Organ Bağışı ve Transplantasyon Tıbbı: Etik Çerçeve ve Çözüm Tartışmaları *

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Organ Bağışı ve Transplantasyon Tıbbı: Etik Çerçeve ve Çözüm Tartışmaları *"

Transkript

1 ISSN DOI /tjbe Copyright 2014 Türkiye İktisadi Girişim ve İş Ahlâkı Derneği İş Ahlakı Dergisi Güz (2) Başvuru 11 Ağustos 2014 Kabul 26 Kasım 2014 OnlineFirst 20 Şubat 2015 Organ Bağışı ve Transplantasyon Tıbbı: Etik Çerçeve ve Çözüm Tartışmaları * Hakan Ertin a İstanbul Üniversitesi Özet Cerrahideki gelişmeler ve bağışıklık sistemini baskılayan ilaçların kullanıma girmesi, transplantasyon tıbbının önünü açmıştır. Günümüzde kalp, böbrek, karaciğer, akciğer, pankreas, kornea, kemik iliği ve yüz gibi doku ve organların bağışı ve nakli mümkün hale gelmiştir. Transplantasyon tıbbı, yeni etik ve hukuki tartışma alanları yaratmıştır. Bu tartışmalarda tıp etiğinde genel kabul gören dört etik ilke, yararlılık, zarar vermeme, özerklik ve adalet, farklı boyutlarda yer almakta, zarar vermeme ve özerklik ilkeleri karşı karşıya gelmektedir. Organ bekleyenlerin sayısındaki dramatik artış, konu ile ilgili çözümsüzlüğün birçok kişinin ölümü anlamına geldiğini, toplumun değer yargılarına uygun çözüm bulunmasının önemli olduğunu göstermektedir. Çalışmada, dünyada var olan yöntemler tartışılmakta, temel etik ikilemler ele alınmakta ve etik perspektife uygun etkili bir çözüm yöntemi aranmaktadır. Anahtar Kelimeler Transplantasyon, Etik, Yararlılık, Zarar Vermeme, Özerklik, Adalet * 9 Mayıs 2014 tarihinde Malatya da Tıp, Etik, Din, Sosyoloji ve Hukuk Bağlamında Organ Nakli, Sorunlar ve Çözüm Önerileri sempozyumunda sunulan bildirinin yeniden düzenlenmiş metnidir. a Doç. Dr. Hakan Ertin, İstanbul Üniversitesi, İstanbul Tıp Fakültesi, Tıp Tarihi ve Etik Anabilim Dalı, Çapa, Fatih, İstanbul Çalışma alanları: Psikiyatri etiği, transplantasyon etiği, tıbbi patentler ve etik, tıbbi sahtekarlık Elektronik posta:

2 İş Ahlakı Dergisi Transplantasyon Tarihçesi Dünyada Transplantasyon On dokuzuncu yüzyıla kadar insan bedeni işlevsel bir bütün olarak ele alınmış, hastalıkların beden sıvılarındaki denge halinin bozuluşu sonucu ortaya çıktığı düşünülmüş, sıvıları yeniden dengelemek amacıyla ilaçlara ve kusturma, kan alma, bağırsak temizleme gibi yöntemlere başvurulmuştur lerden itibaren ise hekimler bedeni belli işlevlerden sorumlu doku ve organların bir bileşimi olarak görmeye başlamış, bu bileşenlerden hastalıklı olanları bedenden uzaklaştırmak üzere cerrahiye yönelmişlerdir. Cerrahi tekniklerin gelişimiyle birlikte, hastanın sağ çıkabildiği başarılı ameliyatlar artmıştır (Schlich, 2011). Cerrah Emil Theodor Kocher, guatrın nüksünü önlemek için tiroid bezlerini çıkardığı hastalarda gelişen kilo alımı, saç kaybı, idrak ve konuşmada tutukluk, kansızlık gibi belirti ve bulguların tiroid hormonlarının eksikliğinden kaynaklandığını anlamış (Parangi ve Phitayakorn, 2011; Schlich, 2011; Ziegler, 2001), ve 1883 te işlemi bu kez tersine çevirerek, önceden tiroid bezini çıkardığı bir hastaya tiroid dokusu nakletmiştir. İlk organ nakli sayılabilecek bu uygulama, cerrahların, bedendeki işlevlerini anlamak üzere organları çıkarıp yeniden naklettiği birçok hayvan deneyini başlatmıştır. Kocher, tiroid bezinin işlevini keşfinden ötürü 1909 da Nobel Fizyoloji / Tıp Ödülü nü kazanmıştır (Schlich, 2011; Testi, 1991). Yirminci yüzyılın ilk yıllarında cerrah Emerich Ullmann bir köpekten diğerine böbrek nakletmiş, verici canlı ve alıcı canlının genetik yakınlığı arttıkça nakledilen organın işlevselliğini daha uzun süre koruduğunu ileri sürmüştür lerin sonlarında insanda deri nakline girişilmiş ve tek yumurta ikizlerinde doku reddi yaşanmadığı görülmüştür (Flaman, 1994) larda tavşanlar üzerinde deneyler yürüten biyolog Peter Medawar, nakil denemelerini başarısız kılan doku reddinin bir bağışıklık tepkisi olduğunu, ancak nakledilen dokuya karşı tolerans sağlanabileceğini göstermiştir. Bu bulgu üzerine alıcının bağışıklık sistemini baskılayarak doku reddini önleyen ilaçlar kullanıma girmiş (Starzl, 1995), 1954 te tek, 1959 da çift yumurta ikizleri arasında ilk başarılı böbrek nakli, 1966 da ilk başarılı pankreas nakli, 1967 de ilk başarılı karaciğer ve 92

3 Ertin / Organ Bağışı ve Transplantasyon Tıbbı: Etik Çerçeve ve Çözüm Tartışmaları kalp nakilleri, 1968 de ilk başarılı kemik iliği nakli gerçekleştirilmiştir de Harvard Tıp Okulu tarafından ilk kez nörolojik kriterlere göre beyin ölümü tanımlanmıştır te ilk başarılı akciğer nakli, 1989 da ilk başarılı ince bağırsak nakli, 1998 de ilk başarılı el nakli, 2005 te ilk başarılı yüz nakli uygulanmıştır (U.S. Department of Health & Human Services, t.y.). Yaklaşık yüz yıldır aralıklarla denenmekte olan hayvandan insana doku organ nakli (ksenotransplantasyon) ise 1990 larda, bu kez genetik mühendisliğinden yararlanma fikriyle yeniden ilgi görmüştür. Ancak, domuzdan kalp kapakçığı sağlamak gibi doku düzeyinde uygulamalar mevcutsa da, bugüne dek hayvandan insana tam organ nakli başarılamamıştır (Ekser ve ark., 2012). Son yıllarda ksenotransplantasyon yerine kök hücre teknolojisi, nakledilebilir organ sayısını arttırmak üzere bir diğer cazip seçenek olarak öne çıkmaktadır. Türkiye de Transplantasyon Türkiye de organ transplantasyonu ilk kez 1968 de Ankara Yüksek İhtisas Hastanesinde gerçekleştirilmiş, ancak bu kalp nakli başarısızlıkla sonuçlanmıştır. Bunu 1975 te Hacettepe Üniversitesi Hastanesinde canlı vericiden, 1978 de ise kadavradan hastaya ilk başarılı böbrek nakilleri izlemiştir (Bayezid, Balkanay, Öztek ve ark., 1990; Erek, Süleymanlar ve Serdengeçti, 2002) da organ nakli işlemlerine yönelik ilk yasal düzenleme olan Organ ve Doku Alınması, Saklanması ve Nakli Hakkında Kanun yürürlüğe girmiştir. Kadavradan ilk karaciğer nakli 1988 de, ilk başarılı kalp nakli ise 1989 da gerçekleştirilmiştir (Ateş, Çanakçı, Alkış ve Saygın, 1994; Bayezid, Balkanay, Carin ve ark., 1990). Organ Bağışının Etik Analizi Canlıdan Organ Bağışı Bugün ülkemizde, kalp, böbrek, karaciğer, akciğer, pankreas, kornea, kemik iliği gibi doku ve organların bağışı ve nakli mümkündür. Son yılların başarısı ise 2012 de yapılmaya başlanan yüz nakilleridir. Türkiye de canlıdan organ bağışı genellikle derece akrabalar arasında gerçekleştirilmektedir. Verici ile alı- 93

4 İş Ahlakı Dergisi cının akraba olmadığı nakiller, bir etik komisyon tarafından mevzuata ve etiğe uygunlukları onaylandıktan sonra yapılmaktadır (T.C. Sağlık Bakanlığı, 2012). Tıpta çoğu tedavi yalnızca hastayı kapsar; canlıdan organ transplantasyonunda ise bir hasta alıcı ve bir sağlıklı verici söz konusudur. Transplantasyon, tamamen hasta alıcının çıkarına yönelik bir işlemdir. Sağlıklı vericiyi bu tıbbi müdahaleye maruz bırakan -idealde- gönüllülüğüdür. Hekim, verici ve alıcının birbirlerini önceden tanıdığı akraba arası organ bağışlarında, vericinin bağışı baskı altında veya maddi manevi bir beklenti ile yapmadığından emin olmalıdır (Sorun 1). Transplantasyon alıcı için başarısızlıkla sonuçlanabilir. Vericide ağır bir fiziksel komplikasyon gelişebilir veya minnet görememekten, vaat edilen karşılığı alamamaktan kaynaklanan öfke ve boşunalık hissi gibi depresif duygular ortaya çıkabilir. Organ transplantasyonu, tıp etiğinin zarar vermeme ve özerklik ilkelerinin karşı karşıya geldiği bir süreçtir (Sorun 2). Hekim, verici karşısında bir ikilemdedir: Her cerrahi müdahale yüksek veya düşük bir risk içerir ve bu durum, zarar vermemeye ant içmiş hekimin sağlıklı vericiye neşter vurmamasını gerektirir. Ancak verici özerktir, çıkarlarıyla çelişse de bedeninden doku veya organı bağışlama hakkına sahiptir ve hekim de vericinin kendi bedeni üzerindeki tasarruf yetkisine saygı duymakla yükümlüdür. Sorun 1 ve 2 ancak sağlıklı bir rıza (aydınlatılmış onam) süreci ile çözüme kavuşabilir. Organ bağışı, verici için büyük bir özveri örneği ve hasta alıcı için eşsiz bir şifa şansıdır. Ancak hekim, gereğince zaman ayırarak ve tıbbi terimlerden arındırılmış açık bir dil kullanarak verici ve alıcıya ameliyatın riskleri, komplikasyonları, başarısızlık ihtimali, ameliyat sonrası fiziksel sıkıntılar ve performans düşüklüğü gibi konularda ayrıntılı bilgi vermekle yükümlüdür ve iki tarafın da aydınlandığından emin olmalıdır. Böylece bağışın yeterli bilgiyle, bir baskı beklenti olmaksızın, salt bir gönüllülükle yapılması temin edilir. Bu sağlandıktan sonra hekime, vericinin kendi bedeni üzerindeki tasarruf yetkisine dayanarak ve bir hasta alıcının tedavisi adına, işlemi gerçekleştirmek kalmaktadır. Artık eylemin referansı hastanın rızasıdır. Hekimin insani ve mesleki yükümlülüklerini yerine getirmiş sayılabilmesi, taraflardan titizlikle alınacak aydınlatılmış onama bağlıdır. 94

5 Ertin / Organ Bağışı ve Transplantasyon Tıbbı: Etik Çerçeve ve Çözüm Tartışmaları Çocuklardan organ alınması da etik yönüyle tartışılan önemli bir konudur. 3 Haziran 1979 tarihli Resmi Gazete de yayınlanan 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanunun 5. maddesinde On sekiz yaşını doldurmamış ve mümeyyiz olmayan kişilerden organ ve doku alınması yasaktır. ifadesi yer alır. Türkiye nin imzaladığı Avrupa İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesinin (Oviedo, 4 Nisan 1997) 20. maddesi ise şöyledir: Muvafakatini açıklama yeteneg i bulunmayan bir kimseden organ veya doku alınamaz. İstisnai olarak ve kanun tarafından öngörülmüş koruyucu şartlar altında, muvafakat verme yeteneg i olmayan bir kimseden kendisini yenileyen dokuların alınmasına aşag ıdaki şartların gerçekleşmesi halinde izin verilebilir: i) muvafakat verme yeteneg i bulunan uygun bir vericinin bulunmaması; ii) alıcı şahsın, vericinin erkek veya kız kardeşi olması. Görüldüğü üzere Oviedo Sözleşmesi bazı hallerde erişkin olmayanlardan da organ ve doku alınmasına cevaz vermektedir. Türkiye 9 Aralık 2003 tarihli Resmi Gazete de yayınlanan 5013 sayılı kanunla Oviedo Sözleşmesini mevzuata kazandırırken şu çekinceyi koymuştur (Mumcu ve Küzeci, 2005): Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti, Biyoloji ve Tıbbın Uygulanması Bakımından İnsan Hakları ve İnsan Haysiyetinin Korunması Sözleşmesi: İnsan Hakları ve Biyotıp Sözleşmesi nin 36ncı maddesi uyarınca, Sözleşmenin 20nci maddesinin, muvafakat verme yeteneg i olmayan kimselerden kendisini yenileyen dokuların alınmasını mümkün kılan 2 numaralı bendinin, 2238 sayılı Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanunun 5 inci maddesiyle uyum halinde olmaması nedeniyle, işbu madde fıkrasını uygulamamak hakkını saklı tutar. ( Biyoloji ve Tıbbın Uygulanması Bakımından, 2003). Ülkemizde yasak olmakla birlikte, çocuklarda organ alımı ve nakli konusunu etik yönüyle tartışabiliriz. Bir verici (genellikle doku donörü) olarak sağ çocuk ve adölesanlara, çoğunlukla kardeşinin hayatı sağlığı söz konusu olduğunda başvurulmaktadır. 18 yaş altı vericilere, erişkin vericilerden ve kadavradan doku organ sağlanamadığında ve başka bir tedavi seçeneği kalmadığında etik ikilemler en aza indirilerek başvurulması makul bulunabilir. Çocuklar herhangi bir tıbbi müdahale için karar ve onam veremez. Hekim, ebeveynin mu- 95

6 İş Ahlakı Dergisi hakemesine ve kendileri için biricik ve vazgeçilemez olan iki çocukları adına alacakları karara güvenir. Bununla birlikte küçük verici, hekim ve aile tarafından muhatap alınmalı ve tıpkı reşit vakalardaki gibi, yaşayacağı deneyime dair bilgilendirilmelidir. 7 ve 17 yaşındaki iki vericinin, organ bağışını, riskini ve alıcı için değerini anlamaları aynı olmayacaktır. Vericinin bilgilendirilmesi yaşı gözetilerek yeterince açık bir dille yapılmalı, ardından ameliyata dair görüşü yine yaşı gözetilerek değerlendirilmelidir. Süreç, sağ kefede ebeveynin verici adına alacakları kararın, sol kefede ise vericinin kendi kararının bulunduğu bir teraziye benzetilebilir. Başlangıçta 18 tuğlanın tamamı sağ kefedeyken, vericinin yaşı yasal sınıra yaklaştıkça, her yıl sağ taraftan sol kefeye bir tuğla aktarılmalıdır. 18 yaş altı bireyden onam alınmasını gerektiren her tıbbi müdahale için bu benzetme yapılabilir. 18 yaş altı bireyin bağışta bulunmak istemediğinden kuşkulanılıyorsa, diğer aile üyelerince buna yönlendirilmediği temin edilmelidir. Hasta bebekler için de organ transplantasyonu yaşam kurtarıcıdır. Ancak pediatrik transplantasyonlar için uygun boyutta organ az olduğundan, organ temini erişkin vakalara göre daha da zorlaşmaktadır. Buna bir çözüm olarak, beyin ve kafatası noksan doğan ve hayatta kalması mümkün olmayan (anensefalik) bebeklerin organ kaynağı olarak kullanımı gündeme gelmiş ve ilk kez 1980 lerde uygulanmıştır. Ancak beyindeki noksanlığa karşın, mevcut beyin sapı kalp atışını ve solunumu sürdürdüğünden, anensefalik bebekler doğumdan sonra kısa süre yaşamaktadır. Doğuştan beyin ölümü kriterlerine uymayan bu bebeklerin kalp-solunum ölümü beklendiğinde ise organlar transplantasyon için elverişsiz hale gelmektedir (Bioethics Committee, Canadian Paediatric Society 2005). Verici olarak anensefalik bir yenidoğana başvurulduğunda, henüz sağ bir bireyden organ almış olma tehlikesi ve suçu söz konusudur. Anensefali görülme sıklığı (ABD, Avrupa ve Türkiye için) %0,5 ten (Lie, 2006) düşük olduğundan, anensefalik bebekler doku organ temini için küçük bir kaynaktır. Bu bireylere organ kaynağı olarak öncelik verilmemesi ve kalp-solunum ölümü gerçekleşene dek palyatif tedavinin sürdürülmesi etik açıdan en uygun seçenek gibi görünmektedir. 96

7 Ertin / Organ Bağışı ve Transplantasyon Tıbbı: Etik Çerçeve ve Çözüm Tartışmaları Kadavradan Organ Bağışı Transplantasyon ameliyatlarının başlangıcından beri ölü verici kuralı 1 geçerli olmuş, ölü vericiler canlılara tercih edilmiştir (Truog ve Miller, 2008). Organ transplantasyonunda ölü, bir hastanenin yoğun bakım ünitesinde ventilatör desteğindeyken beyin ölümü gerçekleşen hastadır. Sağken organ bağışçısı olmuş kişilerde beyin ölümü halinde, yasalar gerektirmese de yakınlarından görüş alınması tercih edilmektedir. Bağış beyanında bulunmamış kimseler için ise, organların alımında yakınları yasal karar vericidir. Ancak tedavinin başarısızlıkla sona erdiğinden ve beyin ölümünün gerçekleştiğinden haberdar edilen hasta yakınları, mekanik destek sayesinde sürmekte olan kalp atışı nedeniyle veya kaybın acısından kaçmak için hastanın hâlâ yaşadığı inancını ve yaşayacağı ümidini koruma eğilimindedir. Bazıları ise beyin ölümü ile koma ve bitkisel hayatı karıştırmaktadır. 2 Hasta yakınları, beyin ölümünün ölüm olduğuna ve hastanın kaçınılmaz sonuna dair hassasiyetle aydınlatılmalıdır. 3 Sonrasında gerekçeleriyle açıklanarak organ bağışı için onayları aranabilir. Bir diğer zorlu senaryo, bir yakınına ulaşılamayan kimsesizler ve naaşı tanınmayacak haldeki kişilerle ilgili olandır. Doğal olarak bu kişilere ait olumlu veya olumsuz bir bağış kararı mevcut olmayacaktır. Bireyin kararı bilinmiyor ve tahmin de edilemiyorsa, organların alımının bireysel özerkliğe aykırı olacağı öne sürülebilir. Bu, güvenli ancak o denli kolaycı bir yaklaşımdır. Geride kalanlar, pekâlâ, hayatını kaybeden insan adına, aslında insanlık adına, ölü ve faydalı olmayı ölü ve özerk olmaya yeğ tutabilir ve organların alımı lehine karar verebilir. Ömrü kürtajla biten fetüse ait hücre, doku ve organların transplantasyon, tedavi ve araştırma amaçlı kullanımı da tartışmalıdır. Fetal dokuların kullanımının 1 İng. Dead donor rule. Canlılara zarar vermemek için organ nakillerinde ölüleri canlı vericilere tercih eden yaklaşımdır. 2 ABD de yapılan bir ankette, katılımcıların bir kısmının beyin ölümü gerçekleşmiş hastaları ölü saymadığı, çoğunluğun ise beyin ölümünün tanımını doğru bilmediği, ayrıca koma ve bitkisel hayattaki hastaları ölü kabul ettiği ortaya çıkmıştır. Robert Veatch, yasalara göre yaşıyor olan koma ve bitkisel hayattaki hastalardan organ almanın nasıl meşru kılınabileceğini sorgulamıştır: Koma ve bitkisel hayattaki hastaları sağ sayarak ve buna rağmen organlarını alarak mı, yoksa beyin ölümünün tanımını bu hastaları da kapsayacak biçimde genişleterek ve böylece organları ölülerden almış olarak mı? (Siminoff, Burant ve Youngner, 2004; Veatch, 2004). 3 Beyin ölümü halinde ölümün sahiciliği kimi hekimler tarafından da tartışılmıştır. Bu vakalarda, beyin işlevlerinin geri dönüşsüz kaybından sonra dahi ventilasyon nedeniyle kalp atışı ve solunum sürdüğünden, ventilasyon öncesi devirde gözlemlenen geleneksel ölüm gerçekleşememektedir. Beyin ölümü, tıbbi teknolojinin gelişiminin bir sonucu -veya bedeli- niteliğindedir ve ölümün insan müdahalesine maruz kalmasından sonra aldığı yeni formdur. 97

8 İş Ahlakı Dergisi tercihe bağlı kürtajların sayısını arttırabileceği, bazı gebelerin doku sağlamak amacıyla gebeliklerini sonlandırabileceği düşünülmüştür (Sanders, Giudice ve Raffin, 1993). Sırf ihtiyaç halindeki çocuklarına doku organ sağlamak için yeni bir gebelik planlayan anne-babalar bulunabilir. Ancak kürtaj, talep üzerine gerçekleştirilebildiği yasal sürenin bitiminden sonra, ancak fetüsün veya annenin iyiliği için yapılırsa yasal ve etik olur. Diğer deyişle, ağır fetal özürlülük vakaları dışında kürtaj, bir alıcının değil annenin fiziksel zihinsel sağlığına yönelik risklerle gerekçelendirilmeli, aksi halde onaylanmamalıdır. Transplantasyon etiğinde birkaç tartışma konusu bir soru(n)da buluşabilir. Örneğin; fetüsünde anensefali teşhis edilen bir anne, gebeliği o anda sonlandırmak seçeneğine karşın, bebeği doğurmak ve böylece diğer hasta bebeklere organ sağlamak gibi bir karar alırsa, bu karara itiraz etmemek bir hekim için etik midir? Tedavi edilemez bir hastalıkla ve kısa süre içinde ölmek üzere doğmak, fetüsün iyiliğine aykırı düşecektir. Öte yandan, anne özerk olduğu için gebeliği sonlandırıcı bir girişime zorlanamaz. Anensefalik fetüsün iyiliği mi, yoksa onun ölümü ve organları sayesinde diğer bebeklerin tedavisi ve onları yaşatarak talihsiz gebeliğini anlamlandırmak isteyen annenin bu surette tesellisi mi daha önemli ve önceliklidir? Birinin zararı pahasına diğer bebeklerin tedavisinin kabul edilemezliği anneyle tartışılmalıdır. Organ Bağışına Yaklaşımlar Organ bağışı konusunda, pekçok insan habersiz, duyarsız veya eylemsizdir. Habersizler, organ bağışlayarak hastaların tedavisinde rol alabileceklerini bilmemektedir. Duyarsızlar bunu bilmekle birlikte umursamamaktadır. Eylemsizler ise, bağışın önemini bilmekte ve genellikle yardım isteği taşımakta, ancak ilgili bir kuruma gitmek ve organlarını bağışlayıp bağış kartı edinmek için eyleme geçmemektedir. Üç grubun ortak noktası, bağışçı olmak veya olmamak üzere herhangi bir seçimde bulunmamaktır. Bugün Türkiye de çoğunluk bağışçı değilse, ölüm sonrası organlarının kullanımını reddettikleri için değil, yalnızca buna dair bir onay beyanında bulunmamış oldukları içindir. Yeraltında işlenmemiş bir maden gibi, toplumda da değerlendirilmemiş bir bağış potansiyeli vardır. 98

9 Ertin / Organ Bağışı ve Transplantasyon Tıbbı: Etik Çerçeve ve Çözüm Tartışmaları Aksi beyan edilmediği takdirde ölüleri verici varsayan ülkelerde yükselişe geçen bağış oranları, çoğunluğun retçi değil eylemsiz olduğunun bir göstergesidir. Bununla birlikte, başta dini yanılgılar olmak üzere yanlış bilgiden ötürü organ bağışından kaçınan insanların sayısı da azımsanamaz. Oysa organ bağışında bulunmak ve organ naklinden yararlanmak, dini otoritelerce tasvip ve teşvik edilmektedir. Papa II. John Paul, başka bir umudu kalmayan hastalara sağlık, hatta hayat şansı vermek üzere ve etik açıdan kabul edilebilir bir biçimde gerçekleştirildiğinde, organ bağışını olumlu değerlendirmiştir (Papa II. John Paul, 2000). Halefi Papa XVI. Benedict kardinallik yıllarında bağış kartı taşımıştır (Squires, 2011). İslam da organ bağışına ve nakline karşı çıkmamaktadır. Domuz gibi yenmesi yasaklanan hayvanların dahi zorunluluk halinde doku organ sağlamak üzere kullanımı uygun görülmüştür (Atighetchi, 2007). T.C. Başbakanlık Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu hastanın hayatını veya hayati bir uzvunu kurtarmak için bundan başka çaresi olmaması; organ veya dokusu alınan kişinin bu işlemin yapıldıg ı esnada ölmüş olması, sag ise alınacak organ veya dokunun hayati bir organ olmaması, organ veya dokusu alınacak kişinin ölmeden önce buna izin vermiş olması veya hayattayken aksine bir beyanı yoksa yakınlarının rızasının sag lanması; alınacak organ veya doku karşılıg ında hiçbir şekilde ücret alınmaması; tedavisi yapılacak hastanın da kendisine yapılacak bu nakle razı olması halinde ölüden ve canlıdan organ naklini onaylamıştır (T.C. Başbakanlık Diyanet İşleri Başkanlığı, 1980). Tedavi için başka çare olmaması; bağışçının, yakınlarının ve alıcının rızasının sağlanması gibi şartlar, tıbbi otoritelerce de gözetilmekte, hastaya zarar vermeme ilkesi ve aydınlatılmış onam ile hareket edilmektedir. Geriye, bu görüşleri dini çekinceleri olan insanlara iletmek ve doğru sanılan yanlışları düzeltmek kalmaktadır. Alıcının Seçimi Transplantasyon öncesinde verici ile alıcı birbirini tanıdığı takdirde, ikisi arasında vaat, beklenti ve pazarlıklar olabilir. Alıcının resmi bir kurum tarafından belirlendiği sistemlerde, bağışın yalnızca gönüllülükten ileri geldiğini temin etmek kolaylaşır. Organ bağışından yararlanmak için öncelikli bir alıcı grubu ve seçim kriterleri olmalı mıdır? Nakledilecek organ kıtlığı göz önüne alındığında, çok sayıdaki 99

10 İş Ahlakı Dergisi alıcı adayı arasından, transplantasyonun başarı ve en yüksek yararla sonuçlanması daha muhtemel görünen aday seçilmelidir. Buna göre, alıcı adayı ile verici arasındaki kan ve doku uyumu, ayrıca alıcının yaşı, halihazırdaki sağlık durumu ve motivasyonu başlıca faktörlerdir. Alıcının seçiminde bu yol gösterici kriterlerle dahi birtakım zorluklar gündeme gelebilir. Örneğin, İngiltere ve ABD deki uygulamalar, böbrek transplantasyonu adayları arasından gençleri, ileri yaştaki hastalara göre önceliklendirmektedir (Beauchamp ve Childress, 2001). Adalet ilkesi ise organ için beklenen süreyi göz ardı etmemeyi gerektirecektir. Bir böbrek, verici ile biyolojik uyum sağlayan iki alıcı adayı arasından, beş yıldır organ bekleyen 55 yaşındaki hastaya mı, bir yıldır organ bekleyen 25 yaşındaki hastaya mı nakledilmelidir? Veya sözü edilen diğer parametreler denkse, örneğin, bir anne bir hayat kadınından öncelikli olmalı mıdır? Alkolizmden ötürü karaciğer nakline ihtiyaç duyan bir hastayı kendi hatasıydı diye öteleyen bir yaklaşıma, hata yapmak insana özgüdür gibi basit bir cevapla karşı çıkılamaz mı? En önemlisi, bu gibi sorulara öznel yargılardan uzak cevaplar vermek mümkün müdür? Alıcıyı belirleyecek formülü, mümkün olduğunca, biyolojik uyum oranı, tıbbi başarı şansı ve bekleme süresi gibi sayısal parametrelerden ibaret tutmak etiğe uygun olandır. Dünyadaki Organ Bağışı Modelleri Hayat kurtarıcı organ transplantasyonları öncelikle organ bağışıyla mümkündür. Ölüden ve canlıdan organ bağışını arttırmak için farklı uygulamalara gidilmiştir (Ertin, Harmancı, Mahmutoğlu ve Başağaoğlu, 2010). İspanya Modeli İspanya da düşük bağış oranını arttırmak için 1989 da Ulusal Transplantasyon Kurumu 4 kurulmuş, organ bağışı süreci özel eğitimli organ nakli koordinatörlerinden oluşan takımlara bırakılmıştır. Takımların süreci iyi idare edebilen ve güven telkin eden doğru kişilerden oluşmasına, bağış talebinden önce aileyle 4 İsp. Organización Nacional de Trasplantes (ONT) 100

11 Ertin / Organ Bağışı ve Transplantasyon Tıbbı: Etik Çerçeve ve Çözüm Tartışmaları iyi ilişkiler kurmasına ve organ talep etmek için en uygun zamanı belirlemesine önem verilmiştir. Ailenin, ölümün gerçekleştiğini anlaması sağlandıktan sonra organ bağışı için talepte bulunulmaktadır. Sistem öncelikle yoğun bakımdaki potansiyel vericileri tespit etmekte ve beyin ölümlerinin kaçırılmadan rapor edilmesini sağlamaktadır. Böylece her beyin ölümü vakasında aileye bağışta bulunma seçeneği sunulabilmektedir. Koordinatörlere göre organ bağışındaki asıl sorun uygun bağışçı yokluğu değil, potansiyel vericilerin bulunmasında ve onam alınmasında yaşanan zorluklardır. Çalışmalar sayesinde son yıllarda ailelerin organ bağışını ret oranı %21,5 e inmiş, İspanya bağış oranı yüksek ülkeler kategorisine girmiştir. Bu başarı, insanların gönüllülük ve azimle organize olmaları halinde organ bağışının artabileceğini göstermiştir (Ertin ve ark., 2010). Sağlık çalışanlarının verici yakınlarını organ bağışına ikna etme kabiliyetine dayanan İspanya yönteminin, ticari amaçlı çağdaş pazarlama ve ikna yöntemlerine benzediği, ancak tüketimi körükleyen yaygın pazarlama taktiklerinin ahlaki bir dönüşüme uğramış hali olduğu söylenebilir. Belçika Modeli Belçika da yürürlükte olan varsayılan onam yasasına göre, organ bağışında öncelik isteklilere aittir. Kişiler ilgili merkezlerde bağış formu doldurmakta ve bilgiler ulusal kayıt merkezine gönderilmektedir. Bu bilgilere yalnızca transplantasyon takımı elemanları ulaşabilmektedir. Bağış formu dolduran kişinin organları ölümünden sonra ailesi istemese de alınabilmekte, doldurmayan kişinin ise bağışa gönüllü olduğu varsayılmakta ve organ alımı için ailenin izni aranmamaktadır. Organların alınacağını aileye bildirme yükümlülüğü yoktur, ancak aile reddederse organlar alınamaz. Aydınlatılmış onamı ortadan kaldıran ve aksi belirtilmemişse onamı varsayan bu uygulama nasıl askerlik vatani bir görevse, doku organ bağışı da öyle olmalıdır teziyle savunulmaktadır. Bu sayede Belçika nüfusunun %98 i organ bağışçısı durumundadır. Ancak sağken fikir belirtmemiş kişilerin böyle bir isteği olmayabileceği düşünüldüğünde, bu uygulamanın, insanın kendi bedeni üzerinde tasarruf özgürlüğüne ve tıbbi etiğin özerklik ilkesine aykırı olduğu söylenebilir (Ertin ve ark., 2010). 101

12 İş Ahlakı Dergisi İran Modeli İran modelinin çarpıcı özelliği, birçok ülkeden farklı olarak, vericinin bağış için maddi bir bedel almasıdır. Akraba olmayan sağ kişilerden böbrek bağışının kabulüne yönelik 1998 tarihli düzenlenmeyle birlikte, İran da artık böbrek bekleyen olmadığı belirtilmektedir. Bazı düşünürler, organlar satılamasa da vericinin bağış için ödüllendirilebileceğini, organ için alınan maddi bedelin ödüllendirici bir hediye olduğunu dile getirmiştir. Bazıları da vericiye organı karşılığında ödeme yapmanın, üzerinde fiyat etiketi olan bir malı satın almakla aynı olmadığını, vericiyi fedakarlığı ve hayatından ödün vererek başkasının hayatını kurtarma çabası için takdir etmek anlamına geldiğini belirtmiştir. Robert Veatch gibi bazı düşünürler ise ödüllendirici hediye ifadesini dilin çarpıtılması olarak yorumlamış, maddi bedelin bir ödül değil açıkça bir ödeme olduğunu söyleyerek uygulamaya karşı çıkmıştır. Bununla birlikte vericinin masraflarını karşılamak makul bulunmuştur. Organların aracı kurumlarca satımı ve satın alımı yaygın kabul görmemektedir (Nuffield Council on Bioethics, 1995). İran da birçok kişi bu uygulama sayesinde organ bularak ölmekten kurtulmuş olsa da, başarı, riskleri ortadan kaldırmamaktadır. Uygun yeterli bedelin miktarı toplumdan topluma, aynı toplumda kişiden kişiye değişebilir ve kışkırtıcı miktar ile arasındaki sınır oldukça ince ve sübjektiftir. Paranın bir kötü niyet ve kötüye kullanım aracına dönüştüğü örnekler sayısızdır; çaresiz insanlara geri çeviremeyecekleri miktarlar teklif etmek etik olmayacaktır. İran ve Belçika daki uygulamalara dair sözü edilen sakıncalar dolayısıyla, organ teminine yönelik bu üç farklı çözüm arasından İspanya modeli, tıp etiğince en kabul edilebilir uygulama olarak öne çıkarılabilir. Bu modelde toplumu duyarlı kılmak ve ikna etmek amaçlanmaktadır. Böylelikle bireylerden ölüm sonrasında organlarının kullanımı için onay alınabilir. Özerk birey herhangi bir uygulamaya zorlanmaz, önerileni kabul eder veya geri çevirir. İkna süreci, organ bağışının bireyin kendisine ve topluma katacağı değer ve yararların hepsini vurgulayacak kadar kapsayıcı, ancak bireyin insani ve dini değerlerini istismar etmeyecek kadar ölçülü olmalıdır (Ertin ve ark., 2010). 102

13 Ertin / Organ Bağışı ve Transplantasyon Tıbbı: Etik Çerçeve ve Çözüm Tartışmaları Türkiye de Organ Bağışı ve Sorunlar Organ ve Doku Alınması, Saklanması ve Nakli Hakkında Kanun a göre Türkiye de 18 yaşından büyük ve mümeyyiz kişiler, organlarını bağışlama isteklerini iki tanık huzurunda ve yazılı olarak beyan ettiklerinde bağışçı haline gelirler. Sağken bağış beyanında bulunulmamışsa, beyin ölümü teşhisinin ardından organ alımı için kişinin yakınlarından yazılı izin sağlanması şarttır. İlgili kanuna bağlı olarak 28 Mayıs 2008 tarihinde yürürlüğe giren Ulusal Organ ve Doku Nakli Koordinasyon Sistemi Yönergesi bir Ulusal Koordinasyon Sistemi getirmiştir. İspanyol modeline benzeyen bu sistemde Türkiye coğrafi yakınlık temel alınarak 9 bölgeye ayrılmıştır. Beyin ölümü gerçekleşmiş vericiler hastane koordinatörleri tarafından Bölge Koordinasyon Merkezine, buradan da Ulusal Koordinasyon Merkezine bildirilmekte ve dağıtım sıralamaya göre yapılmaktadır. Örneğin, böbreklerin dağıtımında kan doku uyumu, diyalize girme süresi ve yaş gibi faktörlerin etkili olduğu bir puanlama sistemi kullanılır. Kadavradan temin edilen böbrek, daha önce bilgileri sisteme girilmiş hastalar arasından en yüksek puan alan hastanın bekleme listesinde olduğu hastaneye gönderilir. ABD de organ nakil koordinatörlüğü büyük oranda hemşireler tarafından yapılır. İngiltere de Organ Nakli Koordinasyon Sistemi bütünüyle hemşireler üzerine kurulmuştur. Dünyaca örnek alınan İspanya da ise tek tek koordinatörler yerine koordinasyon takımları rol almakta, bu takımlarda yoğun bakım uzmanları ve hemşireler sıklıkla birlikte çalışmaktadır. Türkiye de de çözüm için hemşirelerden yararlanılabilir. Verici sayısının azlığı Türkiye için önemli bir sorundur. Bekleyen hastalara organ sağlanamazken her yıl binlerce yeni hasta listeye eklenmektedir. Organ ihtiyacının çözümünde mevcut yaklaşımların ötesine geçmek şarttır. 103

14 ISSN DOI /tjbe Copyright 2014 Turkish Entrepreneurship and Business Ethics Association Turkish Journal of Business Ethics Autumn (2) Received 11 August 2014 Accepted 26 November 2014 OnlineFirst 20 February 2015 Organ Donation and Transplantation Medicine: Ethical Framework and Solutions * Hakan Ertin a Istanbul University Abstract Advances in surgery and the introduction of drugs that suppress the immune system have paved the way for transplantation medicine. Today, the donation and transplantation of tissues and organs (including heart, kidney, liver, lung, pancreas, cornea, bone marrow, and face) are feasible. Transplantation medicine has created new areas of ethical and legal discussion. In these discussions, four principles generally accepted in medical ethics beneficence, non-maleficence, autonomy, and justice have featured in their different aspects. In particular, the principles of non-maleficence and autonomy can collide. The dramatic increase in the number of people waiting for an organ shows that any deadlock on this subject means the death of many; hence, it is important to find a solution appropriate to the values held in society. In this study discussing current transplantation methods throughout the world, basic ethical dilemmas are addressed and effective solutions sought in accordance with ethical perspectives. Keywords: Transplantation, Ethics, Beneficence, Nonmaleficence, Autonomy, Justice * Revised version of the paper presented at Transplantation, Problems and Solution Proposals in the Context of Medicine, Ethics, Religion, Sociology and Law symposium in Malatya, Turkey on May 9, a Correspondence Hakan Ertin, MD., Ph.D., Istanbul University, Istanbul Faculty of Medicine, Department of Medical History and Ethics, Capa, Fatih, Istanbul Turkey Research areas: Psychiatric ethics, transplantation ethics, medical patents and ethics, medical fraud

15 Ertin / Organ Donation and Transplantation Medicine: Ethical Framework and Solutions The History of Transplantation Transplantation in the World Until the nineteenth century, the human body was viewed as a functional whole. Diseases were thought to occur as the result of an imbalance in bodily fluids, and treatment methods such as medication, emesis, blood letting, and purging were often employed to rebalance these fluids. In the 1850s, physicians began to see the body as a composite of tissues and organs responsible for specific functions and therefore became more prone to use surgery to remove diseased components from the body. Advances in surgical techniques have increased the success of operations and patient survival rates (Schlich, 2011). In the last quarter of the nineteenth century, surgeon Emil Theodor Kocher found that in patients from whom he removed the thyroid gland to prevent the recurrence of goiter, signs and symptoms such as weight gain, hair loss, cognitive and speech slowness, and anemia developed. These complaints resulted from the lack of thyroid hormones (Parangi & Phitayakorn, 2011; Schlich, 2011; Ziegler, 2001). He reversed this operation in 1883 by transplanting thyroid tissue into a patient whose thyroid gland previously had been removed. This event can be considered as the first organ transplant. Surgeons then initiated a number of animal experiments in which they removed and transplanted organs in order to understand their functions in the body. Kocher was awarded the Nobel Prize in Physiology or Medicine in 1909 for discovering the function of the thyroid gland (Schlich, 2011; Testi, 1991). In the early years of the twentieth century, surgeon Emerich Ullmann transferred kidneys from one dog to another. He argued that the functionality of the transplanted organ was more prolonged with closer genetic proximity between donor and recipient. In the late 1920s, skin transplantations were initiated in humans, and it was found that no tissue rejection occurred between monozygotic twins (Flaman, 1994). Biologist Peter Medawar, who was conducting experiments on rabbits in the 1940s, showed that the tissue rejection that made transplantation attempts fail was an immune response and that tolerance to the transplanted tissue could be achieved. Upon these findings, 105

16 Turkish Journal of Business Ethics medications to suppress the immune system and prevent tissue rejection were introduced (Starzl, 1995). The first successful kidney transplantation was conducted between monozygotic twins in 1954 and between dizygotic twins in 1959; the first successful liver and heart transplants were performed in 1967; and the first successful bone marrow transplant was done in In the same year, at Harvard Medical School brain death was for the first time defined according to neurological criteria. The first successful lung transplantation was performed in 1983; the first successful small intestine transplantation in 1989; the first successful hand transplantation in 1998; and the first successful face transplantation in 2005 (U.S. Department of Health & Human Services, n.d.). Tissue or organ transplantations from animals to humans (xenotransplantation), having been studied intermittently for around a hundred years, gained renewed popularity in the 1990s this time with the idea of benefitting from genetic engineering. Although there have been some applications, such as providing heart valve tissues from pigs, animal-to-human organ transplantation has not yet been fully achieved (Ekser et al., 2012). In recent years, stem cell technology, rather than xenotransplantation, has become a more attractive option for increasing the number of transplantable organs. Transplantation in Turkey Organ transplantation in Turkey was performed for the first time in 1968 at Ankara High Specialty Hospital; however, this heart transplantation attempt failed. This was followed by the first successful kidney transplants at Hacettepe University Hospital, in 1975 from a live donor and in 1978 from a cadaver (Bayezid, Balkanay, Öztek et al., 1990; Erek, Süleymanlar, & Serdengeçti, 2002). In 1979, the first law covering organ transplant surgery, the Law on Organ and Tissue Removal, Retention, and Transport, took effect. Thereafter, the first liver transplantation from a cadaver was conducted in 1988 and the first successful heart transplantation the following year (Ateş, Çanakçı, Alkış, & Saygın, 1994; Bayezid, Balkanay, Carin et al., 1990). 106

17 Ertin / Organ Donation and Transplantation Medicine: Ethical Framework and Solutions Ethical Analysis of Organ Donation Organ Donation from Live Donors Today, the donation and transplantation of many tissues and organs heart, lung, liver, pancreas, kidney, bone marrow, and cornea is possible in Turkey. The greatest success of recent years has been face transplants, which began in Live organ donation in Turkey is usually performed between firstto fourth-degree relatives. Transplants between non-relatives are carried out only after approval by an ethics committee, in compliance with legislation and ethical standards (T.C. Sağlık Bakanlığı [Republic of Turkey, Ministry of Health], 2012). Most medical treatments in medicine cover only the sick person; however, in live organ transplantation, both a healthy donor and a recipient patient are involved, while the transplantation is conducted solely for the benefit of the sick recipient. The healthy donor is undergoing this medical intervention ideally entirely of his/her own accord. In organ donations between relatives, where both the donor and the recipient already know each other, physicians must ensure that the donor is making the donation without being pressured to do so and without any material or non-material expectations (Problem 1). The outcome of the transplantation may be unsuccessful for the recipient or result in serious physical complications in the donor. Strong emotions like anger, depression, or a sense of futility may develop when the desired result is not obtained, and anger in the donor can arise if perceiving a lack of gratitude in the recipient. Organ transplantation is a process in which two ethical principles, beneficence and autonomy, may conflict (Problem 2). The physician is in a dilemma regarding the donor: Given that every surgery involves risks, the physician, who has sworn not to do harm, should not operate on a healthy donor. However, the donor is autonomous; he/she has the right to donate tissues or organs from his/her body altruistically, even if this act goes against his/her interests. The physician is responsible for respecting this right of self-determination that the donor has over his/her own body. 107

18 Turkish Journal of Business Ethics Problems 1 and 2 can be resolved only through a healthy process of approval that we call informed consent. Organ donation is an excellent example of the donor s sacrifice and a unique healing chance for recipient. However, the physician is responsible for spending an adequate amount of time explaining the various aspects of the procedure (the risks and complications of the surgery, the possibility of failure, postoperative physical difficulties, and poor outcomes) to both the donor and the recipient in lay language (i.e. free of medical terms), making sure that both parties are sufficiently enlightened. Thus it can be made sure that an organ donation is made with sufficient information, without pressure or unwarranted expectations, and entirely voluntarily. Once this is achieved, the physician is entitled operate on the donor, despite the latter s authority over his or her own body, in the name of healing the recipient, whose consent remains the reference point for the operation. The physician s fulfillment of his/her humanitarian and professional obligations depends on meticulously obtaining the informed consent of both parties. Removal of organs from children is another issue with important ethical aspects. Article 5 of Law No on Removal, Retention, Grafting and Transplantation of Organ and Tissues, dated June 3, 1979, states that, It is forbidden to take organs or tissues from individuals under the age of 18 or non-compos mentis. Article 20 of the European Convention on Human Rights and Biomedicine (Oviedo, April 4, 1997), which was signed by Turkey, reads as follows: (1) No organ or tissue removal may be carried out on a person who does not have the capacity to consent. (2) Exceptionally and under the protective conditions prescribed by law, the removal of regenerative tissue from a person who does not have the capacity to consent may be authorised provided the following conditions are met: i. there is no compatible donor available who has the capacity to consent; ii. the recipient is a brother or sister of the donor; Apparently then, the Oviedo Convention in some cases permits harvesting organs or tissues from non-adults. Turkey, while codifying the Oviedo Convention into Law No (published in the Official Gazette on December 9, 108

19 Ertin / Organ Donation and Transplantation Medicine: Ethical Framework and Solutions 2003), has put in place the following reservations (Mumcu & Küzeci, 2005): The government of the Republic of Turkey, conforming to art. 36 of the Convention for the Protection of Human Rights and Dignity of the Human Being with regard to the Application of Biology and Medicine: Convention on Human Rights and Biomedicine, has reserved the right not to apply art. 20 clause 2 of the convention, as it is not in conformity with art. 5 of law 2238 on Removal, Retention, Grafting, and Transplantation of Organs and Tissues allowing the removal of self-regenerating tissues from a person who does not have the capacity to consent. ( Biyoloji ve Tıbbın Uygulanması Bakımından, 2003). Although being banned in Turkey, a discussion of the ethical aspects of organ donation and transplantation in children is still warranted. Living children and adolescents are often referred to transplantation specialists as potential donors (usually as tissue donors) when their sibling s life or health is in question. The referring of such donors under the age of 18 can be deemed reasonable when tissues or organs cannot be obtained from an adult donor or cadaver and when no other treatment option is left, thus minimizing the ethical dilemmas. Children cannot make decisions or give legal consent for a medical intervention. A physician trusts the parents judgment and their decision regarding their dear and indispensable two children. Nevertheless, the little donor should be addressed by physician and family and, just as with adults, should be informed about the procedure. The challenge of understanding organ donation, the risks involved, and its importance for the recipient would not be the same for two donors at ages 7 and 17. Considering his/her age, informing the donor should be done in sufficiently clear language. Then, his/her opinion regarding the operation should be sought and evaluated, again, considering the age. The process can be compared to a pair of scales in which the decision made by the parents on behalf of the donor weighs on the right pan and the donor s own decision on the left. At birth, all 18 weights are on the right pan, while one weight is transferred from the right pan to the left for every year the donor s age approaches the legal limit. This analogy can be made for any medical intervention that requires the consent of an individual under the age of 18. If it is suspected that a young person does not 109

20 Turkish Journal of Business Ethics want to make an organ donation, then it should be ensured that he/she is not being directed to do so by other family members. Organ transplantation can be lifesaving for an infant patient. However, there are few organs of suitable size for pediatric organ transplantation available; organ procurement is more difficult than in adult cases. As a solution, the use of non-viable anencephalic babies (those born lacking a skull and brain) as organ donors was first admitted in the 1980s. However, despite the absence of the endbrain, anencephalic babies can maintain a heartbeat and respiration due to the presence of the brainstem; therefore, they can live for a short while after birth. These babies do not fulfil the brain death criteria, so their organs cannot legally be used for transplantation while waiting for the cardiorespiratory death of these babies (Bioethics Committee, Canadian Paediatric Society, 2005). When an anencephalic newborn is dedicated as a prospective donor, there is the danger of harvesting an organ from a living individual who cannot give consent which constitutes a crime. Anencephalic babies are a limited source for tissue/organ procurement, given that the incidence of anencephaly in the United States, Europe, and Turkey is below 0.5% (Li, 2006). The best ethical option regarding these cases seems to be not giving priority to these individuals as a source for organ donation but maintaining palliative treatment until natural cardiorespiratory death takes place. Organ Donation from Cadavers Since the beginning of transplantation surgeries, the dead donor rule 1 has been valid and dead donors have been preferred to living donors (Truog & Miller, 2008). The cadavers in organ transplantation are patients who have been diagnosed brain-dead and are on ventilator support in a hospital intensive care unit. For brain-dead individuals who had declared to be organ donors when alive it is still recommended to ask for their relatives opinion (although this is not legally required). For those who had not made a declaration of donation, close relatives are their legal decision-makers. 1 The organ transplantation approach in which dead donors are preferred rather than living ones not to harm the latter group. 110

ORGAN NAKLİNDE ETİK HAYDARPAŞA NUMUNE E.A.HASTANESİ ORGAN NAKLİ KOORDİNATÖRÜ NİLGÜN DAŞKIN

ORGAN NAKLİNDE ETİK HAYDARPAŞA NUMUNE E.A.HASTANESİ ORGAN NAKLİ KOORDİNATÖRÜ NİLGÜN DAŞKIN ORGAN NAKLİNDE ETİK HAYDARPAŞA NUMUNE E.A.HASTANESİ ORGAN NAKLİ KOORDİNATÖRÜ NİLGÜN DAŞKIN ETİK İnsanların kurduğu bireysel ve toplumsal ilişkilerin temelini oluşturan değerleri, normları, kuralları doğru-yanlış

Detaylı

3-9 KASIM ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ HAFTASI ARTVİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ

3-9 KASIM ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ HAFTASI ARTVİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ 3-9 KASIM ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ HAFTASI ARTVİN HALK SAĞLIĞI MÜDÜRLÜĞÜ ORGAN NAKLİ NEDİR? Hastalıklar nedeniyle görev yapamayacak derecede hasar gören organ yada organlar yerine, sağlam organ yada organların

Detaylı

Industrial pollution is not only a problem for Europe and North America Industrial: Endüstriyel Pollution: Kirlilik Only: Sadece

Industrial pollution is not only a problem for Europe and North America Industrial: Endüstriyel Pollution: Kirlilik Only: Sadece INDUSTRIAL POLLUTION Industrial pollution is not only a problem for Europe and North America Industrial: Endüstriyel Pollution: Kirlilik Only: Sadece Problem: Sorun North: Kuzey Endüstriyel kirlilik yalnızca

Detaylı

Beyin Ölümü ve Organ Bağışı Sürecinde E7k İkilemler

Beyin Ölümü ve Organ Bağışı Sürecinde E7k İkilemler Beyin Ölümü ve Organ Bağışı Sürecinde E7k İkilemler Mesleki yaşantımız sırasında karşılaştığımız soru ve sorunları irdelerken her zaman belirlenmiş kurallar yoktur. Burada ahlak ve vicdan ışığında sorun

Detaylı

AİLE İRŞAT VE REHBERLİK BÜROLARINDA YAPILAN DİNİ DANIŞMANLIK - ÇORUM ÖRNEĞİ -

AİLE İRŞAT VE REHBERLİK BÜROLARINDA YAPILAN DİNİ DANIŞMANLIK - ÇORUM ÖRNEĞİ - T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Felsefe ve Din Bilimleri Anabilim Dalı AİLE İRŞAT VE REHBERLİK BÜROLARINDA YAPILAN DİNİ DANIŞMANLIK - ÇORUM ÖRNEĞİ - Necla YILMAZ Yüksek Lisans Tezi Çorum

Detaylı

THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT

THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT THE IMPACT OF AUTONOMOUS LEARNING ON GRADUATE STUDENTS PROFICIENCY LEVEL IN FOREIGN LANGUAGE LEARNING ABSTRACT The purpose of the study is to investigate the impact of autonomous learning on graduate students

Detaylı

Bağlaç 88 adet P. Phrase 6 adet Toplam 94 adet

Bağlaç 88 adet P. Phrase 6 adet Toplam 94 adet ÖNEMLİ BAĞLAÇLAR Bu liste YDS için Önemli özellikle seçilmiş bağlaçları içerir. 88 adet P. Phrase 6 adet Toplam 94 adet Bu doküman, YDS ye hazırlananlar için dinamik olarak oluşturulmuştur. 1. although

Detaylı

NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE. 2007- sonrası. Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE

NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE. 2007- sonrası. Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE NADİR HASTALIKLAR VE ORPHANET-TÜRKİYE 2007- sonrası Prof.Dr. Uğur Özbek Orphanet-Türkiye Koordinatörü İstanbul Üniversitesi, DETAE Nadir hastalık ve yetim ilaç tanımı Ülkemizdeki durum Nadir hastalıkların

Detaylı

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN

KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ. Dr. Levent ŞAHİN T.C. SAĞLIK BAKANLIĞI İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ AİLE HEKİMLİĞİ KLİNİĞİ KANSER HASTALARINDA ANKSİYETE VE DEPRESYON BELİRTİLERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ UZMANLIK TEZİ

Detaylı

ETHICAL and LEGAL ASPECTS of ABORTION Due to Fötal Malformations. Prof. Dr. Oktay Kadayıfcı

ETHICAL and LEGAL ASPECTS of ABORTION Due to Fötal Malformations. Prof. Dr. Oktay Kadayıfcı ETHICAL and LEGAL ASPECTS of ABORTION Due to Fötal Malformations Prof. Dr. Oktay Kadayıfcı Hangi nedenle olursa olsun bir gebeliğin sonlandırılması son derece hassas bir konudur ve kişilerin duygularına

Detaylı

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ISPARTA İLİ KİRAZ İHRACATININ ANALİZİ

T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ISPARTA İLİ KİRAZ İHRACATININ ANALİZİ T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ ISPARTA İLİ KİRAZ İHRACATININ ANALİZİ Danışman Doç. Dr. Tufan BAL YÜKSEK LİSANS TEZİ TARIM EKONOMİSİ ANABİLİM DALI ISPARTA - 2016 2016 [] TEZ

Detaylı

DOKU ORGAN BAĞIŞI. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı

DOKU ORGAN BAĞIŞI. Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı DOKU ORGAN BAĞIŞI Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Halk Sağlığı Anabilim Dalı Toplum İçin Bilgilendirme Sunumları 2015 Bu sunum Arş. Gör. Dr. Can Keskin ve Arş. Gör. Dr. Güven Gökgöz tarafından Prof.

Detaylı

Newborn Upfront Payment & Newborn Supplement

Newborn Upfront Payment & Newborn Supplement TURKISH Newborn Upfront Payment & Newborn Supplement Female 1: Bebeğim yakında doğacağı için bütçemi gözden geçirmeliyim. Duyduğuma göre, hükümet tarafından verilen Baby Bonus ödeneği yürürlükten kaldırıldı.

Detaylı

(1971-1985) ARASI KONUSUNU TÜRK TARİHİNDEN ALAN TİYATROLAR

(1971-1985) ARASI KONUSUNU TÜRK TARİHİNDEN ALAN TİYATROLAR ANABİLİM DALI ADI SOYADI DANIŞMANI TARİHİ :TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI : Yasemin YABUZ : Yrd. Doç. Dr. Abdullah ŞENGÜL : 16.06.2003 (1971-1985) ARASI KONUSUNU TÜRK TARİHİNDEN ALAN TİYATROLAR Kökeni Antik Yunan

Detaylı

Organ bağışında bulunan herkesin organları kullanılabilir mi?

Organ bağışında bulunan herkesin organları kullanılabilir mi? Organ Doku Birimi ve Bağış Organ Bağışı Başka Hayatlara Can Katmaktır Organ bağışı nedir? Organ bağışı kişinin hayatta iken kendi özgür iradesiyle, organlarının bir kısmını veya tamamını ölümünden sonra

Detaylı

Geçmişten Günümüze Türkiye de Böbrek Transplantasyonu

Geçmişten Günümüze Türkiye de Böbrek Transplantasyonu Geçmişten Günümüze Türkiye de Böbrek Transplantasyonu Prof. Dr. Mehmet HABERAL, MD, FACS (Hon), FICS (Hon), FASA (Hon) Genel Cerrahi Profesörü Başkent Üniversitesi Kurucusu ve Kurucu Rektörü 22-26 Ekim

Detaylı

a, ı ı o, u u e, i i ö, ü ü

a, ı ı o, u u e, i i ö, ü ü Possessive Endings In English, the possession of an object is described by adding an s at the end of the possessor word separated by an apostrophe. If we are talking about a pen belonging to Hakan we would

Detaylı

HEARTS PROJESİ YAYGINLAŞTIRMA RAPORU

HEARTS PROJESİ YAYGINLAŞTIRMA RAPORU HEARTS PROJESİ YAYGINLAŞTIRMA RAPORU BOLU HALKIN EGITIMINI GELISTIRME VE DESTEKLEME DERNEGI TARAFINDAN ORGANİZE EDİLEN YAYGINLAŞTIRMA FAALİYETLERİ - TURKİYE Bolu Halkın Egitimini Gelistirme ve Destekleme

Detaylı

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir.

daha çok göz önünde bulundurulabilir. Öğrencilerin dile karşı daha olumlu bir tutum geliştirmeleri ve daha homojen gruplar ile dersler yürütülebilir. ÖZET Üniversite Öğrencilerinin Yabancı Dil Seviyelerinin ve Yabancı Dil Eğitim Programına Karşı Tutumlarının İncelenmesi (Aksaray Üniversitesi Örneği) Çağan YILDIRAN Niğde Üniversitesi, Sosyal Bilimler

Detaylı

ORGAN VE DOKU BAĞIŞI-NAKLİ

ORGAN VE DOKU BAĞIŞI-NAKLİ ORGAN VE DOKU BAĞIŞI-NAKLİ. BEYİN ÖLÜMÜ NEDİR? Beyin ölümü, beyin fonksiyonlarının geri dönüşümsüz olarak kaybolmasıdır. Beyin ölümü gerçekleşen kişide solunum ve dolaşım ancak yoğun bakım koşullarında

Detaylı

İŞLETMELERDE KURUMSAL İMAJ VE OLUŞUMUNDAKİ ANA ETKENLER

İŞLETMELERDE KURUMSAL İMAJ VE OLUŞUMUNDAKİ ANA ETKENLER ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ HALKLA İLİŞKİLER VE TANITIM ANA BİLİM DALI İŞLETMELERDE KURUMSAL İMAJ VE OLUŞUMUNDAKİ ANA ETKENLER BİR ÖRNEK OLAY İNCELEMESİ: SHERATON ANKARA HOTEL & TOWERS

Detaylı

A UNIFIED APPROACH IN GPS ACCURACY DETERMINATION STUDIES

A UNIFIED APPROACH IN GPS ACCURACY DETERMINATION STUDIES A UNIFIED APPROACH IN GPS ACCURACY DETERMINATION STUDIES by Didem Öztürk B.S., Geodesy and Photogrammetry Department Yildiz Technical University, 2005 Submitted to the Kandilli Observatory and Earthquake

Detaylı

Grade 8 / SBS PRACTICE TEST Test Number 9 SBS PRACTICE TEST 9

Grade 8 / SBS PRACTICE TEST Test Number 9 SBS PRACTICE TEST 9 Grade 8 / SBS PRACTICE TEST Test Number 9 SBS PRACTICE TEST 9 1.-5. sorularda konuşma balonlarında boş bırakılan yerlere uygun düşen sözcük ya da ifadeyi bulunuz. 3. We can t go out today it s raining

Detaylı

UTERUS TRANSPLANTASYONU Etik ve Yasal Zorluklar. Celalettin GÖÇKEN

UTERUS TRANSPLANTASYONU Etik ve Yasal Zorluklar. Celalettin GÖÇKEN UTERUS TRANSPLANTASYONU Etik ve Yasal Zorluklar Celalettin GÖÇKEN Uterus Transplantasyonu Bağışlayanlar Açısından Risk Alıcılar Açısından Risk Doğacak Çocuklar Mevzuata Dair Zorluklar SONUÇ Uterus Transplantasyonu

Detaylı

ALANYA HALK EĞİTİMİ MERKEZİ BAĞIMSIZ YAŞAM İÇİN YENİ YAKLAŞIMLAR ADLI GRUNDTVIG PROJEMİZ İN DÖNEM SONU BİLGİLENDİRME TOPLANTISI

ALANYA HALK EĞİTİMİ MERKEZİ BAĞIMSIZ YAŞAM İÇİN YENİ YAKLAŞIMLAR ADLI GRUNDTVIG PROJEMİZ İN DÖNEM SONU BİLGİLENDİRME TOPLANTISI ALANYA HALK EĞİTİMİ MERKEZİ BAĞIMSIZ YAŞAM İÇİN YENİ YAKLAŞIMLAR ADLI GRUNDTVIG PROJEMİZ İN DÖNEM SONU BİLGİLENDİRME TOPLANTISI ALANYA PUBLIC EDUCATION CENTRE S FINAL INFORMATIVE MEETING OF THE GRUNDTVIG

Detaylı

Freedom of Thought, Conscience & Religion Case study

Freedom of Thought, Conscience & Religion Case study This project is co-financed by the European Union and the Republic of Turkey Benim için İnsan Hakları Human Rights for Me Freedom of Thought, Conscience & Religion Case study Ton VEEN This project is co-financed

Detaylı

.. ÜNİVERSİTESİ UNIVERSITY ÖĞRENCİ NİHAİ RAPORU STUDENT FINAL REPORT

.. ÜNİVERSİTESİ UNIVERSITY ÖĞRENCİ NİHAİ RAPORU STUDENT FINAL REPORT .. ÜNİVERSİTESİ UNIVERSITY... /... AKADEMİK YILI... DÖNEMİ... /... ACADEMIC YEAR... TERM ÖĞRENCİ NİHAİ RAPORU STUDENT FINAL REPORT Deneyimleriniz hakkındaki bu rapor, Mevlana Değişim Programı nın amacına

Detaylı

Helping you to live more independently. Insanlari ve bagimsiz yasami destekleme. Daha bagimsiz yasamak için size yardim ediyor

Helping you to live more independently. Insanlari ve bagimsiz yasami destekleme. Daha bagimsiz yasamak için size yardim ediyor The Supporting People Logo Insanlari ve bagimsiz yasami destekleme The Supporting People Door in Watermark The Supporting People Introduction Helping you to live more independently Daha bagimsiz yasamak

Detaylı

Exercise 2 Dialogue(Diyalog)

Exercise 2 Dialogue(Diyalog) Going Home 02: At a Duty-free Shop Hi! How are you today? Today s lesson is about At a Duty-free Shop. Let s make learning English fun! Eve Dönüş 02: Duty-free Satış Mağazasında Exercise 1 Vocabulary and

Detaylı

Yaz okulunda (2014 3) açılacak olan 2360120 (Calculus of Fun. of Sev. Var.) dersine kayıtlar aşağıdaki kurallara göre yapılacaktır:

Yaz okulunda (2014 3) açılacak olan 2360120 (Calculus of Fun. of Sev. Var.) dersine kayıtlar aşağıdaki kurallara göre yapılacaktır: Yaz okulunda (2014 3) açılacak olan 2360120 (Calculus of Fun. of Sev. Var.) dersine kayıtlar aşağıdaki kurallara göre yapılacaktır: Her bir sınıf kontenjanı YALNIZCA aşağıdaki koşullara uyan öğrenciler

Detaylı

MEDİPOL MEGA ÜNİVERSİTE HASTANESİ SAĞLIK ÇALIŞANLARININ ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ KONUSUNDA BİLGİ, İNANÇ VE TUTUMLARI

MEDİPOL MEGA ÜNİVERSİTE HASTANESİ SAĞLIK ÇALIŞANLARININ ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ KONUSUNDA BİLGİ, İNANÇ VE TUTUMLARI MEDİPOL MEGA ÜNİVERSİTE HASTANESİ SAĞLIK ÇALIŞANLARININ ORGAN BAĞIŞI VE NAKLİ KONUSUNDA BİLGİ, İNANÇ VE TUTUMLARI Kadavradan bulunan organların, bekleme listelerinin ihtiyacını karşılamaktan giderek uzaklaşması

Detaylı

Yüz Tanımaya Dayalı Uygulamalar. (Özet)

Yüz Tanımaya Dayalı Uygulamalar. (Özet) 4 Yüz Tanımaya Dayalı Uygulamalar (Özet) Günümüzde, teknolojinin gelişmesi ile yüz tanımaya dayalı bir çok yöntem artık uygulama alanı bulabilmekte ve gittikçe de önem kazanmaktadır. Bir çok farklı uygulama

Detaylı

2 0 15-2016 Eğitim-Öğretim Yılında

2 0 15-2016 Eğitim-Öğretim Yılında 2 0 15-2016 Eğitim-Öğretim Yılında TÜRKİYE'DEKİ YÜKSEKÖĞRETİM PROGRAMLARI İÇİN YURT DIŞINDAN KABUL EDİLECEK ÖĞRENCİ KONTENJANLARI Yükseköğretim Genel Kurulunun 19.03.2015 tarihli toplantısında kabul edilen;

Detaylı

LEARNING AGREEMENT FOR TRAINEESHIPS

LEARNING AGREEMENT FOR TRAINEESHIPS İsminizi yazınız. LEARNING AGREEMENT FOR TRAINEESHIPS The Trainee Last name (s) Soyadınız First name (s) adınız Date of birth Doğum tarihiniz Nationality uyruğunuz Sex [M/F] cinsiyetiniz Academic year

Detaylı

HOW TO MAKE A SNAPSHOT Snapshot Nasil Yapilir. JEFF GOERTZEN / Art director, USA TODAY

HOW TO MAKE A SNAPSHOT Snapshot Nasil Yapilir. JEFF GOERTZEN / Art director, USA TODAY HOW TO MAKE A SNAPSHOT Snapshot Nasil Yapilir JEFF GOERTZEN / Art director, USA TODAY HEADLINE: How many minutes a day do you or someone else walk your dog? 0 minutes 13% 1-19 minutes 24% 20-39 minutes

Detaylı

Hasta Hizmetleri Rehberi

Hasta Hizmetleri Rehberi Hasta Hizmetleri Rehberi TSE-ISO-EN 9001 TSE ISG-OHSAS TS 18001 Ç - E TSE-ISO-EN 14000 M - C TSE - ISO 10002 Fatih Üniversitesi Sema Hastanesi ne hoflgeldiniz. Hasta Hizmetleri Rehberi sizlere kolayl k

Detaylı

Hukuk ve Hukukçular için İngilizce/ English for Law and Lawyers

Hukuk ve Hukukçular için İngilizce/ English for Law and Lawyers Hukuk ve Hukukçular için İngilizce/ English for Law and Lawyers Size iş imkanı sağlayacak bir sertifikaya mı ihtiyacınız var? Dünyanın önde gelen İngilizce sınavı TOLES, Hukuk İngilizcesi becerilerinin

Detaylı

Proceedings/Bildiriler Kitabı I. G G. kurumlardan ve devletten hizmet beklentileri de. 20-21 September /Eylül 2013 Ankara / TURKEY 111 6.

Proceedings/Bildiriler Kitabı I. G G. kurumlardan ve devletten hizmet beklentileri de. 20-21 September /Eylül 2013 Ankara / TURKEY 111 6. ,, and Elif Kartal Özet Yeni teknolojiler her geçen gün organizasyonlara el. Bugün, elektronik imza (e-imza) e-imza kullanan e- ; e-imza e- im olabilmektir. Bu kapsamda, -imza konulu bir anket Ankete toplamda

Detaylı

Y KUŞAĞI ARAŞTIRMASI. TÜRKİYE BULGULARI: 17 Ocak 2014

Y KUŞAĞI ARAŞTIRMASI. TÜRKİYE BULGULARI: 17 Ocak 2014 Y KUŞAĞI ARAŞTIRMASI TÜRKİYE BULGULARI: 17 Ocak 2014 Yönetici Özeti Bu araştırma, 2025 yılında iş dünyasının yüzde 25 ini oluşturacak olan Y Kuşağı nın iş dünyasından, hükümetten ve geleceğin iş ortamından

Detaylı

ORGAN NAKLİ. Uzm Hem. NURŞEN ALTUĞ ORGAN NAKLİ UYGULAMA ve ARAŞTIRMA MERKEZİ

ORGAN NAKLİ. Uzm Hem. NURŞEN ALTUĞ ORGAN NAKLİ UYGULAMA ve ARAŞTIRMA MERKEZİ ORGAN NAKLİ Uzm Hem. NURŞEN ALTUĞ ORGAN NAKLİ UYGULAMA ve ARAŞTIRMA MERKEZİ RENAL PRELASMAN TEDAVİSİ UYGULANAN HASTA SAYILARI 80000 70000 60000 50000 40000 30000 20000 10000 0 Turk Neph Dial Transpl 2015;24(1):10-16

Detaylı

Türkiye Doku ve Organ Nakli Koordinasyon Sistemi. Dilek Okutur BaĢkent Üniversitesi Ġstanbul AraĢtırma ve Uygulama Merkezi Hastanesi

Türkiye Doku ve Organ Nakli Koordinasyon Sistemi. Dilek Okutur BaĢkent Üniversitesi Ġstanbul AraĢtırma ve Uygulama Merkezi Hastanesi Türkiye Doku ve Organ Nakli Koordinasyon Sistemi Dilek Okutur BaĢkent Üniversitesi Ġstanbul AraĢtırma ve Uygulama Merkezi Hastanesi Neden Sistem? O Organ yetmezliği dil, din, ırk, cinsiyet, millet, zenginlik

Detaylı

Turkish Vessel Monitoring System. Turkish VMS

Turkish Vessel Monitoring System. Turkish VMS Turkish Vessel Monitoring System BSGM Balıkçılık ve Su Ürünleri Genel Balıkçılık Müdürlüğü ve Su Ürünleri Genel Müdürlüğü İstatistik ve Bilgi Sistemleri İstatistik Daire Başkanlığı ve Bilgi Sistemleri

Detaylı

ÇEVRESEL TEST HİZMETLERİ 2.ENVIRONMENTAL TESTS

ÇEVRESEL TEST HİZMETLERİ 2.ENVIRONMENTAL TESTS ÇEVRESEL TEST HİZMETLERİ 2.ENVIRONMENTAL TESTS Çevresel testler askeri ve sivil amaçlı kullanılan alt sistem ve sistemlerin ömür devirleri boyunca karşı karşıya kalabilecekleri doğal çevre şartlarına dirençlerini

Detaylı

hkm Jeodezi, Jeoinformasyon ve Arazi Yönetimi Dergisi 2008/2 Sayý 99 www.hkmo.org.tr Türkiye de Kentsel Teknik Altyapý Tesisleri Uygulamalarýnda Koordinasyonun Önemi ve Altyapý Koordinasyon Merkezleri

Detaylı

Mart Ayı Değerler Eğitimi. Samimiyet

Mart Ayı Değerler Eğitimi. Samimiyet Mart Ayı Değerler Eğitimi Samimiyet Darüşşafaka Orta Okulu Mart Ayı değeri olan Samimiyet değeri kapsamında etkinlik ve paylaşımlar düzenlemiştir. Yabancı diller bölümü; Samimiyet konusuyla ilgili olarak

Detaylı

LEARNING GOALS Human Rights Lessons

LEARNING GOALS Human Rights Lessons This project is co-financed by the European Union and the Republic of Turkey Benim için İnsan Hakları Human Rights for Me LEARNING GOALS Human Rights Lessons Anton Senf May 2014 This project is co-financed

Detaylı

HÜRRİYET GAZETESİ: 1948-1953 DÖNEMİNİN YAYIN POLİTİKASI

HÜRRİYET GAZETESİ: 1948-1953 DÖNEMİNİN YAYIN POLİTİKASI T.C. ANKARA ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ GAZETECİLİK ANABİLİM DALI HÜRRİYET GAZETESİ: 1948-1953 DÖNEMİNİN YAYIN POLİTİKASI Doktora Tezi Selda Bulut Tez Danışmanı Prof.Dr.Korkmaz Alemdar Ankara-2007

Detaylı

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SOSYAL POLİTİKA LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI

YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SOSYAL POLİTİKA LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI YILDIRIM BEYAZIT ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ SOSYAL POLİTİKA LİSANSÜSTÜ PROGRAMLARI SOSYAL POLİTİKA Tezli Yüksek Lisans Programı Tezli yüksek lisans programında eğitim dili Türkçe dir. Programın

Detaylı

A LANGUAGE TEACHER'S PERSONAL OPINION

A LANGUAGE TEACHER'S PERSONAL OPINION 1. Çeviri Metni - 9 Ekim 2014 A LANGUAGE TEACHER'S PERSONAL OPINION Why is English such an important language today? There are several reasons. Why: Neden, niçin Such: gibi Important: Önemli Language:

Detaylı

TEST RESULTS UFED, XRY and SIMCON

TEST RESULTS UFED, XRY and SIMCON TEST RESULTS UFED, XRY and SIMCON Test material : SIM card Tested software : UFED 3.6, XRY 6.5, SIMcon v1.2 Expected results : Proper extraction of SMS messages Date of the test : 02.04.2013 Note : The

Detaylı

IDENTITY MANAGEMENT FOR EXTERNAL USERS

IDENTITY MANAGEMENT FOR EXTERNAL USERS 1/11 Sürüm Numarası Değişiklik Tarihi Değişikliği Yapan Erman Ulusoy Açıklama İlk Sürüm IDENTITY MANAGEMENT FOR EXTERNAL USERS You can connect EXTERNAL Identity Management System (IDM) with https://selfservice.tai.com.tr/

Detaylı

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results:

ÖZET Amaç: Yöntem: Bulgular: Sonuçlar: Anahtar Kelimeler: ABSTRACT Rational Drug Usage Behavior of University Students Objective: Method: Results: ÖZET Amaç: Bu araştırma, üniversite öğrencilerinin akılcı ilaç kullanma davranışlarını belirlemek amacı ile yapılmıştır. Yöntem: Tanımlayıcı-kesitsel türde planlanan araştırmanın evrenini;; bir kız ve

Detaylı

ESERLER LİSTESİ. A. Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan makaleler: SCI-E, SSCI veya AHCI kapsamındaki makaleler:

ESERLER LİSTESİ. A. Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan makaleler: SCI-E, SSCI veya AHCI kapsamındaki makaleler: ESERLER LİSTESİ A. Uluslararası hakemli dergilerde yayımlanan makaleler: SCI-E, SSCI veya AHCI kapsamındaki makaleler: A1. Ersoy N, Akpınar A. Attitudes about prenatal HIV testing in Turkey. Nurs Ethics.

Detaylı

Hastalığın bu yolla tedavi edileceğine ilişkin doktor kararının olması,

Hastalığın bu yolla tedavi edileceğine ilişkin doktor kararının olması, ORGAN NAKLİ VE ETİK ORGAN NAKLİ NEDİR? Vücutta görevini yerine getiremeyen bir organın yerine, canlı vericiden veya kadavradan alınan yeni ve sağlam bir organın cerrahi yöntemlerle nakledilmesi işlemidir.

Detaylı

A.Ş. ÖZEL / FASON ÜRETİM

A.Ş. ÖZEL / FASON ÜRETİM ÖZEL / FASON ÜRETİM Private Label www.jeomed.com Private / Contract Manufacturing How is it performed? 01 New Products Market Research 02 Product R & D 03 Ministry of Health Operations 04 GMP Norms Production

Detaylı

AKTS Başvurumuz. Bologna Süreci Uzmanlarının Değerlendirmesi

AKTS Başvurumuz. Bologna Süreci Uzmanlarının Değerlendirmesi AKTS Başvurumuz Bologna Süreci Uzmanlarının Değerlendirmesi Bologna Süreci Uzmanlarının Değerlendirme Sistemi Her bir bölüm için verilen skorlar Kabul edilebilir: 3 Çok iyi : 4 Örnek çalışma : 5 Part 1.

Detaylı

TÜRKÇE ÖRNEK-1 KARAALİ KÖYÜ NÜN MONOGRAFYASI ÖZET

TÜRKÇE ÖRNEK-1 KARAALİ KÖYÜ NÜN MONOGRAFYASI ÖZET TÜRKÇE ÖRNEK-1 KARAALİ KÖYÜ NÜN MONOGRAFYASI ÖZET Bu çalışmada, Karaali Köyü nün fiziki, beşeri, ekonomik coğrafya özellikleri ve coğrafi yapısının orada yaşayan insanlarla olan etkileşimi incelenmiştir.

Detaylı

ORGAN NAKLİ: ELLİ YIL ÖNCESİNE KADAR BİR HAYALDİ

ORGAN NAKLİ: ELLİ YIL ÖNCESİNE KADAR BİR HAYALDİ ORGAN NAKLİ: ELLİ YIL ÖNCESİNE KADAR BİR HAYALDİ Son 50 yılda organ nakli hızla gelişti ve Türkiye de 2011 de 3.836 nakil yapıldı. Türkiye de yılda 20 bin, Çin de 2 milyon kişi organ bekliyor. Cerrahinin

Detaylı

Bağış 2: Türkiye'nin kadavradan organ nakli programı, gerçek bir seçenek?

Bağış 2: Türkiye'nin kadavradan organ nakli programı, gerçek bir seçenek? Technical Assistance for Alignment in Organ Donation- EuropeAid/131052/D/SER/TR Bağış 2: Türkiye'nin kadavradan organ nakli programı, gerçek bir seçenek? Uzm.Dr. Edip GÖNÜLLÜ Organ donörü Canlı Bağış Kadavradan

Detaylı

Süleyman Demirel Üniversitesi personelinin organ-doku baðýþý ve nakli hakkýndaki bilgi ve tutumlarý

Süleyman Demirel Üniversitesi personelinin organ-doku baðýþý ve nakli hakkýndaki bilgi ve tutumlarý 28 ARAÞTIRMA Süleyman Demirel Üniversitesi personelinin organ-doku baðýþý ve nakli hakkýndaki bilgi ve tutumlarý Mehtap Akýþ*, Ebru Katýrcý**, Hayriye Y. Uludað**, Bahriye Küçükkýlýç**, Turgut Gürbüz**,

Detaylı

Educational On-line Programmes for Teachers and Students

Educational On-line Programmes for Teachers and Students Educational On-line Programmes for Teachers and Students Hamit İVGİN - İstanbul Provincial Directorate of National Education ICT Coordinator & Fatih Project Coordinator in İstanbul Kasım 2014 - İSTANBUL

Detaylı

TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN

TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN Spor Bilimleri Dergisi Hacettepe]. ofsport Sciences 2004 1 15 (3J 125-136 TÜRKiYE'DEKi ÖZEL SAGLIK VE SPOR MERKEZLERiNDE ÇALIŞAN PERSONELiN ış TATMiN SEViYELERi Ünal KARlı, Settar KOÇAK Ortadoğu Teknik

Detaylı

SICAKLIK VE ENTALP KONTROLLÜ SERBEST SO UTMA UYGULAMALARININ KAR ILA TIRILMASI

SICAKLIK VE ENTALP KONTROLLÜ SERBEST SO UTMA UYGULAMALARININ KAR ILA TIRILMASI Türk Tesisat Mühendisleri Derne i / Turkish Society of HVAC & Sanitary Engineers 8. Uluslararası Yapıda Tesisat Teknolojisi Sempozyumu / 8. International HVAC +R Technology Symposium 12-14 Mayıs 2008,

Detaylı

YARASA VE ÇİFTLİK GÜBRESİNİN BAZI TOPRAK ÖZELLİKLERİ ve BUĞDAY BİTKİSİNİN VERİM PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİSİ

YARASA VE ÇİFTLİK GÜBRESİNİN BAZI TOPRAK ÖZELLİKLERİ ve BUĞDAY BİTKİSİNİN VERİM PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİSİ ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ YARASA VE ÇİFTLİK GÜBRESİNİN BAZI TOPRAK ÖZELLİKLERİ ve BUĞDAY BİTKİSİNİN VERİM PARAMETRELERİ ÜZERİNE ETKİSİ TARIMSAL YAPILAR VE SULAMA ANABİLİM

Detaylı

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi

Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Sağlık Akademisyenleri Dergisi 2014; 1(2):141-145 ISSN: 2148-7472 ARAŞTIRMA / RESEARCH ARTICLE Hemşirelerin Hasta Hakları Konusunda Bilgi Düzeylerinin Değerlendirilmesi Assessıng Nurses Level of Knowledge

Detaylı

BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ

BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ TAF Preventive Medicine Bulletin, 2006: 5 (6) ARAŞTIRMA RESEARCH ARTICLE BİR ÜNİVERSİTE HASTANESİ NDE YAPTIRILAN DOĞUMLARIN İNCELENMESİ Atilla Senih MAYDA*, Türker ACEHAN**, Suat ALTIN**, Mehmet ARICAN**,

Detaylı

SPOR TÜKETIMINDE PAZARLAMA BILEŞENLERI: ÖLÇEK GELIŞTIRME

SPOR TÜKETIMINDE PAZARLAMA BILEŞENLERI: ÖLÇEK GELIŞTIRME Spor Bilinileri Dergisi Hacettepe J. ofsport Sdences 20041 15 (4)1219-232 SPOR TÜKETIMINDE PAZARLAMA BILEŞENLERI: ÖLÇEK GELIŞTIRME Hasan Biral YALÇIN*, Bekir YÜKTAŞIR*, Zafer DO~RU** Abant Izzet Baysal

Detaylı

SBS PRACTICE EXAM 4. Grade 8 / SBS PRACTICE TEST Test Number 4* 1. Aşağıdaki cümleyi tamamlayan sözcük hangi seçenektedir?

SBS PRACTICE EXAM 4. Grade 8 / SBS PRACTICE TEST Test Number 4* 1. Aşağıdaki cümleyi tamamlayan sözcük hangi seçenektedir? SBS PRACTICE EXAM 4 1. Aşağıdaki cümleyi tamamlayan sözcük hangi seçenektedir? 4. Düşünce balonundaki cümleyi doğru tamamlayan sözcüğü seçiniz. You are not a hardworking student, Mike! Jeff is a/an friend.

Detaylı

Prenatal Tanının Etik ve Hukuk Yönleri

Prenatal Tanının Etik ve Hukuk Yönleri Prenatal Tanının Etik ve Hukuk Yönleri Dr. İsmail Dölen Türkiye Maternal Fetal Tıp ve Perinataloji Derneği IX. Ulusal Kongresi 24-27 Eylül 2014, İstanbul Prenatal Test Çeşitli metotlarla embrio/fetusun

Detaylı

Böbrek transplantasyonu hastalarının retrospektif analizi Retrospective analysis of kidney transplanted patients

Böbrek transplantasyonu hastalarının retrospektif analizi Retrospective analysis of kidney transplanted patients Dicle Tıp Dergisi, 2009 Cilt: 36, Sayı: 2, (75-79) ARAŞTIRMA YAZISI / ORIGINAL ARTICLE Böbrek transplantasyonu hastalarının retrospektif analizi Retrospective analysis of kidney transplanted patients Tamer

Detaylı

The Australian Aborigines have lived in Australia for over 40,000 years. Avustralyalı Aborjinler 40,000 yıldan fazladır Avustralya da yaşamaktadırlar.

The Australian Aborigines have lived in Australia for over 40,000 years. Avustralyalı Aborjinler 40,000 yıldan fazladır Avustralya da yaşamaktadırlar. İş Hayatı İçin İngilizce Dersi 1. Hafta Çevirileri ABORIGINES 'Aborigines' are the first or original inhabitants of a country. First: ilk Inhabitant: Yerli, yerleşik Country: Ülke Aborjinler, bir ülkenin

Detaylı

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD

TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TÜRK STANDARDI TURKISH STANDARD TS EN ISO 19011:2011 Ocak 2012 ICS 13.120.10;13.020.10 KALİTE VE ÇEVRE YÖNETİM SİSTEMLERİ TETKİK KILAVUZU Guidelines for quality and/or environmental management systems

Detaylı

Çocuk bakımı için yardım

Çocuk bakımı için yardım TURKISH Çocuk bakımı için yardım Avustralya Hükümeti, ailelere çocuk bakımı giderlerinde yardımcı olmak için, şunlar dahil bir dizi hizmet ve yardım sunmaktadır: Onaylı ve ruhsatlı çocuk bakımı için Child

Detaylı

TC GENELKURMAY BAŞKANLIĞI GÜLHANE ASKERİ TIP AKADEMİSİ KOMUTANLIĞI A N K A R A KADAVRA BAĞIŞ BROŞÜRÜ

TC GENELKURMAY BAŞKANLIĞI GÜLHANE ASKERİ TIP AKADEMİSİ KOMUTANLIĞI A N K A R A KADAVRA BAĞIŞ BROŞÜRÜ TC GENELKURMAY BAŞKANLIĞI GÜLHANE ASKERİ TIP AKADEMİSİ KOMUTANLIĞI A N K A R A KADAVRA BAĞIŞ BROŞÜRÜ İLETİŞİM ADRESİ GÜLHANE ASKERİ TIP FAKÜLTESİ, ANATOMİ ANABİLİM DALI, 06018, ETLİK/ANKARA ANATOMİ TEL:

Detaylı

Türkiyede Karaciğer Nakli

Türkiyede Karaciğer Nakli Türkiyede Karaciğer Nakli Dr. Yaman Tokat Ġstanbul Bilim Üniversitesi ġiģli Florence Nightingale Uygulama Hastanesi Karaciğer Nakli-HPB Cerrahi Merkezi Malatya 2014 TÜRKĠYE: Asya Avrupa Arasında Köprü

Detaylı

ingilizce.com-müşterilerle En çok kullanılan Kelime ve Deyimler-Top words and phrases to use with customers

ingilizce.com-müşterilerle En çok kullanılan Kelime ve Deyimler-Top words and phrases to use with customers The Top words and phrases to use with customers Müşterilerle En Çok Kullanılan Kelime ve Deyimler Definitely Kesinlikle Surely Tabii! Kesinlikle Absolutely Muhakkak Kesinlikle Certainly Elbette PHRASES

Detaylı

35 Ticari Bankacılık 37 Expat Bankacılık 37 Alternatif Dağıtım Kanalları 37 Kredi Kartları ve POS 38 Rating 40 Creditwest Bank ta 2013 Yılı 41 Mali

35 Ticari Bankacılık 37 Expat Bankacılık 37 Alternatif Dağıtım Kanalları 37 Kredi Kartları ve POS 38 Rating 40 Creditwest Bank ta 2013 Yılı 41 Mali İÇİNDEKİLER 06 Yönetim Kurulu Başkanı nın Mesajı 07 Genel Müdür ün Mesajı 10 Altınbaş Grubu Hakkında 13 Creditwest Bank Hakkında 14 Creditwest Bank ın Vizyonu, Misyonu, Stratejisi ve Temel Değerleri 15

Detaylı

Our İstanbul based Law Office provides professional legal services all over Turkey.

Our İstanbul based Law Office provides professional legal services all over Turkey. Av. Serdar B. SADAY Tel : 0 216 290 13 16 GSM : 0 532 204 28 80 E-mail: serdar@bilgehukuk.gen.tr Av. A. Akın AYSAN Tel :0 216 290 12 20 Gsm :0 505 668 85 90 E- mail: akin@bilgehukuk.gen.tr Address : Bahariye

Detaylı

24 th Advanced Applied Laparoscopic Urology Course and Mini-Laparoscopy Symposium

24 th Advanced Applied Laparoscopic Urology Course and Mini-Laparoscopy Symposium 24 th Advanced Applied Laparoscopic Urology Course and Mini-Laparoscopy Symposium İzmir Üniversitesi Tıp Fakültesi Medical Park Hastanesi, 20-21 Eylül 2013, İzmir, Türkiye Kurs ve Sempozyum 24. Uluslararası

Detaylı

KDVWDQHGH SROLNOLQLN V QQHWoL g UHQFLQLQV QQHWLQLQ\DSÕOGÕ Õ\HU 6 QQHWLoLQúXDQ QHULOHQ\HU

KDVWDQHGH SROLNOLQLN V QQHWoL g UHQFLQLQV QQHWLQLQ\DSÕOGÕ Õ\HU 6 QQHWLoLQúXDQ QHULOHQ\HU Çocuk Saðlýðý ve Hastalýklarý Dergisi 2003; 46: 114-118 Orijinal Makale Gaziantep bölgesindeki anne ve babalarýn sünnet ile ilgili bilgi, tutum ve davranýþlarý Ercan Sivaslý 1, Ali Ýhsan Bozkurt 2, Haluk

Detaylı

TEOG 1. MERKEZİ ORTAK SINAVLAR İNGİLİZCE DERSİ BENZER SORULARI

TEOG 1. MERKEZİ ORTAK SINAVLAR İNGİLİZCE DERSİ BENZER SORULARI TEOG SINAV SORUSU-1 UNIT 2 SINIF İÇİ TARAMA TESTİ Diyalogu tamamlayan ifade hangisidir? Henry: That's my money.i don t want to give it to you. Martin:...! Don t be so stingy. Diyalogda boşluğu en iyi tamamlayan

Detaylı

Virtualmin'e Yeni Web Sitesi Host Etmek - Domain Eklemek

Virtualmin'e Yeni Web Sitesi Host Etmek - Domain Eklemek Yeni bir web sitesi tanımlamak, FTP ve Email ayarlarını ayarlamak için yapılması gerekenler Öncelikle Sol Menüden Create Virtual Server(Burdaki Virtual server ifadesi sizi yanıltmasın Reseller gibi düşünün

Detaylı

Dr. Semih Demir. Tez Danışmanı. Doç.Dr.Barış Önder Pamuk

Dr. Semih Demir. Tez Danışmanı. Doç.Dr.Barış Önder Pamuk T.C. İZMİR KATİP ÇELEBİ ÜNİVERSİTESİ ATATÜRK EĞİTİM VE ARAŞTIRMA HASTANESİ İÇ HASTALIKLARI KLİNİĞİ GEÇİRİLMİŞ GESTASYONEL DİYABETES MELLİTUS ÖYKÜSÜ OLAN BİREYLERDE ANJİOPOETİN BENZERİ PROTEİN-2 ( ANGPTL-2

Detaylı

Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi

Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi TÜRKİYEDE BÖBREK NAKLİ 1975 yılında canlı 1978 yılında kadavra E.Ü.T.F Hastanesi Organ Nakli Uygulama ve Araştırma Merkezi 1988

Detaylı

Arýza Giderme. Troubleshooting

Arýza Giderme. Troubleshooting Arýza Giderme Sorun Olasý Nedenler Giriþ Gerilimi düþük hata mesajý Þebeke giriþ gerilimi alt seviyenin altýnda geliyor Þebeke giriþ gerilimi tehlikeli derecede Yüksek geliyor Regülatör kontrol kartý hatasý

Detaylı

KORDON KANINDAKİ KÖK HÜCRELERİ Klinikte kullanımı

KORDON KANINDAKİ KÖK HÜCRELERİ Klinikte kullanımı KORDON KANINDAKİ KÖK HÜCRELERİ Klinikte kullanımı Imagination is more Important than knowledge Albert Eistein Jm jj Semenderler Deniz Yıldızı Embriyonik kök hücre 1980 Fare Embriyonik

Detaylı

Bazı göçmenlerin, kendilerine Avustralya da yaşama vizeleri verilebilmesi için önce bir Assurance of Support (AoS) almaları gerekir.

Bazı göçmenlerin, kendilerine Avustralya da yaşama vizeleri verilebilmesi için önce bir Assurance of Support (AoS) almaları gerekir. Assurance of Support Bazı göçmenlerin, kendilerine Avustralya da yaşama vizeleri verilebilmesi için önce bir Assurance of Support (AoS) almaları gerekir. Hangi vize başvurularının bir Aos ye ihtiyacı olduğuna

Detaylı

T.C. Hitit Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İşletme Anabilim Dalı

T.C. Hitit Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İşletme Anabilim Dalı T.C. Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İşletme Anabilim Dalı X, Y, Z KUŞAĞI TÜKETİCİLERİNİN YENİDEN SATIN ALMA KARARI ÜZERİNDE ALGILANAN MARKA DENKLİĞİ ÖĞELERİNİN ETKİ DÜZEYİ FARKLILIKLARININ

Detaylı

PLAN. Organ nakli hizmetlerinde mevcut durum ve projeksiyonu. Sağlık Bakanlığı çalışmaları. Planlanan çalışmalar

PLAN. Organ nakli hizmetlerinde mevcut durum ve projeksiyonu. Sağlık Bakanlığı çalışmaları. Planlanan çalışmalar SAĞLIK BAKANLIĞI TEDAVİ HİZMETLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ SAĞLIK BAKANLIĞI ORGAN NAKLİ ÇALIŞMALARI VE MEVCUT DURUM Uz. Dr. Altay KÖKEN PLAN Organ nakli hizmetlerinde mevcut durum ve projeksiyonu Sağlık Bakanlığı

Detaylı

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİEĞİTİM FAKÜLTESİ SINIF ÖĞRETMENLİĞİ PROGRAMI 2013 2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI LİSANS PROGRAMI ÖĞRETİM PLANI.

KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİEĞİTİM FAKÜLTESİ SINIF ÖĞRETMENLİĞİ PROGRAMI 2013 2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI LİSANS PROGRAMI ÖĞRETİM PLANI. I. YARIYIL KIRIKKALE ÜNİVERSİTESİEĞİTİM FAKÜLTESİ SINIF ÖĞRETMENLİĞİ PROGRAMI 2013 2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM YILI LİSANS PROGRAMI ÖĞRETİM PLANI 0801101 Temel Matematik I 2+0 General Mathematics I 6 0801102 Genel

Detaylı

Lesson 23: How. Ders 23: Nasıl

Lesson 23: How. Ders 23: Nasıl Lesson 23: How Ders 23: Nasıl Reading (Okuma) How are you? (Nasılsın?) How are your parents? (Ailen nasıl?) How was the interview? (Görüşme nasıldı?) How is your work? (İşin nasıl?) How do you go to school?

Detaylı

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS

Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS Dersin Kodu Dersin Adı Dersin Türü Yıl Yarıyıl AKTS 507004832007 KALİTE KONTROLÜ Seçmeli 4 7 3 Dersin Amacı Günümüz sanayisinin rekabet ortamında kalite kontrol gittikçe önem kazanan alanlardan birisi

Detaylı

TRANSPORTATION ENVIRONMENTAL (TAŞIMA ÇEVRE RİSKİ SORU FORMU)

TRANSPORTATION ENVIRONMENTAL (TAŞIMA ÇEVRE RİSKİ SORU FORMU) TRANSPORTATION ENVIRONMENTAL (TAŞIMA ÇEVRE RİSKİ SORU FORMU) Account: Müşteri: Date: Tarih: MATERIAL TRANSPORTED TAŞINAN MADDELER Amount per Year Yıllık Miktar Trips per Year Yıllık Sefer Sayısı Distance

Detaylı

YENİ TIBBİ YÖNTEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞU

YENİ TIBBİ YÖNTEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞU Dr. MEHMET EMİN ÖZGÜL Pamukkale Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Hukuk Bilimleri Anabilim Dalı Öğretim Elemanı YENİ TIBBİ YÖNTEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞU

Detaylı

Ali Kablan 1. UFRS nin Ülkemizdeki Muhasebe Uygulamaları

Ali Kablan 1. UFRS nin Ülkemizdeki Muhasebe Uygulamaları UFRS nin Ali Kablan 1 Abstract: Standardization has become neccessary because of some reasons such as the removal of borders between countries,increase in competition,the expansion of trade,rapid globalization

Detaylı

Organ bağışından organ nakline kadarki süreç. Ölüm halinin saptanması

Organ bağışından organ nakline kadarki süreç. Ölüm halinin saptanması Organ naklinde ölen bir insanın sağlıklı organları veya dokuları, ağır kronik hasta olan insanlara nakledilir. Bu operasyonun amacı, alıcının işlevini yerine getirmeyen organlarını değiştirmektir. Organ

Detaylı

11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi

11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi 11.05.2015 Pazartesi İzmir Basın Gündemi Prof. Dr. Köse: Organ Bağışının Dinen Sakıncası Yoktur İzmir İl Sağlık Müdürlüğü, İzmir İl Müftülüğü ve İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İslami İlimler Fakültesi

Detaylı

Küçük Hücreli Dışı Akciğer Karsinomunda Neoadjuvant Kemoterapi

Küçük Hücreli Dışı Akciğer Karsinomunda Neoadjuvant Kemoterapi Küçük Hücreli Dışı Akciğer Karsinomunda Neoadjuvant Kemoterapi Prof. Dr. Hakan Bozcuk Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Onkoloji Bilim Dalı Antalya Plan } KHDAK da kemoterapinin lokal tedavilere

Detaylı

Gelir Dağılımı ve Yoksulluk

Gelir Dağılımı ve Yoksulluk 19 Decembre 2014 Gini-coefficient of inequality: This is the most commonly used measure of inequality. The coefficient varies between 0, which reflects complete equality and 1, which indicates complete

Detaylı

ATILIM UNIVERSITY Department of Computer Engineering

ATILIM UNIVERSITY Department of Computer Engineering ATILIM UNIVERSITY Department of Computer Engineering COMPE 350 Numerical Methods Fall, 2011 Instructor: Fügen Selbes Assistant: İsmail Onur Kaya Homework: 1 Due date: Nov 14, 2011 You are designing a spherical

Detaylı