya 90 lı yılların sonunda Balkanlarda jeopolitik yenilgiye uğrayınca yeni dış politika stratejisini teel olarak yakın coğrafyasında uygulaaya aşlaıştır. 166 Gorodenko, op.cit, yılında Rusya ve NATO arasında nkleer işirliği konusunda anlaşa sağlayarak kresel işirliği açısından öneli ir adı atışlardır. Bu anlaşaya göre NATO ya ye olacak yeni devletlerin topraklarında nkleer silah ulunayacaktı. Diğer yandan, NATO - Rusya Daii Konseyi faaliyete aşlaıştır. Fakat NATO - Rusya yakınlaşası uzun sreiş, 1999 yılında NATO nun Yugoslavya dahalesi ilişkileri yeniden geriştir yılında Putin in Devlet Başkanı olası ile Rusya kapitalist sistee uyu sağlayan gesel çekli ir gç duruundaydı yılında ABD nin ilan ettiği kresel terör ile savaş stratejisi Rusya yı Batı ile jeopolitik olarak yakınlaştırıştır. Rusya söz konusu stratejiye destek veren lkelerin aşında geliştir.. Bu döne NATO ve Rusya ilişkileri stratejik işirliğine doğru ilerleiştir yılından aşlayarak NATO+1 kapsaında ortak ir ekaniza geliştiriliştir. Kresel terör ve radikalizle savaş, Rusya yı NATO ile irleştiren teel unsur haline geliştir. Fakat Rusya jeopolitik olarak kayettiğini dşnekteydi. Eski Doğu Bloğu lkelerinin irer irer NATO yesi olası Rusya için teel gvenlik eselesi oluştur lerde Rusya nın Doğu Avrupa ve Karadeniz deki etki alanları jeopolitik tehditlerle karşılaşıştır de Ukrayna da Turuncu Devri sonucunda iktidara gelen Batı yanlısı reji NATO yeliğinden ahseteye aşlayınca Rusya jeopolitik ir tepki veriştir. Rus jeopolitiğinin yaşa alanı olan Ukrayna nın olası ir NATO yeliği Moskova aleyhine stratejik sonuçlar doğurailirdi.

77 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor Alanya ve Fransa nın yeni uluslararası ilişkilerde konuu ne olacak? Bu sreç Avrupa ve uluslararası gç dengesini nasıl ve ne yönde etkileyecek? Rusya ya yönelik yaptırılar konusunda Batı loğu içinde ortak ir irade oluşaıştır. Hatta u konuda ir loktan ahsetek ile olası değildir. Fransa, Alanya, İtalya gii Avrupa lkeleri enerji alanındaki işirliğinin devaından yana tavır alaktadırlar. Diğer taraftan askeri savuna alanında da işirliğinin sresi olasıdır. Bu ağlada Rusya ve Fransa arasında 2011 de izalanan 1,2 ilyar dolarlık anlaşa önelidir. Anlaşaya göre, 2014 ve 2015 de sırasıyla Vladivostok ve Sevastopol isili iki askeri geinin Rus Silahlı Kuvvetlerine katılıı planlanaktadır. Rusya nın Kırı ı ilhak etesinden sonra ABD, Fransa ya söz konusu geilerin satışının durdurulası konusunda askı kuraya aşlaıştır. Rus analistler, ABD nin daha fazla aliyetle Avrupa yı esleesinin çok ağır klfet olacağını altını çizektedirler. Diğer taraftan Avrupa lkeleri özellikle Fransa ve Alanya İkinci Dnya Savaşı sonrasına göre daha gçl ir pozisyona sahiplerdir. Bu çerçevede ABD nin Avrupa yı zapt etesi kolay olayacaktır IV. 168 Dolgo li Eshe Evropa Budet Platit Dani SSA, Voenno-Politicheskaya Analitika, 29 Mayıs, 2014, ( )

78 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi 78 IV.

79 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ sonuç 79 I.

80 SONUÇ 80 s o nu ç Rus dış politikasının teel paraetreleri stratejik sreklilik ve toplusal - tarihsel hafıza kavraları çerçevesinde şekilleniştir. Salt realist perspektif Rus dış politika stratejisini açıklaakta yetersizdir den itiaren eydana gelen stratejik sreklilik coğrafi ir içerikten kltrel ir fikirler tnne dönşştr. Böylelikle, coğrafya ve kltr arasındaki ilişki Rus jeopolitiğini ortaya çıkarıştır. Rus jeopolitiği İvan Grozni ve Çar Petro dönei ile eraer Rus ideasının teellerini oluşturaya aşlaıştır. Rus diploasi tarihine akıldığında evzu ahis ideanın dış politikaya nasıl yön verdiğini şahede etek kndr. Tarihi oyunca, Rusya iki kez neredeyse kresel hiyerarşinin en stne çıkış ve jeopolitik gcnn zirvesine ulaşıştır. Fakat ne Rus İparatorluğu ve ne de Sovyetler Birliği gcn uzun sreye yayaaıştır. Bu ağlada Rusya kltr, idea ve jeopolitik ahiyetli gç deneeleri yaparak farkındalık inşa eteye çalışıştır. Bu deneeler Latin Avrupa dan dışlanışlık Batıdan gelen tehdit, Yarı doğululuk ve Asya nın rn gii kavraları ile teellendiriliştir. Rusya u olusuz iajdan kurtulanın tek yolunun özgn kltr oluşturaktan geçtiğini idrak etiştir. Özgn kltrn ayasını ne Avrupa ne Asya, Slavcılık, Ortodoksluk Rus jeopolitiği, Avrasyacılık çıkarıları teşkil etiştir de Viyana da Rusya nın Avrupa gc olası tescillense de, Avrupalı devletler Rusya yı hiçir zaan kendi parçaları olarak göreişlerdir. 169 Çar Petro nun Avrupalılaşa ideası Rus jeopolitiğinin karakterini de değiştiriştir. He Kiev Rus Devleti döneinde, he de Moskova Prensliği nin gçlenesi srecinde Avrasya kara gc olan Rusya, Çar Petro ile irlikte deniz gc haline geliştir. Çar Petro dan sonra aşlayan idea dileası Rus dşnce sisteine yön veriş, Slavofil ve Zapadnik dnya görşlerinin eydana çıkası ile sonuçlanıştır. Slavofil teelli dşnce sistei kresel ve gesel olaylar ağlaında zaanla kauk değiştirerek Avrasyacı dşnce sisteinin inşa edilesinde aşvuru kaynaklarından irini oluşturuştur lerde Rus uhacirler arasında poplarite kazanan Avrasyacılık ideası, Rus Marksistler tarafından dışlanaış, ta aksine farklı perspektif çerçevesinde referans olarak kaul ediliştir. Bu noktada vurgulanası gereken husus Batıyla iyi ilişkileri/entegrasyonu önceleyen Zapadniklerin ta anlaıyla ir kiliksel cephe oluşturaalarıdır. Rus toplusal hafızasının inşa ettiği jeopolitik idea Zapadniklere sınırlı ir alan ırakıştır. Belki de söz konusu sınırlı alanı gözden kaçıranlar ve SSCB nin dağılasının ardından Rusya nın dönşn ekleyen iyiserler ciddi ir stratejik yanılgı içine girişlerdir. Diğer taraftan, Rus ideasının Batı kltrnn evrenselliğine ve u ağlada yzyıllardır inşa edileye çalışılan uygar dnya hipotezine karşı tepkisel ir karakteri de olduğu göz ardı edileelidir. Dolayısıyla, iç içe geçiş nedenler öylesine ir ideanın doğasına yol açıştır. Rus fikrinin özgn kltr iddiası Latin Batı karşıtlığı olaksızın kavrasallaştırılası kn olayan ir eydan okua olarak kalailirdi. Self- other ilişkisi ve u çerçevede inşa edilen kltrel yapı gnzde Avrasyacı ideanın teel dayanağını oluşturaktadır. Söz 169 Gerard Delanty, Avrupa nın İcadı: Fikir, Kilik, Gerçeklik, Ankara, Lierte Yayınları 2013, s

81 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor konusu idea aşka forasyonlarla sadece Rus jeopolitik alanı ile sınırlı olayıp, Avrupa kltr tarafından other olarak görlen diğer kilikleri de ihtiva etektedir. SSCB sonrası yeni Rusya nın toparlana sreci ne Çarlık Rusya ne de Sovyet Rusya nın ortaya çıktığı dinaiklerle paralellik gösteriştir. Mağlup oluş/ozguna uğraış ir entaliteyle yeniden toparlana srecine giriliştir. Bu nedenler dikey sorunlarla uğraşan Rusya, yatay ir jeopolitik dzen inşa etekte zorlanıştır. Toparlana sreci ile irlikte Rusya 1993 den aşlayarak dış politikasını yakın çevre lkeleri teelinde geliştireye aşlaıştır de kaul edilen ve Zapadnik unsurları ihtiva eden Kozirev Doktrini terk edileye aşlanıştır. Rus jeopolitiğinin ana unsurunu eski SSCB ye dâhil olan yakın çevre lkeleri eydana getiriştir. Dikey anlada toprak tnlğn uhafaza eden Rusya federasyon yöneti tarzıyla yoluna deva etiştir. Söz konusu yöneti tarzı Putin in 2000 yılında hayata geçirdiği idari refora kadar sağlıklı yreiştir. Rus dış politikasında lider faktör her zaan için elirleyici olsa da, liderin davranışları stratejik sreklilik ve tarihsel ellek çerçevesinde şekillenektedir. Öneli olan sreklilik ve dış politika ideasının var olasıdır. Söz konusu idea tarih, kltr ve coğrafya gii unsurlar etrafında inşa edilektedir. Putin in 2000 yılında Devlet Başkanı seçilesi ile eraer adı geçen unsurlar lider (silovik) öğesi ile irleşerek Rus dış politikasındaki zihinsel srekliliği sağlaıştır. 81 s o nu ç Çalışanın ana konusunu teşkil eden Rus dış politika konseptlerinin terinolojik arka planına akıldığında yukarıda tasvir ve tahlil ettiğiiz stratejik - zihinsel sreklilik görlektedir. Yakın çevreye yönelen Rus dış politikası reel unsurlarla kltrel ileşenleri ir araya getirerek yeni ir dış politika doktrini inşa etiştir li yıların aşlarında

82 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi ilan edilen doktrinlerin ahiyetine akıldığında Rusya nın kresel hegeonyadan çok savunacı ir yaklaşı izlediği gözlelenektedir. Putin in 2007 yılında yaptığı Mnih Konuşası (Mnih Doktrini) ile irlikte Rus dış politikası savunacı slup yerine karşı atak karakterli ir slup kullanaya aşlaıştır. NATO nun Rus yakın çevresine doğru genişleesi ve u genişleenin Rusya açısından jeopolitik tehdit olarak okunası söz konusu sluun ortaya çıkasını hızlandırıştır. He Çarlık Rusya nın he de SSCB nin gvenlik önceliği Batı ya karşı tapon ir ge oluşturak oluştur. Rusya Federasyonu açısından da u ağlada değişen ir şey olaıştır. 82 s o nu ç Soğuk Savaşın ardından NATO nun ve AB nin Doğu Avrupa ve eski Rus uydularına doğru genişleesi Rusya açısından gvenlik riski teşkil eden ir eydan okua olarak görlştr de Grcistan krizinde Rusya, ABD nin 2003 de Irak işgali ile eraer ortaya çıkan kresel hoşnutsuzluk atosferinden de istifade ederek jeopolitik ir aşarı sağlaış ve öylece NATO genişleesine karşı ilk ciddi eyleini gerçekleştiriştir li yılların aşından itiaren renkli devrilerle Grcistan ve Ukrayna nın Batı gdne giresi Rusya açısından Baltıkların veya Polonya nın NATO ve AB ye ye olasından daha ciddi jeopolitik ir eydan okuaydı. Bu ağlada 2007 Mnih Doktrini ve 2008 Grcistan krizi Rus dış politikasında jeopolitik ve jeostratejik karşı atak dönei olarak karakterize edileilir. Bu krizin uluslararası ilişkiler çıktısı ise kresel tek kutupluluğa karşı yeni çok kutuplu siste ağlaında değerlendirileilir. Rusya söz konusu çok kutuplu sistede hegeon değil, daha çok ittifaklar ve gesel loklar vasıtasıyla anti hegeonik cephe rol stlenektedir. Rusya Çin in ekonoik hegeonyasını kaul eden ir profil çizerek ikinci gç stats ile inşa edilekte olan çok kutuplu sistede konuunu gçlendire stratejisi izleektedir. Rusya nın Çin e oranla göreli zayıf olası Çin liderliğinde ABD ye karşı anti-hegeonik eksen ihtialini gçlendirektedir. Diğer taraftan Rusya, Avrupa içinde evcut olan anti hegeonik cenahla (Fransa ve Alanya) da işirliği ikânlarını önceleektedir. Mevzu ahis dönede Rus jeopolitiğinin geri dönşn sağlayan teel reel enstran enerji kartı oluştur. Rus enerji şirketi Gazpro Rus dış politikasında kilit ir pozisyon elde etiş ve öylece gaspolitika Rusya nın he yakın çevre lkeleri (özellikle Ukrayna) he de Avrupa istikaetindeki stratejik vizyonun ir eleenti oluştur. T u gelişeler ışığında Rusya nın 2010 da kaul ettiği askeri konsept he de 7 Mayıs 2012 de Putin tarafından izalanan Rusya Federasyonu Dış Politikasının Uygulanası İçin Gerekli Önleler (Ukaz o Merah po Realizatsii Vneshnopoliticheskogo Kursa Rossiyskoy Federatsii) dış politika elgesinde Rusya nın Batı nın kullandığı kavrasal çerçeveyi kendi lehine oluşturduğu gözleleniştir. Özellikle insani dahale kavraının Rus jeopolitik aracı olarak görlesi ve Grcistan dahalesinin u çerçevede değerlendirilesi dikkat çekici oluştur de kaul edilen konseptte geselleşe Rus dış politikasının teel aracı olaya deva etiş ve u çerçevede BDT coğrafyasında entegrasyon srecinin hızlandırılası ve BRICS, G-20, G-8, ŞİÖ gii gesel ve kresel platforları çok kutuplu sistein inşası perspektifinden fonksiyonel ir araç olarak görlesinin altı

83 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor çiziliştir. Bu ağlada özellikle BDT coğrafyası istikaetinde Avrasya Ekonoik Birliği nin siyasal ve kltrel ir irliğe dönşesi sreci hızlandırılıştır yılından itiaren Avrasya Ekonoik Birliği sreci Rusya Devlet Başkanı Vladiir Putin tarafından ilan ediliş ve uygulaaya konuluştur. Daha 2010 yılında Rusya, Kazakistan ve Belarus arasındaki grk duvarı kalkış, 2012 yılı itiariyle de Tek Ekonoik Saha (Edinoe Ekonoiceskoe Prostranstvo) sreci taalanıştır. 29 Mayıs 2014 de Kazakistan ın aşkenti Astana da ir araya gelen Nazarayev, Lukaşenko ve Putin, Avrasya Ekonoik Birliği ni kuran antlaşayı izalaışlardır. Avrasya Ekonoik Birliği nin siyasal ir irlik dönşe srecinin Avrupa nın geçtiği entegrasyon srecinden daha hızlı ve sancısız ola ihtiali yksektir. Rus dış politikasının yukarıda ahsedilen t unsurları 12 Şuat 2013 de kaul edilen yeni dış politika konseptinde kendine yer ediniştir. Söz konusu konsept ile Rusya, sper gç, kresel ve gesel hegeonya statlerini inkâr eden ir slupla Batı nın yıllardır kullandığı kavralar aracılığıyla yeni ir stratejik denkle oluşturuştur konsepti daha önceki doktrinlerin devaı niteliğinde olsa da, dış politika hedeflerinin ayrıntılı ir şekilde izahı ile daha sout ir çerçeve inşa etiştir. Kırı ın 18 Mart 2014 de Rusya tarafından ilhak edilesi ile Soğuk Savaş sonrası ozguna uğraış yeni Rusya ikinci jeopolitik aşarısını kazanıştır. Rusya Devlet Başkanı Putin in Kırı ın ilhakını öngören anlaşanın izalandığı 18 Mart 2014 tarihli konuşası Rus dış politikasında yeni ir döne aşlaıştır. Krelin konuşası ile Putin yeni Rus dış politika doktrinini ilan etiştir. Yeni jeopolitik doktrin Rusya nın gesel gçten kresel gce geçe iddiasını gözler önne seriştir. Putin Doktrini ile irlikte Kırı ve Ukrayna nın Rus jeopolitiği açısından yaşasal hayat alanı olduğunu açık ve net ir şekilde dile getiriliş ve Rus dış politikasının teel gcnn siyasi ve toplusal gçlerin desteğinden, ulusal irlikten ve ilyonlarca insanın iradesine dayandığı vurgulanıştır. Putin, yaptığı konuşayla Rusya nın karşılaştığı zorlukları aşası açısından var olan konsolidasyonu uhafaza etenin öneinden ahsetiştir. 170 Yeni doktrin Rusya sınırları dışında yaşayan Rusların/ Rusça konuşanların hak ve çıkarlarının ne pahasına olursa olsun korunacağını teyit edici ir karaktere sahiptir. Daha önceleri u kavralar ve/veya söyleler daha çok Rus illiyetçi çevrelerince (Jirinovski, Lujkov, Baurin) kullanılan terinoloji iken, yeni doktrin ile eraer devlet politikası haline geliştir. İnsani dahale kavraı Rus dış politikasının ana unsuru olarak ön plana çıkıştır. Doktrinde yer alan diğer öneli husus ise Kırı ın ilhakının diğer Post-Sovyet lkelere de jeopolitik ir esaj olarak ulaştırıla isteğinde yataktadır. 83 s o nu ç Kırı ın ilhakı Rusya ve ABD arasında soğuk savaştan ziyade, soğuk arış (cold peace) ortaı oluşturuştur. Soğuk arış kavraı Rusya nın SSCB oladığı, ABD nin de t enerjisini Avrupa ya harcaak yerine Asya - Pasifik eksenli ir jeostrateji eniseesi nedeniyle ne soğuk ne de sıcak savaşın olasılığının dşk ir ihtial olası zerinde 170 Orashenia Prezidenta Rossiyskoy Federatsii, op.cit.,

84 hoca ahet yesevi uluslararası trk-kazak niversitesi yoğunlaşaktadır. Dolayısıyla, ABD hala Rusya yı gesel gç olarak görektedir. Bu projeksiyon Rus dış politikası açısından eydan okuadan çok yeni jeopolitik fırsatları eraerinde getirektedir. Bu ağlada Rusya, ABD nin ıraktığı gç oşluğunu doldurak için yeni ir stratejik paradiga inşa etektedir. Yeni stratejik denklede Rusya gesel loklar ve işirliği vasıtasıyla daha çok deneyili oyun kurucu olarak sadece çoğul anti hegeonik dzen inşa edeilir. Bu akıdan Rusya kresel dzeyde jeopolitik kara gçleri - Fransa/Çin veya Çin - ile işirliği yapak ecuriyetindedir. Bgesel dzeyde ise Rus jeopolitiğinin geri dönş Avrasya Birliği nin uktedir ir loğa dönşesiyle ireir ağlantılıdır. 84 s o nu ç

85 RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ rapor RUS DIŞ POLİTİKASINDA STRATEJİK-ZİHİNSEL SÜREKLİLİK VE PUTİN'İN DIŞ POLİTİKA DOKTRİNİ kaynaklar 85 I.

Rusya nın Orta Asya Politikaları

Rusya nın Orta Asya Politikaları Rusya nın Orta Asya Politikaları Dr. İlyas Kaalov Trk Cuhuriyetleri'nin ağısızlıklarının 20. yılında Rusya nın Orta Asya Politikaları -Rapor- Dr. İlyas Kaalov Ankara, 2011 İncelee Araştıra Dizisi rusya'nın

Detaylı

Kırım'ın Kısa Tarihi. M. Akif Kireçci Selim Tezcan YAYIN NO 24

Kırım'ın Kısa Tarihi. M. Akif Kireçci Selim Tezcan YAYIN NO 24 Kırı'ın Kısa Tarihi M. Akif Kireçci Seli Tezcan YAYIN NO 24 Ankara, 2015 İncelee Araştıra Dizisi YAYIN NO: 24 0312 472 37 73 kırı'ın kısa tarihi Yazar M. Akif Kireçci - Seli Tezcan Çeviri Can Eyp Çekiç

Detaylı

Çin in Orta Asya Politikaları

Çin in Orta Asya Politikaları Trk Cuhuriyetleri'nin ağısızlıklarının 20. yılında Çin in Orta Asya Politikaları -Rapor- Doç.Dr. Erkin Ekre Ankara, 2011 İncelee Araştıra Dizisi Çin in Orta Asya Politikaları rapor YAYIN NO: 04 Yazar Doç.Dr.

Detaylı

Ekonomik Özgürlükler ve TÜRK DÜNYASI

Ekonomik Özgürlükler ve TÜRK DÜNYASI Ekonoik Özgrlkler ve TÜRK DÜNYASI -Rapor- Prof. Dr. Mustafa Acar Arş. Gör. Hsn Bilir Ankara, 2014 İncelee Araştıra Dizisi YAYIN NO: 17 Ekonoik Özgrlkler ve TÜRK DÜNYASI rapor Yazar Prof. Dr. Mustafa Acar

Detaylı

Küresel Ekonomik Krizin Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nde Ekonomik Büyüme, İşgücü Piyasası ve Yoksullukla Mücadele Süreci Üzerine Etkileri

Küresel Ekonomik Krizin Türkiye ve Orta Asya Türk Cumhuriyetleri nde Ekonomik Büyüme, İşgücü Piyasası ve Yoksullukla Mücadele Süreci Üzerine Etkileri Kresel Ekonoik Krizin Trkiye ve Orta Asya Trk Cuhuriyetleri nde Ekonoik Bye, İşgc Piyasası ve Yoksullukla Mcadele Sreci Üzerine Etkileri -Rapor- Dr. Dilek Yiğit Ankara, 2013 İncelee Araştıra Dizisi YAYIN

Detaylı

İran ın Orta Asya Politikaları

İran ın Orta Asya Politikaları İran ın Orta Asya Politikaları Dr. Kaan Dilek Trk Cuhuriyetleri'nin ağısızlıklarının 20. yılında İran ın Orta Asya Politikaları -Rapor- Dr. Kaan Dilek Ankara, 2011 İncelee Araştıra Dizisi iran'ın orta

Detaylı

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi

SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER. Modern Siyaset Teorisi SİYASET BİLİMİ VE ULUSLARARASI İLİŞKİLER DOKTORA PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ ZORUNLU DERSLER Modern Siyaset Teorisi Dersin Kodu SBU 601 Siyaset, iktidar, otorite, meşruiyet, siyaset sosyolojisi, modernizm,

Detaylı

ORTA ASYA İLE GÜNEY ASYA ARASINDA MODERN İPEK YOLU PROJESİ

ORTA ASYA İLE GÜNEY ASYA ARASINDA MODERN İPEK YOLU PROJESİ ORTA ASYA İLE GÜNEY ASYA ARASINDA MODERN İPEK YOLU PROJESİ Doç. Dr. Fırat Purtaş Trk Cuhuriyetleri'nin ağısızlıklarının 20. yılında Orta Asya ile Gney Asya Arasında Modern İpek Yolu Projesi afganistan,

Detaylı

ALFABE TARTIŞMALARI BİTMEYEN ÖYKÜ: Prof. Dr. Nurettin DEMİR. Prof. Dr. Emine YILMAZ. Prof. Dr. Nurettin Demir Prof. Dr.

ALFABE TARTIŞMALARI BİTMEYEN ÖYKÜ: Prof. Dr. Nurettin DEMİR. Prof. Dr. Emine YILMAZ. Prof. Dr. Nurettin Demir Prof. Dr. BİTMEYEN ÖYKÜ: Prof. Dr. Nurettin DEMİR ALFABE TARTIŞMALARI Hacettepe Üniversitesi Edeiyat Fakltesi Çağdaş Trk Lehçeleri ve Edeiyatları B Öğreti yesidir. Selçuk Üniversitesi Fen-Edeiyat Fakltesi Trk Dili

Detaylı

JAPONYA'NIN ORTA ASYA POLİTİKALARI

JAPONYA'NIN ORTA ASYA POLİTİKALARI Trk Cuhuriyetleri'nin ağısızlıklarının 20. yılında JAPONYA'NIN ORTA ASYA POLİTİKALARI -Rapor- Doç. Dr. A. Merthan Dndar Ankara, 2011 İncelee Araştıra Dizisi japonya'nın orta asya politikaları rapor YAYIN

Detaylı

Japonya nın Orta Asya Politikaları

Japonya nın Orta Asya Politikaları Japonya nın Orta Asya Politikaları Doç. Dr. A. Merthan Dndar Trk Cuhuriyetleri'nin ağısızlıklarının 20. yılında JAPONYA'NIN ORTA ASYA POLİTİKALARI -Rapor- Doç. Dr. A. Merthan Dndar Ankara, 2011 İncelee

Detaylı

Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR

Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR Fevzi Karamuc;o TARIH 11 SOSYAL BiLiMLER LiSESi DERS KiTABI SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR Prishtine, 2012 ic;indekiler I ÜNiTE: BÜYÜK COGRAFYA KESiFLERi 3 1. BÜYÜK COGRAFYA KESiFLERi 3 A. COGRAFYA KESiFLERi

Detaylı

Amerika Birleşik Devletleri'nin Orta Asya Politikaları

Amerika Birleşik Devletleri'nin Orta Asya Politikaları Trk Cuhuriyetleri'nin ağısızlıklarının 20. yılında Aerika Birleşik Devletleri'nin Orta Asya Politikaları -Rapor- M. Akif Kireçci Ankara, 2011 İncelee Araştıra Dizisi aerika irleşik devletleri'nin orta

Detaylı

Enerji İlişkileri Bağlamında Türkiye ve Orta Asya Ülkeleri

Enerji İlişkileri Bağlamında Türkiye ve Orta Asya Ülkeleri Trk Cuhuriyetleri'nin ağısızlıklarının 20. yılı vesilesiyle Enerji İlişkileri Bağlaında Trkiye ve Orta Asya Ülkeleri -Rapor- Yusuf Yazar Ankara, 2011 İncelee Araştıra Dizisi enerji ilişkileri ağlaında

Detaylı

rus DIŞ POLİTİKASINDA UKRAYNA

rus DIŞ POLİTİKASINDA UKRAYNA Habibe ÖZDAL Özdal ın bu son derece başarılı çalışmasında Sovyetler Birliği nin dağılmasından sonra Rusya nın bağımsızlığını kazanan diğer devletlerle yeni temellere dayanan ilişkiler ağının kurulması

Detaylı

Yrd.Doç.Dr. BÜLENT ŞENER

Yrd.Doç.Dr. BÜLENT ŞENER Yrd.Doç.Dr. BÜLENT ŞENER ÖZGEÇMİŞ DOSYASI KİŞİSEL BİLGİLER Doğum Yılı : Doğum Yeri : Sabit Telefon : Faks : E-Posta Adresi : Web Adresi : Posta Adresi : 1976 DİYARBAKIR - MERKEZ T: 46237730003227 F: bulentsener@ktu.edu.tr

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Volkan TATAR 2. Doğum Tarihi : 08.04.1977 3. Unvanı : Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Doktora Derece Alan Üniversite Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 Y.Lisans Uluslararası

Detaylı

2000 li Yıllar / 6 Türkiye de Dış Politika İbrahim KALIN Arter Reklam 978-605-5952-27-3 Ağustos-2011 Ömür Matbaacılık Meydan Yayıncılık-2011

2000 li Yıllar / 6 Türkiye de Dış Politika İbrahim KALIN Arter Reklam 978-605-5952-27-3 Ağustos-2011 Ömür Matbaacılık Meydan Yayıncılık-2011 Seri/Sıra No 2000 li Yıllar / 6 Kitabın Adı Türkiye de Dış Politika Editör İbrahim KALIN Yayın Hazırlık Arter Reklam ISBN 978-605-5952-27-3 BBaskı Tarihi Ağustos-2011 Ofset Baskı ve Mücellit Ömür Matbaacılık

Detaylı

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ

11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ INSTITUTE FOR STRATEGIC STUDIES S A E STRATEJİK ARAŞTIRMALAR ENSTİTÜSÜ KASIM, 2003 11 EYLÜL SALDIRISI VE YENİ DÜNYA: SOĞUK BARIŞ DÖNEMİ 11 EYLÜL SALDIRISI SONUÇ DEĞERLENDİRMESİ FİZİKİ SONUÇ % 100 YIKIM

Detaylı

YENİ ÇAĞIN EŞİĞİNDEN AVRASYA NIN KALBİ NE BAKMAK

YENİ ÇAĞIN EŞİĞİNDEN AVRASYA NIN KALBİ NE BAKMAK YENİ ÇAĞIN EŞİĞİNDEN AVRASYA NIN KALBİ NE BAKMAK Doç. Dr. Mehet Akif Okur Trk Cuhuriyetleri'nin ağısızlıklarının 20. yılında YENİ ÇAĞIN EŞİĞİNDEN "AVRASYA NIN KALBİ"NE BAKMAK tarihten geleceğe orta asya

Detaylı

İÇİNDEKİLER. A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiye"nin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5

İÇİNDEKİLER. A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiyenin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5 İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ V GİRİŞ 1 A. Tarih B. Siyasal Tarih C. XIX.yüzyıla Kadar Dünya Tarihinin Ana Hatları 3 D. Türkiye"nin Jeo-politik ve Jeo-stratejik Önemi 5 BİRİNCİ BÖLÜM: AVRUPA SİYASAL TARİHİ 1 2 I.

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ NİN Orta Asya Politikaları

AVRUPA BİRLİĞİ NİN Orta Asya Politikaları AVRUPA BİRLİĞİ NİN Orta Asya Politikaları Dr. M. Murat Erdoğan Trk Cuhuriyetleri'nin ağısızlıklarının 20. yılında AVRUPA BİRLİĞİ NİN ORTA ASYA POLİTİKALARI -Rapor- Dr. M. Murat Erdoğan Ankara, 2011 İncelee

Detaylı

Avrasya Jeopolitiğine Rus-ABD Yaklaşımları yalist merkezler adına kendi denetimini geliştirerek, buradaki etkinliğini derinleştirdi. N. J. Spykmann, bu bölgelerin Sovyetler Birliğinin denetimine girmesi

Detaylı

Öğrenme Hikâyesi uygulanmasına hazırlık olarak

Öğrenme Hikâyesi uygulanmasına hazırlık olarak 1.1.1 Hazırlık Öğrene Hikâyesi uygulanasına hazırlık olarak (Ulusal koordinatör veya BİT Koordinatörü tarafından yürütülen) Kaç eğiti oturuu / atölye çalışalarına katıldınız? -den Değerlen dire Kriterler

Detaylı

değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir

değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir Yalnız z ufku görmek g kafi değildir. Ufkun ötesini de görmek ve bilmek gerekir 1 Günümüz bilgi çağıdır. Bilgisiz mücadele mümkün değildir. 2 Türkiye nin Jeopolitiği ; Yani Yerinin Önemi, Gücünü, Hedeflerini

Detaylı

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI

YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI YALOVA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ ULUSLARARASI İLİŞKİLER ANABİLİM DALI TEZSİZ YÜKSEK LİSANS MÜFREDATI 2010 Eğitim Öğretim Yılı Bahar Dönemi Zorunlu Dersler Uluslararası İlişkilerde Araştırma

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Uluslararası İlişkiler Tarihi II PSIR 112 3 3 + 0 3 5

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS. Uluslararası İlişkiler Tarihi II PSIR 112 3 3 + 0 3 5 DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS Uluslararası İlişkiler Tarihi II PSIR 2 3 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri PSIR Dersin Dili İngilizce Dersin Seviyesi Lisans Dersin Türü Zorunlu Dersin Koordinatörü

Detaylı

Amerikan Dış Politikası (UI512) Ders Detayları

Amerikan Dış Politikası (UI512) Ders Detayları Amerikan Dış Politikası (UI512) Ders Detayları Ders Adı Ders Kodu Dönemi Ders Saati Uygulama Saati Laboratuar Saati Kredi AKTS Amerikan Dış Politikası UI512 Seçmeli 3 0 0 3 7.5 Ön Koşul Ders(ler)i - Dersin

Detaylı

JEOPOLİTİK VE TARİHSEL BİR REKABET SAHASI OLARAK UKRAYNA VE DIŞ POLİTİKA PARAMETRELERİ

JEOPOLİTİK VE TARİHSEL BİR REKABET SAHASI OLARAK UKRAYNA VE DIŞ POLİTİKA PARAMETRELERİ Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi Cilt: 3 Sayı: 4 2014 Manas Journal of Social Studies Vol.: 3 No: 4 2014 JEOPOLİTİK VE TARİHSEL BİR REKABET SAHASI OLARAK UKRAYNA VE DIŞ POLİTİKA PARAMETRELERİ Ömer Çağrı

Detaylı

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN

1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ. Ömer Faruk GÖRÇÜN i 1979 İRAN İSLAM DEVRİMİ SONRASI TÜRKİYE-İRAN İLİŞKİLERİ Ömer Faruk GÖRÇÜN ii Yayın No : 2005 Politika Dizisi: 1 1. Bası Ağustos 2008 - İSTANBUL ISBN 978-975 - 295-901 - 9 Copyright Bu kitabın bu basısı

Detaylı

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 33, Ağustos 2012 67

Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Sayı 33, Ağustos 2012 67 Dulupınar Üniversitesi Sosyal Bililer Dergisi, Sayı 33, Ağustos 2012 67 TÜRKİYE DE PARA TALEBİ İSTİKRARLILIĞININ TESTİ: KAYAN PENCERELERDE SINIR TESTİ YAKLAŞIMI Veli Yılancı, Arş.Grv., İstanbul Üniversitesi,

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA KÖMÜR VE ÇELİK TOPLULUĞU, AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU VE AVRUPA ATOM ENERJİSİ TOPLULUĞU

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA KÖMÜR VE ÇELİK TOPLULUĞU, AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU VE AVRUPA ATOM ENERJİSİ TOPLULUĞU İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA KÖMÜR VE ÇELİK TOPLULUĞU, AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU VE AVRUPA ATOM ENERJİSİ TOPLULUĞU I. AVRUPA DA BİR B İR LİK YARATILMASI FİK R İN İN DOĞUŞU... 1 II. 9 MAYIS 1950 BİLDİRİSİ

Detaylı

JENS STOLTENBERG İLE SÖYLEŞİ: NATO-RUSYA İLİŞKİLERİ VE BÖLGESEL İSTİKRARSIZLIK

JENS STOLTENBERG İLE SÖYLEŞİ: NATO-RUSYA İLİŞKİLERİ VE BÖLGESEL İSTİKRARSIZLIK JENS STOLTENBERG İLE SÖYLEŞİ: NATO-RUSYA İLİŞKİLERİ VE BÖLGESEL İSTİKRARSIZLIK NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, TPQ yla gerçekleştirdiği özel söyleşide Rusya ile yaşanan gerginlikten Ukrayna nın

Detaylı

EĞİTİMDE TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ

EĞİTİMDE TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ 10 th International Conference on Knowledge, Econoy and Manageent; 11 th International Conference of the ASIA EĞİTİMDE TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ / TOTAL QUALITY MANAGEMENT OF EDUCATION Bilal Çankır / Kırklareli

Detaylı

PINAR ÖZDEN CANKARA. İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr. EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD 2008-2013

PINAR ÖZDEN CANKARA. İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr. EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD 2008-2013 PINAR ÖZDEN CANKARA İLETİŞİM BİLGİLERİ: Doğum Tarihi: 25.07.1980 E-Posta: pinar.cankara@bilecik.edu.tr EĞİTİM BİLGİLERİ: Doktora/PhD Yüksek Lisans/MA Lisans/BA İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Siyaset

Detaylı

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ

ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ Dersin Öğrenme Çıktıları ve Yeterlilikleri Dersin Hedefi Dersin Amacı ERZİNCAN ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ. ANABİLİM DALI DERS TANITIM FORMU Dersin Adı TR ENG Cumhuriyet Dönemi Kültür ve Eğitim

Detaylı

Atatürk ün Dış Politika Stratejisi: Hedefler ve Prensipler

Atatürk ün Dış Politika Stratejisi: Hedefler ve Prensipler Doç Dr. Atilla SANDIKLI Atatürk ün Dış Politika Stratejisi: Hedefler ve Prensipler YAYINLARI İSTANBUL 2014 Kütüphane Katolog Bilgileri: Yayın Adı: Atatürk ün Dış Politika Stratejisi: Hedefler ve Prensipler

Detaylı

www.aycicekmakina.net

www.aycicekmakina.net Ayçiçek; Tarı Makinaları İalat Sanayi ; Tarı akinaları ialat sektöründe faaliyet gösterektedir. Firaız; Tarı akinaları alanında üşteri beklentilerine en iyi hizeti sunak, gelişen tarı sektöründe akineye

Detaylı

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi

Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bu ders içeriğinin basım, yayım ve satış hakları Yakın Doğu Üniversitesi Uzaktan Eğitim Merkezi ne aittir. Bu ders içeriğinin bütün hakları saklıdır. İlgili kuruluştan

Detaylı

Basın Sohbet Toplantısı. 14 Temmuz 2009, İstanbul

Basın Sohbet Toplantısı. 14 Temmuz 2009, İstanbul Basın Sohbet Toplantısı 14 Temmuz 2009, İstanbul Kuruluş : 7 Ocak 2009 Internet Adresi : www.tuyid.org Posta Adresi : Nispetiye Cad. Levent İşhanı No: 6/2 34330 Levent - İstanbul Telefon : (212) 278 30

Detaylı

DÜNYA ADASI: AVRASYA JEOPOLITIĞI VE BATI NIN

DÜNYA ADASI: AVRASYA JEOPOLITIĞI VE BATI NIN KİTAP İNCELEMESİ NIHAT ÇELIK 100 DÜNYA ADASI: AVRASYA JEOPOLITIĞI VE BATI NIN KADERI NIHAT ÇELIK Kadir Has Üniversitesi Avrasya daki güçler ile Batı rejimleri arasında, amacı Avrasya nın nispeten el değmemiş

Detaylı

AVRUPA VE OSMANLI (18.YÜZYIL) GERİLEME DÖNEMİ

AVRUPA VE OSMANLI (18.YÜZYIL) GERİLEME DÖNEMİ AVRUPA VE OSMANLI (18.YÜZYIL) GERİLEME DÖNEMİ 1. Osmanlı İmparatorluğu nun Gerileme Devrindeki olaylar ve bu olayların sonuçları göz önüne alındığında, aşağıdaki ilişkilerden hangisi bu devir için geçerli

Detaylı

ÖZGEÇMĐŞ. 1. Adı Soyadı: Sait YILMAZ 2. Doğum Tarihi: 20.12.1961 3. Ünvanı: Yard.Doç.Dr. 4. Öğrenim Durumu:

ÖZGEÇMĐŞ. 1. Adı Soyadı: Sait YILMAZ 2. Doğum Tarihi: 20.12.1961 3. Ünvanı: Yard.Doç.Dr. 4. Öğrenim Durumu: 1. Adı Soyadı: Sait YILMAZ 2. Doğum Tarihi:.12.1961 3. Ünvanı: Yard.Doç.Dr. 4. Öğrenim Durumu: ÖZGEÇMĐŞ Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Đşletme Kara Harp Okulu 1978-1982 YÜKSEK LĐSANS Strateji-Savunma

Detaylı

KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 16 (27): 87-103, 2014 ISSN: 2147-7833, www.kmu.edu.tr

KMÜ Sosyal ve Ekonomik Araştırmalar Dergisi 16 (27): 87-103, 2014 ISSN: 2147-7833, www.kmu.edu.tr 29 KMÜ Sosyal ve Ekonoik Araştıralar Dergisi 16 (27): 87-103, 2014 ISSN: 2147-7833, www.ku.edu.tr Karaanoğlu Mehetbey Üniversitesi (KMÜ) Öğrencilerinin Barına Sorunlarının Tespiti ve Değerlendirilesi *

Detaylı

Karayolları Genel Müdürlüğü Sanat Yapıları Daire Başkanlığı Tüneller Şubesi Müdürlüğü OCAK 2013

Karayolları Genel Müdürlüğü Sanat Yapıları Daire Başkanlığı Tüneller Şubesi Müdürlüğü OCAK 2013 Karayolları Genel Müdürlüğü Sanat Yapıları Daire Başkanlığı Tüneller Şubesi Müdürlüğü OCAK 2013 TÜNELLER ŞUBESİ MÜDÜRLÜĞÜ KURULUŞ AMACI 1-Yapılacak tünellerin, projelendire kriterlerini belirleek ve teknik

Detaylı

Fevzi Karamw;o TARIH 10 SHTEPIA BOTUESE

Fevzi Karamw;o TARIH 10 SHTEPIA BOTUESE Fevzi Karamw;o TARIH 10 FEN LisESi DERS KiTABI SHTEPIA BOTUESE LIBRI SHKOLLOR Prishtine, 2012 i

Detaylı

BiNA ELEKTRiK,' ELEKTRONiK, MEKANiK VE KONTROL,SiSTEMLERi DERGiSi

BiNA ELEKTRiK,' ELEKTRONiK, MEKANiK VE KONTROL,SiSTEMLERi DERGiSi BiNA ELEKTRiK,' ELEKTRONiK, MEKANiK VE KONTROL,SiSTEMLERi DERGiSi ARALIK 2011/12 FiYATi: 6 TL t in w 170 ~. YANGiN GÜVENLiK ~~Türkiye'deki ekibi büyüteyi planliyoruz" Tyco, MCS Yangin ve Güvenlik SisteLeri'nin

Detaylı

ÖĞRENCİ MEMNUNİYET DÜZEYİ Aralık 2010

ÖĞRENCİ MEMNUNİYET DÜZEYİ Aralık 2010 EK 7: ÖĞRENCİ MEMNUNİYET DÜZEYİ T. C. MALTEPE ÜNİVERSİTESİ EĞİTİMDE KALİTE ÇALIŞMALARI KOORDİNATÖRLÜĞÜ KALİTE GÜVENCESİ ÇALIŞMALARI: AKADEMİK DEĞERLENDİRME VE KALİTE GELİŞTİRME ÇALIŞMALARI ÖĞRENCİ MEMNUNİYET

Detaylı

İÇİNDEKİLER SUNUŞ İÇİNDEKİLER... III GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI ÖNCESİ DÜNYADA SİYASİ DURUM 1. Üçlü İttifak... 5 2. Üçlü İtilaf...

İÇİNDEKİLER SUNUŞ İÇİNDEKİLER... III GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI ÖNCESİ DÜNYADA SİYASİ DURUM 1. Üçlü İttifak... 5 2. Üçlü İtilaf... İÇİNDEKİLER SUNUŞ İÇİNDEKİLER... III GİRİŞ... 1 BİRİNCİ BÖLÜM BİRİNCİ DÜNYA SAVAŞI ÖNCESİ DÜNYADA SİYASİ DURUM 1. Üçlü İttifak... 5 2. Üçlü İtilaf... 7 a. Fransız-Rus İttifakı (04 Ocak 1894)... 7 b. İngiliz-Fransız

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Yrd. Doç. Dr. Aşkın İnci Sökmen

ÖZGEÇMİŞ. Yrd. Doç. Dr. Aşkın İnci Sökmen ÖZGEÇMİŞ Yrd. Doç. Dr. Aşkın İnci Sökmen E Posta : incisokmen@gmail.com 1. Adı Soyadı : Aşkın İnci Sökmen - 2. Doğum Tarihi : 1970 3. Unvanı : Yard.Doç.Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl

Detaylı

AVRASYA BÖLGESİNDEKİ TÜRK CUMHURİYETLERİNİN ENERJİ KAYNAKLARI VE İLETİM HATLARININ TÜRKİYE'YE KATKILARı

AVRASYA BÖLGESİNDEKİ TÜRK CUMHURİYETLERİNİN ENERJİ KAYNAKLARI VE İLETİM HATLARININ TÜRKİYE'YE KATKILARı Türk Dünyası İnceleeleri Dergisi / JournalofTurkish World Studies, Cilt: VI, Sayıl, Sayfa: 151-167, İZMİR 2006. AVRASYA BÖLGESİNDEKİ TÜRK CUMHURİYETLERİNİN ENERJİ KAYNAKLARI VE İLETİM HATLARININ TÜRKİYE'YE

Detaylı

ANTALYA DA YENİLENEBİLİR VE ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARIYLA ÖRTÜALTI TARIMSALALANIN ISITMA UYGULAMASI

ANTALYA DA YENİLENEBİLİR VE ALTERNATİF ENERJİ KAYNAKLARIYLA ÖRTÜALTI TARIMSALALANIN ISITMA UYGULAMASI ANTALYA DA YENİLENEBİLİR VE ALTERNATİF ENERJİ AYNALARIYLA ÖRTÜALTI TARIMSALALANIN ISITMA UYGULAMASI Ali eal YAUT Erkan DİMEN Aet ABUL ÖZET Yapılan bu çalışayla, örtüaltı tarısal üretiinde Türkiye'de ilk

Detaylı

TÜRK-RUS ÝLÝÞKÝLERÝ: SORUNLAR VE FIRSATLAR. Prof. Dr. Ýlter TURAN

TÜRK-RUS ÝLÝÞKÝLERÝ: SORUNLAR VE FIRSATLAR. Prof. Dr. Ýlter TURAN TÜRK-RUS ÝLÝÞKÝLERÝ: SORUNLAR VE FIRSATLAR Prof. Dr. Ýlter TURAN 63 TÜRK-RUS ÝLÝÞKÝLERÝ: SORUNLAR VE FIRSATLAR GÝRÝÞ Prof. Dr. Ýlter TURAN Türk-Rus iliþkileri tarih boyunca rekabetçi bir zeminde geliþmiþ,

Detaylı

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri)

Tefsir, Kıraat (İlahiyat ve İslâmî ilimler fakülteleri) ARAŞTIRMA ALANLARI 1 Kur an İlimleri ve Tefsir Kur an ilimleri, Kur an tarihi, tefsir gibi Kur an araştırmalarının farklı alanlarına dair araştırmaları kapsar. 1. Kur an tarihi 2. Kıraat 3. Memlükler ve

Detaylı

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 STRATEJİK VİZYON BELGESİ ( TASLAK ) TÜRKİYE - ARJANTİN YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - Arjantin İlişkileri: Fırsatlar ve Riskler ( 2014 Buenos Aires - İstanbul ) Türkiye; 75 milyonluk

Detaylı

ÖZETLER VE ANAHTAR KELİMELER

ÖZETLER VE ANAHTAR KELİMELER ÖZETLER VE ANAHTAR KELİMELER Türkmenistan da Siyasal Rejimin Geleceği: İç ve Dış Dinamikler Açısından Bir Değerlendirme Yazar: Haluk ALKAN Özet: Türkmenistan, çok yönlü özelliklere sahip bir ülkedir. Sahip

Detaylı

KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ CUMHURBAŞKANI N.A.NAZRBAYEV İN AVRASYA FİKRİNİN TÜRKİYE DEKİ ALGILANMASI

KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ CUMHURBAŞKANI N.A.NAZRBAYEV İN AVRASYA FİKRİNİN TÜRKİYE DEKİ ALGILANMASI H. B. Maslov Astana, Kazakistan KAZAKİSTAN CUMHURİYETİ CUMHURBAŞKANI N.A.NAZRBAYEV İN AVRASYA FİKRİNİN TÜRKİYE DEKİ ALGILANMASI 1991 yılında Sovyet Birliğinin dağılması ve eski Sovyet Türk Cumhuriyetlerinin

Detaylı

ULUDAĞ ÜNĠVERSĠTESĠ Ġ.Ġ.B.F. ULUSLARARASI ĠLĠġKĠLER BÖLÜMÜ HAYDAR ALĠYEV VAKFI TÜRKĠYE TEMSĠLCĠLĠĞĠ. BĠRĠNCĠ ULUDAĞ ULUSLARARASI ĠLĠġKĠLER KONFERANSI

ULUDAĞ ÜNĠVERSĠTESĠ Ġ.Ġ.B.F. ULUSLARARASI ĠLĠġKĠLER BÖLÜMÜ HAYDAR ALĠYEV VAKFI TÜRKĠYE TEMSĠLCĠLĠĞĠ. BĠRĠNCĠ ULUDAĞ ULUSLARARASI ĠLĠġKĠLER KONFERANSI ULUDAĞ ÜNĠVERSĠTESĠ Ġ.Ġ.B.F. ULUSLARARASI ĠLĠġKĠLER BÖLÜMÜ HAYDAR ALĠYEV VAKFI TÜRKĠYE TEMSĠLCĠLĠĞĠ BĠRĠNCĠ ULUDAĞ ULUSLARARASI ĠLĠġKĠLER KONFERANSI Güney Kafkasya da Güvenliğin Yeniden Değerlendirilmesi

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001

ÖZGEÇMİŞ. Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Volkan TATAR 2. Doğum Tarihi : 08.04.1977 3. Unvanı : Yrd. Doç. Dr. 4. Öğrenim Durumu: Doktora Derece Alan Üniversite Lisans Kamu Yönetimi Trakya Üniversitesi 2001 Y.Lisans Uluslararası

Detaylı

KIRGIZİSTAN DAKİ YABANCI DESTEKLİ ÜNİVERSİTELER VE DİĞER EĞİTİM KURUMLARI

KIRGIZİSTAN DAKİ YABANCI DESTEKLİ ÜNİVERSİTELER VE DİĞER EĞİTİM KURUMLARI KIRGIZİSTAN DAKİ YABANCI DESTEKLİ ÜNİVERSİTELER VE DİĞER EĞİTİM KURUMLARI Yrd. Doç. Dr. Yaşar SARI Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi, Kırgızistan Giriş Kırgızistan Orta Asya bölgesindeki toprak ve

Detaylı

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları

Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları Kamu Yönetimi Bölümü Ders Tanımları PA 101 Kamu Yönetimine Giriş (3,0,0,3,5) Kamu yönetimine ilişkin kavramsal altyapı, yönetim alanında geliştirilmiş teori ve uygulamaların analiz edilmesi, yönetim biliminin

Detaylı

ÖZGEÇMİŞ (Güncelleme: 12 Eylül 2014)

ÖZGEÇMİŞ (Güncelleme: 12 Eylül 2014) 1. Adı Soyadı: Sait YILMAZ 2. Doğum Tarihi: 20.12.1961 3. Ünvanı: Doç.Dr. 4. Öğrenim Durumu: ÖZGEÇMİŞ (Güncelleme: 12 Eylül 2014) Derece Alan Üniversite Yıl LİSANS İşletme Kara Harp Okulu 1978-1982 YÜKSEK

Detaylı

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1

TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 ( TASLAK STRATEJİK VİZYON BELGESİ ) TÜRKİYE - İTALYA YUVARLAK MASA TOPLANTISI - 1 Yeni Dönem Türkiye - İtalya İlişkileri: Fırsatlar ve Güçlükler ( 2014 ) Türkiye; 75 milyonluk nüfusu, gelişerek büyüyen

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜYÜME İLE İŞSİZLİK ORANLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜYÜME İLE İŞSİZLİK ORANLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ Ekonoetri ve İstatistik Sayı:2 2005-11-29 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İKTİSAT FAKÜLTESİ EKONOMETRİ VE İSTATİSTİK DERGİSİ TÜRKİYE EKONOMİSİNDE BÜYÜME İLE İŞSİZLİK ORANLARI ARASINDAKİ NEDENSELLİK İLİŞKİSİ Dr.

Detaylı

Eğitim Yoluyla Bir Ulusun Yok Edilişi. Yazar Gül DAŞTAN

Eğitim Yoluyla Bir Ulusun Yok Edilişi. Yazar Gül DAŞTAN İnsanlığın uygarlık dzeyi ne olursa olsun insanın var olduğu gnden beri eğitim hep ola gelmiş ve bundan sonrada olacaktır. Zira eğitim, kişinin öğrenme ihtiyacından doğan ve yaşadığı çevre ve çağa uyum

Detaylı

Doktora Tezi: Kırım Hanlığı nı Kuruluşu ve Osmanlı Himayesinde Yükselişi (1441-1569)

Doktora Tezi: Kırım Hanlığı nı Kuruluşu ve Osmanlı Himayesinde Yükselişi (1441-1569) ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı: Muzaffer Ürekli 2. Doğum Tarihi: 03.05.1955 3. Ünvanı: Yrd.Doç.Dr. 4. Öğrenim Durumu: Derece Alan Üniversite Yıl Lisans Siyasi Tarih İstanbul Üniversitesi 1977 Y. Lisans ------------

Detaylı

Leica Lino L360, L2P5, L2+, L2G+, L2, P5, P3

Leica Lino L360, L2P5, L2+, L2G+, L2, P5, P3 Leica Lino L360, L25, L2+, L2G+, L2, 5, 3 Kullana Kılavuzu ürü 757665i Türkçe Leica Lino ürününü satın aldığınız için sizi kutlarız. niyet taliatları, kullana kılavuzundan sonraki bölüde açıklanaktadır.

Detaylı

TAM KLİMA TESİSATI DENEYİ

TAM KLİMA TESİSATI DENEYİ TAM KLİMA TESİSATI DENEYİ. AMAÇ Klia sistelerini sınıflandırarak, tipik bir klia tesisatında kullanılan eleanların incelenesi, yaz ve kış kliasına etki eden paraetrelerin deneysel ve teorik olarak gözlenesidir.

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Kemal Çiftçi

Yrd. Doç. Dr. Kemal Çiftçi Yrd. Doç. Dr. Kemal Çiftçi Giresun Üniversitesi/Uluslararası İlişkiler Bölümü Adres : İkt.ve İd. Bil. Fak. Uluslararası İlişkiler Bölümü Güre Yerleşkesi Merkez/GİRESUN E-Posta: kemalciftci@hotmail.com

Detaylı

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak

Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Kazak Hanlığı nın kuruluşunun 550. yılı dolayısıyla Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümümüzce düzenlenen Kazak Hanlığı ve Kazakistan konulu bu toplantıda Kısaca Kazak

Detaylı

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM FİNANSAL KRİZ KAVRAMI VE FİNANASAL KRİZLERİN TEORİK ÇERÇEVESİ

GİRİŞ BİRİNCİ BÖLÜM FİNANSAL KRİZ KAVRAMI VE FİNANASAL KRİZLERİN TEORİK ÇERÇEVESİ Sosyal Bililer Dergisi 2007, (2), 35-60 Araş. Gör. M. Büşra ENGİN İstanbul Üniversitesi Sosyal Bililer Meslek Yüksek kulu Dış Ticaret ve Avrupa Birliği Prograı ÖZET 1980'li yıllardan ifibaren uygulanan

Detaylı

Amerikan Stratejik Yazımından...

Amerikan Stratejik Yazımından... Amerikan Stratejik Yazımından... DR. IAN LESSER Türkiye, Amerika Birleşik Devletleri ve Jeopolitik Aldatma veya bağımsız bir Kürt Devletinden yana olmadığını ve NATO müttefiklerinin bağımsızlığını

Detaylı

Yaşar ONAY* Rusya nın Orta Doğu Politikasını Şekillendiren Parametreler

Yaşar ONAY* Rusya nın Orta Doğu Politikasını Şekillendiren Parametreler Bilge Strateji, Cilt 7, Sayı 12, Bahar 2015, ss.17-21 Rusya nın Orta Doğu Politikasını Şekillendiren Parametreler Yaşar ONAY* Adına Rusya denilen bu ülke, Moskova prensliğinden büyük bir imparatorluğa

Detaylı

SESSION 1. Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Yener Oğan (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract

SESSION 1. Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Yener Oğan (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract SESSION 1 Turiz Gelirlerinin Ekonoik Büyüe Üzerine Etkileri: Panel Eşbütünleşe ve Nedensellik Analizi The Affects of Touris Revenues on Econoic Growth: A Panel Cointegration and Causality Analysis Ahet

Detaylı

PROGRAMI PROGRAM GENEL TANITIMI

PROGRAMI PROGRAM GENEL TANITIMI PROGRAMI PROGRAM GENEL TANITIMI T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI TÜRK ULUSAL AJANSI AB Eğitim ve Gençlik Programları Merkezi Başkanlığı HAYATBOYU ÖĞRENME GENÇLİK Aralık 1999 2002 Helsinki Zirvesi - Topluluk

Detaylı

Doç. Dr. YÜCEL OĞURLU İDARE HUKUKUNDA E-DEVLET DÖNÜŞÜMÜ VE DİJİTALLEŞEN KAMU HİZMETİ

Doç. Dr. YÜCEL OĞURLU İDARE HUKUKUNDA E-DEVLET DÖNÜŞÜMÜ VE DİJİTALLEŞEN KAMU HİZMETİ Doç. Dr. YÜCEL OĞURLU İDARE HUKUKUNDA E-DEVLET DÖNÜŞÜMÜ VE DİJİTALLEŞEN KAMU HİZMETİ İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... vii İÇİNDEKİLER...ix KISALTMALAR... xvii GİRİŞ...1 Birinci Bölüm KAVRAM OLARAK E-DEVLET VE DİĞER

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İÇ KONTROL STANDARTLARI EYLEM PLANI 1- KONTROL ORTAMI STANDARTLARI

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İÇ KONTROL STANDARTLARI EYLEM PLANI 1- KONTROL ORTAMI STANDARTLARI art Kau İç Kontrol Standardı ve Genel Şartı İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ İÇ KONTROL STANDARTLARI EYLEM PLANI 1- KONTROL ORTAMI STANDARTLARI Mevcut Duru Öngörülen veya ler veya Taala Açıklaa Uygulaa Sonucu (*),

Detaylı

SAYIN TAKİPÇİLERİMİZ,

SAYIN TAKİPÇİLERİMİZ, SAYIN TAKİPÇİLERİMİZ, Araştırma grubumuza destek amacıyla 2000-2015 seneleri arasındaki konuları içeren bir ARŞİV DVD si çıkardık. Bu ARŞİV ve VİDEO DVD lerini aldığınız takdirde daha önce takip edemediğiniz

Detaylı

MEVDUAT BANKACILIĞINDA KARLILIK VE MAKROEKONOMİK DEĞİŞKENLER İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA

MEVDUAT BANKACILIĞINDA KARLILIK VE MAKROEKONOMİK DEĞİŞKENLER İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Atatürk Ü. İİBF Dergisi, 10. Ekonoetri ve İstatistik Sepozyuu Özel Sayısı, 2011 243 MEVDUAT BANKACILIĞINDA KARLILIK VE MAKROEKONOMİK DEĞİŞKENLER İLİŞKİSİ: TÜRKİYE ÜZERİNE BİR UYGULAMA Fata GÜNDOĞDU 1 Hayati

Detaylı

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL

Title of Presentation. Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL Title of Presentation Hazar Havzası nda Enerji Mücadelesi Dr. Azime TELLİ 2015 ISTANBUL İçindekiler 1- Yeni Büyük Oyun 2- Coğrafyanın Mahkumları 3- Hazar ın Statüsü Sorunu 4- Boru Hatları Rekabeti 5- Hazar

Detaylı

İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM GENEL BİLGİLER

İÇİNDEKİLER I. BÖLÜM GENEL BİLGİLER VII İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...V İÇİNDEKİLER...VII GİRİŞ...XII I. BÖLÜM GENEL BİLGİLER A. YEREL YÖNETİMLER...3 İl Özel İdareleri...3 Belediyeler...3... Köy İdareleri...4 Mahalle Muhtarlıkları...4 Yerel Yönetim

Detaylı

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU

Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU Doç. Dr. Ahmet M. GÜNEŞ Yalova Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi ÇEVRE HUKUKU İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ...VII İÇİNDEKİLER... IX KISALTMALAR...XXI Birinci Bölüm Çevre Hukukunun Temelleri I. Genel Olarak...1

Detaylı

Derece Bölüm/Program Üniversite l Lisans Hukuk Dokuz Eylül Üniversitesi 1994

Derece Bölüm/Program Üniversite l Lisans Hukuk Dokuz Eylül Üniversitesi 1994 ÖZGEÇM VE ESERLER L STES ÖZGEÇM Ad Soyad : Reha YILMAZ Do um Tarihi: 03 Kas m 1969 Adres: smail Hakk Karaday Cd.No: 10 P.K. 18100 ÇANKIRI Tlf: +90(539 )8323049(Mobil) +90(376) 0(376) 2132626 / 2423 dal.

Detaylı

Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri

Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri 27.12.2012 Duygusal birliktelikten stratejik ortaklığa Türkiye Azerbaycan ilişkileri 000 Sinem KARADAĞ Gözde TOP Babasının denge siyasetini başarıyla yürüten İlham Aliyev, Azerbaycan ın bölgesel nitelikli

Detaylı

TÜRK DIŞ POLİTİKASI II. Zorunlu Lisans 5 AKTS. Prof. Dr. Engin Berber Örgün. Türkçe Türk Dış Politikası I. Yok. Yok

TÜRK DIŞ POLİTİKASI II. Zorunlu Lisans 5 AKTS. Prof. Dr. Engin Berber Örgün. Türkçe Türk Dış Politikası I. Yok. Yok Dersin Adı DERS ÖĞRETİM PLANI Dersin Kodu 1303307 Dersin Türü (Zorunlu, Seçmeli) Dersin Seviyesi (Ön Lisans, Lisans, Yüksek Lisans, Doktora) Dersin AKTS Kredisi Haftalık Ders Saati 3 Haftalık Uygulama

Detaylı

ALMANCA ÖĞRETİMİNDE ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTAPLARININ ÖNEMİ

ALMANCA ÖĞRETİMİNDE ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTAPLARININ ÖNEMİ The Journal of Acadeic Social Science Studies International Journal of Social Science Volue 6 Issue 3, p. 1217-1230, March 2013 ALMANCA ÖĞRETİMİNDE ÖĞRETMEN KILAVUZ KİTAPLARININ ÖNEMİ THE SIGNIFICANCE

Detaylı

IV. Uluslararası Türk-Asya Kongresi Sonuç Raporu

IV. Uluslararası Türk-Asya Kongresi Sonuç Raporu IV. Uluslararası Türk-Asya Kongresi Sonuç Raporu 1. IV. Uluslararası Türk - Asya Kongresi 27-29 Mayıs 2009 tarihleri arasında İstanbul da icra edilmiş ve son derece yapıcı ve samimi bir ortam içerisinde

Detaylı

5. MODEL DENEYLERİ İLE GEMİ DİRENCİNİ BELİRLEME YÖNTEMLERİ

5. MODEL DENEYLERİ İLE GEMİ DİRENCİNİ BELİRLEME YÖNTEMLERİ 5. MODEL DENEYLEİ İLE GEMİ DİENİNİ BELİLEME YÖNTEMLEİ Gei projeinin değişik erelerinde iteatik odel deneylerine dayalı yaklaşık yöntelerle gei topla direnci e dolayııyla gei ana akine gücü belirlenektedir.

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

10. SINIF KONU TARAMA TESTLERİ LİSTESİ / DİL VE ANLATIM

10. SINIF KONU TARAMA TESTLERİ LİSTESİ / DİL VE ANLATIM 10. SINIF KONU TARAMA TESTLERİ LİSTESİ / DİL VE ANLATIM Sunum - Tartışma - Panel Sunum - Tartışma - Panel (Etkinlik) Anlatıma Hazırlık 04 Anlatımda Konu ve Tema - I 05 Anlatımda Konu ve Tema - II 06 Anlatıma

Detaylı

Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ. Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar

Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ. Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar Prof. Dr. OKTAY UYGUN Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öğretim Üyesi DEMOKRASİ Tarihsel, Siyasal ve Felsefi Boyutlar İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER...v GİRİŞ... 1 Birinci Bölüm Antik Demokrasi I. ANTİK DEMOKRASİNİN

Detaylı

T.C KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERS İÇERİKLERİ I. DÖNEM

T.C KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERS İÇERİKLERİ I. DÖNEM T.C KİLİS 7 ARALIK ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ TARİH ANABİLİM DALI YÜKSEK LİSANS DERS İÇERİKLERİ I. DÖNEM TAR513 Klasik Dönem Osmanlı Taşra Teşkilatı Klasik dönem Osmanlı taşra teşkilatı; Osmanlı

Detaylı

Derece Alan Üniversite Yıl

Derece Alan Üniversite Yıl ÖZGEÇMİŞ 1. Adı Soyadı : Çetin DOĞAN 2. Doğum Tarihi : 28.01.1964 3. Unvanı : Profesör 4. Öğrenim Durumu : Doktora Derece Alan Üniversite Yıl Doktora İktisat Bölümü Bradford Üniversitesi, 1993 İngiltere

Detaylı

ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU

ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU DAĞLIK KARABAĞ SORUNU DAR ALANDA BÜYÜK OYUN ULUSLARARASI STRATEJİK ARAŞTIRMALAR KURUMU Avrasya Araştırmaları Merkezi USAK RAPOR NO: 11-07 Yrd. Doç. Dr. Dilek M. Turgut Karal Demirtepe Editör Eylül 2011

Detaylı

Ekrem Gül (Sakarya University, Turkey) Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Serkan Konya (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract.

Ekrem Gül (Sakarya University, Turkey) Ahmet Kamacı (Artvin Çoruh University, Turkey) Serkan Konya (Artvin Çoruh University, Turkey) Abstract. SESSION 1 Enflasyon ile İşsizlik Arasındaki Nedensellik İlişkisinin Test Edilesi: Panel Eşbütünleşe ve Nedensellik Analizi The Causal Relationship between Inflation and Uneployent: A Panel Cointegration

Detaylı

SEÇMELİ DERSLER (Öğrenci aşağıda belirtilen en az 2 (iki) dersten başarılı olmalıdır.)

SEÇMELİ DERSLER (Öğrenci aşağıda belirtilen en az 2 (iki) dersten başarılı olmalıdır.) PSİKOLOJİ BÖLÜMÜ YAN DAL DERSLERİ DERSLER DERSİN KODU DERSİN ADI KREDİ PSİ 101 Psikolojiye Giriş I PSİ 10 Araştırma Teknikleri I PSİ 10 Psikoloji için İstatistik I PSİ 01 Sosyal Psikoloji I PSİ 0 Gelişim

Detaylı

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS TÜRK DIŞ POLİTİKASI II. Yüz Yüze / Zorunlu

DERS BİLGİLERİ. Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS TÜRK DIŞ POLİTİKASI II. Yüz Yüze / Zorunlu DERS BİLGİLERİ Ders Kodu Yarıyıl T+U Saat Kredi AKTS TÜRK DIŞ POLİTİKASI II TDP202 4 3 + 0 3 5 Ön Koşul Dersleri - Dersin Dili Dersin Seviyesi Dersin Türü Dersin Koordinatörü Dersi Verenler Dersin Yardımcıları

Detaylı

Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi. TÜRKİYE DE SİBER GÜVENLİK VE NÜKLEER ENERJİ Editör: Sinan Ülgen, EDAM Yardımcı Editör: Grace Kim, EDAM

Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi. TÜRKİYE DE SİBER GÜVENLİK VE NÜKLEER ENERJİ Editör: Sinan Ülgen, EDAM Yardımcı Editör: Grace Kim, EDAM Ekonomi ve Dış Politika Araştırmalar Merkezi TÜRKİYE DE SİBER GÜVENLİK VE NÜKLEER ENERJİ Editör: Sinan Ülgen, EDAM Yardımcı Editör: Grace Kim, EDAM Araştırmacılar: Doç. Dr. Salih Bıçakcı, Kadir Has Üniversitesi

Detaylı

Yüksek Lisans: Hacettepe Üni., Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, Tarih Blm. 1985

Yüksek Lisans: Hacettepe Üni., Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, Tarih Blm. 1985 Prof. Dr. YUSUF SARINAY Kişisel Web Sayfası: http: ysarinay@etu.edu.tr İdari Görevler : Fen-Edebiyat Fakültesi Dekanı Tarih Bölüm Başkanı E-Posta : ysarinay@etu.edu.tr Telefon: : +90 (312) 292 41 31 +90

Detaylı