İçindekiler. 183 Yayın Kuralları

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "İçindekiler. 183 Yayın Kuralları"

Transkript

1 İçindekiler Uğur Demiray Yayın Etiği Bağlamında Elektronik Halil İbrahim Gürcan Yayınlarda Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri Ayhan Oğuz Ünlüer Radyo Televizyon Yayıncılığında Küreselleşme ve Ulusal Yayıncılık Üzerindeki Etkileri Defne Özonur Değişen Kültür Politikaları Değişen Film Denetleme Sistemleri Gürsel Yaktıl Oğuz Bir Güzellik Miti Olarak İncelik ve Kadınlarla İlgili Beden İmgesinin Televizyonda Sunumu Oya Mutlu Arzunun Devrimi ve Medya Hasan Akbulut Cennetten Çok Uzakta: Metinlerarası Bir Yolculuk Zülfikar Damlapınar-Şükrü Balcı Seçmenin Zihnindeki Aday İmajını Belirleyen Etkenler: 28 Mart 2004 Yerel Seçimleri Alan Araştırması Basri Barut- C. Sinan Altundağ Globalleşen Dünyada Bir Siyasal İkna Unsuru Olarak Vaatler (3 Kasım 2002 Türkiye Milletvekili Genel Seçimleri İle 2 Kasım 2004 ABD Başkanlık Seçimleri Karşılaştırmalı Örneğiyle) Ahmet Kalender İletişim Fakültelerinin Ortak Örgütlenmesine Nurullah Tabakçı Yönelik Bir Proje Önerisi: Türk Kamuoyu Araştırmaları Ağı Mustafa Şeker Yerel Gazeteler ve Resmi İlan Başak Solmaz İşletmelerin Değişen Konumuyla Gelişen Kurumsal Sosyal Sorumluluk Bilinci ve Turkcell in Desteklediği Çağdaş Türkiye nin Çağdaş Kızları Projesinin Genel Bir Değerlendirmesi Bilgehan Gültekin Türkiye nin Uluslararası İmajında Yükselen Değerler ve Eğilimler Selçuk Çolakoğlu Dünya Basınında Türkiye İmajı: Güney Kore Bengü Emine Çolakoğlu Örneği Ömer Bakan Beyaz Eşya Sektöründeki Üretici Kuruluş ve Markaların İsim Bilinirlikleri Mustafa Akdağ Toplam Kalite Yönetimi ve Örgüt İçindeki Yeri Ece Karadoğan Doruk Adoption of National Identity in Seda Çakar Mengü Metropolises: A Study in Istanbul 183 Yayın Kuralları

2 YAYIN ETİĞİ BAĞLAMINDA ELEKTRONİK YAYINLARDA KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ Uğur Demiray * - Halil İbrahim Gürcan * ÖZET Elektronik yayımcılık, internetin yaygınlaşması ile üzerinde yoğun olarak durulmaya ve yeni teknolojiler geliştirilen bir alan olmaya başlamıştır. Bunun en yaygın örneklerini, e-kitaplar, e- dergiler oluşturmaktadır. İnternetin evrensel düzeyde yaygınlaşan yapısı gereği, artık geleneksel yayın organlarının internet üzerindeki yayınlarının da yeni bir şekilde yayımlanabilmesi yolu açılmıştır. Elektronik yayınlar içinde, akademik çevrelere hitap eden e-journal lar ise artık önemli bir araç konumuna gelmiştir. Bu durum elektronik dergi yayıncılığında etik yaklaşımın bir kez daha gözden geçirilmesi konusunu kaçınılmaz kılmaktadır. Bu makale çalışmasında yazarlar tarafından, elektronik yayınlardaki ve özellikle de e-dergilerdeki etik kuralların değerlendirmesi yapılacak, sorunlar tespit edilerek, akademik e-dergilerin sorunlarına çözüm önerileri getirilmeye çalışılacaktır. Anahtar sözcükler: Yayın etiği, elektronik yayınlar, e-dergi THE PROBLEMS WHICH APPEAR IN ELECTRONIC PUBLISHING WITHIN THE FRAMEWORK OF PUBLISHING ETHICS AND SUGGESTIONS FOR SOLUTIONS ABSTRACT Today, electronic publishing activities are getting popular in publishing area after developing and expanding use of internet technology in our world. The most popular examples of electronic publishing are appearing as e-book publishing and e-journalism in the publishing. Structure of internet technology and it s widely usage is provided new publishing opportunities to versus traditional publishing. As an important application of electronic publishing is scholarly publishing, especially electronic scholar journalism has become favor one in electronic publishing world. So that, on a nowadays, perspective of ethical values should be revise for scholarly e-journalism once more, in publishing sector. In this article, authors will try to focus and discussing the evaluation of ethical values in electronic scholarly journal publishing versus traditional academic journal publishing, indicate problems if there is some problems and looking for its solution ways. Keywords: Ethics of publishing, Electronic publishing, e-journal GİRİŞ Bilgisayarların kişisel e, diğer deyişle PC ye dönüşmesiyle birlikte, elektronik veri ve mesaj transferinde büyük kolaylıklar sağlayacak network sistemleri gelişerek interneti oluşturmuş, bu da geleneksel yayımcılığı etkileyerek bilgisayarlar arası veri transferini sağlayacak elektronik yayımcılık ya da online yayımcılık türünün ortaya çıkmasını sağlamıştır. Elektronik yayımcılık, basılı olmayan materyallerin dijital ortamda üretimini tanımlamaktadır. Elektronik yayımcılık, dijital ortamda sunulan bültenleri, haber gruplarını, mektup * Prof. Dr., Anadolu Üniversitesi İletişim Bilimleri Fakültesi listelerini, CD-ROM tabanlı araçları ve web sitelerini kapsamaktadır. (Johnes ve Cook 2000, Demiray 2003) Elektronik yayımcılık; tam metinli profesyonel metinlerin, makalelerin, manyetik veya optik diskler gibi bilgisayar tabanlı depolama teknolojisi yoluyla yayma ve arşivleme olarak da tanımlanmaktadır (Tonta 1997). Bazı elektronik yayım ortamları, fikirleri, görüşleri, tartışmaları ve diğer tür enformasyonu kapsamakta ve akademisyenliğin kriterlerini karşılayamamaktadır. Akademisyenlik, amaçları açıkça belirtilmiş, arka plan hazırlığı yeterli, konu başlığına uygun yaklaşımı olan, önemli

3 Selçuk İletişim, 4, 1, 2005 sonuçlar elde edilmiş, materyalin sunumu etkileyici olan ve proje bağlamında incelikle değerlendirilmiş kriterleri içermektedir. Elektronik yayımcılıkta bilgisayarların kullanımı iki temel amaca hizmet etmektedir: (Ludwick ve Glazer 2000) Mesaj iletimi ve ağ yapısı içinde; e-posta ve listeleri, haber grupları, forum köşeleri ve sohbet odaları ve ikinci olarak da enformasyon yönetimidir sonrası elektronik ortama geçmeye başlayan akademik dergiler, elektronik yayımcılıkta önemli gelişmeler kaydetmeye başlamıştır. İnternetin dünya genelinde yaygınlaşması ve sosyo-ekonomik düzeyde her kesime ve yaş grubuna hizmet sunabilmesi avantajlarıyla birlikte elektronik dergi yayımcılığında da hızla web ortamına geçiş sağlanmış ve e- dergilerin sayıları hızla artmıştır. Bu hızlı e- dergi yayınlarının artması sürecinde daha özel bir alan olan Akademik E-dergi Yayıncılığı kavramı da gündeme gelmiştir. Elektronik ortama geçen dergilerin artmasıyla birlikte, ortaya etik değerler tartışması da çıkmakta, bu yeni gelişim e-dergi yayımcılığının uyacağı etik kurallar dizgesinin ne olması gerektiği sorununun tartışılmasını gerekli kılmaktadır. Bu bildiride, elektronik yayınlardaki ve özellikle de akademik e-dergilerdeki etik kuralların değerlendirmesi yapılacak, sorunlar belirlenerek, akademik e-dergilerin sorunlarına çözüm önerileri getirilmeye çalışılacaktır. E-DERGİLERİN AVANTAJLARI Akademik e-dergilerin, basılı dergilere göre önemli avantajları bulunması, e-dergilerin sayılarının giderek artmasında temel etken olmaktadır. E-dergilerin sayılarının artmasıyla birlikte, üniversite kütüphanelerinin bu dergilere aboneliği de her geçen gün artmaktadır. The University of Minnesota Libraries (1999), e-dergi aboneliğini kullanıcılarına sunarken, The University of Liverpool, kullanıcılarına tam metin e-dergiye erişim imkanı vermektedir. Bunlardan yola çıkarak akademik e-dergilerinin sayısının çok fazla olduğunu söylemek gerekmektedir. E-dergilerin basılı dergilere göre şu avantajları bulunmaktadır: Erişilebilirlik İnternetin yaygınlaşmasına bağlı olarak e- dergilere, coğrafik yerleşime bağlı olmadan her kullanıcı, herhangi bir yerden erişebilmektedir. Uygun bir yazılım ve web görüntüleyici (browser) servisiyle online ortamdaki akademik dergilere ulaşılabilmektedir. Bu erişilebilirlik rahatlığı, dünya genelinde yalnızca akademisyenlere değil, öğrenciler ve diğer ilgili kişilere de akademik dergi erişimi sağlamaktadır. Kullanılabilirlik E-dergiler, web görüntüleyici programların kullanım rahatlığından dolayı, herkes tarafından dergiye erişme ve makalelere ulaşma, okuyabilme ve çıktı alabilme imkanları vermektedir. Bu imkanlar nedeniyle e-dergilerin kullanım rahatlığı bulunmaktadır. Yayılabilirlik Basılı dergi üretiminin zaman alıcı bir işlem olması, derginin zamanında çıkamama sorunu gibi nedenlerden dolayı e-dergiler; daha kısa sürede hazırlanıp zamanında yayımlanması, önemli bir avantaj sağlamaktadır. Basılı dergilerin okura ulaştırılmasında geçen süre ve dünya genelinde dağıtılamama sorunları, e- dergilerin daha avantajlı konuma yükselmesine neden olmaktadır. Teknolojik imkanlar E-dergiler, animasyon, sanal gerçeklik, interaktif 3D görüntü, referanslara yönlendirme, yorumlara bağlantılar, gezinti destekleri (yazı-tablo-figür ve bibliyografik unsurlar) sağlamaktadır. İnternetin en önemli özelliği olan hipermetin özelliği, e-dergilerin de başka referanslara yönlendirilmesinde önemli bir araç olarak görülmektedir. Akademik çalışma imkanı Akademik çalışmaların en önemli yanı, bilimsel materyallere kolay ve çabuk erişim olmasıdır. Akademisyen, 1-2 yıllık gecikmeyle çıkan ya da ellerine ulaşan basılı dergiyle karşılaştırıldığında, e-dergilerin yayıma konulduğu anda ulaşıp makaleleri okuyabilmesine olanak sağlaması, akademisyenlerin çok daha güncel bilgilere ve araştırmalara erişmesini olanaklı kılmaktadır. Akademisyenler, kendi elektronik 6

4 Yayın Etiği Bağlamında Elektronik Yayınlarda Karşılaşılan Sorunlar... (5-10) dosyalarını oluşturarak bunları kendi web siteleri üzerinden diğer akademisyenlerin kullanımına da sunabilmekte, bu dosyalardan diğer akademisyenler de yararlanabilmektedir. Bu da akademik düzeyde paylaşım ve ortak projeler yürütme ya da araştırmalar yapmakta yeni bir açılım sağlamaktadır. Maliyet Günümüzde e-dergilerin pekçoğu, kullanıcılarından herhangi bir ücret talep etmemektedir. Böylece okuyucu e-dergilerden geniş kapsamda yararlanabilmektedir. Pek çok kütüphane de, basılı dergilerin maliyetlerinin yüksek olmasından dolayı e-dergilere daha fazla ilgi göstermektedir. E-DERGİLERİN DEZAVANTAJLARI E-dergilerin olumlu yanları yanında, basılı dergilere göre olumsuz yanları da bulunmaktadır. Bunlar: Teknik zorluklar ve sorunlar İnternet kullanıcısı olan ve e-dergiyi okumak isteyen okur, temel bilgisayar ve network yeteneklerine sahip olmalıdır. Okurun bilgisayarla ilgili temel bilgileri bilmenin yanında internet ve web kullanımına da muktedir olmalı, dosya çekme, yükleyebilme, kaydetme, kopyalama, yazıcı çıktısı alma ve elektronik dosya oluşturma gibi yetenekleri bulunmalıdır. Okuyucular bu yeteneklere sahip olsalar da, e- dergilere erişimde, ağ sorunları ve internete bağlanmadaki sorunlar nedeniyle teknik sorunlar yaşayabilmektedir. Ses ve grafik taşıyan e-dergilere ulaşımda da bağlantı yavaşlığından kaynaklanan sorunlar çıkabilmektedir. Teknik standartların henüz tam oluşmaması nedeniyle, site erişimlerinde, dosya indirmede sorunlar ya da ulaşılamama ortaya çıkabilmektedir. Bununla birlikte, yaygın olmamakla birlikte, e- derginin yayımlandığı web alanına erişememek, ilgili web sunucunun devre dışı kalması ya da teknik bakım gibi nedenlerle bağlantıdan kesilmesi gibi sorunlarla e-dergiye ulaşılamama da bir dezavantaj olarak kendini göstermektedir. Okura sıcak gelmeyebilir Basılı materyale alışmış bir okur için, e-dergiye internetten erişerek okumak sıkıntı verebilir. Birçok okur için, online dergiler mükemmel enformasyon taşımasına karşın, kullanıcı dostu olmaması nedeniyle bu tür dergilere soğuk bakmaktadır. Okurun doğrusal bir şekilde (yatay ya da dikey olarak) ekran kaydırarak metni okuması, onda sıkıntı yaratabilir, gözlerini yorabilir, ekrandan makale okumak rahat olmayabilir. Ayrıca, enformasyon sunumunda standart olmayan unsurlar (tasarımdan kaynaklanan ya da bağlantılardaki farklılıklardan veya makaleleri sınıflandırmadan kaynaklanan) da okura sıkıntı verebilir. Basılı araçların sunumuna alışmış olan insanlar, web sunumunu rahat ve sıcak bulmayabilir. Yayım zamanı ve sıklığı, e-dergiler arasında da büyük farklılıklar yaratmaktadır. E-dergilerin yayım periyodu yılda 1-12 sayı arasında değişebilmekte bu da okur açısından izleme zorluğu yaratabilmektedir. E-dergilerin eski sayılarına erişim, online olarak kolay olmasına rağmen, eski sayılara erişimde istenilen bilgiler, bir takım işlem aşamaları ve yönlendirmeler okuru sıkabilmektedir. E-dergiye üye olma ve dergiye erişimde istenilen bilgilerin doğru girilmesinde kullanıcı açısından spam mail gibi birtakım sorunlar yaratabilmektedir. Okur, basılı dergideki gibi makalelerin altını çizme, yanlarına not alma gibi işlemleri e- dergilerde yapamamaktadır. Maliyet E-dergi kullanımında parasal ve zaman maliyetleriyle ilgili sorunlar olabilmektedir. Kullanıcı, bilgisayar, ekran, yazılım, servis sağlayıcı gibi teknik altyapıya sahip olmalı ve bu da kullanıcıda parasal sıkıntılar yaratabilmektedir. Zaman açısından bakıldığında ise, araştırma yaparken, internetin diğer araçlarıyla da uğraşmak zaman kaybına yol açabilmekte, haber gruplarıyla konuşma, sohbet odalarına katılma nedeniyle, araştırma sürecinde zaman yitimine neden olabilmektedir. 7

5 Selçuk İletişim, 4, 1, 2005 Erişim sorunları Kullanıcı demografilerine bakıldığında, online dergilere eşit düzeyde erişim olanağı bulunmamaktadır. Erişimde, ülkelerin internet bağlantı durumu da sorun yaratabilmektedir. E-dergilerin indekslenmesi E-dergilerin indekslenmesinde de sorunlar olması nedeniyle, kullanıcıların e-dergilere erişiminde sorunlar yaratmaktadır. Akademik e-dergilere erişimde kişisel ve teknik yeteneklere bağlı olarak erişim mümkün olmakta, fakat, bütün dergilere ve makalelere erişim olanağı bulunmamaktadır. Yayının güvenliği ve kötü niyetler Basılı dergi ile karşılaştırıldığında, elektronik ortamın dosya indirme, kopyalama ve yapıştırma kolaylıkları nedeniyle enformasyonun bozulmasına, korsanlığa ve intihale daha yatkın olduğu görülmektedir. E-yayınlarda telif hakkı, enformasyonun bozulması ve intihali (başka birisine ait eserin kendi eseriymiş gibi yayıma sunulması), basılı araçlara göre çok daha ciddi boyutlardadır. E-dergilerin kabul sorunu E-dergilerin akademik çevrelerde, basılı dergilere göre daha az kabul görmesi bir sorun o- luşturmaktadır. Elektronik ortama giren dergilerin sayısının hızla artmasına karşın, birçok akademik çevrede e-dergiler ikinci sınıf dergi olarak görülmektedir. Basılı dergilerde başvurulan makale değerlendirme kıstaslarının, e- dergilerde de aynen kullanılması gerekmektedir. AKADEMİK ELEKTRONİK-DERGİ YAYINCILIĞINDA ETİK DEĞERLER Geleneksel akademik dergi yayımcılığında etik ilkelere ilişkin literatüre bakıldığında, yeni medya ortamındaki akademik yayımcılar açısından şu konulara bakmak yararlı olacaktır: Kalite Etik prensibin zarar vermeme! ile yakından bağlantılı olan kalite unsuru, dürüstlüğü ve bütünlüğün erdemliliğini göstermektedir. E- lektronik yayım kalitesi hakkında etiksel değer, elektronik dergilere teslim edilen makalelerin gözden geçirilip geçirilmemesini, bu konudaki hassasiyeti de beraberinde getirmektedir. Güvenirlik Güvenirlik, mahrem ve gizliliğin etik ilkeleriyle ilgili olan bir konudur. Elektronik dergi editörleri, yazarlara karşı gizliliği garanti etmekle sorumludur (hakemlerin ve başka yazarlar hakkında bilgi vermemek gibi) ve basılı dergi editörleri gibi mahremiyet ilkelerine bağlı olmalıdırlar. İzlenecek yol İzlenecek yol, hukuka bağlılıkla ilgili bir etik prensiptir. E-derginin başarılı olması için, yalnızca kendi okurlarına sahip olmanın yanında, okurun enformasyona erişiminde izleyeceği yol da açık olmalıdır. Dergi nasıl yayımlanıyor? Derginin ikili yayın versiyonu (basılı ve online) var mı? Ücretsiz mi? Eğer ücretsiz ise kayıt isteniyor mu? E-dergiye erişim üyelik yöntemine mi dayanıyor? Böyleyse, e-dergi yalnızca üyelerine mi açık? (Oğuzerten 2000, Cipriano ve Ruth 2000). Tutarlı bir etik karara varmak için, e-dergide şu on soruya yanıt aramak yararlı olacaktır (Poynter Institute 1994): Ne biliyorum, neyi bilmem gerekiyor? Akademik dergi yayımındaki amacım nedir? Etik ilkelerim nelerdir? Hangi yayın örgütü politikaları ve profesyonel kılavuzlarla ilgilenmeliyim? Farklı perspektifteki ve farklı görüşlerdeki karar verme sürecindeki diğer insanları yayım sürecine nasıl dahil edebilirim? Menfaat sahipleri, benim kararımdan etkilenenler kimlerdir? Onların motivasyonları nelerdir? Hangi şeyler yasaldır? Yayım sürecindeki roller tersine döndürülürse ne olur? Eğer çıkar sahiplerinden birisinin yanında yer alırsam neler olur? Eylemlerimin mümkün olan sonuçları kısa ve uzun zaman diliminde neler olabilir? Doğruyu söyleme sorumluluğunu en yükseğe çıkarma ve zararları en aza indirmede seçeneklerim neler olabilir? 8

6 Yayın Etiği Bağlamında Elektronik Yayınlarda Karşılaşılan Sorunlar... (5-10) Tam olarak, açıkça düşüncelerimi, kararlarımı, çalışma arkadaşlarıma, çıkar sahiplerine ve kitleye yönelik olarak doğrulayabilir miyim? E-Dergi Yayım Sürecinde Editörlerin ve Hakemliliğin Rolü Okuyucu kitle, akademik e-dergi editör ve hakemlerinden bir dizi beklenti içindedirler. Bunlar : Hata içeren makaleler yayımlanmamalı ve yazarlarına gerekçeleri bildirilmelidir. Çalıntı eser ve makaledeki gereksiz unsurlarla mücadele edilmelidir. Makelede sunulan bilgilerin ciddi ve akademik sunumuna dikkat edilmeli, bilgiyi sulandırmayla mücadele edilmelidir. İçerik ve okunabilirlik açılarından makalelerin kalitesini geliştirmek için çalışmalıdır. Yayının yasal olmasına çalışmalı ve yayımın son biçimine karar vermelidir. Yazar Açısından E-Dergilerin Rolü Elektronik medyadan önce, dergi yayımı bilimsel iletişimin temel bir aracı idi. Bu, eş deyişle kağıda basılı dergi yayımcılığı önemini halen korumaktadır. Basılı dergilerin dağıtım sorunları ve fiyatlarının pahalı olması nedeniyle geniş bir okur kitlesine hitap edememektedir. E-dergilerle, makalelerin geniş bir ölçekte dağıtımı sağlanmış ve yazarlara da evrensel düzeyde makalelerini duyurma imkanı yaratılmıştır. Birçok araştırmacı için, yayıma kabul edilen makaleleri, çalışmalarının tanınırlığı açısından önemli bir unsurdur. Kitle bağlamında derginin ünlülüğü de genel kabul gören bir unsur olarak yazarların stratejisinde önemli bir yer tutmaktadır. Basılı ya da akademik e-derginin ünlülüğü, editörlerin ve hakemlerin kalitesiyle de ilgilidir. Basılı derginin üretiminin zaman alması nedeniyle birçok araştırmacı, makalelerini basılı dergiye verip basımını beklemek yerine e- dergide yayımlatmayı benimsemektedirler. Akademisyenler için makalelerin yayımlanması, kariyerleri açısından önemli bir gerekliliktir. E-yayımcılığın yeni özelliklerinden birisi, elektronik dokümanlara bağlantılardır. Elektronik ortamdaki makaleler, yalıtılmış olarak (dergiye ve sayfalara) değil, ilişkili olduğu yerlere ve makalelere de erişim sağlamaktadır. Hız ve kolay dolaşım, elektronik dokümanlara ulaşmada, basılı dergilere göre çok daha fazla olanak sunmaktadır. Bu özellikleri nedeniyle e- dergiler, daha dinamik ve kitleye daha açık bir yayım özelliği göstermektedir. E-YAYIM ETİKLERİ Makale yazarları gerçeği yansıtmalıdır. Makale, orijinal olmalı, başka bir yerde yayımlanmış olmamalıdır. Makale, gerçekten yapılmış bir araştırmanın/çalışmanın doğru bir yansıtması olmalıdır. Makale, profesyonel bir düşünceyle kaleme alınmış olmalı, açık ve kısa olmalıdır. Makalede, literatüre ilişkin gözden geçirmeler ve alıntı listeleri tamamlanmış olmalı ve doğru sunulmalıdır. Makalede, bireysel ve toplumsal haklar korunmalı, daha iyi şeyler yapmak için uğraşmalı, ele alınan konu, o konudaki son a- raştırmanın bir gücü olarak yansımalıdır. Varsa, çalışmayı destekleyen sponsorlar makalede belirtilmelidir (Technical Writing Ethics, 2000). Makalede, izinsiz ya da kaynak gösterilmeden alıntı yapılmamış olması gereklidir. Makalede, yayın hakkı sorunu yaşanmamalıdır. Genellikle makalenin yayıma kabul edilmesiyle birlikte yayın hakkı, dergi yayımcısına geçmekte ve bu bağlamda değerlendirilmektedir. SONUÇ Akademik yayımcılıkta, basılı dergilerin maliyeti, dağıtım sorunları nedeniyle elektronik ortamda yayım yapan online dergilere doğru bir geçiş yaşanmaktadır. Akademik e- dergilerin, dünyanın her yanından kolay erişim 9

7 Selçuk İletişim, 4, 1, 2005 sağlaması ve çabuk yayıma konulması, arşivinin olması ve başka makalelere veya dergilere bağlantılar verilmesi, yazarına e-posta ile erişim imkanı sağlaması, genelde ücretsiz olması gibi avantajları ile araştırmacılar için, yaptıkları çalışmaları yayımlayabilecekleri bir araç olmaya başlamıştır. Akademik e-dergilerdeki bu avantajlarla birlikte ahlaki olarak uyulması gereken ilkeler bu çalışmada tartışılmaya çalışılmıştır. Akademik e-dergilerin henüz gelişmekte olması, bu dergilere yönelik etik ilkelerin tam olarak oluşmadığını ve basılı dergilerdeki etik ilkelerle bağdaşık olduğunu söylemek gerekmektedir. Etik ilkelerin basılı dergilerden alınması, bu kurallara e-dergilerde uygulama yönünden bir sıkıntı doğurmamakta, e-dergilerin editörleri ve hakemleri, basılı dergilerdeki titizliğin aynısını akademik e-dergiler için de göstermektedir. Burada temel sorun; akademik e-dergilerin, akademik çevreler tarafından henüz tam anlamıyla tanınmamış olmasıdır. Bununla birlikte akademik e-dergiler, internetin yayılma ve gelişme hızına bağlı olarak her gün daha gelişmekte ve yaygınlaşmaktadır. Çünkü gelecek internettedir. KAYNAKLAR Amnesty International (1994) Codes of Professional Ethics, Londres, Amnesty International. Demiray U (2003) Electronic Publishing and Academic Dialogue Between Academicians via Online Journals in the New Millenium: A case of TOJDE, Turkish Online Journal of Educational Technology-TOJET, April 2003, ( ). Cipriano M S ve Ruth L (2000) Ethics of Electronic Publishing, Online Journal of Issues in Nursing, org/ojin/ethicol/ethics_3.htm ( ). Jones S L ve Cook C B (2000) Electronic journals: are they a paradigm shift?, Online Journal of Issues in Nursing, 5 (1). ( ) Ludwick R ve Glazer G (2000) Electronic Publishing: The Movement from Print to Digital, Poynter Institute, poynter.org/column.asp?id=36&aid=4346 ( ) Oğuzertem A Y (2000) Eğitim için Internet, Internet için Eğitim: Elektronik İletişim ve Etik [Internet for Education and Education for Internet: Electronic Communication and Ethics], alptekin.doc (Retrieved ). Technical Writing Ethics (2003) athena.english.vt.edu/~hagedorn/3764/ethics. html, (Retrieved ). Tonta Y (1997) Elektronik Yayıncılık, Bilimsel İletişim ve Kütüphaneler [Electronic Publishing, Scientific Communication and Libraries], Türk Kütüphaneciliği, 11(4), ,http://yunus.hacettepe.edu.tr/~tonta/yayinl ar /eyayin97.htm, Alıntı: Schauder D (1994) Electronic Publishing of Professional Articles: Attitudes of Academic and Implications for the Scholarly Communication Industry, Journal of the American for Information, 45 (1). The University of Minnesota Libraries, Locating Articles in the Library and Online, oduleid=6&lessonid=5&pageid=332, ( ). 10

8 RADYO TELEVİZYON YAYINCILIĞINDA KÜRESELLEŞME VE ULUSAL YAYINCILIK ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Ayhan Oğuz Ünlüer * ÖZET Uluslararası kitle iletişiminin gelişmekte olan ülkeler aleyhine olduğu savunulan işleyişi ilk olarak 1970 li yıllarda çatışma konusu olmuştu. Gelişmekte olan ülkelerin dengesiz haber akışını düzeltmeye yönelik girişimleri Unesco çatısı altında sürdürülen görüşmelerde çözüm yolunda umut verici gelişmeler de kaydetmişti. Ancak ABD ve İngiltere nin Unesco dan çekilmeleriyle bu öneriler bir sonuca ulaşamamış, böylece yeniden başa dönülmüştü li yılların ikinci yarısında dijital teknoloji ve uydu yayıncılığının kullanılabilir hale gelmesi, bilgisayar teknolojisinin de sistemle bütünleştirilmesiyle uluslar arası yayıncılık yepyeni bir çehre kazanmıştır. Bu teknolojilerin yatırımcısı durumundaki uluslararası şirketler kitle iletişimini hem ticari etkinliklerinin tanıtım aracı yapmışlar hem de kitle iletişim araçlarının kendilerini ürünleriyle birlikte ticari metalara dönüştürmüşlerdir. Uzunca süre kamusal alanın temsil aracı olarak algılanan kitle iletişim araçlarının ticaret alanına kayarak bir yandan siyasi otoritenin kontrolünden çıkmasından, bir yandan da kamu yararına hizmetten uzaklaşmasından endişe duyan kitle iletişiminin daha çok tüketicisi konumundaki ülkelerin siyasi güçleri ve sivil toplum örgütleri, günümüzde en azından ticarileşmenin olası zararlarını önleyecek önlemler peşinde koşmaktadırlar. Bu çalışmada, sözü edilen ticari dönüşümün uluslararası boyutta gelişim süreci, uluslararası kitle iletişim örgütlenmelerinin ulusal pazarlarda yarattığı etkiler ve sistemin tüketicisi durumundaki ülkelerde alınmaya çalışılan önlemler ele alınıp analiz edilmeye çalışılmaktadır. Anahtar sözcükler: kitle iletişimi, elektronik yayıncılık, düzenleme, küreselleşme. GLOBALIZATION OF RADIO AND TELEVISION BROADCASTING AND ITS IMPACT ON NATIONAL BROADCASTING ABSTRACT The processing of international mass communication that is taken unfavorable for developing countries has become a controversial issue in 1970 s. Many attempts has been done to regulate the unbalanced news flow of developing countries. Negotiations held under Unesco resulted in inspiring developments. However, after USA and England resigned from Unesco these suggestions have failed. In the second half of 1980 s, after dijital technologies, computer technologies and satelite broadcasting became available in system, international broadcasting advanced to a new aspect. International corporations that finance these technologies, transformed mass communication into a medium for their own activities and mass media and its products to merchandises. Political power and Nongovernmental Organizations (NGOs) of the countries which are mostly in a consumer position of the mass communication that is perceived as the main representing medium of public sphere for a long time, worry about the transformation of mass communication in a way from public service to corporations, and trying to take measures to prevent the bad consequences of this commercialization process. In this study, international dimensions of the development process of commercialization mentioned above, the effects of international mass communication organizations to national markets and the measures trying to be taken in developing countries are analyzed. Keywords: Mass communication, broadcast, regulation, globalization. GİRİŞ Uluslararası iletişim literatürü çeşitli araştırmalarla doludur. Ne var ki, çokuluslu şirket * Yrd. Doç. Dr., Anadolu Üniversitesi Açık Öğretim Fakültesi etkinliklerinin global düzeyde oluşturdukları iletişim ağının nasıl olup da bu derece yaygınlık ve etkinlik kazandığı üzerinde nedense hiç durulmaz; ya da iletişimde deregülasyon sürecine niçin gidildiği, bu sürecin nasıl ya da han-

9 Selçuk İletişim, 4, 1, 2005 gi ülkelerden yana etkinlik kazandığına dair araştırmalara rastlamak neredeyse mümkün değildir (Akdemir 1998: 13). Radyo televizyon yayıncılığında sınır tanımadan genişleyen ve ticarileşen yeni düzenin eleştirisi niteliği taşıyan yukarıdaki alıntıda dile getirilen kazanılmış yaygınlık ve etkinliğin nasıl gerçekleştiği sorusunun yanıtı kapitalist düşünce ile yeni teknolojinin birleşiminde aranmalıdır. Kapitalizmin maddi üretimi arttırmada ve yaşam seviyesini yükseltmekteki kayda değer başarısının getirdiği bolluğun, eskinin dünyevi çilekeşlik üzerine kurulu inançlarını ortadan kaldırdığını, böylece tat almaktan sakınmanın imkansızlaştığını ileri süren bir değerlendirme kapitalist itkiyi olanca açıklığıyla ortaya koymaktadır (Weisskopf 1996: 44). Yönetim açısından Adam Smith in uluslar arası işbölümünce yönlendirilen tek bir işliğe dayandırdığı evrensel ekonomik cumhuriyet düşüncesi; bu düşünceyi dünya koruyucu bir devlet tarafından değil, sanayiciler tarafından büyük bir endüstri toplumu olarak yönetilmelidir diyerek yönetici kimliklerini tanımlamaya dönüştüren Simon ın görüşleri kapitalizmin küresele evriminin yaklaşık iki yüz yıl öncesinden habercisi gibidirler (Mattelart 1997: 70). Günümüzde bu düşüncenin uygulanması arayışlarının Dünya Ticaret Örgütü çatısı altında sürdürüldüğünü öne süren bir çalışmada, ulaşılmak istenen hedef şu sözlerle dile getirilmektedir. Bir asırdan daha fazla bir zamandır, dünyanın sıradan vatandaşları ve onların seçtiği liderler toplumsal olarak katlanılabilir bir pazar sistemi oluşturmaya çabalıyorlar. Bu projenin kalbinde demokratik yurttaşlık temeline dayalı seçilmiş hükümetler yer alıyor... Ancak, şimdi dünya ticaret bayrağı altındaki tören geçişinde, dünya bankası, yatırımcılar, ticari birlikler kapitalizmi sosyal standartların olmadığı, siyasal iktidarların ellerindeki düzenleyici yetkilerin bulunmadığı 1890 lı yıllarına döndürmeyi istiyorlar (Kuttner 2005: 1). Eski İngiliz başbakanı Thatcher in konuyla ilgili olarak söylediğini öne sürdüğü başka seçenek yok sözlerini de alıntılayarak yukarıdaki değerlendirmesini destekleyen Kuttner, kapitalist bağlaşıkların dünya ticaretiyle ilgili düzenleme çabalarının karşı program arayışlarını da başlattığını, Seattle da gerçekleştirilen dünya ticaret örgütü toplantısı sırasında yapılan protestoların birleşik bir karşı atağın başladığını göstermesi açısından önemli olduğunu belirtmektedir. Küresel tek bir işlik düşüncesi iktisadi alanda henüz gerçeklik kazanmamışsa da uygun teknolojinin geliştirilmesi sayesinde günümüzde en azından kitle iletişimi alanında küreselleşmenin hızla yol aldığı gözlenebilmektedir. Ancak bu süreç çok da sorunsuz geçmemiştir. Kapitalist ekonominin hüküm sürdüğü batı dünyası ve ona eklemlenmiş az gelişmiş ülkeler arasındaki uluslararası iletişim akışı 1970 li yıllardan itibaren azgelişmiş ülkelerin artan itirazlarıyla karşılaşmıştır. Azgelişmiş ülkelerin uluslararası iletişim ağlarının işleyişine ve dolaşımdaki içeriklere itirazları birkaç noktada toplanmıştır. Azgelişmişlere göre, gelişmiş ülkelerin kontrolündeki uluslararası iletişim azgelişmiş ülkelerin kültürlerine zarar vermektedir. Uluslararası dolaşımdaki enformasyon azgelişmiş ülkelerin kalkınma ve modernleşme çabaları için umdukları katkıyı sağlayamadığı gibi onların gelişmişlere bağımlılığını artırmaktadır. Üstelik haber ve bilginin dengesiz dolaşımı gelişmiş ülkelerle azgelişmişler arasındaki ekonomik ve kültürel uçurumları derinleştirmektedir (Topuz 1984: 35,37,223; Uluç 2003: ). Başta ABD olmak üzere gelişmiş ülkeler ise sorunların teknolojik farklılıklardan kaynaklandığını, gelişmekte olan ülkelerin teknoloji transferi ile bu sorunları çözebileceklerini savunmuşlardır. Konu uzun süre tartışılmış ve Unesco nun önderliğinde çözüme yönelik bir dizi uluslararası toplantı yapılmıştır (Topuz 1984: 38-43) yılında Nairobi de yapılan Unesco genel konferansında iletişim sorunlarını incelemek üzere uluslararası bir komisyon kurulmuş, bu komisyon yaklaşık üç yıllık bir çalışmadan sonra komisyon başkanının adıyla anılan MacBride raporunu açıklamıştır. Rapor, kitle iletişiminin toplumsal ölçekte örgütlenişinde ortaya çıkan sorun ve engellerden iletişimin uluslararası boyutta karşılaştığı sorunlara kadar çok geniş bir yelpazede problemleri tartışmakta ve çözüm önerileri sunmaktadır (MacBride 1993). Birleşmiş Milletlerin de destek verdiği çalışmaların bir ürünü olan bu rapor 1980 kasımında Unesco genel konferansında kabul edilmiştir. Uluslararası iletişimle ilgili çatışmaları özellikle ifade özgürlüğüne ilişkin eşitsizlikler ve toplumların 12

10 Radyo Televizyon Yayıncılığında Küreselleşme... (11-20) kültürel hak ve gereksinimlerini önceleyerek ele alan; çözüme ilişkin önerileri de bu doğrultuda desenleyen rapor ABD ve İngiltere nin şiddetli tepkisini çekmiştir. Kitle iletişimini diğer alanlar gibi ticari bir etkinlik alanı olarak kabul eden; anayasasında yer alan bir hükme (first amendment) dayanarak iletişim özgürlüğünü sınırlayıcı hiçbir düzenlemeyi yapmadığı gibi buna yönelik uluslararası sözleşmeleri de onaylayamayacağını bildiren ABD, ardından İngiltere 1984 yılında Unesco üyeliğinden çekilmişlerdir. Bir değerlendirmeye göre ABD ve İngiltere nin Unesco dan çekilişleri, tartışmaları ve raporun sonuçlarını lehlerine çevirmek için yaptıkları politik bir manevra olmuştur (Cavallin 1998: 1). Bir başka değerlendirmeye göre de ABD ve İngiltere nin ekonomik desteklerini çekmeleri Unesco yu zor duruma düşürmüş ve Unesco nun rapordan çark etmesine yol açmıştır yılında Unesco genel başkanlığına seçilen İspanyol Federico Mayor, 1989 yılında yapılan 25. Unesco genel konferansında MacBride raporunu tüm öngörü ve sonuçları ile reddetmiş, ABD ve İngiltere de Unesco ya dönmüşlerdir (Uluç 2003: ). ULUSLARARASI İLETİŞİMİN YENİ YÜZÜ VE DEĞİŞİMİN DİNAMİKLERİ 1980 li yılların özellikle ikinci yarısından itibaren dünyada radyo televizyon yayıncılığı için yepyeni bir dönem başlamıştır lı yıllarda denenmeye başlanan uydu teknolojisinin dijital sistemin de devreye sokulmasıyla yaygınlaşması ve etkin kullanımı, Amerikan ticari sisteminin diğer ülkelerde de giderek benimsenmesi ile ticari yayıncılığın küreselleşmesi gibi faktörler, yayıncılık politikaları ve içeriklerde radikal dönüşümlere yol açmıştır. Yaratıcı yıkım fırtınası olarak tanımlanan bu dönüşüm bir çalışmada J. Blumler den yapılan alıntı ile aşağıdaki biçimde açıklanmaktadır. Büyük kitle iletişim aracı televizyonun dönüşümü otuz kırk yıllık bir süreyle aynı biçimde sürdü. Karasal yayıncılığa dayalı basit bir dağıtım sistemi temelinde az sayıda kanal; göreli olarak küçük bir rekabet grubu içinde seyirci çekmeye yönelik rekabet. Finansın temel kaynağı organizasyonlar ve durağan izleyici kalıplarının yönlendirmeleri. Bunlardaki değişimler, karların, izleyici beğenilerinin; bağlı olarak program döngüsünün, moda türlerin, sistematik olmaktan çok göreli olarak küçük düzenlemelerin olduğu değişimlerden ibaretti. Son yirmi yılda yaratıcı yıkım fırtınası elektronik medya sistemini önceki endüstriyel dünyadan kopardı. Teknoloji, örgütlenme, finansal ve politik etkenlerin karışımı olan olağanüstü güçlü birleşim, bilinen yapı ve kalıpların egemenliğini altüst etti ve sistemin gözden geçirilerek yeni şartlara göre yeniden yapılanmasını zorladı (Abercrombie 1996: 78 ). Altüst olan geleneksel yayıncılık anlayışı ve uygulamalarının yerini alan yeni sistemin açıklıkla kavranabilmesi için değişik yönleri ile ayrı ayrı ele alınıp incelenmesinde yarar vardır. Yapılması gereken ilk saptama, sistemin geleneksel dönemden farklı olarak artık ulusal sınırlarla bağlı olmadığıdır. Tekniğin ulusal sınırları yok ettiği bu fiili durum aynı zamanda ulusal otoritelerin sistem üzerinde belirleyici, denetleyici güçlerinin giderek yok olması anlamını taşımaktadır. Yeni sistemin motor gücünü oluşturan ABD sistemi nin ülke içinde deregülasyon adıyla bilinen kuralları ortadan kaldırma eğilimi, tekniğin de yardımıyla, uluslararasılaşma sürecinde diğer ülkelere yayılmaktadır. Günümüzün teknolojik olanaklarından yararlanabilen bir izleyici için evine dört ayrı kanaldan ileti akışı olanaklıdır. Telefon bunların en eskisi olmakla birlikte internet bağlantısı, tele pazarlama gibi alanlarda yeni teknolojilerin bir uzantısı olarak farklı işlevler de görmektedir. Sonlandırılması yönündeki kararlara rağmen karasal radyo televizyon yayıncılığı eve giren bir başka kanal olarak varlığını sürdürmektedir. Kablo televizyon yayıncılığı, özellikle uydu teknolojisiyle birleştikten sonra, eve girişi giderek yaygınlaşan bir başka kanal olmuştur. Son olarak, doğrudan uydu yayıncılığı evin dünyayla bağlantı kurduğu bir kanal özelliğini kazanma yolunda hızla ilerlemektedir. ABD eski başkanı Bill Clinton ın yardımcısı Al Gore un sıkça sözünü ettiği enformasyon otoyolları projesi yerden ve havadan olmak üzere farklı tekniklerle eve ulaşan bu kanalları tek bir hat üzerinde toplamaya yönelik düşüncenin ifadesidir. Eski teknolojilerle kıyaslanamayacak kadar fazla veriyi çok daha hızlı taşıma kapasitesine sahip fiber optik kablo ağlarının kurulumuyla yerden veya dünyanın her noktasını birbirine bağlayan uydu 13

11 Selçuk İletişim, 4, 1, 2005 sistemleriyle gerçekleştirilmesi planlanan bu projenin yanında, evde ağa bağlı aygıtların çeşitli hizmetleri bir arada sunmasını sağlamaya yönelik çalışmalar da sürmektedir. Örneğin Philips şirketi 1996 yılında internet ve televizyonu birleştirdiği WebTv adında bir ürününü tanıtmıştır. Oturma odasına konuşlandırılması planlanan online etkileşimli bu ürünün gerçekleştirilmesinde Philips in işbirlikçisi Microsoft tur ve bu proje için Philips e 425 milyon dolar ödemiştir (Walker ve Ferguson 1998:191). Araç, bilgisayar ile televizyonu birleştirmekte, izleyicinin izlemekten vazgeçtiği ya da değişiklik istediği durumlarda zapping yerine internet dünyasında dolaşmasını sağlamayı amaçlamaktadır. Yakın gelecek için planlanan bir tasarım ise interaktif izlemeyi destekleyecek biçimde veri bankalarının oluşturulmasıdır. Böylece izleyiciler elektronik bir kütüphaneden farksız yayın kuruluşlarına ulaşarak kendi izleme programlarını oluşturma şansına sahip olabileceklerdir. Birkaç değişik boyutuyla örneklenmeye çalışılan gerçekleşmiş ve tasarı halindeki teknolojik uygulamalarla karşılaştırıldığında geleneksel düzenleme, denetim mekanizmalarının ciddi biçimde revizyona ihtiyaç duyduğu / duyacağı kolaylıkla görülebilmektedir. Sözü edilen teknolojik dönüşümün ardında elbette radyo televizyon yayıncılığını ticari amaçlar için kullanma kararını vermiş bulunan özel girişim bulunmaktadır. Teknik açıdan bilgisayar tabanında birleşen tele iletişim hizmetlerinin girişimcilere sağladığı kolaylık ve karlılık açısından bakıldığında, artan verimlilik, alana uyumlanabilecek diğer iletişim hizmetlerinin de sisteme entegrasyonu ile karlılık ve etkililiğin olabildiğince yükseltilmesi eğilimlerine yol açmıştır. Böylece internet, radyo televizyon yayıncılığının da yapıldığı bir araca dönüşmüş, daha önce ulusal sınırlara oldukça bağımlı yazılı basının uluslararası alana taşınması da kolaylaşmıştır. Uluslararası tanımlamasına dahil edilen pek çok gazete ve dergi artık pek çok ülkede farklı dillerde, eşzamanlı olarak basılıp satışa sunulabilmektedir. Örneklenirse; çeşitli konular içeren ve farklı ilgilere yönelik bu tür yayınlardan ülkemizde de bilinen Elle, Vogue, Marie Claire, Cosmopolitan, Playboy gibi dergilerden söz edilebilir. Daha da çeşitlendirilebilecek bu tür yayınlar, isim sahibi şirketin lisans hakkı karşılığında bir pay alarak yayın hakkını o ülkede ulusal bir yayıncıya devretmesi biçiminde işlemektedir (Uluç 2002: 212). Çeşitli yayın kollarındaki etkinlikleri tek çatı altında toplayan ve uluslararası yayın kuruluşları haline gelmiş örgütlerin alanda faaliyetlerinin ekonomik boyutu pek çok küçük ve azgelişmiş ülkenin yıllık bütçelerinden büyük hale gelmiştir. Şirketler arasında satın almalar, ortaklıklar vb. yollarla sürekli bir akışkanlık bulunmakla birlikte uluslararası iletişimi denetimi altında tutan, çatı kuruluş niteliğindeki örgütlerin sayısı oldukça azdır ve bu örgütlerle rekabet günden güne imkansız hale gelmektedir yılını veri alarak durum saptamayı amaçlayan bir çalışma uluslararası iletişim alanını yöneten dokuz firmaya ilişkin oldukça aydınlatıcı bilgiler sunmaktadır. Bu çalışmada sergilenen verilere göre uluslararası iletişim alanının devi Time Warner dır ve yıllık cirosu yirmi beş milyar dolara ulaşmaktadır. Kuruluş Amerikan halkının %25 ine ulaşan bir televizyon şirketinin program sağlayıcılığını yapmakta, ABD nin en büyük yüz pazarının % 22 sini kontrol eden bir kablo yayın sistemine sahip bulunmaktadır. Altı bin film ve yirmi beş bin televizyon programından oluşan bir arşivi bulunan kuruluş Time, People, Sports Illustrated gibi tanınmış dergilerin de içinde bulunduğu yirmi dört magazinin sahibidir. Superman, Batman karakterlerinin patent hakkı Time Warner ın elindedir ve kuruluşun oyuncak, elektronik oyun üreten çeşitli firmalarda hisseleri bulunmaktadır (McChesney 1997: 3). Time Warner gibi radyo, televizyon, basılı yayın, müzik, video oyunları vb. alanlarda üretim dağıtım yapan diğer şirketler sırasıyla Disney, yirmi dört milyar dolar, Bertelsmann on beş milyar dolar, Viacom on üç milyar dolar, News Corparation on milyar dolar, Sony dokuz milyar dolar, TCI (Tele- Communications Inc.) yedi milyar dolar, Universal (Seagram) yedi milyar dolar, NBC (General Electric) beş milyar dolar ciro yapmışlardır. Böylece, yalnızca dokuz şirketin 1997 cirosu yüz on beş milyar dolara ulaşmaktadır. Bunları izleyen ve ikinci halka olarak tanımlanan grupta Kanada dan Thomson, Latin Amerika dan Globo (Brezilya) ve Televisa (Meksika), Avrupa dan Hachette (Fransa), Kirch ve Springer (Almanya) gibi kuruluşlar gelmektedir (McChesney 1997: 11). Ancak hemen 14

12 Radyo Televizyon Yayıncılığında Küreselleşme... (11-20) belirtmek gerekir; arkalarından yazılan ülke isimleri kuruluşların ülke kökenlerini belirtmek amacını taşımaktadır. Bu kuruluşlar uluslararası alanda etkinlikte bulunmakta ve birbirlerinin şirketlerinde hisse yoluyla ortaklıkları da bulunmaktadır. Alanın uluslararasılaşmasının açtığı kazanç kapılarından biri olan, yayın yoluyla popüler hale getirilen karakter ve markaların eşya/mal piyasasında değerlendirilmesine yönelik ticari etkinliklere patent verilmesiyle ilgili kısa bir not düşmekte de yarar vardır. Dikkatler özellikle çocuklara yönelik ticarete yöneltildiğinde; Ninja kaplumbağalar, Spiderman, Süperman, Batman vb. karakterlerin kullanıldığı oyuncak ve çocuk giysileri üretimi, konuyla ilgili hemen hatıra gelen örnekler olarak anımsanmaktadır. Bu tür etkinliklerden elde edilen gelirler oldukça yüksek meblağlara ulaşabilmektedir. Örneğin 1993 yılı verilerine göre ABD ve Kanada da marka ve karakter lisansı ile üretilip satışa sunulan ürünlerden elde edilen gelir 66 milyar doları aşmış, lisans sahiplerinin bu gelirden aldıkları pay yaklaşık 16 milyar dolar olmuştur (Raugust 1996: ix,10). Ürünlerin tanıtımı ile ilgili bir uygulama ise ticarileşmenin her yeni açılımla yeni işkolları yaratma yeteneği açısından üzerinde durmaya değerdir. Örneğin; daha çok gizli reklam kategorisinde değerlendirilebilecek bir etkinliğin işin özünü oluşturduğu bir iş kolu ürün yerleştirme olarak adlandırılmaktadır. ABD nde beş yüzden fazla şirketin uğraştığı bu iş kolunda etkinlikte bulunanlar, film ve televizyon programları içine tanıtım amaçlı ürün yerleştirmektedirler. Ü- rünlerini film ya da televizyon programları içinde yer verilmesini sağlayarak tanıtmak isteyen kişi ya da kuruluşlar, yerleştirilmesini istedikleri ürünleri için beş bin dolardan iki yüz elli bin dolara kadar değişen ücretler ödemektedirler. Bu uygulama, arasında ürün yerleştirimi potansiyeli taşıyan büyük bir filmin bu işten yapımcılarına bir milyon dolardan fazla kazanç getirebileceği anlamını taşımaktadır. Yerleştirilen ürünlerin tanıtım fiyatları, ürünün film veya program içinde yer alış biçimine göre değişmektedir. Ürünün film ya da program yıldızının elinde bulunması, kullanılması, adının söylenmesi ya da arka fonda bulunması gibi farklı yer alış biçimleri fiyatları da değiştirmektedir. Bu işi yapan şirketlerin mahareti ürünün açıkça reklam edildiği izlenimini yaratmayacak biçimde sunumunu sağlamakla ölçülmektedir. Aksi durumda rakipleri tarafından reklam yaptıkları iddiası ile mahkemeye verilmeleri söz konusu olabilmektedir (Wasko 1997: ). Uluslararası dolaşıma çıkan film ve programların içerikleri televizyon yayıncılığının fazlaca tartışılan yönlerinden birini oluşturmaktadır. Program ithal eden ülkeler açısından genelde toplumsal kültüre uygunsuzluk ve kalite açısından yetersizlikler gibi gerekçelere dayanılarak yapılan eleştirilerin yoğunlukta olduğu bu tartışmaların yansız bir değerlendirmesini yapmak, içeriklerin oluşumunu belirleyen pek çok değişkenin varlığı nedeniyle oldukça zordur. Üstelik bu değişkenlerin bazıları programların uluslararası dolaşıma çıkarılacak biçimde tasarlanmasının dışında, televizyonun teknik özelliklerine dayanmaktadır. Televizyondan yararlanma biçimleriyle ilgili uygulamaya sokulan düşüncelerin farklılığı da bu değişkenler arasında sayılabilir. Teknik açıdan bakıldığında Postman ın bir değerlendirmesi televizyonun sahip olduğu avantajın yanında bir zorunluluğa, hatta sınırlamaya da işaret etmektedir. Düşünmek televizyonda etkili olmaz (televizyon yönetmenlerinin çok zaman önce keşfettikleri bir olgudur bu). Düşünmenin görülecek yanı pek yoktur. Düşünmek, bir bakıma bir temsil sanatı değildir. Oysa televizyon bir temsil sanatı ister. (Postman 1994: 99,103). Sürekli görüntü isteyen ve görüntüleri bir değirmen gibi öğüterek sürekli yenilerini bekleyen televizyon karşısında program üreticileri bir yandan görüntü üretmek bir yandan zamanla yarışmak durumundadırlar. Görüntünün yüksek ikna kabiliyeti de ona olan talebin haklı bir gerekçesini oluşturmaktadır. Ancak bu arada gözden kaçırılmaması gereken önemli bir nokta bu talebin saptırılmaması ya da bir suistimal aracı olarak kullanılmamasıdır ki eleştiriler de esas olarak bu tür kullanımlara yöneliktir. Örneğin birinci körfez savaşı sırasında yayınlanan denizde petrole bulanmış karabatak görüntüsü, savaşın doğada yarattığı kirliliğin etkili sunumu nedeniyle yüzlerce televizyon kanalında binlerce kez gösterilmiştir. Ancak kirlilik açısından gerçeği yansıtan bu görüntünün savaşla ilgisi olmayan bir bölgede, batan bir petrol tankerinin yarattığı kirlilik olduğu çok sonraları öğrenilmiştir. Bu tür uygulamalar bir çalışmada olayı görüntüsüyle 15

13 Selçuk İletişim, 4, 1, 2005 verme olgusunun yarattığı büyü sayesinde haber kavramının içini boşaltıp heyecan yaratma bataklığına gömülmek olarak tanımlanmaktadır (Ramonet 2000: 24). İnsan duyarlılığı ya da zaaflarının sömürülmesi adına görüntünün kullanımı da bu çerçevede değerlendirilebilir. Konuyu küresel dağıtımı düşünülerek üretilen filmler açısından değerlendiren Mattelart, çeviriden korkan ve kaçınan küresel filmlerin bu yüzden egzotik fonlarda büyük eylemler biçiminde tasarlanıp çekildiğini öne sürerek yıkım ve kan dökmenin çeviriye ihtiyacı yoktur demektedir (Mattelart 1995: 122). İnsani ilgilerin içerikle bağıntısını kuran Bourdieu ise kan ve cinsellik, dram ve suç her zaman satış yaptırmıştır tespitinde bulunduktan sonra gelgeç olay olarak nitelediği bu tür içeriklerin değersiz olduklarını, ancak insanların değerli zamanlarını tüketerek, öğrenmelerinin istenmediği önemli olayların gizlenmesine hizmet ettikleri için önemli bir işlev gördüklerini ileri sürmektedir (Bourdieu 1997: 22). İçeriklerin değersizliği ya da sıradanlığı şeklindeki eleştirilere, en büyük üretici ülke ABD sektöründen verilen karşılıklardan seçilmiş iki örnek aşağıda verilmektedir. Bu işte çalışanların pek çoğu bir bilançonun nasıl okunacağını bilmez. Bunlar, her bir penny nin bilançoda ne anlama geldiğini bilmedikleri, başkalarına ait binlerce veya milyonlarca dolarla haşır neşir olurlar. Bir filmi iş olarak yapmak iyi bir şey değildir ancak bunları bilmezseniz oyunda asla başarılı olamazsınız. Avrupalılar Hollywood filmleri için sıklıkla bir parça pislik derler fakat bu pislik parçalarının ederi beş yüz milyon dolardır. Biraz pislik ürettikten sonra kendi düşündüğünüzü yapabilme hakkını kazanabilirsiniz (Ebert 2004). İyi şeyler yapmak için bir parça pisliğe biraz katlanmak gerektiğini söyleyen ABD li yapımcı, kendi istediğini yapmaya yönelenlerin u- luslar arası dolaşımda programlarına yer bulup bulamadıkları konusunda bir şey söylememektedir. Ancak bu soruya dolaylı bir yanıt ticari televizyonu savunan ABD li bir televizyon yöneticisinin sektörle ilgili bir yorumunda ortaya çıkmaktadır. Bu bir eğlence endüstrisi. Eğer bir mesajınız varsa onu Western Union ın telgrafıyla gönderin (Jeanneney 1998: 287). Uluslararası dolaşımdaki içeriklerin asli belirleyicisi olarak gösterilebilecek ticari maksatlı kullanım kestirme bir deyişle enformasyon ve kültürün piyasa yapısı içinde kar amacıyla üretimi ve arzı olarak tanımlanmaktadır (Pekman 1997: 80). Bu arzın program ithalatçısı ülkeler açısından istenmeyen sonuçları ise yayınlanan içeriklerin katkı sağlamak bir yana toplumsal dokuları tahrip edici etkileridir. Anthony Giddens ın Elimizden Kaçıp Giden Dünya adlı kitabından aktarılan bir deneyim bu durumu oldukça etkili biçimde sergilemektedir. Araştırma için Afrika da bulunan bir araştırmacı, bir gece eğlencesine davet edildiği evde o topluluğun gelenekleri hakkında bilgi edinmeyi umarken, eğlencenin videoda Temel İçgüdü (Basic Instinct) filmini izlemekten ibaret olduğunu görmüştür. Üstelik Afrika da videoda izlenen film o sırada henüz Londra sinemalarında gösterime girmemiştir (Uluç 2002: 211). Daha önce aktarılan tat almaktan kaçınmanın imkansızlaştığı yeni toplumlarda ticaret erbabının kitle iletişim araçlarını kullanma anlayışları De Sola Pool tarafından aşağıda verildiği gibi açıklanmaktadır. Sosyal/toplumsal değişimin yarattığı yeni tadlar (zevkler) tüccarlara yeni ekonomik fırsatlar sağlamıştır. Ticaret, satabileceği beğenileri uyarmaya, insanların satın alacağı şeyleri üretmeye yönelmiştir. Böylece reklam ve para ekonomisi değişimin ana unsuru haline gelmiş, geleneksel kültürün altının oyulmasına hizmet etmiştir. Pazarlamacılar yavaşça nakit ekonomisine geçen yeni insanın istekli pzvnk.leri haline gelmişlerdir. Böylece popüler olanı satan yeni bir katman oluşturan bu tüccarlar geleneksel otorite tarafından, bedeli karşılığında her şeyi tahrip edebilen vicdansızlar olarak suçlanmaya başlamışlardır (Pool 1998 : 5). Liberal söylemin ünlü izleyicinin istediğini sunma söylemi, konu uluslararası dağıtım olduğunda anlamını biraz daha yitirmektedir. Farklı coğrafya ve kültürlere mensup toplumların buluştuğu ortak paydaların belirlenmesindeki zorluk bir yana, programların uluslararası dağıtımında izlenen stratejilerin dinamikleri en azından izleyici isteklerinden başka faktörlerin de pazar içeriğini belirlediğini göstermektedir. Program veya film alıcılarını yönlendiren temel faktörlerden biri uluslararası piyasaya sunul- 16

14 Radyo Televizyon Yayıncılığında Küreselleşme... (11-20) muş, çoğu Amerikan kökenli programların ucuzluğudur. Sonuçta yayıncılık da ekonomik tabanlı bir iş olduğuna göre, pahalı üretmek yerine ucuza satın almak daha akılcıdır. Maliyet açısından yapılan bir karşılaştırmada Amerikan programlarının, dengi Avrupa programlarına göre alıcılarına 1.2 ile 7.4 kat arasında daha ucuza geldiği saptanmıştır. Bu makas gelişmemiş ülkeler açısından daha da açılmaktadır. Örneğin Endonezya kendisinin üretmesi halinde kırk bin dolara mal olacak bir saatlik bir programın Amerikan üretimi dengini, bin / bin beş yüz dolara satın alabilmektedir. Böylece televizyon ekranlarının dünya çapında % 68 oranında Amerikan programlarıyla dolması daha anlaşılır hale gelmektedir (Havens 2002: 384). Üstelik uluslararası pazarlarda program veya filmlerin alıcıları izleyiciler değil, yılda bir kaç kez ticaret fuarlarında bir araya gelen televizyon yöneticileridir. Bu fuarlar satıcıların alıcıları etkilemek için onlara lüks konaklama imkanları sundukları ve ünlü yıldızların boy gösterdiği yerlerdir. Gözlemlere göre, yeni kurulmuş televizyonların yöneticileri yayın yaptıkları toplumlarda kendi izleyicilerini o- luşturana kadar ucuz Amerikan programlarına bel bağlamakta, geliştikçe bu tür programları yoğun izleme saatlerinden çekmekte, ancak izlemenin çok düşük olduğu saatlerde dolgu malzemesi olarak kullanmak üzere bu programları almayı sürdürmektedirler (Havens 2002: 385). Bu pazarlarda alıcıların seçme özgürlükleri de ticari koşulların elverdiği ölçülerde üretime yansıyan çeşitlilikle sınırlıdır. Ticari sistemin ekonomik şekilde işleyebilmesi, izleyicilerde bu sürekliliği destekleyecek beklentilerin yaratılması gibi nedenlere dayanan tür standartları programlarda çeşitliliği de sınırlayıcı, şekillendirici bir rol oynamaktadır (Giddens 2000: 399). Öte yandan uluslararası piyasayı da kontrol altında tutan sektörün dev kuruluşlarının alanı değerlendiriş biçimleri, belirleyiciliği nedeniyle belki de her şeyden önce dikkate alınması gereken bir husustur. Bu konuda yapılan bir saptama bugünkü işleyişin çerçevesini çizmesi ve gelecek adına bir öngörüde bulunma olanağı sağlaması açılarından kayda değer sayılabilir. Küresel ticari medya sistemi, eğer kazançların önünde duruyorsa hiçbir gelenek, adet, denge vb.ne saygı göstermez. Ancak medya devleri nihayetinde muhafazakardırlar, çünkü onlar dünyada yürürlükte olan medya sisteminden fayda sağlayanlardır ve mülkiyet ya da sosyal yapıya zarar verecek, karları azaltma ihtimali bulunan hiçbir şey onların ilgi alanına girmez (McChesney 2001 : 5). YENİ ÖNLEM ARAYIŞLARI 1984 yılında ABD ve İngiltere nin MacBride raporuna tepki göstererek Unesco dan çekilmesi ve Unesco nun yeni iletişim düzeniyle ilgili arayışlara destek olmaktan vazgeçmesi ile dağılmış görünen yeni oluşumlara muhalefet aslında parçalı olarak da olsa sürmüştür ve sürmektedir. Televizyon yayıncılığının ve çevresinde gelişen video, müzik, film pazarlarının giderek artan oranda Amerikan merkezli oluşu çeşitli ülkeler ve gerek ekonomik gerek siyasi anlamda yeni bir dünya devi olma yolundaki Avrupa Birliği nde önlem arayışlarına yol açmıştır. Ancak hemen bu noktada önlem arayışlarının sistemin giderek ticarileşmesi ile devre dışı kalma endişesi yaşamaya başlayan siyaset alanından gelmekte olduğu belirtilmelidir. Ulus ötesi yayılma gösteren alandaki ticari örgütlenmeler, yatırımlarının ülke kökenlerinin giderek silikleşmesi, bir başka deyişle dünya kuruluşları olarak tanımlanmaları sebebiyle rahatsızlık duymak bir yana, ticarileşme önündeki engellerin kaldırılması mücadelelerini artırarak sürdürmektedirler Bu kuruluşlar milliyet kökenli şirket tanımlamalarına da şiddetle karşı çıkmaktadırlar. Örneğin Bertelsmann ın CEO su Thomas Middelhoff, Amerikan kitap ve müzik pazarının % 15 inin bir Alman firması tarafından (Bertelsmann) kontrol edildiği söylendiğinde kızarak Biz yabancı değiliz, uluslararasıyız. Ben Alman pasaportu taşıyan bir Amerikalıyım yanıtını vermiştir. Tıpkı American Online-Time Warner ortaklığından Gerald Levin in Artık bir Amerikan firması olarak görülmek istemiyoruz. Biz global düşünüyoruz dediği gibi (McChesney 2001: 3). Time Warner ın sloganı Dünya bizim dinleyicimizdir iken Japon kökenli Sony firması küresel yayılmaya gösterilen tepkileri azaltmak için, girdikleri toplumlarda o toplumun hassasiyet ve hedeflerini kendilerinin de benimseyip hizmet ettiklerini öne sürerek sloganını küresel düşün, yerel hareket et şeklinde belirlemiştir (Uluç 2002: 208). Bu slogan Türkiye de bankacılık alanında faaliyete geçen HSBC nin 17

15 Selçuk İletişim, 4, 1, 2005 reklamlarında dünyanın yerel bankası şeklinde kullanılmıştır. Unesco nun seksenli yıllardaki girişimlerinin başarısızlığından sonra gözlenen göreli sessizlik dönemi, yukarıda belirtildiği gibi elektronik yayıncılık alanında yükselen Amerikan liderliğine karşı diğer ülkeleri yeni arayışlara yöneltmiştir. ABD ticari bakış açısından değişik olarak alanda küreselleşmenin kültürel sonuçları açısından endişelenen diğer ülkeler kendi küçük iletişim sektörlerini koruyucu önlemler almaya başlamışlardır. Örneğin; Danimarka, İspanya, Meksika, Güney Afrika, Güney Kore gibi ülkeler kendi kuruluşlarına devlet sübvansiyonu uygulayarak destek sağlamaktadırlar yazında, aralarında Brezilya, Meksika, İsveç, İtalya gibi ülkelerin de yer aldığı yirmi ülkenin kültür bakanları Ottawa da buluşarak kendi kültür yapılarının Hollywood un engellenemeyen nüfuzundan korunması için önlemler alınmasını görüşmüşlerdir (McChesney 2000: 82). Avrupa Birliği niyet belirtmekten fazla olarak birlik ülkelerini Amerikan kültürel istilasından korumak adına önleyici yasal düzenlemeler yapmış ve yapmaktadır. Sınırsız televizyon direktifi ve Avrupa sınır ötesi televizyon sözleşmeleri birliğe üye devletlerin ortak politika geliştirmesi ve dayanışma ile birlik içinde bir pazar oluşturulmasına yönelik düzenlemeler içermektedir. Ancak zaman içinde sözü edilen bu yasal düzenlemelerin istenilen sonucu vermediği görülmüştür. Bunun önemli nedenlerinden birisi, kökleri Avrupa Birliği üyesi ülkelerde bulunan, uluslararası boyut kazanmış şirketlerin ve Amerikan şirketlerinin iş ortaklığındaki diğer Avrupalı şirketlerin bu tür düzenlemelere karşı çıkmaları ve engellemeye çalışmalarıdır. Örneğin 1997 yılında televizyon program içeriklerinin %50 sinin Avrupa yapımı olmasını kararlaştıran bir kanun, birliğin karar organlarından geçirilmiş ancak ileri sürüldüğüne göre yukarıda sözü edilen şirketlerin şiddetli muhalefeti ile içeriği anlamsızlaşacak biçimde sulandırılarak işlemez hale getirilmiştir (McChesney 2000: 83). Ancak birliğin yasal organları birliği koruyucu önlemler geliştirme çabalarını sürdürmüşlerdir. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi nin 19 Ocak 1999 tarih ve 656 ncı oturumunda alınan tavsiye kararları ve ekleri bu yöndeki kararlılığın bir göstergesi olarak değerlendirilebilir. Komite tavsiye kararlarında üye ülkelerin medyalarında çoğulculuğun sağlanması için önlemler alınmasını istemekte, tekelleşmeyi önlemeye yönelik güçlü denetim ve düzenleme kurumları oluşturulmasını tavsiye etmektedir. Ancak günümüzde rekabet edilemez oligopol haline gelen uluslararası iletişim devlerinin pazarlarına girebilmek için ya bunlardan birini satın almak ya da bunlardan biri ile CNN Türk örneğinde olduğu gibi bağlantılı çalışmak gerekmektedir. Avrupa Birliği içinde bu kuruluşlarla bağlantılı çalışan şirketlerin uymak zorunda oldukları gerçek de bundan ibarettir. Hatta Avrupa Birliği yetkili organlarınca alınan kararlara diğer uluslar arası şirketlerle rekabet edebilmelerini önlediği gerekçesi ile karşı çıkmaktadırlar. Örneğin, 1998 yılında Kirch ve Bertelsmann ın Almanya da dijital televizyonla ilgili etkinliklerini birleştirme kararı birlik tarafından önlenmiş; birlik bu kararından dolayı Avrupa iş dünyasının altını oymakla suçlanmıştır (McChesney 2000: 83). Kitle iletişiminin, özellikle elektronik yayıcılığın tekelleşmesinin yarattığı endişelerin nedenlerinin sorgulandığı bir çalışmada, diğer alanlardaki ticarileşme ve tekelleşmelerden farklı olarak iletişim alanındaki tekelleşmelere daha sert tepki gösterilmesine gerekçe olarak politik sistemin fikirlerin serbestçe ifade edilmesini ve yayılmasını garanti etmesi gösterilmektedir. Buna göre, doğru ve yanlış, tıpkı diğer üretim alanlarında olduğu gibi serbest ortamda üstünlük için çarpışmalıdır. Eğer serbest ortam varsa iyi fikir iyi mal gibi kazanacaktır. Fakat tekelleşme ile farklı seslerin çıkmasının önüne geçilirse iyi fikirler belki de hiç işitilmeyebileceklerdir, denmektedir (De Fleur ve Dennis 1985: 111). Kitle iletişiminin, özellikle televizyonun ticarileşmesi bu gücün siyasi iktidarın denetiminden uzaklaştırılması açısından sevindirici bir gelişme olarak kabul edilebilir. Böylece kamu adına denetim görevinin siyasetin baskısı hissedilmeden yerine getirilebileceği düşünülebilir. Ancak denetim ve düzenlemeden her gün biraz daha özgürleşen medyanın ticari girişimin kontrolüne girmesinin yaratacağı tehlikelerin önüne nasıl geçilebileceği sorusu, günümüz şartlarında henüz tatmin edici bir karşılık bulamamıştır. 18

16 Radyo Televizyon Yayıncılığında Küreselleşme... (11-20) SONSÖZ YERİNE Ortaya çıktığı ilk dönemlerde siyasal elitler için bir endişe kaynağı olan basın, radyo yayına başladığında rekabet korkusu yaşamıştı. Televizyon yayına başladığında radyo ve sinema sektörleri tarafından bir tehdit olarak algılanmıştı. Dijital teknik ve çoklu yayıncılık sistemleri geleneksel televizyonun ulusal egemenliğine henüz bir son vermiş olmasa bile, gücün dağılmasına yol açarak sistemin yeniden yapılandırılmasını zorlayan yeni bir dönem açmıştır. Kısacası her yenilik, statükoya uyumlanmış önceki yapılar için endişe kaynağı olmayı sürdürmektedir. Bu durum yeni yapılara uyum sağlanıncaya kadar geçmişe özlem gibi romantik tepkilerin gösterilmesine yol açmaktadır. Williams ın sermaye kültürü karşısında azınlık kültürünün yenilmeye mahkum bir mücadele verdiği saptaması uluslararası elektronik yayıncılık ve ulusal yayıncılık ilişkisine uyarlanacak olursa, küresel yayıncılık yanında giderek azınlık durumuna gerileyen ulusal yayıncılık da mücadeleyi kaybetmeye aday görünmektedir. Zira yine Williams ın ifadesiyle, önceki yapıların kazanmaya çalıştıkları geçmişten başka bir şey değildir (Williams 1989:130). Uluslararası iletişim etkinliklerinin yapısı ve işleyişiyle ilgili olarak bu çalışmada çizilmeye çalışılan çerçevenin, iletişim ortamının ticarileştirilmesinin ve uluslararası boyutun giderek genişlemesinin yanısıra -tekelleşme olarak da nitelenen- çeşitli yayın faaliyetlerinin belirli ellerde toplanmasının nedenlerini açıklamaya katkı sağlayabilmesi umulmaktadır. KAYNAKLAR Abercrombie N (1996) Television And Society, Polity Press, UK. Akdemir S (1998) Akademik Bir Çalışma Alanı Olarak Uluslararası İletişimi Tanımlamak, Kurgu Derg, 15. Bourdieu P (1997) Televizyon Üzerine, Turhan Ilgaz (çev), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul. Cavallin J (1998) European Policies And Regulations On Media Concentration, 98.html De Fleur M L ve Dennis E E (1985) Understanding Mass Communication, Houghton Mifflin Company, Boston. Ebert J (2004) 2004papers/208B/208B. html içinde www. waikato.ac.nz/film/2004papers/ 208B/ docs/ art. ent-quotes.ppt Giddens A (2000) Sosyoloji, Hüseyin Özel (çev), Ayraç Yayınevi, Ankara. Havens T (2002) It s Still a White World Out There: The Interplay Of Culture And EconomicsIn International Television Trade, Critical Studues in Media Communication, 19 (4). Jeanneney J N (1998) Medya Tarihi, Esra Atuk (çev), Yapı Kredi Yayınları, İstanbul. Kuttner R (2005) The End Of The Citizenship, The American Prospect, 11 (3), December 20, 1999,http://www.prospect.org/ print/v11/3/ kuttner -r. html MacBride S ve ark (1993) Bir Çok Ses Tek Bir Dünya, Ertuğrul Özkök (çev), Unesco Türkiye Milli Komisyonu Yayını, Ankara. McChesney R W (1997) The Global Media Giants, The Nine Firms That Dominate The World, 9711/gmg. Html, McChesney R W (2000) Rich Media Poor Democracy, Communication Politics In Dubious Times, The New Press, New York. McChesney R W (2001) Global Media, Neoliberalism And Imperialism, Monthly Review, March, 52 (10), review.org/301rwm.htm Mattelart A (1995) Beyin İğfal Şebekesi, Işın Gürbüz (çev), Ayrıntı Yayınları, İstanbul. Mattelart A (1997) Ezeli Bir Vaat: İletişim Cennetleri, Erdal Peker (çev), Defter, Edebiyat Tarih Politika Felsefe derg, 29, Metis Yayınları, Pekman C (1997) Televizyonda Özelleşme: Avrupa da Yayıncılığın Değişim Süreci, Beta Basım Yayım, İstanbul. Pool, I D S (1998) Direct-Broadcast Satellites and Cultural Integrity, Society, 35 (2). Postman, N (1994) Televizyon: Öldüren Eğlence, Osman Akınhay (çev), Ayrıntı Yayınları, İstanbul. 19

17 Selçuk İletişim, 4, 1, 2005 Ramonet I (2000) Medyanın Zorbalığı, Om Yayınları, İstanbul. Raugust K (1996) Merchandise Licencing in The Television Industry, Focal Press, Boston. Uluç G (2002) Medya Yapılarının Küreselleşmesi, Doğu Batı, Düşünce Derg, Yıl 5 (18). Uluç G (2003) Küreselleşen Medya: İktidar ve Mücadele Alanı, Anahtar Kitaplar, İstanbul. Topuz H (1984) Uluslararası İletişim, Anadolu Üniversitesi Yayınları, Eskişehir. Walker J ve Ferguson D (1998) The Broadcast Television Industry, Allyn & Bacon, Boston. Wasko J (1997) Hollywood Meets Madison Avenue: The Commercialization Of US. Films, Mohammadi, A S (ed), Media In Global Context, A Reader, Arnold, Bristol. Weisskopf W A (1996) Yabancılaşma ve İktisat, Çağatay Koç (çev), Anahtar Kitaplar, İstanbul. Williams R (1989) İki bine Doğru, Esen Tarım (çev), Ayrıntı Yayınları, İstanbul. 20

18 DEĞİŞEN KÜLTÜR POLİTİKALARI DEĞİŞEN FİLM DENETLEME SİSTEMLERİ Defne Özonur * ÖZET Küreselleşme ile ortaya çıkan ya da bu süreçten etkilenen bazı gelişmeler tüm dünyada uygulanan film denetleme sitemlerini de etkilemektedir. Bu gelişmeler arasında, neo-liberal politikaların yaygınlaşması, deregülasyon, yöndeşme, bölgesel kuruluşların kurulması ve bu kuruluşların üye ve aday ülkelerin ulusal hukuklarını değiştirmesi, insan hakları, çocuk hakları gibi konuların evrensel olarak düzenlenmesi vb. gelişmeler sayılabilir. Bütün bu gelişmelerin film denetleme sistemleri üzerindeki etkileri genel olarak, katı denetim sistemlerinin yumuşatılması ve farklı ülkeler arasında kullanılan sistemlerin (özellikle sınıflandırma sistemlerinin) uyumlaştırılması şeklinde olmaktadır. Türkiye de bu gelişmelerden etkilenmekte, AB uyum sürecinde oldukça katı denebilecek film denetleme sistemini yumuşatmaya ve özellikle de AB üye ülkeleriyle uyumlaştırmaya çalışmaktadır. Bu bağlamda, 2003 yılından itibaren çıkarılan çeşitli kanunlarla ve son olarak 2004 yılında çıkarılan Sinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sınıflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanun ile film denetleme kriterleri ve denetleme kurullarının yapısı yumuşatılmaya çalışılmakta ve AB üye ülkelerinde kullanılan sınıflandırma sistemine geçilmektedir. Sonuç olarak, son yıllarda Türkiye de uygulanan film denetleme sisteminde yaşanan değişmelerin arkasında her yönüyle küreselleşme olgusunun bulunduğu söylenebilir. Anahtar sözcükler: Devlet sansürü sistemi, kendi kendini denetleme sistemi, sınıflandırma sistemi, küreselleşme. CHANGING CULTURE POLICIES AND CHANGING FILM CENSORSHIP SYSTEMS ABSTRACT Some developments which emerged from globalization or influenced by this process also influences film controlling systems in the world. Among these developments are, spread of neoliberal policies, deregulation, convergence, establishment of regional organizations, changes in the national law of the member and candidate countries due to these organizations, regulations of human rights and children rights universally etc. The influence of these developments are especially on the film controlling systems, and harmonisation of the systems (particularly the classification system), applied by different countries. Turkey is influenced by these developments. In the European Union harmonization process, Turkey tries to soften its rigid film controlling system. In this context, by various acts that has been issued since 2003 and finally the Cinema Act issued in 2004; the film controlling criteria and the structure of controlling bodies are being tried to be soften and the classification system is tried to be converted to one practised in EU member countries. As a result, it can be said that, the globalization phenomenon lies behind the recent changes in the film controlling system of Turkey. Keywords: The state system of censorship, the auto-control system, classification system, globalization. GİRİŞ Bu makalenin amacı, küreselleşme sonucu değişen kültür politikalarının, genel olarak dünyada ve Türkiye de uygulanmakta olan film denetleme sistemlerini nasıl etkilediğini incelemektir. Bu değişimin Türkiye özelinde incelenmesi, aynı zamanda, Merkez (1) ülkelerin küreselleşme söylemiyle yarattıkları değişimin Çevre ülkeleri nasıl etkilediğini, kültür politikalarını nasıl değiştirdiğini göstermesi açısından önemlidir. FİLM DENETLEME SİSTEMLERİ İlk olarak, Fransa da 1895 yılında Lumière Kardeşler tarafından yapılan film gösterimleri, kısa bir süre içinde yaygınlaşmış ve geniş bir seyirci kitlesini etkisi altına almaya başlamıştır. * Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Radyo, Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı Doktora Öğrencisi

19 Selçuk İletişim, 4, 1, 2005 Sinemanın seyirci üzerinde bıraktığı bu güçlü etki, hükümetleri ve yerel yöneticileri harekete geçirmiştir. Böylece ilk film denetimleri sadece kamu düzenini korumak amacıyla ortaya çıkmıştır. Tüm dünyada, neredeyse filmlerin denetlenmeye başlanmasından bu yana, farklı denetim uygulamalarının belirlediği film denetleme sistemlerinin genel olarak iki başlık altında toplandığı görülmektedir. Yukarıda da kısaca bahsedildiği gibi, sinematografinin icat oluşundan sonra hızla yayılması ve geniş kitleleri etkilemeye başlaması üzerine, resmî otoriteler sinema filmlerini denetleme ihtiyacı duymuşlar ve sansür kanunları çıkarmaya başlamışlardır. Bu dönemde uygulanan katı devlet sansürü karşısında kendini korumak isteyen film endüstrisi ise, devletin bu alana müdahale etmemesini istemiş ve teminat olarak da endüstrinin kendisinin, toplum sağlığını ve genel ahlâkı gözeteceğini belirtmiştir. Böylece, ortaya çıkan ilk sistem olan Devlet Sansürü Sistemi yanında, Kendi Kendini Denetleme Sistemi ya da Kendi Kendini Sansür Sistemi diyebileceğimiz bir sistem ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla, film denetleme sistemlerini genel olarak bu iki başlık altında incelemek mümkündür (Daha geniş bilgi için bkz. Tikveş 1968: 114, İçel 2001: 375, Çiftçi 2001: 19). Film gösterimlerinin tüm dünyada yayılmaya ve hemen sonrasında denetlenmeye başlamasının ardından Birinci Dünya Savaşı başlamıştır. Birinci ve İkinci Dünya Savaşı ve Soğuk Savaş yıllarında, filmler devletler tarafından özellikle mevcut düzenin korunması için ve ideolojik propagandalara karşı çok sıkı bir şekilde denetlenmişlerdir. Çünkü bu yıllar ulus devletler için, toprak bütünlüklerinin ve güvenliklerinin ön plana çıktığı yıllar olmuş ve bütün uluslar bu bütünlüğe zarar getirebilecek etkilerden korunmak için, her alanda sıkı denetime başvurmuşlardır. Devlet sansürü sisteminde, devlete bağlı olarak kurulan Denetleme Kurulları, filmleri önceden denetleme yetkisine sahiptirler. Türkiye de de uygulanan bu sistemde Denetleme Kurulu, genellikle devlete bağlı olarak ve ağırlıklı olarak, yahut tamamen devlet memurları tarafından oluşturulur. Devlet tarafından oluşturulan bu Kurullar, denetlemelerinde devlet çıkarını ön planda tutar (İçel 2001: 375). Bu Kurullarda Türkiye de de olduğu gibi, ilgili meslek kuruluşlarından, sanatçılardan, çeşitli meslek gruplarından temsilciler de yer almaktaysa da, bu yapısıyla devlet sansürü sisteminin katı bir denetleme sistemi olduğu söylenebilir. Kendi kendini denetleme sisteminde ise filmler, sektör tarafından oluşturulan bir kuruma bağlı olarak, ağırlıklı olarak sektör temsilcileri tarafından oluşturulan kurullar aracılığı ile ve gönüllü bir katılımla denetlenirler. Bu denetimde esas alınan kriterlerin belirlenmesinde ise, genellikle çocuklar ve gençlerin sağlıklı gelişimleri göz önünde tutulmaktadır. Bu sistemde sinema filmleri, ağırlıklı olarak sektör temsilcileri tarafından denetlendiğinden ve yine ağırlıklı olarak da sınıflandırma sistemi ile filmlere çocuklar ve gençler için yaşlara göre bir sınırlandırma getirdiğinden, diğer sisteme göre görece özgür bir sistemdir. Tüm dünyada uygulanmakta olan bu iki sistemde, özellikle 1980 li yıllardan itibaren, küreselleşme sürecinde yaşanan çeşitli gelişmelerin de etkisiyle yumuşama ve uyumlaşma yönünde bazı değişikliklerin yaşandığı görülmektedir. KÜRESEL GELİŞMELERİN FİLM DENETLEME SİSTEMLERİNE ETKİSİ Küreselleşme, genel olarak Dünyanın bütünleşmiş tek pazar olma hâli (Şaylan 1997: 10) şeklinde tanımlanabilir. Bu tanımda öne çıkan tek pazar olma yönünde en önemli pay, kuşkusuz kapitalist sermayenin gittikçe artan yayılma eğilimine, yani sermaye birikimine düşmektedir. Bu yayılmada, teknoloji alanında yaşanan gelişmelerin de büyük etkisi bulunmaktadır. Özellikle, telekomünikasyon ve medya alanında yaşanan hızlı değişim bu yayılmayı kolaylaştırmaktadır. Burada medya aynı zamanda bu değişimin meşruiyetini tüm dünyaya yayma görevini de üstlenmektedir. Küreselleşme ile ilgili yapılan tanımlar, her ne kadar daha çok olgunun ekonomi-politik yönüne işaret etse de, küreselleşme aynı zamanda sosyo-kültürel boyutları da olan, bu alanı da etkileyen bir süreçtir. Çünkü ekonomik ilişkiler, sosyo-kültürel hayatı da belirlemekte ve değiştirmektedir. Yani küreselleşme sadece ekonomik ve siyasal alana sıkıştırılmamalıdır. Hatta ekonomik küreselleşmenin başarısı ide- 22

20 Değişen Kültür Politikaları Değişen Film Denetleme Sistemleri (21-30) olojik, düşünsel, bilişsel ve kültürel küreselleşmeye bağlıdır (Erdoğan 2000: 267). Küreselleşme ile ortaya çıkan ya da küreselleşmeden etkilenen bazı gelişmeler, tüm dünyada film denetleme sistemlerini de etkilemektedir. Bunlar arasında, neo-liberal politikaların yaygınlaşması, deregülasyon, yöndeşme, bölgesel kuruluşların kurulması (Avrupa Birliği gibi) ve bu kuruluşların üye ve aday ülkelerin ulusal hukuklarını değiştirmeleri, insan hakları ve çocuk hakları gibi konuların evrensel olarak düzenlenmesi, gibi gelişmeler sayılabilir. Birbirleriyle bağlantılı olan bu gelişmeler, tüm dünyada olduğu gibi, Türkiye de de katı film denetleme sistemlerinin yumuşaması ve uygulanmakta olan sistemlerin, ülkeler arasında uyumlaştırılması yönünde ulus-devlet üzerinde baskı unsuru olmaktadır. Serbestleştirme (deregülasyon) süreci, neoliberal politikalarla birlikte küreselleşme olgusunun vazgeçilmez bir parçasını oluşturmaktadır. Çünkü serbest ticaret, ticaretin serbestçe yapılabilmesi için, bu serbestiyi engelleyebilecek her türlü katı düzenlemenin yumuşatılmasını gerektirmektedir. Yani serbestleştirme, sermayenin yayılma eğilimi ile doğrudan bağlantılıdır. Devlet, sermayenin önünü kesecek her türlü uygulamadan vazgeçmelidir. Serbestleştirme kavramı, Avrupa ya 1980 lerin başında ABD den gelmiştir. ABD de deregülasyon, neo-liberal doktrinin yaşama geçirilmesi sürecinde ortaya çıkan önemli uygulamalardan biridir. Pazar ekonomisinin yeniden yapılandırılması ve devlet müdahalesinin en aza indirgenmesi doğrultusunda, yasal düzenlemelerin piyasanın serbestçe çalışmasına engel olduğu gerekçesiyle, ekonominin belirli sektörlerini çevreleyen mevzuatın azaltılması, serbestleştirilmesi anlamını taşır (Pekman 1997: 58). Yayıncılık alanında deregülasyon kavramı, Avrupa ve ABD de farklı anlamlar ifade etmektedir. Avrupa da yayıncılık açısından deregülasyon, yayıncılık üzerindeki devlet tekellerinin kaldırılması ve yayıncılığın yönetimini, finansmanını ve programcılığını düzenleyen mevzuatın esnekleştirilmesini, serbestleştirilmesini ifade etmektedir. ABD de ise yayıncılığın deregülasyonu, bu alanda faaliyet gösteren özel çıkar grupları arasındaki kuvvetler dengesinin değiştirilmesini hedeflemektedir. Ancak, her iki kıtada da yayıncılığın deregülasyonu sürecinde, sistemin organizasyonu içerisinde devlet rolünün azalması önemlidir (Pekman 1997: 58). Dolayısıyla, deregülasyon sürecinde, özellikle de Avrupa da, devletin denetim üzerindeki elini çekmesi ve bu alandaki mevzuatın serbestleştirilmesi beklenmektedir. ABD de devlet, uzun yıllardır sinema filmlerinin denetimine müdahale etmemekte bu işi sektöre bırakmaktadır. Avrupa da ise, devletlerin bu alandaki rolü daha baskın olduğundan, deregülasyon sürecinde devletler hem bu alandan kısmen elini çekmekte hem de bu alanın serbestleşmesi, katı mevzuatın yumuşatılması için öncülük yapmaya çalışmaktadırlar. Yasal-kurumsal serbestleştirme ile devletin sektörler üzerindeki hukuksal düzenleme ve kısıtlama yetkisi sınırlandırılmakta, devletin kontrol yetkisi kısıtlanmakta, bazı alanlarda ise tamamen ortadan kaldırılmaktadır (Yüksel 2001: 18). Dolayısıyla, serbestleştirme süreci özellikle ülkelerin ulusal hukuk düzenlemelerini ilgilendiren ve değişiklikler yaratan, bu bağlamda ulus-devlet üzerinde baskı yaratan bir süreçtir. Kültürel ürünlerin de emtialaşması sonucunda ulus-devletler, kültür politikalarını da değiştirmek, bu alanı da serbestleştirmek için yeni bazı hukuki düzenlemeler yapmak zorunda kalmaktadırlar (örneğin, katı film denetleme mevzuatlarını yumuşatmaları gibi). Teknolojik gelişmeler ve yöndeşme de film denetleme sistemlerini etkilemektedir. Teknolojik gelişmeler sayesinde (uydu yayıncılığı, internet vs.) her türlü içeriğe rahatça ulaşmak mümkün olduğundan, ulus-devletlerin getirdiği katı denetim sistemleri bir anlamda geçerliğini kaybetmektedir. Yöndeşme, bilgisayar, görselişitsel medya, telekomünikasyon gibi sektörlerin, teknolojik ve ekonomik olarak birleşmesi, yeni ürünler ve hizmetler yaratma anlamına gelmektedir. Bu süreç, 1970 lerde sayısallaşma ile başladıysa da, kablo televizyon ve internetteki son teknolojik gelişmelerin, özellikle 90 lardan sonra süreci hızlandırdığı söylenebilir (Bek 2003: 40). Teknolojik gelişmeler sayesinde, telefon ya da veri iletişimi için kullanılan telekomünikasyon 23

T.C. PLATO MESLEK YÜKSEKOKULU. MEDYA VE İLETİŞİM PROGRAMI YENİ MEDYA IV. HAFTA Öğr. Gör. TİMUR OSMAN GEZER timurosmangezer@plato.edu.

T.C. PLATO MESLEK YÜKSEKOKULU. MEDYA VE İLETİŞİM PROGRAMI YENİ MEDYA IV. HAFTA Öğr. Gör. TİMUR OSMAN GEZER timurosmangezer@plato.edu. T.C. PLATO MESLEK YÜKSEKOKULU MEDYA VE İLETİŞİM PROGRAMI YENİ MEDYA IV. HAFTA Öğr. Gör. TİMUR OSMAN GEZER timurosmangezer@plato.edu.tr İÇERİK Yeni Medyanın Özellikleri YENİ MEDYANIN ÖZELLİKLERİ Etkileşim

Detaylı

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK?

KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? KAPİTALİZMİN İPİNİ ÇOK ULUSLU ŞİRKETLER Mİ ÇEKECEK? Dünyada mal ve hizmet hareketlerinin uluslararası dolaşımına ve üretimin uluslararasılaşmasına imkan veren düzenlemeler (Dünya Ticaret Örgütü, Uluslararası

Detaylı

İnternet Nedir? 1. İnternet Teknolojileri. İçerik. İnternet Nedir? 2. Ders 1

İnternet Nedir? 1. İnternet Teknolojileri. İçerik. İnternet Nedir? 2. Ders 1 İnternet Nedir? 1 İnternet Teknolojileri Ders 1 Internet, teknik olarak, birçok bilgisayarın ve bilgisayar sistemlerinin birbirine bağlı olduğu, dünya çapında (170den fazla ülke arasında) yaygın olan ve

Detaylı

İnternet Teknolojileri. Ders 1

İnternet Teknolojileri. Ders 1 İnternet Teknolojileri Ders 1 İçerik İnternet nedir? İnternet in kısa tarihi Türkiye de internetin gelişimi World Wide Web İnternet Nedir? 1 Internet, teknik olarak, birçok bilgisayarın ve bilgisayar sistemlerinin

Detaylı

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni

Maliye Bakanı Sayın Mehmet Şimşek in Konuşma Metni GSO-TOBB-TEPAV Girişimcilik Merkezinin Açılışı Kredi Garanti Fonu Gaziantep Şubesi nin Açılışı Proje Değerlendirme ve Eğitim Merkezi nin Açılışı Dünya Bankası Gaziantep Bilgi Merkezi Açılışı 23 Temmuz

Detaylı

IFLA İnternet Bildirgesi

IFLA İnternet Bildirgesi IFLA İnternet Bildirgesi Bilgiye engelsiz erişim özgürlük, eşitlik, küresel anlayış ve barış için temeldir. Bu nedenle, Kütüphane Dernekleri Uluslararası Federasyonu (IFLA) belirtir ki: Düşünce özgürlüğü,

Detaylı

IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi

IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Bu bildiri UNESCO Genel Konferansı nın 35. oturumunda onaylanmıştır. IFLA/UNESCO Çok Kültürlü Kütüphane Bildirisi Çok Kültürlü Kütüphane Hizmetleri: Kültürler Arasında İletişime Açılan Kapı İçinde yaşadığımız

Detaylı

PAZARLAMA İLETİŞİMİ (PZL304U)

PAZARLAMA İLETİŞİMİ (PZL304U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. PAZARLAMA İLETİŞİMİ (PZL304U) 1 KISA

Detaylı

www.maviperde.com Elektronik ticaret e-ticaret

www.maviperde.com Elektronik ticaret e-ticaret www.maviperde.com 1995 li yıllardan sonra Dünyada ve Türkiye'de elektronik ticaretin ön plana çıkmasıyla ve gelecek yıllarda mekanik perde sistemi pazarının çoğunu elektronik ticaretle olacağı varsayımı

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER I-II

HALKLA İLİŞKİLER I-II Editörler Yrd.Doç.Dr. Gonca Yıldırım & Seçil Utma HALKLA İLİŞKİLER I-II Yazarlar Yrd.Doç.Dr.Gonca Yıldırım Yrd.Doç.Dr.İlker Özdemir Hasan Çiftçi Hatice Aydoğmuş Özcan Kahraman Koktürk Melis Yalçın Seçil

Detaylı

TUTUNDURMA PAZARLAMA İLETİŞİM MODELİ 09.05.2013

TUTUNDURMA PAZARLAMA İLETİŞİM MODELİ 09.05.2013 TUTUNDURMA PAZARLAMA İLETİŞİM MODELİ Tutundurma, mal ya da hizmetleri satışını arttırabilmek için, alıcıları satın almaya ikna edebilmeye yönelik satıcı tarafından başlatılan tüm çabaların koordinasyonu

Detaylı

Kurumsal İçerik ve Bilgi Yönetimi Kapsamında Web 2.0 Teknolojileri: Enterprise 2.0

Kurumsal İçerik ve Bilgi Yönetimi Kapsamında Web 2.0 Teknolojileri: Enterprise 2.0 Kurumsal İçerik ve Bilgi Yönetimi Kapsamında Web 2.0 Teknolojileri: Enterprise 2.0 Tolga ÇAKMAK Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü tcakmak@hacettepe.edu.tr On Dokuz Mayıs Üniversitesi Samsun, 2010 İçerik Kurumsal

Detaylı

TIP SÜRELİ YAYINCILIĞINDA BİR ELEKTRONİK DERGİ : KBB-Forum (www.kbb-forum.net)

TIP SÜRELİ YAYINCILIĞINDA BİR ELEKTRONİK DERGİ : KBB-Forum (www.kbb-forum.net) TIP SÜRELİ YAYINCILIĞINDA BİR ELEKTRONİK DERGİ : KBB-Forum (www.kbb-forum.net) Doç. Dr. İrfan YORULMAZ < yorulmaz@dialup.ankara.edu.tr > Doç. Dr. Orhan YILMAZ < orhan@kbb-bbc.org > KBB-Forum Editörleri

Detaylı

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER

ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası FĐNANSAL EĞĐTĐM VE FĐNANSAL FARKINDALIK: ZORLUKLAR, FIRSATLAR VE STRATEJĐLER Durmuş YILMAZ Başkan Mart 2011 Đstanbul Sayın Bakanım, Saygıdeğer Katılımcılar, Değerli Konuklar

Detaylı

Pazarlama Taktikleri Kut 470, 16 Mart 2005. Pazarlama Taktikleri. Umut Al H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü umutal@hacettepe.edu.

Pazarlama Taktikleri Kut 470, 16 Mart 2005. Pazarlama Taktikleri. Umut Al H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü umutal@hacettepe.edu. Pazarlama Taktikleri Umut Al H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü umutal@hacettepe.edu.tr Pazarlama Taktikleri Halkla ilişkiler Doğrudan posta Telepazarlama Reklam (Walters 1992) Internet Halkla İlişkiler

Detaylı

HANGİ MAKALE HANGİ DERGİYE?

HANGİ MAKALE HANGİ DERGİYE? KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ-SENATURK MAKALE HAZIRLAMA VE SUNUM KURSU 11 Ocak 2013 HANGİ MAKALE HANGİ DERGİYE? Bahadır M. GÜLLÜOĞLU Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Genel Cerrahi Anabilim Dalı ÇALIŞMA İÇİN DOĞRU

Detaylı

SPONSORLUK DOSYASI 14 Ocak 2015 / Sabancı Center

SPONSORLUK DOSYASI 14 Ocak 2015 / Sabancı Center SPONSORLUK DOSYASI 14 Ocak 2015 / Sabancı Center Kurumsal yönetime inancınızı paylaşmak, sürdürülebilir kalkınma hedefiyle ilerlemek için VIII. Uluslararası Kurumsal Yönetim Zirvesi nde yerinizi alın!

Detaylı

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I)

ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) ELEKTRONİK İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ (ELECTRONIC HUMAN RESOURCES MANAGEMENT) E- İKY / E- HRM (I) Günümüzde bilişim ve iletişim teknolojilerindeki hızına erişilemez gelişme ve ilerlemelerin sonucunda özellikle

Detaylı

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK

Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi. Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK Siirt Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yrd. Doç. Dr. H. Coşkun ÇELİK Arş. Gör. Barış MERCİMEK EYLÜL-2013 Bilgisayar, uzun ve çok karmaşık hesapları bile büyük bir hızla yapabilen, mantıksal (lojik) bağlantılara

Detaylı

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar

İŞLETMELERİN AMAÇLARI. İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge 24.03.2014. Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar İŞLETMELERİN AMAÇLARI Genel nitelikli kuruluş ve faaliyet amaçları Özel nitelikli amaçlar Yrd.Doç.Dr. Gaye Açıkdilli Yrd.Doç.Dr. Erdem Kırkbeşoğlu İşletmenin Genel Amaçları Arası Denge Kar ın İşlevleri

Detaylı

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası

SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası STRATEJİK VİZYON BELGESİ SAĞLIK DİPLOMASİSİ Sektörel Diplomasi İnşası Yakın geçmişte yaşanan küresel durgunluklar ve ekonomik krizlerden dünyanın birçok ülkesi ve bölgesi etkilenmiştir. Bu süreçlerde zarar

Detaylı

SPONSORLUK DOSYASI 14 Ocak 2016 / Sabancı Center

SPONSORLUK DOSYASI 14 Ocak 2016 / Sabancı Center SPONSORLUK DOSYASI 14 Ocak 2016 / Sabancı Center Kurumsal yönetime inancınızı paylaşmak, sürdürülebilir kalkınma hedefiyle ilerlemek için IX. Uluslararası Kurumsal Yönetim Zirvesi nde yerinizi alın! Uluslararası

Detaylı

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu?

Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Avrupa Birliği Lizbon Hedefleri ne UlaĢabiliyor mu? Yrd. Doç. Dr. Elif UÇKAN DAĞDEMĠR Anadolu Üniversitesi, İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, İktisat Bölümü Öğretim Üyesi 1. GĠRĠġ Avrupa Birliği (AB)

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL AÇIK ARŞİV YÖNERGESİ. derlenmesi ve Kurumsal Akademik Arşivlerde korunmasını sağlamak,

FIRAT ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL AÇIK ARŞİV YÖNERGESİ. derlenmesi ve Kurumsal Akademik Arşivlerde korunmasını sağlamak, FIRAT ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL AÇIK ARŞİV YÖNERGESİ Bu yönerge, Fırat Üniversitesi öğretim elemanları ve öğrencileri tarafından üretilen bilimsel çalışmaların kütüphane bünyesinde oluşturulan Kurumsal Arşive

Detaylı

Kütüphan-e Türkiye Projesi

Kütüphan-e Türkiye Projesi Kütüphan-e Türkiye Projesi Sunum Planı Haziran dan bu yana yapılan çalışmalar Tanıtım Çalışma Grubu Eğitim Çalışma Grubu BİT Çalışma Grubu Etki Değerlendirme Çalışma Grubu Aralık ayı bölge toplantıları

Detaylı

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI

T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI T.C. İSTANBUL KALKINMA AJANSI Bölgesel Yenilik Stratejisi Çalışmaları; Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi İstanbul Bölgesel Yenilik Stratejisi Kamu Kurumlarında Yenilik Anketi Önemli Not: Bu anketten elde

Detaylı

DOĞAN BURDA DERGİ YAYINCILIK VE PAZARLAMA A.Ş. KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI

DOĞAN BURDA DERGİ YAYINCILIK VE PAZARLAMA A.Ş. KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI DOĞAN BURDA DERGİ YAYINCILIK VE PAZARLAMA A.Ş. KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI 1. AMAÇ Doğan Burda Dergi Yayıncılık ve Pazarlama A.Ş. ( Şirket veya Doğan Burda ) Kurumsal Yönetim Komitesi

Detaylı

Güven KÖSE (Hacettepe Üniversitesi) Mehmet Emin KÜÇÜK (Aksaray Üniversitesi)

Güven KÖSE (Hacettepe Üniversitesi) Mehmet Emin KÜÇÜK (Aksaray Üniversitesi) Güven KÖSE (Hacettepe Üniversitesi) Mehmet Emin KÜÇÜK (Aksaray Üniversitesi) Bilimsel İletişim Bilimsel iletişim, bilimsel araştırmalar sonucu üretilen bilginin paketlenmesi, kalite açısından onaylanması,

Detaylı

ÇOMÜ Kütüphaneleri. Kütüphane ve Elektronik Yayınların Kullanımı

ÇOMÜ Kütüphaneleri. Kütüphane ve Elektronik Yayınların Kullanımı ÇOMÜ Kütüphaneleri Kütüphane ve Elektronik Yayınların Kullanımı Büşra BİLİR busrabircan@comu.edu.tr Zühal ÇİFTCİBAŞI zuhalkasap@comu.edu.tr ÇOMÜ Kütüphaneleri 7/24 hizmet Gece ücretsiz ulaşım imkanı Ana

Detaylı

Açık Erişim nedir? Açık Erişim Arşivi nedir? Açık Erişimin Ortaya Çıkış Nedenleri Açık Erişimin Tercih Edilme Nedenleri Açık Erişimin Yararları

Açık Erişim nedir? Açık Erişim Arşivi nedir? Açık Erişimin Ortaya Çıkış Nedenleri Açık Erişimin Tercih Edilme Nedenleri Açık Erişimin Yararları Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı 2015 Açık Erişim nedir? Açık Erişim Arşivi nedir? Açık Erişimin Ortaya Çıkış Nedenleri Açık Erişimin Tercih Edilme Nedenleri Açık Erişimin Yararları Bilimsel

Detaylı

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI KONULU

SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI KONULU SERMAYE PİYASASI KURULU İKİNCİ BAŞKANI SAYIN DOÇ. DR. TURAN EROL UN KAMU ALTYAPI YATIRIMLARININ SERMAYE PİYASALARI ARACILIĞIYLA FİNANSMANI KONULU SPK 7. ARAMA KONFERANSI NDA YAPTIĞI KONUŞMA METNİ 26 ARALIK

Detaylı

Eğitimde Yeni Teknolojiler

Eğitimde Yeni Teknolojiler Eğitimde Yeni Teknolojiler Yard. Doç. Dr. Yüksel GÖKTAŞ Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Bölümü Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi, Atatürk Üniversitesi ERZURUM www.yukselgoktas.com Fiziksel Arayüz

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ HAYAT BOYU ÖĞRENME İÇİN KİLİT YETKİNLİKLER

AVRUPA BİRLİĞİ HAYAT BOYU ÖĞRENME İÇİN KİLİT YETKİNLİKLER AVRUPA BİRLİĞİ HAYAT BOYU ÖĞRENME İÇİN KİLİT YETKİNLİKLER Özgül ÜNLÜ HBÖ- HAREKETE GEÇME ZAMANI BU KONU NİÇİN ÇOK ACİLDİR? Bilgi tabanlı toplumlar ve ekonomiler bireylerin hızla yeni beceriler edinmelerini

Detaylı

TURİZM PAZARLAMASI REKLAM

TURİZM PAZARLAMASI REKLAM TURİZM PAZARLAMASI Turizm Pazarlamasında Tutundurma REKLAM Reklâm; belirli bir ücret karşılığında ve ücretin kimin tarafından ödendiği bilinecek biçimde; bir turizm işletmesinin ve turizm bölgesinin ürünlerinin

Detaylı

İletişim: Bir düşüncenin, bilginin, haberin veya mesajın kişiler, gruplar ve örgütler arasında karşılıklı değiş tokuş sürecidir.

İletişim: Bir düşüncenin, bilginin, haberin veya mesajın kişiler, gruplar ve örgütler arasında karşılıklı değiş tokuş sürecidir. PAZARLAMA İLETİŞİMİ İLETİŞİM NEDİR? İletişim: Bir düşüncenin, bilginin, haberin veya mesajın kişiler, gruplar ve örgütler arasında karşılıklı değiş tokuş sürecidir. -SÖZLÜ -SÖZSÜZ *İletişimden Söz Edebilmek

Detaylı

E-LIS: E-prints in Library and Information Science. İlkay Holt E-LIS Türkiye Editörü

E-LIS: E-prints in Library and Information Science. İlkay Holt E-LIS Türkiye Editörü E-LIS: E-prints in Library and Information Science İlkay Holt E-LIS Türkiye Editörü Açık Erişim Süreci Açık erişim, dijital, çevrimiçi, ücretsiz, telif hakları ve lisans sınırlamalarının en az düzeyde

Detaylı

SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ VE STRATEJİK İLETİŞİM PLANLAMASI

SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ VE STRATEJİK İLETİŞİM PLANLAMASI SİVİL TOPLUM ÖRGÜTLERİ VE STRATEJİK İLETİŞİM PLANLAMASI Stratejik İletişim Planlaması -1 İletişim temelinde, plan ve strateji vardır. Strateji bilgi üretimine dayanır. Strateji, içinde bulunduğumuz noktadan

Detaylı

T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL AKADEMİK AÇIK ARŞİV SİSTEMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL AKADEMİK AÇIK ARŞİV SİSTEMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar T.C. İSTANBUL BİLİM ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL AKADEMİK AÇIK ARŞİV SİSTEMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu yönerge, İstanbul Bilim Üniversitesi bünyesinde ve Üniversitemiz

Detaylı

Farklı Kütüphane Türlerine Yönelik Pazarlama Stratejileri

Farklı Kütüphane Türlerine Yönelik Pazarlama Stratejileri Farklı Kütüphane Türlerine Yönelik Pazarlama Stratejileri Kütüphaneler kullanıcılarının gereksinimlerini anlamak ve bu gereksinimleri karşılamada etkin bir rol üstlenebilmek amacıyla pazarlama stratejilerinden

Detaylı

Üniversite Senatosu nun 07.01.2016 tarih ve 2016/26 sayılı toplantısında kabul edilmiştir.

Üniversite Senatosu nun 07.01.2016 tarih ve 2016/26 sayılı toplantısında kabul edilmiştir. T.C. MEF ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK/KURUMSAL ARŞİV SİSTEMİ YÖNERGESİ Üniversite Senatosu nun 07.01.2016 tarih ve 2016/26 sayılı toplantısında kabul edilmiştir. Gerekçe Açık erişim, kamu kaynaklarıyla desteklenen

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER: TEORİK ÇERÇEVE...

HALKLA İLİŞKİLER: TEORİK ÇERÇEVE... İÇİNDEKİLER 1. Bölüm: HALKLA İLİŞKİLER: TEORİK ÇERÇEVE... 1 1.1. HALKLA İLİŞKİLERİN TANIMI... 1 1.1.1. Halkla İlişkilerin Farklı Tanımları... 2 1.1.2. Farklı Tanımlarda Halkla İlişkilerin Ortak Özellikleri

Detaylı

HÜRRİYET GAZETECİLİK VE MATBAACILIK A.Ş. KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI

HÜRRİYET GAZETECİLİK VE MATBAACILIK A.Ş. KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI HÜRRİYET GAZETECİLİK VE MATBAACILIK A.Ş. KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV VE ÇALIŞMA ESASLARI 1. AMAÇ Hürriyet Gazetecilik ve Matbaacılık A.Ş. (Şirket) Kurumsal Yönetim Komitesi (Komite), Şirketin kurumsal

Detaylı

İnönü Üniversitesi Kütüphanesi Müzik Veritabanları

İnönü Üniversitesi Kütüphanesi Müzik Veritabanları İnönü Üniversitesi Kütüphanesi Müzik Veritabanları Prof. Server Acim (Besteci ve Devlet Konservatuvarı Müdürü) 18 Nisan 2013 - Perşembe - 12.15 İnönü Üniversitesi GSTF ve Devlet Konservatuvarı Konser Salonu

Detaylı

TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu

TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu TÜSİAD Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele Çalışma Grubu Sunumu Ekonomi Koordinasyon Kurulu Toplantısı, İstanbul 12 Eylül 2008 Çalışma Grubu Amacı Kayıtdışı Ekonomiyle Mücadele M Çalışma Grubu nun amacı; Türkiye

Detaylı

Adnan Menderes Üniversitesi

Adnan Menderes Üniversitesi Adnan Menderes Üniversitesi Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanl kanlığı Stratejik Plan 2007-2011 2011 Haziran 2006 05.04.2010 1 Sunu Planı Proje grubu Misyon Misyon analizi Vizyon Değerlerimiz Paydaşlarımız

Detaylı

idealonline Elektronik veri tabanı tanıtımı www.idealonline.com.tr

idealonline Elektronik veri tabanı tanıtımı www.idealonline.com.tr idealonline Elektronik veri tabanı tanıtımı www.idealonline.com.tr İdealonline Sosyal bilimler ve fen bilimleri alanlarında Türkçe dergilerden ve kitaplardan oluşan elektronik veritabanı platformu İdealonline

Detaylı

Bu bölümde A.B.D. nin tarihi ve A.B.D. hakkında sıkça sorulan konular hakkında genel bilgilere yer verilmektedir.

Bu bölümde A.B.D. nin tarihi ve A.B.D. hakkında sıkça sorulan konular hakkında genel bilgilere yer verilmektedir. - 1 - I. A.B.D. HAKKINDA GERÇEKLER Bu bölümde A.B.D. nin tarihi ve A.B.D. hakkında sıkça sorulan konular hakkında genel bilgilere yer verilmektedir. 1- Genel bakış A.B.D. nin değişen nüfus yapısı: http://usinfo.state.gov/journals/itsv/0699/ijse/ijse0699.htm

Detaylı

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.

GT Türkiye İşletme Risk Yönetimi Hizmetleri. Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk Yönetimi, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey. GT Türkiye İşletme Risk Hizmetleri Sezer Bozkuş Kahyaoğlu İşletme Risk, Ortak CIA, CFE, CFSA, CRMA, CPA sezer.bozkus@gtturkey.com İşletme Risk Hakkında Risk, iş yaşamının ayrılmaz bir parçasıdır ve kaçınılmazdır.

Detaylı

TÜRK TELEKOM GRUBU 2012 YILSONU FİNANSAL SONUÇLARINI AÇIKLADI

TÜRK TELEKOM GRUBU 2012 YILSONU FİNANSAL SONUÇLARINI AÇIKLADI TÜRK TELEKOM GRUBU 2012 YILSONU FİNANSAL SONUÇLARINI AÇIKLADI Basın Bülteni 6 Şubat 2013 Güçlü Büyüme ve Karlılık 2012 de Devam Etti Türkiye nin öncü iletişim ve yakınsama teknolojileri grubu Türk Telekom,

Detaylı

TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU ULUSAL AKADEMİK AĞ VE BİLGİ MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler

TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU ULUSAL AKADEMİK AĞ VE BİLGİ MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler TÜRKİYE BİLİMSEL VE TEKNOLOJİK ARAŞTIRMA KURUMU ULUSAL AKADEMİK AĞ VE BİLGİ MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Genel Hükümler Amaç ve kapsam Madde 1- (1) Bu Yönetmelik ile Türkiye Bilimsel ve Teknik Araştırma

Detaylı

Mobil cihazlar insanlar için hayatı kolaylaştırıp; evde, ofiste ya da günlük yaşamda ihtiyaç duyulan her türlü bilgi, içerik ve uygulamaya istenilen

Mobil cihazlar insanlar için hayatı kolaylaştırıp; evde, ofiste ya da günlük yaşamda ihtiyaç duyulan her türlü bilgi, içerik ve uygulamaya istenilen 1 2 Mobil cihazlar insanlar için hayatı kolaylaştırıp; evde, ofiste ya da günlük yaşamda ihtiyaç duyulan her türlü bilgi, içerik ve uygulamaya istenilen yerden, istenildiği anda ulaşabilmeyi sağlamaktadır.

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

Tıp ve Eczacılık Alanında Bilgi ve Belge Yöneticisi nin Temel Görevleri

Tıp ve Eczacılık Alanında Bilgi ve Belge Yöneticisi nin Temel Görevleri Tıp ve Eczacılık Alanında Bilgi ve Belge Yöneticisi nin Temel Görevleri Organizasyonun bilgi ihtiyacını analiz etmek ve bu ihtiyacı karşılamak için enformasyon planı geliştirmek, Bilgi ve Belge işlemlerini

Detaylı

DOĞAN ŞİRKETLER GRUBU HOLDİNG A.Ş. KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV ve ÇALIŞMA ESASLARI

DOĞAN ŞİRKETLER GRUBU HOLDİNG A.Ş. KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV ve ÇALIŞMA ESASLARI DOĞAN ŞİRKETLER GRUBU HOLDİNG A.Ş. KURUMSAL YÖNETİM KOMİTESİ GÖREV ve ÇALIŞMA ESASLARI 1. AMAÇ Doğan Şirketler Grubu Holding A.Ş. ( Şirket veya Doğan Holding ) (Komite), Şirketin kurumsal yönetim ilkelerine

Detaylı

İNTERNET KAFELERE GİDEN BİREYLERİN ÖĞRENİM DÜZEYLERİ İLE İNTERNETİ KULLANMA AMAÇLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ (Elazığ İli Örneği)

İNTERNET KAFELERE GİDEN BİREYLERİN ÖĞRENİM DÜZEYLERİ İLE İNTERNETİ KULLANMA AMAÇLARI ARASINDAKİ İLİŞKİ (Elazığ İli Örneği) Fırat Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi Fırat University Journal of Social Science Cilt: 13, Sayı: 2, Sayfa: 129-146, ELAZIĞ-2003 İNTERNET KAFELERE GİDEN BİREYLERİN ÖĞRENİM DÜZEYLERİ İLE İNTERNETİ KULLANMA

Detaylı

SANAL EĞİTİM BİLİMLERİ KÜTÜPHANESİ

SANAL EĞİTİM BİLİMLERİ KÜTÜPHANESİ IX.ULUSAL EĞİTİM BİLİMLERİ KONGRESİ Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi 27-30 Eylül 2000 ERZURUM SANAL EĞİTİM BİLİMLERİ KÜTÜPHANESİ Prof.Dr. Mustafa ERGÜN Konunun önemi Araştırmalarda

Detaylı

Sütlüce YERLEŞKESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ. Halkla İlİşkİler Bölümü Görsel İletİşİm Tasarımı Bölümü Medya ve İletİşİm Sİstemlerİ Bölümü Reklamcılık Bölümü

Sütlüce YERLEŞKESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ. Halkla İlİşkİler Bölümü Görsel İletİşİm Tasarımı Bölümü Medya ve İletİşİm Sİstemlerİ Bölümü Reklamcılık Bölümü Sütlüce YERLEŞKESİ İLETİŞİM FAKÜLTESİ Halkla İlİşkİler Bölümü Görsel İletİşİm Tasarımı Bölümü Medya ve İletİşİm Sİstemlerİ Bölümü Reklamcılık Bölümü Bilginin sürekli bir gelişme içinde bulunduğu ve bilgi

Detaylı

Marka ya üyelik farklılık yaratır

Marka ya üyelik farklılık yaratır Marka ya üyelik farklılık yaratır bestwestern.com Best Western, dünyanın en büyük otel zincirine katılmanın avantajları. Best Western bağımsız kişiler tarafindan sahip olunan ve yönetilen bir otelciler

Detaylı

KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ AÇIK ERİŞİM VE KURUMSAL AKADEMİK ARŞİV POLİTİKASI

KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ AÇIK ERİŞİM VE KURUMSAL AKADEMİK ARŞİV POLİTİKASI KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ AÇIK ERİŞİM VE KURUMSAL AKADEMİK ARŞİV POLİTİKASI Amaç Madde 1- (1) Bu politika, Kocaeli Üniversitesi adresli bilimsel çalışmaların, Kocaeli Üniversitesi Açık Erişim Sistemi nde arşivlenerek

Detaylı

T.C. MEVLANA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL AKADEMİK ARŞİV YÖNERGESİ

T.C. MEVLANA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL AKADEMİK ARŞİV YÖNERGESİ T.C. MEVLANA ÜNİVERSİTESİ KURUMSAL AKADEMİK ARŞİV YÖNERGESİ Amaç Madde 1- Bu yönerge, Mevlana Üniversitesi adresli bilimsel çalışmaların, Mevlana Üniversitesi Akademik Arşiv Sistemi nde arşivlenerek bilim

Detaylı

12. MĐSYON 13. VĐZYON

12. MĐSYON 13. VĐZYON 12. MĐSYON Namık Kemal Üniversitesi Tıp Fakültesi nin misyonu, evrensel ölçütleri kendisine temel alan, beraberinde ulusal değerlere sahip çıkan, çağdaş tıp bilgi birikimine sahip, koruyucu hekimlik ilkelerini

Detaylı

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ

ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ 209 ULUSAL VEYA ETNİK, DİNSEL VEYA DİLSEL AZINLIKLARA MENSUP OLAN KİŞİLERİN HAKLARINA DAİR BİLDİRİ Birleşmiş Milletler Genel Kurulu nun 20 Aralık 1993 tarihli ve 47/135 sayılı Kararıyla ilan edilmiştir.

Detaylı

Bilgi Çağında Kütüphane

Bilgi Çağında Kütüphane Bilgi Çağında Kütüphane Gürcan Banger 27 Mart 2006 Yunus Emre Kültür Merkezi Değişen Dünya 1950 li yıllara kadar üretim için sermaye, işgücü, enerji ve hammadde önemli girdiler olarak kabul ediliyordu.

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Gökçe BECİT İŞÇİTÜRK. Gökçe BECİT İŞÇİTÜRK 1

Yrd. Doç. Dr. Gökçe BECİT İŞÇİTÜRK. Gökçe BECİT İŞÇİTÜRK 1 Yrd. Doç. Dr. Gökçe BECİT İŞÇİTÜRK Gökçe BECİT İŞÇİTÜRK 1 Gökçe BECİT İŞÇİTÜRK 2 Kullanıcıların site içeriğini belirlemede rol oynadığı, Dinamik, Teknik bilgi gerektirmeyen, Çok yönlü etkileşim sağlayan,

Detaylı

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI. Sürdürülebilirlik vizyonumuz SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK POLİTİKASI Sürdürülebilirlik vizyonumuz 150 yıllık bir süreçte inşa ettiğimiz rakipsiz deneyim ve bilgi birikimimizi; ekonomiye, çevreye, topluma katkı sağlamak üzere kullanmak, paydaşlarımız

Detaylı

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS

DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS İŞLETME İ ANABİLİM DALI, BİLİM DALI DERS HAVUZU DERS KODU DERS ADI İÇERİK BİLİM DALI T+U+KR AKTS 345000000000506 Çokuluslu Şirket Stratejileri Dersin amacı, katılımcılarla çokuluslu şirketlerin küresel

Detaylı

4.Sınıf. Dersin amacı öğrencilerin Türkiye deki idari ve yasal düzenlemeler hakkında bilgi sahibi

4.Sınıf. Dersin amacı öğrencilerin Türkiye deki idari ve yasal düzenlemeler hakkında bilgi sahibi 4.Sınıf 7. Yarıyıl (Güz Dönemi) Yönetim ve Mevzuat (AKTS 4) 3 saat Dersin amacı öğrencilerin Türkiye deki idari ve yasal düzenlemeler hakkında bilgi sahibi olmasını sağlamaktır. Türkiye Cumhuriyeti nin

Detaylı

İçindekiler. Hakkımızda Misyon Vizyon TKYD Üyelik Ayrıcalıkları Faaliyetler

İçindekiler. Hakkımızda Misyon Vizyon TKYD Üyelik Ayrıcalıkları Faaliyetler w İçindekiler Hakkımızda Misyon Vizyon TKYD Üyelik Ayrıcalıkları Faaliyetler Çalışma Grupları Eğitim Programları İhtisas Programları Anadolu Seminerleri Kurumsal Yönetim Kütüphanesi Yayınlar Zirve ve Paneller

Detaylı

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011

ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 ÇALIŞMA RAPORU KONU: TURİZM YÖNETİMİ PROGRAM: TURİZM YÖNETİMİ VE PLANLAMA TÜRÜ/SÜRESİ: LİSANSÜSTÜ DİPLOMA, 04/10/2010 01/10/2011 HAZIRLAYAN: MURAT KOÇAK Müfettiş KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI Teftiş Kurulu

Detaylı

YÖK DOKÜMANTAYON MERKEZİ HİZMETLERİ

YÖK DOKÜMANTAYON MERKEZİ HİZMETLERİ TÜBİTAK-ULAKBİM CAHİT ARF BİLGİ MERKEZİ DANIŞMA HİZMETLERİ NDEKİ GELİŞMELER VE MAKALE FOTOKOPİ İSTEK SİSTEMİ Filiz YÜCEL Internet ve bilgi teknolojisindeki hızlı gelişmeler bilgi merkezlerinin verdiği

Detaylı

TURİZM PAZARLAMASI. Turizm Pazarlamasında Tutundurma SATIŞ TUTUNDURMA 17.11.2015. Şevki Ulama

TURİZM PAZARLAMASI. Turizm Pazarlamasında Tutundurma SATIŞ TUTUNDURMA 17.11.2015. Şevki Ulama TURİZM PAZARLAMASI Turizm Pazarlamasında Tutundurma SATIŞ TUTUNDURMA Satış tutundurma, diğer tutundurma etkinliklerini desteklemek üzere veya onların ikamesi olarak kullanılabilen, kısa süreli, hemen sonuç

Detaylı

ORDU ÜNİVERSİTESİ AÇIK ERİŞİM SİSTEMİ YÖNERGESİ

ORDU ÜNİVERSİTESİ AÇIK ERİŞİM SİSTEMİ YÖNERGESİ ORDU ÜNİVERSİTESİ AÇIK ERİŞİM SİSTEMİ YÖNERGESİ Amaç Madde 1 - (1) Bu yönerge, Ordu Üniversitesi adresli bilimsel ve entelektüel çalışmaların, Ordu Üniversitesi Açık Erişim Sistemi nde depolanarak bilim

Detaylı

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ AÇIK ERİŞİM VE KURUMSAL ARŞİV POLİTİKASI

GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ AÇIK ERİŞİM VE KURUMSAL ARŞİV POLİTİKASI GÜMÜŞHANE ÜNİVERSİTESİ AÇIK ERİŞİM VE KURUMSAL ARŞİV POLİTİKASI GEREKÇE Gümüşhane Üniversitesi nde basılı ve elektronik ortamda üretilmekte olan akademik çalışmaların, (makale, kitap/kitap bölümleri, tez,

Detaylı

2016 YILI MERKEZ KÜTÜPHANE AMAÇ VE HEDEFLERİMİZ

2016 YILI MERKEZ KÜTÜPHANE AMAÇ VE HEDEFLERİMİZ 2016 YILI MERKEZ KÜTÜPHANE AMAÇ VE HEDEFLERİMİZ AMAÇ 1- Ayrı bir merkez kütüphane binası yapılarak, kütüphane hizmetlerinin bu alandan yürütülmesini sağlamak. Hedef 1- Çağdaş bir kütüphane binasında bilgi/kültür

Detaylı

EGE ÜNİVERSİTESİ - EBİLTEM TEKNOLOJİ TRANSFER OFİSİ

EGE ÜNİVERSİTESİ - EBİLTEM TEKNOLOJİ TRANSFER OFİSİ EGE ÜNİVERSİTESİ - EBİLTEM TEKNOLOJİ TRANSFER OFİSİ... Semih ERDEN EGE MODELİ 1994 den bu yana faaliyetini sürdürmektedir. Üniversitemiz: Ar-Ge ve Sanayi ilişkilerini Türkiye için tamamen özgün bir yapısı

Detaylı

FEF LİSANS PROGRAMLARI DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ

FEF LİSANS PROGRAMLARI DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ FEN, EDEBİYAT, FEN - EDEBİYAT, DİL VE TARİH - COĞRAFYA FAKÜLTELERİ ÖĞRETİM PROGRAMLARI DEĞERLENDİRME VE AKREDİTASYON DERNEĞİ FEF LİSANS PROGRAMLARI DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ FEDEK FEN, EDEBİYAT, FEN-EDEBİYAT,

Detaylı

Bilgi Profesyonellerinin Açık Erişim Yaklaşımları

Bilgi Profesyonellerinin Açık Erişim Yaklaşımları Bilgi Profesyonellerinin Açık Erişim Yaklaşımları Ömer Dalkıran H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü omerdalkiran@hacettepe.edu.tr Terminoloji Açık Erişim; 2001 yılında yayımlanan Budapeşte Açık Erişim

Detaylı

Türkiye E-Ticaret Sistemleri

Türkiye E-Ticaret Sistemleri Türkiye E-Ticaret Sistemleri Türkiye E-Ticaret Sistemleri E-Ticaret Sorunları E-Ticaret Sorunları Dağıtılan bilgi üzerindeki denetim eksikliği Bilginin çalınması ve yayılması üzerindeki denetim eksikliği

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ

HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ HALKLA İLİŞKİLER VE ORGANİZASYON HİZMETLERİ A. ALANIN MEVCUT DURUMU VE GELECEĞİ Halkla İlişkiler ve Organizasyon Hizmetleri alanı, küreselleşen dünya içinde kurum ve kuruluşlar için bir ihtiyaç olarak

Detaylı

11- ÇALIŞMA DÖNEMİNDE YAYIN POLİTİKASI VE ODA YAYINLARI

11- ÇALIŞMA DÖNEMİNDE YAYIN POLİTİKASI VE ODA YAYINLARI 11- ÇALIŞMA DÖNEMİNDE YAYIN POLİTİKASI VE ODA YAYINLARI Yayınlar, bir örgütlenmenin topluma ulaşmasının en önemli araçlarıdır. Odamız, mesleğin tanıtımı, örgütlülüğün pekiştirilmesi, mesleki haklar ve

Detaylı

Öğrenme Örnekleri Hazırlama

Öğrenme Örnekleri Hazırlama Modül 4 Öğrenme Örnekleri Hazırlama Bu Defter Intel Öğretmen Programı Çevrimiçi kapsamında kullanılacaktır. Tüm kurs boyunca, düşüncelerinizi çevrimiçi araçlara veya bu deftere kayıt edebilirsiniz. Bu

Detaylı

İnteraktif Pazarlama Stratejimiz. www.grafiketinteractive.com

İnteraktif Pazarlama Stratejimiz. www.grafiketinteractive.com İnteraktif Pazarlama Stratejimiz amaç Neden İnteraktif Pazarlama? Günümüz Dünyasında internet, hızlı bilgi paylaşımı ve iletişimin yanısıra, pazarlama ve satış alanında çok ciddi avantajlar geliştirmiştir.

Detaylı

Doğruların buluştuğu adres...

Doğruların buluştuğu adres... M E D I A Doğruların buluştuğu adres... İletişim Sanattır Firmaların kıyasıya rekabet ettikleri Etnik Pazar sürekli yeniliklere açıktır. Reklam stratejileri yapılırken hedef kitlenin doğru bir şekilde

Detaylı

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları

Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları Bilgi Teknolojisinin Temel Kavramları 1. Günlük yaşantıda bilgisayar hangi alanlarda kullanılmaktadır? 2. Bilgisayarın farklı tip ve özellikte olmasının sebepleri neler olabilir? Donanım Yazılım Bilişim

Detaylı

Yaşam Boyu Finansal Okur-Yazarlık

Yaşam Boyu Finansal Okur-Yazarlık Yaşam Boyu Finansal Okur-Yazarlık HAKKIMIZDA İFE İstanbul Finans Enstitüsü Kasım 2010 yılında tescil edilerek İFE İstanbul Finans Enstitüsü Eğitim ve Danışmanlık Hizmetleri Limited Şirketi ünvanı ile kurulmuştur.

Detaylı

Ebrary Araştırmalarınızı Kolaylaştırır

Ebrary Araştırmalarınızı Kolaylaştırır Ebrary Araştırmalarınızı Kolaylaştırır Kullanıcılar nasıl daha üretici ve bilgili olabilirler? Onlara daha hızlı, kolay ve etkin araştırma yapabilmeleri için ebrary elektronik kitaplarını önerin. Ebrary,

Detaylı

MTMD STRATEJİK HEDEFLER VE EYLEMLER 2014 MAYIS.2014 İZMİR

MTMD STRATEJİK HEDEFLER VE EYLEMLER 2014 MAYIS.2014 İZMİR MTMD STRATEJİK HEDEFLER VE EYLEMLER MAYIS. STRATEJİK HEDEFLER ÇALIŞTAYI NEDEN BURDAYIZ? AMACIMIZ, DERNEĞİN AMAÇLARINA ULAŞMASI İÇİN UZUN VADELİ, ORGANİZE, PLANLI VE ORTAK DAVRANIŞLARLA SİSTEMATİK BİR GÜÇ

Detaylı

HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U)

HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) DİKKATİNİZE: BURADA SADECE ÖZETİN İLK ÜNİTESİ SİZE ÖRNEK OLARAK GÖSTERİLMİŞTİR. ÖZETİN TAMAMININ KAÇ SAYFA OLDUĞUNU ÜNİTELERİ İÇİNDEKİLER BÖLÜMÜNDEN GÖREBİLİRSİNİZ. HALKLA İLİŞKİLER (HİT102U) KISA ÖZET

Detaylı

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış

Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Rekabet Avantajının Kaynağı: Satış Satıcılar Hizmetlerini Nasıl Farklılaştırırlar? Wilson Learning in beş farklı kuruluşla yaptığı araştırmanın amacı, satıcıların farklılık ve rekabet avantajı yaratmadaki

Detaylı

Kütüphane Web Sitesi Nedir? Bina x Web sitesi

Kütüphane Web Sitesi Nedir? Bina x Web sitesi Kütüphane Web Sitelerinde İçerik Zenginleştirme Adnan Menderes Üniversitesi Aydın 26 Ekim 2001 Dr. Hatice Kübra Bahşişoğlu kubra@hacettepe.edu.tr 04.06.2008 ÜNAK 1 Kütüphane Web Sitesi Nedir? Bina x Web

Detaylı

Uluslararası Yükseköğretim Hareketliliği ve Türkiye nin Konumu temalı Toplantı İstanbul TOBB Plaza da Gerçekleşti

Uluslararası Yükseköğretim Hareketliliği ve Türkiye nin Konumu temalı Toplantı İstanbul TOBB Plaza da Gerçekleşti Uluslararası Yükseköğretim Hareketliliği ve Türkiye nin Konumu temalı Toplantı İstanbul TOBB Plaza da Gerçekleşti Uluslararası Yükseköğretim Hareketliliği ve Türkiye nin Konumu Toplantısı TOBB Plaza da

Detaylı

Standart Eurobarometer 76. AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU Sonbahar 2011 ULUSAL RAPOR TÜRKİYE

Standart Eurobarometer 76. AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU Sonbahar 2011 ULUSAL RAPOR TÜRKİYE Standart Eurobarometer 76 AVRUPA BİRLİĞİ NDE KAMUOYU Sonbahar 2011 ULUSAL RAPOR TÜRKİYE Bu araştırma Avrupa Komisyonu Basın ve İletişim Genel Müdürlüğü tarafından talep ve koordine edilmiştir. Bu rapor

Detaylı

TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI HALUK DİNÇER İN KADIN-ERKEK EŞİTLİĞİ HAKKINDA HER ŞEY KISA FİLM YARIŞMASI ÖDÜL TÖRENİ KONUŞMASI

TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI HALUK DİNÇER İN KADIN-ERKEK EŞİTLİĞİ HAKKINDA HER ŞEY KISA FİLM YARIŞMASI ÖDÜL TÖRENİ KONUŞMASI TÜSİAD YÖNETİM KURULU BAŞKANI HALUK DİNÇER İN KADIN-ERKEK EŞİTLİĞİ HAKKINDA HER ŞEY KISA FİLM YARIŞMASI ÖDÜL TÖRENİ KONUŞMASI 7 Ocak 2015 İstanbul, Sabancı Center Sayın Konuklar, Değerli Basın Mensupları,

Detaylı

BİLGİYE ERİŞİM MERKEZİ

BİLGİYE ERİŞİM MERKEZİ 06 BİLGİYE ERİŞİM MERKEZİ 11111 110 BİLGİYE ERİŞİM MERKEZİ 06 BİLGİYE ERİŞİM MERKEZİ Özel araştırma kütüphanesi ya da bilgi merkezi, uluslararası kaynaklarda, dar bir konu alanında belirli bir kesimin

Detaylı

Elektronik Yayıncılık

Elektronik Yayıncılık Elektronik Yayıncılık Umut Al umutal@hacettepe.edu.tr - 1 Plan Elektronik yayıncılık nedir? Tarihsel gelişim Elektronik yayıncılığın avantajları ve dezavantajları Elektronik yayın türleri Elektronik yayıncılığın

Detaylı

DERS PROFİLİ. Makroekonomi ECO202 Bahar 4 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Özlem İnanç

DERS PROFİLİ. Makroekonomi ECO202 Bahar 4 3+0+0 3 6. Yrd. Doç. Dr. Özlem İnanç DERS PROFİLİ Dersin Adı Kodu Yarıyıl Dönem Kuram+PÇ+Lab (saat/hafta) Kredi AKTS Makroekonomi ECO202 Bahar 4 3+0+0 3 6 Ön Koşul Dersin Dili Ders Tipi Dersin Okutmanı Dersin Asistanı Dersin Amaçları Dersin

Detaylı

OverDrive Formatları. İçerik Genç erişkin ve çocuklar için heyecan verici yeni içerik

OverDrive Formatları. İçerik Genç erişkin ve çocuklar için heyecan verici yeni içerik OverDrive Nedir? OverDrive, 1.000.000 + fazla E-kitap,sesli kitap ve videoları sağlayan, milyonlarca son kullanıcıya hizmet eden 2.000+ fazla yayınevi (Penguen, Blackstone, Wiley,Taylor&Francis vb. önemli

Detaylı

Bir Eğitim Aracı Olarak Internet ve Internet te Bilgiye Erişim

Bir Eğitim Aracı Olarak Internet ve Internet te Bilgiye Erişim Bir Eğitim Aracı Olarak Internet ve Internet te Bilgiye Erişim Umut Al H.Ü. Bilgi ve Belge Yönetimi Bölümü umutal@hacettepe.edu.tr Internet Birçok bilgisayarın birbirine bağlı olduğu bir iletişim ağı Temel

Detaylı

RICHES Yenilenme ve Değişim: Miras ve Avrupa Topluluğu

RICHES Yenilenme ve Değişim: Miras ve Avrupa Topluluğu This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Yenilenme ve Değişim:

Detaylı