TARIM SİGORTALARI KANUNU (Kanun No: 5363) (Kabul Tarihi: , yayımlandığı Resmi Gazete: /25852)

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TARIM SİGORTALARI KANUNU (Kanun No: 5363) (Kabul Tarihi: 14.6.2005, yayımlandığı Resmi Gazete: 21.06.2005/25852)"

Transkript

1 TARIM SİGORTALARI KANUNU (Kanun No: 5363) (Kabul Tarihi: , yayımlandığı Resmi Gazete: /25852) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar Amaç MADDE 1. Bu Kanunun amacı; üreticilerin bu Kanunda belirtilen riskler nedeniyle uğrayacağı zararların tazmin edilmesini temin etmek üzere, tarım sigortaları uygulamasına ilişkin usûl ve esasların belirlenmesidir. Kapsam MADDE 2. Bu Kanun; Havuzun kuruluşu, Havuz tarafından teminat altına alınacak riskler, Havuzun gelir ve giderleri, prim ve hasar fazlası desteği, sigorta sözleşmeleri, reasürans sağlanması ve sigorta şirketlerinin görev, yetki ve sorumlulukları ile katkı ve katılımlarının esas ve usûllerini kapsar. Tanımlar MADDE 3. Bu Kanunda geçen; a) Bakanlık: Tarım ve Köyişleri Bakanlığını, b) Müsteşarlık: Hazine Müsteşarlığını, c) Sigorta şirketleri: 7397 sayılı Sigorta Murakabe Kanunu çerçevesinde kurulmuş olan ve tarım sigortaları alanında ruhsatı bulunan sigorta şirketlerini, d) Üretici: Bitkisel ve hayvansal üretim ile uğraşan gerçek ve tüzel kişileri, e) Tarım sigortaları: 6762 sayılı Türk Ticaret Kanununun 1316 ilâ 1319 uncu maddelerinde belirtilen sigortalar ile bu Kanun kapsamına alınan sigortaları, f) Havuz: Tarım Sigortaları Havuzunu, g) Şirket: Havuzun işletilmesini üstlenen şirketi, h) Kurul: Tarım Sigortaları Havuzu Yönetim Kurulunu, ı) Çiftlik hayvanları: Büyükbaş hayvanlar, küçükbaş hayvanlar, kümes hayvanları ve kültür balıkçılığı ürünlerini, İfade eder. İKİNCİ BÖLÜM Kuruluş, Görev, Yetki ve Sorumluluklar Havuz MADDE 4. Bu Kanun kapsamındaki risklerin teminat altına alınması, standart sigorta poliçelerinin belirlenmesi, hasar organizasyonları, aktüerya çalışmaları, tazminat ödemelerinin yapılması, reasürans teminatının sağlanması, tarım sigortalarının geliştirilmesi, yaygınlaştırılması ve izlenmesi ile diğer teknik hizmetlerin yürütülmesi amacıyla tüzel kişiliği haiz (29/6/ sayılı Resmi Gazete 6327 sayılı Bireysel Emeklilik tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Madde: 34) Havuz kurulmuştur. Havuz; kapsama alınan riskler için sigorta, reasürans ve retrosesyon yapmaya yetkilidir. Sigorta şirketleri, bu Kanun kapsamında tarım sigortaları alanında elde ettikleri primin tamamını Havuza devretmekle yükümlüdür. Sigorta şirketlerine Havuza devrettikleri primler için Havuz tarafından tahsil edilen kısmı üzerinden komisyon ödenir. Sigorta şirketleri tarafından Havuza zamanında devredilmeyen primler 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine göre tahsil edilir. Havuz, Bakanlık ve Müsteşarlıkça müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek esaslar çerçevesinde 9 uncu maddede belirtilen Şirket tarafından yönetilir. Havuzun merkezi İstanbul'dur. Havuz, bu Kanun kapsamındaki faaliyetleri bakımından 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanununa tâbi değildir. Kurul MADDE 5. Kurul; Bakanlık ve Müsteşarlıktan ikişer, Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği, Türkiye Ziraat Odaları Birliği ve Şirketten birer üye olmak üzere toplam yedi üyeden oluşur. Kurul üyeliğine Bakanlık ve Müsteşarlıkça kamu görevlileri arasından seçilecek kişilerin en az on yıl kamu hizmetinde bulunmuş olmaları, Bakanlık temsilcisinin tarım alanında, Müsteşarlık temsilcisinin sigortacılık alanında bilgi ve deneyime sahip olması gerekir. Diğer üyelerin ise ilgili bulundukları alanda en az on yıllık mesleki deneyime sahip olmaları ve 657 sayılı Devlet Memurları 1

2 Kanununun 48 inci maddesinin (A) bendinin (1), (4), (5), (6) ve (7) numaralı alt bentlerinde belirtilen şartları taşımaları zorunludur. Bakanlık temsilcilerinden biri Kurulun tabii başkanıdır. Kurul en az beş üyenin katılımı ile toplanır, kararlarını çoğunlukla alır. Oylamalarda eşitlik halinde, Başkanın oyu iki oy sayılır. Kurul üyeleri, üç yıl süre ile görev yapar. Görev süresi sona erenler yeniden göreve atanabilir. Kurula atanan üyeler temsil ettikleri kurumlardan ayrıldıkları veya kurumlarınca geri çekildikleri takdirde üyelikleri sona erer. Bu üyelerin yerine seçilen yeni üyeler kalan süreyi tamamlar. Kurul üyelerinden, uhdesinde kamu görevi bulunanlara bir ay içerisinde dörtten fazla olmamak üzere her toplantı günü için (2000), uhdesinde kamu görevi bulunmayanlar için ise (3000) gösterge rakamının Devlet memurlarına uygulanan aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak miktarda toplantı ücreti ödenir. Kurulca alınan kararların uygulaması ve Kurula ilişkin sekretarya hizmetleri, Şirket tarafından yürütülür. Kurulun görev ve sorumlulukları MADDE 6. Kurulun görevleri şunlardır: a) Havuzun işleyişine ilişkin uygulama esaslarını belirlemek. b) Bu Kanun kapsamında tarım sigortaları için verilecek, Devlet prim desteği toplam tutarını aşmamak kaydıyla ürün, risk ve bölge bazında prim desteği oranını belirlemek üzere çalışmalar yapmak ve Bakanlığa sunmak. c) Uygulamada karşılaşılan sorunları tespit etmek, bunların çözümüne yönelik çalışmalar yapmak, yaptırmak. d) Hizmet alınmasına karar vermek. e) Hasar tespit işlemlerine ilişkin esas ve usûlleri belirlemek. f) Bu Kanun kapsamında tarım sigortaları alanında faaliyet göstermek isteyen sigorta şirketleri ile sözleşme yapmak. g) Havuz işleticisi şirketle çalışma usûl ve esaslarını belirleyen sözleşme yapmak. Havuzun kaynakları MADDE 7. Havuzun gelirleri şunlardır: a) Sigorta şirketlerinin devrettiği primler. b) Devlet tarafından sağlanan prim desteği. c) Toplanan kaynakların yatırım gelirleri. d) Alınan krediler. e) Genel bütçeden alınacak katkılar. f) Diğer gelirler. Havuzun gelirleri her türlü vergi, resim ve harçtan muaftır. Havuzun kaynaklarının kullanım yerleri MADDE 8. Havuzun giderleri şunlardır: a) Tarım sigortalarına ilişkin tazminat ödemeleri. b) Havuzun yönetimi ve işleyişi için gerekli olan masraflar. c) Reasürans, sermaye ve benzeri piyasalardan sağlanacak korumaya ilişkin ödemeler. d) Sigorta şirketlerine ödenecek komisyonlar. e) Bilgilendirme ve tanıtım kampanyalarına ilişkin ödemeler. f) Hasar tespit işlemlerine ilişkin ödemeler. g) Alınan kredilerin anapara ve faiz geri ödemeleri. h) Bu Kanunun amacı doğrultusunda yapılacak diğer ödemeler. ı) Havuz işleticisi şirkete ödenecek işletme bedeli. Şirket MADDE 9. Havuzun işletilmesine ilişkin iş ve işlemler, Havuza katılan sigorta şirketlerinin eşit oranda pay sahibi olacağı anonim şirket statüsünde kurulacak Şirket tarafından yürütülür. Şirketin, Kurulun belirleyeceği usûl ve esaslar çerçevesinde görevleri şunlardır: a) Tazminat ödemelerine esas teşkil edecek hasar tespit işlemlerine ilişkin her türlü çalışma ve organizasyonları yapmak suretiyle, tazminat ödemelerinin en kısa sürede yapılmasını sağlamak. Bitkisel ürün sigortalarının hasar tespitleri ziraat mühendisi, ziraat teknikeri ve ziraat teknisyenleri; çiftlik hayvanları sigortalarının risk inceleme işlemleri veteriner hekimler ve zooteknist ziraat mühendisleri, hasar tespitleri ise veteriner hekimler tarafından yapılır. Su ürünleri sigortalarının risk incelemeleri, su ürünleri mühendisi, su ürünleri bölümü mezunu ziraat mühendisleri, balıkçılık teknoloji mühendisi ve veteriner hekimler; hasar tespitleri ise veteriner 2

3 hekimle birlikte su ürünleri mühendisi, su ürünleri bölümü mezunu ziraat mühendisleri, balıkçılık teknoloji mühendislerinden birisi tarafından yapılır. (29/6/ sayılı Resmi Gazete 6327 sayılı Bireysel Emeklilik tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Madde: 35) Hasar tespit işlemlerinde öncelikle ziraat mühendisleri ve veteriner hekimlerden yararlanılır. b) Risk paylaşımı ve transferi ile reasürans plânının uygulanmasına ilişkin işleri yürütmek, risk paylaşımı ve reasürans programını Kurulun onayına sunmak. c) Kurulca alınan kararların uygulanması ve Kurulun görevlerine ilişkin sekretarya hizmetlerini yürütmek. d) Primlerin tahsili, tazminat ödemelerinin yapılması ve benzeri işleri yürütmek. e) Üreticileri tarım sigortaları hakkında bilgilendirmek, halkla ilişkiler ve tanıtım kampanyalarını yürütmek. f) Genel hükümler çerçevesinde tarım sigortalarına ilişkin istatistik üretmek, bu konuda Kurula rapor hazırlamak. g) Havuz kaynaklarını, belirlenen ilke ve kurallar çerçevesinde yatırıma yönlendirmek. h) Havuz işlerinin sağlıklı yürütülmesi bakımından, gerekli gördüğü hususlarda Havuz Yönetim Kuruluna öneride bulunmak. ı) Havuzun işletilmesiyle ilgili diğer her türlü iş ve işlemleri yapmak. Şirket, Havuz işlerinin Havuz yararına ve en iyi şekilde yürütülmesinden Bakanlık, Müsteşarlık ve Kurula karşı sorumludur. Şirket, Havuza ait gelir ve giderler ile tüm hesap ve işlemleri özel ve ayrı kayıtlarda takip eder. Şirket, bu Kanun kapsamındaki görevleri gereği edindiği bilgileri herhangi bir gerekçeyle üçüncü şahıslara açıklayamaz. Havuza ait yazışma ve belgelerin uygun bir şekilde muhafaza edilmesi zorunludur. Şirket; faaliyetine son verilmesi, tasfiye edilmesi veya iflas etmesi gibi hallerde, Kurul tarafından yeni bir şirketle sözleşme yapılıncaya kadar görevlerini yerine getirmeye devam eder. Bu durumda bu Kanun kapsamındaki bütün bilgi ve belgelerin Kurula iade edilmesi zorunludur. Şirket, bu Kanunda belirtilen görevler dışında başka bir işle uğraşamaz. Bakanlığın görev ve yetkileri MADDE 10. Bakanlığın bu Kanun kapsamında görev ve yetkileri şunlardır: a) Tarım sigortalarının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için gerekli tedbirleri almak. b) Ürünler, riskler ve bölgeler itibariyle sağlanacak prim desteğine ilişkin teklifleri Bakanlar Kurulunun onayına sunmak. c) Tazminat ödemelerinin doğru ve düzenli bir şekilde yapılmasını izlemek. d) Bu Kanunla verilen diğer görevleri yürütmek. Denetim MADDE 11. Havuzun ve Şirketin sigortacılık uygulamaları yönüyle denetimi Müsteşarlık, diğer tüm işlemlerinin denetimi Bakanlık tarafından yapılır. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Riskler, Sigorta Sözleşmeleri, Havuza Katılım, Reasürans, Yardım ve Destekler Havuz tarafından teminat altına alınacak riskler MADDE 12. Kapsama alınacak bitkiler, bitkisel ürünler ve seralar, tarımsal yapılar, tarım alet ve makineleri ile çiftlik hayvanları için kuraklık, dolu, don, sel, taban suyu baskını, fırtına, hortum, deprem, heyelan, yangın, kaza ve zararlılar ile hayvan hastalıklarının neden olacağı zararlar ve/veya tarım sektörü bakımından önemli görülecek diğer risklere ilişkin teminatlar Kurulun teklifi üzerine Bakanlar Kurulunca belirlenir. Prim desteği MADDE 13. Ürünler, riskler, bölgeler ve işletme ölçekleri itibariyle Devlet tarafından sağlanacak prim desteği miktarları, her yıl Bakanlığın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından belirlenir. Prim desteğine ilişkin ödenek, her yıl bütçe kanunu ile Bakanlık bütçesinde yer alır. Bakanlık, sigorta şirketleri tarafından Havuza aktarılacak prim miktarlarını çiftçi kayıtları ile karşılaştırarak prim desteğini hesaplar ve gecikmeksizin Havuza aktarır. 3

4 Sigorta sözleşmeleri ve Havuza katılım MADDE 14. Bu Kanun kapsamındaki tarım sigortası teminatları münhasıran Havuz tarafından verilir. Bu teminatlar risk yönetimi açısından şartların gerekli kılması ve Kurul tarafından uygun görülmesi halinde sigorta şirketleri ile müştereken de verilebilir. Sigorta sözleşmeleri, Havuz tarafından belirlenen standart poliçeler üzerinden yapılır. Havuz tarafından hesaplanacak tahmini hasar durumuna göre uygun şartlarda yeterli koruma sağlanamadığı takdirde, kalan kısma Devlet tarafından iştirak edilir. (29/6/ sayılı Resmi Gazete 6327 sayılı Bireysel Emeklilik tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Madde: 36) Reasürans MADDE 15. Havuz, üstlenilen risklerin transferi amacıyla ulusal ve uluslararası sigortacılık piyasası, sermaye piyasası ve benzeri piyasalardan koruma temin edebilir. Hasar fazlası desteği MADDE 16. Havuz tarafından üstlenilen risklerin transferi amacıyla ulusal ve uluslararası piyasadan sağlanan korumanın yeterli bulunmaması halinde Bakanlar Kurulunca belirlenecek kısım Devlet tarafından taahhüt edilir. Yardım ve borç ertelemesi MADDE 17. Bu Kanun kapsamında, uygulama yılında yer alan riskler için tarım sigortası yaptırmayan üreticiler, tarihli ve 2090 sayılı Kanundan yararlanamaz. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Geçici ve Son Hükümler Yönetmelik MADDE 18. Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki ay içinde; Havuzun çalışma usûl ve esasları Müsteşarlığın görüşü alınarak Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle, sigorta sözleşmelerinin tabi olacağı esaslar ise Müsteşarlık tarafından çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir. GEÇİCİ MADDE 1. Kurulda görev alacak üyeler, ilgili kurumlar tarafından Bakanlığa bildirilir ve Bakanlıkça Kurul üyelerinin görevlendirilmesi bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en geç üç ay içinde yapılır. Bu Kanunun yayımı tarihinden itibaren en geç üç ay içinde Şirket kurulur. Yürürlük MADDE 19. Bu Kanunun 4 üncü maddesi yayımı tarihinden üç ay sonra, diğer maddeleri yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme MADDE 20. Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür. BAKANLAR KURULU KARARI (2012) Karar Sayısı: 2011/2602 (Yayımlandığı ResmiGazete 28 Aralık 2011/228156) TARIM SİGORTALARI HAVUZU TARAFINDAN KAPSAMA ALINACAK RİSKLER, ÜRÜNLER VE BÖLGELER İLE PRİM DESTEĞİ ORANLARINA İLİŞKİN KARAR Havuz tarafından teminat altına alınacak ürünler ve riskler MADDE 1 (1) Bitkisel ürünler için dolu ana riski ile birlikte; fırtına, hortum, yangın, heyelan, deprem, sel ve su baskını ek riskleri paket halinde; ayrıca, açık alanda yetiştirilen meyveler için yukarıda belirtilen risklere ilave olarak, isteğe bağlı olmak üzere, don riski; ilgili genel şartlar, teknik şartlar, tarife ve talimatları kapsamında; Çiftçi Kayıt Sistemine kayıtlı çiftçilerin, mevcut arazi ve ürün bilgileri dikkate alınarak, Tarım Sigortaları Havuzu tarafından teminat altına alınır. (2) Seralar için dolu ana sigortası teminatı ile birlikte fırtına, hortum, yangın, heyelan, deprem, taşıt çarpması, kar ve dolu ağırlığı ile sel ve su baskını ek riskleri paket halinde; ilgili genel şartlar, teknik şartlar, tarife ve talimatlar kapsamında; Çiftçi Kayıt Sistemine entegre edilmiş Örtü Altı Kayıt Sistemine kayıtlı çiftçilerin mevcut arazi, sera ve ürün bilgileri dikkate alınarak Tarım Sigortaları Havuzu tarafından teminat altına alınır. 4

5 (3) Çiftçi Kayıt Sistemine entegre edilmiş, soy kütüğü, önsoy kütüğü ile Hayvan Kayıt Sistemine (Türkvet) kayıtlı olan süt sığırları ile damızlık mandalar ve erkek besi sığırları için ölüm riski; ilgili genel şartlar, teknik şartlar, tarife ve talimatları kapsamında; mevcut tesis, işletme ve yetiştiricilik bilgileri dikkate alınarak, Tarım Sigortaları Havuzu tarafından teminat altına alınır. (4) Çiftçi Kayıt Sistemine entegre edilmiş, Türkvet e (Koyun,Keçi, Kayıt Sistemine) kayıtlı olan damızlık koyun ve keçiler ile damızlık koç ve tekeler için ölüm riski; ilgili genel şartlar, teknik şartlar, tarife ve talimatları kapsamında; mevcut tesis, işletme ve yetiştiricilik bilgileri dikkate alınarak, Tarım Sigortaları Havuzu tarafından teminat altına alınır. (5) Kapalı sistemde üretim yapan bio-güvenlik ve hijyen tedbirleri alınmış tesislerde yetiştirilen kümes hayvanları için ölüm riski; ilgili genel şartlar, teknik şartlar, tarife ve talimatları kapsamında; mevcut tesis, işletme ve kümes hayvanlarına ait yetiştiricilik bilgileri dikkate alınarak, Tarım Sigortaları Havuzu tarafından teminat altına alınır. (6) Denizlerde ve iç sularda yetiştirilen su ürünleri için ölüm riski; ilgili genel şartlar, teknik şartlar, tarife ve talimatları kapsamında; Çiftçi Kayıt Sistemine entegre edilmiş Su Ürünleri Kayıt Sistemine kayıtlı işletmelerin; mevcut işletme ve su ürünleri yetiştiricilik bilgileri dikkate alınarak, Tarım Sigortaları Havuzu tarafından teminat altına alınır. (7) Risk incelemesi sonucunda, Havuz tarafından sigortalanması uygun görülmeyen ürün ve riskler sigorta edilmez. (8) Havuz tarafından sigorta edilmeyen ürünler ve riskler ile; ilgili genel şartlar, teknik şartlar, tarife ve talimatlarla kapsam dışı bırakılmış haller ve kayıplar, 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanununun 17 nci maddesindeki uygulama yılında yer alan riskler arasında sayılmaz. Prim desteği MADDE 2 (1) Bu Karar kapsamında belirlenen riskler için 2012 yılında, sigorta priminin %50'si oranında prim desteği verilir. (2) Açık alanda yetiştirilen meyvelerde çiçeklenme evresinin don riski kapsamına alınması, risk maliyetindeki artışlar ve çiftçinin ödeyeceği prim de dikkate alınarak, verilen prim desteğine ilave olarak, sadece don riski primine 1/3 oranında ek prim desteği, Tarım Sigortaları Havuzuna bütçenin ilgili tertibinden aktarılarak karşılanır. Bu Karar kapsamında belirlenen riskler için 2011 yılında, sigorta priminin %50'si oranında prim desteği verilir. Meteorolojik veri paylaşımı MADDE 3 (1) 5363 sayılı Kanunun 4 üncü maddesi çerçevesinde, Tarım Sigortalarında teminatların geliştirilmesi, risklerin değerlendirilmesi, aktüerya ve hasar tespit çalışmalarının etkin bir şekilde yürütülmesi için Meteoroloji Genel Müdürlüğü, günlük ve/veya aylık meteorolojik verileri, Tarım Sigortaları Havuzu ile bilgisayar ortamında, ücretsiz olarak paylaşır. Cezai hükümler MADDE 4 (1) Haksız yere yapılan destekleme ödemeleri, ödeme tarihinden itibaren, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 51 inci maddesinde belirtilen gecikme zammı oranları dikkate alınarak hesaplanan kanuni faizi ile birlikte geri alınır. Haksız ödemenin yapılmasında, ödemeyi sağlayan belgeleri düzenleyen gerçek ve tüzel kişiler, geri alınacak tutarların tahsilinde müştereken sorumlu tutulurlar. (2) 5363 sayılı Kanunla belirlenen sigorta primi destekleme ödemelerinden, idari hata sonucu düzenlenen belgelerle yapılan ödemeler hariç, haksız yere yararlandığı tespit edilen üreticiler, beş yıl süreyle hiçbir destekleme programından yararlandırılmazlar. Yürürlük MADDE 5 (1) Bu Karar 1/1/2012 tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme MADDE 6 (1) Bu Karar hükümlerini Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanı yürütür. 5

6 SİGORTACILIĞA GİRİŞ Mirzaali SARCAN Hazine Müsteşarlığı -Hazine Uzmanı Doğal Afet ve İhtisas Sigortaları Dairesi RİSK; Bir olayın beklenenden farklı gerçekleşme olasılığı, kaybın(istenmeyen durumun) gerçekleşmesindeki belirsizlik, zarara uğrama tehlikesi, TEHLİKE; Olumsuzluğa neden olan durum, sigorta bakımından kayıp nedeni, BELİRSİZLİK; Gelecek ile ilgili bilgi eksikliğinden kaynaklanan durum, sigorta açısından; belli koşullar altında teminat altına alınabilecek sigorta konusu, Örnek: Bir otomobilin hırsızlık riskine karşı sigortalanması, bir fabrikanın yangın riskine karşı sigortalanması. SİGORTA; Risklerin(zarara uğrama tehlikelerinin) gerçekleşme olasılığına(belirsizlik durumuna) karşı güvence(teminat) sağlayan sistem. Bir riskin bireyden gruba eşit ölçülerde paylaşılarak transfer edilmesidir. Aynı riski taşıyan çok sayıda kişinin, kendi başına katlanamayacağı kaybı gruptaki diğer kişilerle karşılamak amacıyla, bir kurum tarafından bir araya getirilmesidir. Sigorta öyle bir akittir ki bununla sigortacı bir prim karşılığında; diğer bir kimsenin(sigortalı ve/veya sigorta ettiren) para ile ölçülebilir bir menfaatini zarara uğratan bir tehlikenin (bir riskin) meydana gelmesi halinde tazminat ödemeyi yahut bir veya birkaç kimsenin hayat müddetleri sebebiyle veya hayatlarında meydana gelen belli bir takım hadiseler dolayısı ile bir para ödemeyi veya benzer edalarda bulunmayı üzerine alır. SİGORTANIN TEMEL PRENSİPLERİ Azami iyi niyet: Sigortalı ile sigortacının sözleşmenin yapılmasını etkileyebilecek hususları dürüstçe paylaşmalarıdır. Rücu hakkı: Bir kimsenin alacaklısına ödediği şeyi diğer birinden istemeye hakkı olmasıdır. Buna göre, poliçe hükümlerine göre hasarı ödemiş bir sigortacının aynı hasardan dolayı sorumlu bulunan diğer sigortacıları hasarı paylaşmaya davet hakkı vardır. Yani, hasarı ödeyen sigortacı, hisseleri oranında diğer sigortacılara rücu edebilir. Halefiyet ve hakların devri: sigorta şirketleri tazminatı ödedikten sonra doğan "rücu" hakkını kullanarak zarara sebep olana ödetme yoluna giderler. Sigortacının, yasal olarak ödediği tazminat tutarınca sigortalısının yerine geçmesi ve onun haklarını korumasına "halefiyet hakkı" adı verilir. Halefiyet hakkı, zarar verenle sigortacıyı karşı karşıya bırakır. Yakın neden: Bir hasarın meydana gelmesine neden olan en etkili ve hakim sebeptir. SİGORTALANABİLİR RİSKİN ÖZELLİKLERİ Riskin gerçekleşmesi halinde ortaya çıkacak hasar, para ile karşılanabilir nitelikte olmalıdır. Sigortayı yapan kimse açısından risk gerçekleşmesi olasılığa bağlı, tesadüfi, irade dışı olmalıdır. Riskin sigortalanabilir olması için fiyatının, yani primin, makul seviyede olması gerekir. Risk ile onun gerçekleşme olasılığına karşı sigorta yaptıran kimse arasında kabul edilebilir bir bağ olmalıdır. Bir riskin sigortalanabilir olması için de kar ve kazanç aracı olarak kullanılmaması gerekir. Risk, büyük sayılar kanununun işlerlik kazanabileceği sayısal çoklukta olmalıdır. BÜYÜK SAYILAR KANUNU İstatistikteki büyük sayılar kanununa göre bir örnekleme sürecinde gözlem sayıları çok sayıda (kuramsal olarak sonsuz sayıda) arttırılırsa bir olayın meydana gelme olasılığı gerçeğe çok yakın olarak saptanabilir. Sigorta şirketleri hem ortalama sıklığı hem de ortalama kayıp şiddetini tahmin etmek için daha önceki kayıp tecrübelerinden yararlanır. Eğer çok sayıda tehlikeye maruz birim varsa geçmişteki gerçek kayıp tecrübesi gelecekteki kayıpların iyi bir tahmini için referans olabilir. 6

7 SIK KULLANILAN SİGORTA KAVRAMLARI SİGORTACI; Aynı risklere karşı karşıya olan kişileri bir araya getirerek bunlardan topladığı paraları bir havuzda toplayan ve bu risklerin gerçekleşmesi halinde bu zararları havuzdan karşılayan ve risk yönetimini üstlenen bir kuruluştur. SİGORTA POLİÇESİ; Sigortalı veya sigorta ettiren ile sigortacının karşılıklı yükümlülüklerini içeren belgedir. Sigortacının, sigorta ettirenin ve varsa sigortadan faydalanan kimsenin ad ve soyadı ve ikametleri; sigortanın konusu, sigorta bedeli, sigortacının üstüne aldığı rizikolarla bunlarla başlayacağı ve sona ereceği an gibi ayrıntılar bulunmaktadır. SİGORTA SÖZLEŞMESİ; Prim denilen belli bir miktardaki bir ücreti alan sigortacının belli bir kayıp meydana geldiğinde sigorta bedeli (sigorta tazminatı) olarak adlandırılan belirli bir miktarı sigortalıya ya da sigortalının sorumlu olduğu hallerde zarar gören üçüncü kişiye ödemeyi kabul ettiğini gösteren bir sözleşmedir. SİGORTA ETTİREN VE SİGORTALI; Prim ödemek suretiyle rizikoyu sigorta şirketine devreden ve bunun karşılığında sözleşmeden doğan borç ve yükümlülükleri üzerine alan, yani sözleşmeyi yapan kişidir. PRİM; Sigorta karşılıklı yükümlülükleri içeren sözleşmelerden olduğuna göre, sigorta ettiren, sigortacıya belli bir ücret ödemek zorundadır ki buna sigortacılıkta prim denilir. SİGORTA BEDELİ (TAZMİNAT); Sigorta sözleşmesinde belirtilmek kaydıyla, sözleşmenin taraflarınca kararlaştırılan, bir rizikonun gerçekleşmesi durumunda sigortacının karşılamayı taahhüt ettiği teminatın azami tutarıdır. LEHDAR; Hayat sigortalarında ise bir dördüncü şahıs daha söz konusu olabilir ki bu da lehdar dır. Lehdar, hayat sigortalarında lehine sigorta sözleşmesi yapılan ve rizikonun gerçekleşmesi halinde, kural olarak, sigorta tazminatını sigortacıdan talep ve tahsil etmek yetkisine sahip olan kişidir. SİGORTA DEĞERİ; Sigorta edilen kıymetin gerçek değeridir. Sigorta bedelinin sigorta değerine eşit olması prensip olmakla birlikte uygulamada sıkça görülen, bu eşitliğin her zaman sağlanamadığıdır. ZEYİLNAME; Bir sigorta sözleşmesi yapılıp, poliçe düzenlendikten sonra sigorta poliçesinde gösterilen şartlarda değişiklikler yapılmak istenildiğinde yeni bir sigorta poliçesinin düzenlenmesi yerine, asıl sigorta poliçesine ek olarak bu değişiklikleri göstermek üzere düzenlenen belgeye denir. Zeyilname asıl poliçenin ayrılmaz bir parçasıdır. BİRDEN ÇOK SİGORTA; Aynı menfaatin aynı rizikolara karşı yine aynı süreler içinde birden fazla (sigortacıya) sigorta ettirilmesidir. Bu durum üç şekilde ortaya çıkabilir. Bunlar; a)çifte Sigorta: TTK nın emredici nitelikteki Maddesine göre değerinin tamamı sigorta olunan bir mal üzerindeki menfaat sonradan aynı kimse tarafından aynı rizikolara karşı sigorta ettirilemez. Bu maddenin aksine yapılan sigorta sözleşmesi geçersizdir. Ancak Kanunda sayılan hallerde geçerli sayılabilir. b)müşterek Sigorta (Coassurance-Koasürans olarak da geçer) Bir menfaatin birden çok sigortacı tarafından aynı zamanda ve aynı rizikolara karşı sigortalanmasıdır. Ancak yapılan tüm sigorta sözleşmelerinin sigorta bedellerinin toplamı sigorta değerini aşamaz, aşan kısmı geçersizdir. Bu durumda sigortacılardan her biri sigorta bedellerinin toplamına oranla sigorta ettiği bedel nispetinde sorumlu olur. c)kısmi sigorta: Sigorta olunan menfaatin değerinin tamamı önceki sözleşme ile temin edilmemişse, bu menfaat geri kalan değerine kadar bir veya bir kaç defa daha sigorta ettirilebilir. Bu durumda o menfaati sonradan sigorta eden sigortacılar değer bakiyesinden dolayı sözleşmelerinin tarihleri sırasıyla mesul olurlar. Aynı günde yapılmış sözleşmeler aynı anda yapılmış sayılır. AŞKIN SİGORTA; Sözleşme yapılırken daha başlangıçta sigorta bedeli (tazminat) sigorta değerinden yüksek belirlenmiş olabilir. Bu durumda aşkın sigorta söz konusudur ve sigorta bedelinin sigorta değerini aşan kısmı geçersizdir. Sigorta değerini aşan kısma isabet eden primin sigorta ettirene iadesi gerekir. Rizikonun gerçekleşmesi anında da söz konusu eşitsizlik mevcut ise sigortacının azami sorumluluğu sigorta değeri ile sınırlıdır. EKSİK SİGORTA; Sözleşme yapılırken daha başlangıçta sigorta bedeli sigorta değerinden düşük belirlenmiştir. Bu durumda eksik sigorta (menfaat değerinin altında sigorta) söz konusudur. Rizikonun gerçekleşmesi anında da söz konusu eşitlik mevcut ise sigortacının sorumluluğu tam hasar halinde sigorta bedeli kadardır. Kısmi hasar halinde sigortacının ödeyeceği tazminat (SİGORTA BEDELİ/SİGORTA DEĞERİ)*GERÇEK ZARAR tutarı kadardır. REASÜRANS; Sigortaya ilişkin riskin sigortalıdan sigortacıya devri dersek reasüransta riskin sigortacıdan reasüröre devri olarak tanımlanabilir. 7

8 BÖLÜŞMELİ REASÜRANS; Sedan reasüröre devredilen sigorta bedeli oranında prim ve hasarı paylaşır. BÖLÜŞMESİZ REASÜRANS; Hasarın önceden belirlenmiş bir oranı aşması halinde reasürör devreye girer. SAKLAMA PAYI; Sigorta şirketinin, sigorta etmiş olduğu riske ilişkin olarak, reasüröre devretmeyip üzerinde tutmuş olduğu kısımdır. RETROSESYON; Reasüransa devredilen işlerin tekrar devri SEDAN; Üstündeki riski devreden sigorta şirketine SESYON; Devredilen iş miktarı GENEL ŞART ; Poliçe üzerinde açıkça ifade edilmiş, teminatın kapsamı, istisna edilen haller, hasar prosedürü, sigortalının görev ve yükümlülükleri, anlaşmazlık halinde uygulanabilecek hükümler, prim ödemesi, rücu durumu gibi sigorta sözleşmesinin esaslarını içeren koşullardır. Poliçe ekinde mutlaka sigortalıya verilmektedir. ÖZEL ŞART; Özel şartlar, sigortacı ve sigortalının üzerinde anlaştığı ve sigortalının çıkarları dikkate alınarak genel şartlara eklenen koşullardır. Özel şartların, TTK'nın emredici hükümlerine ve sigortalının aleyhine olmaması gerekmektedir. Özel şartlardaki amaç, sigortalının veya sigorta edilen menfaatin durumuna ve risklere göre ihtiyaçlara cevap verebilmektir. Genel şartlarda daraltma veya genişletme yapılacak olunduğunda, yine genel mevzuata aykırı olmayacak Özel Şartlar (Klozlar) oluşturulmakta ve bunlar da sigortalıya poliçe ekinde verilmektedir. ACENTE; Sigorta şirketi namına faaliyette bulunan gerçek veya tüzel kişi olarak kurulan istihsal organlarıdır. YETKİLİ ACENTE; Sigortalıdan teklifi alan, bu bilgilerle poliçeyi düzenleyerek primi tahsil etme yetkisi bulunan, düzenlediği belgeleri noterce onaylanmış kanuni deftere kaydeden ve bu belgelerden tahakkuk eden vergileri, ilgili yerlere yatıran acentedir. YETKİSİZ ACENTE; Sigortalıdan teklifi alıp, sigortacıya ileterek, sigorta anlaşmasının yapılmasına aracılık eden acentedir. Yetkili acentenin diğer yükümlülükleri bu tip acenteler için geçerli değildir. BROKER; Sigortalıyı veya sigorta veya reasürans şirketini temsil ederek sigorta veya reasürans şirketinin seçiminde tamamen tarafsız ve bağımsız davranan sigorta aracılarıdır. SİGORTA EKSPERİ; Sigorta edilen rizikonun gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkan kayıp ve hasarların miktarının nedenlerini ve niteliklerini belirleyen gerçek veya tüzel kişilerdir. Sigorta eksperi etki altında kalmayan, tarafsız, sigortacılık ve hasar konusunda yeterli teknik bilgiye sahip kişilerdir. AKTÜER; Sigortacılık tekniği ile buna ilişkin yatırım, finansman ve demografi konularında olasılık ve istatistik teorilerini uygulayarak, yasal düzenlemelere uygun prim, rezerv ve kar paylarını hesaplayarak, tarife ve teknik esasları hazırlayan kişilere aktüer denir. SÜRPRİM; Sigortacının normal prim ile sigorta edemediği teminat kapsamına almak için sigortalıdan istediği ek ücrete sürprim denir. UNDERWRITING; Bir rizikonun hangi şartlarda ve hangi fiyat üzerinden kabul edileceğinin belirlenmesi sürecine denir. SİGORTA BRANŞLARI Hayat Kaza Hastalık / Sağlık Kara Araçları Raylı Araçlar Hava Araçları Su Araçları Nakliyat Yangın ve Doğal Afetler Genel Zararlar Kara Araçları Sorumluluk Hava Araçları Sorumluluk Su Araçları Sorumluluk Genel Sorumluluk Kredi Emniyeti Suistimal Finansal Kayıplar Hukuksal Koruma 8

9 Destek HAYAT SİGORTALARI; Bir kişin hayatı yada ölümü üzerine yapılan bir sigortadır. ÇİFTE SİGORTA yapılabilir. TENZİL; Prim ödemeden muaf sigorta İŞTİRA (SATIN ALMA) VE İKRAZ (BORÇ VERME); Hayat sigortası sözleşmesinin satın alınmasına iştira, sigortacıdan borç para istenmesine ikraz denilir. SÖZLEŞME DEVRİ; Sigortalının değişmesi üzerine değiştirilebilir. HAYAT SİGORTASI ÇEŞİTLERİ - Ölüm ihtimaline karşı hayat sigortası - Yaşama ihtimaline karşı - Karma hayat sigortası KAZA SİGORTALARI; Bir kişinin iradesi dışında ani ve harici bir olay veya kaza nedeniyle ölmesi veya daimi sakat kalması hallerini kapsar. KAZA SİGORTASI İLE VERİLEN TEMİNATLAR Ölüm teminatı: bir kaza dolayısıyla sigortalının derhal veya kaza tarihi itibariyle bir sene zarfında ölmesi halinde sigorta bedeli poliçede gösterilen hak sahiplerine ödenir. Daimi sakatlık (maluliyet) teminatı bir kaza neticesi sigortalının derhal veya kaza tarihinden itibaren iki sene zarfında daimi sakat kalması halinde sigortalının kendisine ödenir. Tedavi masrafları teminatı ile doktor ücreti, ilaç, radyografi banyo, masaj hastane ve diğer tedavi masrafları (nakil ücretleri hariç) kapsar. Gündelik tazminat teminatı bir kaza neticesi sigortalı geçici olarak çalışmayacak duruma düşerse 200 gün, müddet için poliçede yazılı limit tutarına kadar ödeme yapılmasını kapsar. SAĞLIK SİGORTALARI Özel sağlık sigortalarının konusunu kısa sürede tedavi edilebilen akut nitelikli hastalıkların ve yaralanmaların tedavi giderlerini karşılamak üzere düzenlenmiş olan sigorta planları oluşturur. Kronik hastalıklar ve yaşlıların genelde teminat kapsamı dışında tutulduğu görülmektedir. Tedavi Masrafları Teminatı: Hasta bireylerin iyileşmeleri için gereksinim duydukları tedavi hizmetleri ile ilgili harcamalar teminat altına alınmaktadır. Sigortalılar, tedavi hizmetini ya kendileri karşılarlar ve yaptıkları harcamaları sigorta şirketinden geri alırlar veya herhangi bir ödeme yapmadan direkt olarak bu hizmetlerden yararlanırlar. Bu teminat türü Türkiye de kullanılan özel sağlık sigortalarına en yakın olanıdır. DİĞER SİGORTA BRANŞLARI KARA ARAÇLARI; Motorlu kara araçları nedeniyle meydana gelen tazminat ödemeleri, Motorlu araçlar dışındaki kara araçları nedeniyle meydana gelen tazminat ödemeleri RAYLI ARAÇLAR; Raylı araçlara gelen zararlar nedeniyle yapılan tazminat ödemeleri HAVA ARAÇLARI; Hava araçlarına gelen zararlar nedeniyle yapılan tazminat ödemeleri SU ARAÇLARI; Nehir, göl ve deniz araçlarına gelen zararlar nedeniyle yapılan tazminat ödemeleri NAKLİYAT; Ulaşımın şekline bağlı olmaksızın nakliyat konusu mal ve bagaja gelen zararlar nedeniyle yapılan tazminat ödemeleri YANGIN VE DOĞAL AFETLER Yangın, Patlama, Deprem, Sel Deprem ve sel dışındaki doğal afetler Nükleer enerji Toprak kayması nedeniyle meydana gelen tazminat ödemeleri GENEL ZARARLAR Dolu veya dondan kaynaklanan zararlar nedeniyle yapılan tazminat ödemeleri, yangın ve doğal afetler dışında hırsızlık ve diğer tüm olaylardan kaynaklanan zararlar nedeniyle yapılan tazminat ödemeleri KARA ARAÇLARI SORUMLULUK; Kara araçlarından kaynaklanan sorumluluklar nedeniyle yapılan tazminat ödemeleri HAVA ARAÇLARI SORUMLULUK; Hava araçlarından kaynaklanan sorumluluklar nedeniyle yapılan tazminat ödemeleri SU ARAÇLARI SORUMLULUK; Su araçlarından kaynaklanan sorumluluklar nedeniyle yapılan tazminat ödemeleri GENEL SORUMLULUK; Yukarıda sayılanlar haricinde tüm sorumluluklar nedeniyle yapılan tazminat ödemeleri 9

10 KREDİ; Borcun ödenmemesinden veya borçlunun aczine bağlı tazminat ödemeleri, ihracat kredisine bağlı tazminat ödemeleri FİNANSAL KAYIPLAR - İstihdam risklerinden kaynaklanan tazminat ödemeleri - Gelir yetersizliğinden kaynaklanan tazminat ödemeleri HUKUKSAL KORUMA; Hukuksal çıkarların korunması için yapılması gereken giderlere bağlı ödemeler DESTEK; Seyahat ederken veya evinden uzaktayken zarurete düşen sigortalıya yapılan ödemeler SİGORTA ÇEŞİTLERİ Hayat sigortaları/ Hayatdışı sigortalar Hayat sigortası sözleşmesi ile sigortacı prim ödeme karşılığında, sigorta ettirene veya onun tarafından gösterilecek bir kimseye (lehdar) sigortalının ölümü halinde veya sözleşmede belirtilen tarihte hayatta kalması koşulu ile belirli bir paranın (tazminatın) ödenmesi yükümlülüğü taşır. Hayat dışı sigortalarda kişinin kendi hayatı dışında özellikle malına ilişkin kayıplara teminat verilmektedir. Mal sigortaları/ Can sigortaları Kişinin malına yönelik riskler yani malın zarar görmesi, çalınması, yanmasına karşı yapılan sigortalar mal sigortaları bir kişinin hayatı, sağlığı üzerine yapılan sigortalar da can sigortası kapsamında bulunur. Tazminat Sigortaları/meblağ Sigortaları Tazminat sigortalarında amaç uğranılan gerçek ekonomik kaybın karşılanmasıdır. Meblağ sigortaları ise poliçede yazılı sigorta bedeli tazminata esas teşkil eder. Örneğin bedel sigortalarından olan hayat sigortalarında insan hayatının değeri para ile ifade edilmekle beraber sınırlandırılamamaktadır Sorumluluk sigortaları Bir kişinin diğer bir kişinin bedeni veya malına yönelik hukuki sorumluluk doğuran kayıplarına ilişkin sigortalardır. İhtiyari sigortalar/ Zorunlu sigortalar Yasal düzenlemelerle yapılması zorunlu tutulan sigortalar zorunlu, bir riske maruz kalan kişinin gönüllü katılımıyla yapılan sigortalar ihtiyari sigortalar kapsamındadır. Bireysel sigortalar/ Kurumsal (ticari) sigortalar Bireysel olarak başvurusu kabul edilen sigortalara bireysel, bir işyerinde veya bir gruba üyelerin tamamının kapsam altına alındığı sigortalara da grup sigortaları denilir. Özel sigortalar/ Sosyal sigortalar Genellikle temel risklerin kamu otoritesi tarafından kapsam altına alındığı sigortalar sosyal sigortalardır. SİGORTACILIKLA İLGİLİ KURUMLAR Hazine Müsteşarlığı Sigortacılık Genel Müdürlüğü Hazine Müsteşarlığı Sigorta Denetleme Kurulu Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği Sigorta Şirketleri Reasürans Şirketleri Sigorta Aracıları Brokerler, Acenteler Yardımcı Hizmetler Eksperler Aktüerler Potansiyel Sigortalı 10

11 SİGORTA HUKUKU 1. Sigorta Sigorta Hukuku ve bu hukukun ana enstrümanı olan sigorta sözleşmesi incelenmeden önce sigorta kavramı, unsurları, işlevleri, ana bölümlerinin kısa da olsa aktarılması yerinde olacaktır Sigorta: Öğretide sigorta için pek çok tanım yer almakta ise de halihazırda üzerinde uzlaşıya varılmış tanım şu şekilde ifade edilebilir Aynı veya benzer tehlikelere maruz kişiler topluluğunda tehlikenin gerçekleşmesi sonucunda ortaya çıkacak ihtiyacın bir prim karşılığında giderilmesine yönelik hukuken korunan bir isteme sahip olunmasıdır. Bu tanım sigortanın diğer risk finansman yöntemlerinden ayırıcı unsurlarına işaret etmektedir Sigortanın Unsurları: a. Risk: Kısa olarak belirtmek gerekirse risk, gerçekleşmesi halinde bireylerin parayla ölçülebilir, meşru menfaatlerini kayba uğramalarına neden olan belirsiz tehlikelerdir. b. Tehlike Topluluğu: Açıklanan nitelikte bir tehlikeye maruz kalabilecek bir topluluk bulunmalıdır. Bir kişiye ait bir riskin üstlenilmesi sigorta değildir. c. Risk Aktarımı: Bireylerin risk nedeniyle uğradıkları maddi kayıplarını açıklanan tehlike topluluğuna sigortacı aracılığıyla aktarmalarıdır. d. Prim: Bu risk aktarımı sigortacı tarafından aktüeryal ilkeler çerçevesinde belirlenen bir prim karşılığında yapılmaktadır. Prim, sigortanın diğer risk aktarımı yöntemlerinden farklı olarak risklerin belli bir topluluğa aktarılması esasını içeren mahiyeti sebebiyle risk frekansının (oluş sıklığı) belirlenmesiyle yakından alakalıdır. Zira riskin belirsizlikten kurtarılması riskin sigortalanabilirliğini gösterdiği gibi primin isabetli biçimde tespitini de sağlayacaktır Sigortanın İşlevleri Sigortanın temel işlevleri ana hatlarıyla şu şekilde açıklanabilir: a. Dayanışma: Sigorta, bir kişinin kaybının aynı tehlikeyle karşı karşıya olan kişiler arasında bölüştürülmesini sağlayarak dayanışmayı sağlar ve kişilerin topluma veya devlet yük olmadan kendi çabalarıyla riskten önceki durumlarına dönmelerini temin eder. b. Kaynakların Doğru Kullanımı: Sigorta bireylerin maruz kaldıkları risklerin karşılanması için doğrudan ayıracakları kaynağa göre küçük tutardaki primlerle risklere karşı güvence sağlamaların temin ederek gereksiz kaynak kullanımını önler, kişilerin bu kaynağı tasarrufa veya yatırıma yönlendirmelerine ve buna bağlı olarak toplanan primlerle oluşan fonların (özellikle hayat sigortaları) ülke ekonomisine aktarılmasına yardımcı olur. Bu temel işlevlerinin yanısıra sigorta yeni iş alanları oluşumuna katkı sağlayarak istihdama olumlu etkide bulunmakta, sigortalıların ihtiyaçları halinde hazır kaynak sunarak kredibilitelerini artırmaktadır. vs. 2. Sigorta Hukuku Sigortanın açıklanan işlevleri dikkate alındığında devletin sigorta alanına müdahalesi kaçınılmaz olmuştur. Devlet müdahalesi sigorta ilişkisinin ve bu ilişkiye taraf olanların hak ve sorumluluklarının düzenlendiği sigorta hukukunun oluşumuna neden olmuştur Sigorta Hukukunun Yeri ve Kaynakları Sigorta hukuku toplum hayatı içinde büyük öneme sebebiyle devlet müdahalesinin yoğun olduğu bir alan olmakla beraber bu hukuk dalı teminat sağladığı risk türlerine göre kamu ve özel hukuk alanlarına dahildir. Nitekim iş kazası, meslek hastalığı, hastalık, analık, yaşlılık, ölüm, işsizlik gibi genel bir anlatımla kanun koyucunun hukuk politikası kapsamında sosyal risk kategorisine dahil ettiği riskler, ilgililerin hak ve yükümlülükleri kamu hukukunun bir alt dalı olan sosyal güvenlik hukuku kapsamında teminata kavuşturulmaktadır. Ancak bireylerin özel menfaatleriyle ilgili risklere karşı teminat verilmesi ve tarafların hak ve yükümlülükleri ise burada ana hatlarıyla açıklanacak olan özel sigorta hukukunun konusu oluşturmaktadır. Anlaşılacağı üzere bu hukuk dalı özel hukukun bir alt dalıdır. Bu belirlemenin önemi kendisini uygulamada ortaya çıkan sorunlara uygulanacak kural tayininde olduğu kadar tarafların kanunda düzenlenmeyen bir konuda düzenleme yapma imkânına sahip olup olmadıklarının tespiti açısından önem taşımaktadır a. Kanunlar: Diğer tüm hukuk dallarında olduğu gibi sigorta hukukunun ana kaynağı bu alana ilişkin kanunlardır. 11

12 Türk Ticaret Kanunu (TTK): Bu kanunlardan ilki Türk Ticaret Kanunudur. Sigortaya ilişkin hükümler anılan Kanunun 5 inci kitabında 1263 ila 1459 numaralı maddelerde düzenlenmektedir. Borçlar Kanunu: TTK nın 1464/1 ile TTK da hüküm bulunmayan hallerde sigorta sözleşmesi hakkında Borçlar Kanunu hükümleri uygulanacaktır. Sigortacılık Kanunu : Sigorta ve reasürans şirketlerinin kuruluşu, yönetimi, çalışma esasları, tasfiyeleri, denetimleri, sigortacılıkla ilgili ihtisas komite ve kuruluşlarını teşkilini, eksperlik, aktüerlik, acentelik, brokerlik ve prodüktörlük faaliyetleri bu kanun ile düzenlenmektedir. Sigortacılık İle İlgili Diğer Kanunlar: Gelişen ilişkilere bağlı olarak pek çok mevzuatta sigorta yaptırma yükümlülüğü tesis edilmiş olduğundan bu kanunların net bir listesinin vermek şu an için mümkün değildir. b. Bakanlar Kurulu Kararları: 5684 sayılı Sigortacılık Kanununun 13 üncü maddesi ile Bakanlar Kurulu na kamu yararı açısından gerekli görülen hallerde zorunlu sorumluluk sigortaları ihdas etme yetkisi verilmiştir. c.yönetmelikler: Sigorta sektörünün düzenleme ve denetleme görevi Müsteşarlığımıza ve Müsteşarlığımızın bağlı olduğu Devlet Bakanlığı na verildiğinden bu görev kapsamında çıkarılan yönetmelikler d.genel Şartlar: Sigorta hukukunun sözleşme esasına dayanmasına bağlı olarak diğer hukuk dallarından farklı olarak her sigorta dalı için ayrı ayrı Müsteşarlığımızı bağlı olduğu Devlet Bakanlığı tarafından çıkarılan Genel Şartlar sigorta sözleşmelerinin ayrılmaz bir parçasıdırlar. 3. Sigorta Sözleşmesi: Bu bölümde sigorta sözleşmesinin TTK da yer alan tanımından başlayarak sigorta sözleşmesinin unsurları, özellikleri, sözleşme tarafları hak ve sorumlulukları ile sözleşmenin aşamaları ele alınacaktır Sigorta Sözleşmesinin Tanımı: TTK nın 1263 üncü maddesinin 1 inci fıkrası : Sigorta bir akittir ki, bununla sigortacı bir prim karşılığında diğer bir kimsenin para ile ölçülebilir bir menfaatini halele uğratan bir tehlikenin (bir rizikonun) meydana gelmesi halinde tazminat vermeyi yahut bir veya birkaç kimsenin hayat müddetleri sebebiyle veya hayatlarında meydana gelen belli bir takım hadiseler dolayısiyle bir para ödemeyi veya sair edalarda bulunmayı üzerine alır hükmünü öngörmektedir Sigorta Sözleşmesinin Özellikleri : Kanuni tanımından hareketle sigorta sözleşmesinin özellikleri ana hatlarıyla aşağıda yer almaktadır İradilik: Özel Sigorta sözleşmesi tarafların irade serbestisine dayanır. Bu serbestlik kendisini iki alanda gösterir. a) Sözleşme yapma: Fertler kural olarak sigorta sözleşmesi yapmağa zorlanamayacağı gibi belli kişilerle anılan sözleşmeyi akdetmeğe mecbur tutulamazlar. Ancak ilerde açıklanacağı üzere bazı durumlarda sözleşme özgürlüğüne istisnalar getirilmiştir. b) Sözleşmenin konusunu belirleme ve düzenleme: Bir sözleşme yapmak isteyen taraflar bu sözleşmenin konusunu ve şeklini (emredici kanun hükümlere uygun olmak şartıyla) diledikleri gibi tayin edebilirler Tam İki Taraflı Akit: Sigorta sözleşmesi bir malvarlığındaki bir hakka doğrudan etkide bulunmadığından dolayı borçlandırıcı sözleşmedir. Söz konusu sözleşme tam iki taraflı diğer bir deyişle her iki tarafa da karşılıklı borçlar yükleyen bir akittir. Bu sözleşme ile sigortacı sigorta himayesi sağlama borcu altına girmekte sigorta ettiren ise prim ödeme borcuna taraftır. Diğer taraftan sigortacı ve sigortalının borçları birbirlerinin karşılığını oluşturduğundan sigorta sözleşmesi tam iki taraflı bir akittir Sigorta sözleşmesinin şekli ve poliçe: Sigorta sözleşmesi kanunda herhangi bir geçerlik şekline tabi tutulmamıştır. Ancak uygulamada sigorta sözleşmesi geleneksel olarak poliçe adı verilen bir senede bağlanmaktadır. Poliçe, sigorta ile ilgili uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlamaktadır Sözleşmenin Konusu : Sigortanın konusu kapsama alınan risklere karşı sigortalanan nesne (hayat, mal) veya muhtemel sorumluluktur. Ancak sigorta sözleşmesinin konusu ise sigorta konularına ilişkin olarak sigorta ettirenin para ile ölçülebilir menfaatidir. Sigorta sözleşmesinin mevzuu menfaat olmakla bireyler sigorta konusu üzerindeki kendi menfaatlerini sigorta ettirebileceklerdir. Aynı şekilde sözleşmenin konusu parasal 12

13 menfaatler olduğundan kişiler için öznel değeri olan nesneler sigorta sözleşmesine konu edilemezler Sözleşmenin Amacı : Sigorta sözleşmesinin amacı poliçe sahibinin sigorta konuları üzerindeki parasal menfaatinin sigorta himayesi kapsamında korunması diğer bir ifadeyle sigortalanan riskin oluşması halinde sigortacının ayni veya nakdi bir ödeme yapmasını sağlamaktadır. Ancak sigortacının sorumluluğu sigorta sözleşmesinin karşıladığı ihtiyaca göre yani zarar sigortası veya meblağ sigortası olmasına göre farklılık arz eder. Şöyle ki, zarar sigortasında amaç rizikonun gerçekleşmesi halinde doğan zararın tazmini olmakla sigortacının sorumluluğu zararın varlığına bağlıdır. Meblağ sigortasında sigortacı gerçekleşen riskler sebebiyle miktarı sigorta sözleşmesi ile belirlenen bir tutarı ödemekle yükümlü olduğundan bu sigorta da amaç belli bir ödemenin zarardan bağımsız olarak yapılmasıdır Fer ilik : Sigorta sözleşmesinin yapılması özellikle zarar sigortalarında kişilerin sigorta olayının faillerine genel hükümler uyarınca sahip olduğu taleplerine herhangi bir etkide bulunmaz. Sigorta sözleşmesi sigorta ilgililerine sigorta hukuku kapsamında talep ve dava edilebilecek bir imkan tanımaktadır. Görüldüğü üzere sigorta sözleşmesi her şeyden önce sigorta teminatı talep eden ve bu teminatı sunmaya hazır kişilerin taraf olduğu bir irade mutabakatını gerektirir. Sigorta teminatından bahsedebilmek için sigorta sözleşmesinin varlığı bir ön şart olduğundan özel sigorta hukuku himaye sağladığı riskler kadar bu teminatın sağlanma yönteminde de sosyal sigorta hukukundan ayrılmaktadır. Şöyle ki sosyal sigorta hukukunda hak ve borç sahibi olma kamusal bir yükümlülük olması nedeniyle kişilerin iradelerine bağlı değildir. Kanunda sigortalı sayılma için aranan durumun tahakkuku halinde örneğin İş Kanunu hükümlerine tabi olarak bağımlı surette çalışmak veya bağımsız olarak çalışmak ya da bir kamu kurumunda statü hukuku kapsamında istihdam edilmek sosyal sigorta hukuku anlamında hak ve borçlara taraf olmak bakımından kendiliğinden sonuç doğuracaktır. Oysa özel sigorta hukukunda sigorta teminatı belirtildiği üzere sadece sigorta sözleşmesi ile sağlanır. Sigorta sözleşmesinin ilgili mevzuat ile zorunlu kılınması (Karayolları Motorlu Araçlar Sorumluluk Sigortası, Zorunlu Deprem Sigortası v.s. gibi) halinde dahi zarar gören kişilerin anılan sigortalardan faydalanmaları sigorta sözleşmesine taraf olmalarına bağlıdır. Zorunlu özel sigortalar sözleşme özgürlüğüne doğrudan bir müdahale olduğundan Anayasamızın temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında kabul ettiği rejim uyarınca kanun hükmünü gerektirmektedir Sigorta Sözleşmelerinin Sınıflandırılması: TTK sigorta sözleşmelerinin sınıflandırılmasında sigortaların teminat verdiği riziko türlerini esas almıştır. Nitekim TTK sigorta sözleşmelerini mal, can ve denizcilik olmak üzere 3 kategoriye ayırmıştır. Ancak sınıflandırma şekli ihtiyaca cevap vermediğinden uygulamada ve doktrinde sigorta sözleşmelerinin sigorta ile karşılanacak ihtiyacın niteliğine göre tasnifi esası benimsenmiştir. Kabul edilen yaklaşıma göre, sigorta sözleşmeleri zarar sigortası ve meblağ sigortası olarak ikiye sınıflandırılmaktadır Zarar Sigortası : Sigorta teminatına bağlanan rizikonun gerçekleşmesi halinde uğranılan zararın tazminini amaçlayan sigortalardır. Bu sigortalarda oluşan zarar ödenir Meblağ Sigortası : Burada ise amaç oluşan zararın tazmini değil sigortacının sigorta sözleşmesinde belirtilen şahsın hayatında meydana gelen bazı olaylara sebebiyle yine sözleşmede belirtilen kişiye zarardan bağımsız olarak ödeme yapması amaçlanır. Sadece hayat ve ferdi kaza sigortalarında mümkündür. Bu ayırım kendisini özellikle sigortacının hasar halinde tabi olacağı sigorta ödemesinin kapsamının tayininde önem kazanacaktır. Zarar sigortasında sigortacının yapacağı ödeme zararı aşamazken, meblağ sigortalarında hasarın neden olduğu zararın tutarı önemsizdir Sigorta Sözleşmesinin Tabi Olduğu Genel İlkeler: Meşru Menfaat: Açıklandığı üzere sigorta sözleşmesinin konusu bireylerin sigortalanan nesne veya sorumluluk ile ilgili menfaatleridir. TTK nın 1269 uncu maddesi sigorta sözleşmesi yapabilecekleri sigorta edilen rizikonun gerçekleşmesi sonucu oluşacak hasar nedeniyle parasal bir kayba uğrayabilecek kişiler olarak sınırlandırarak menfaat bağının varlığını sözleşmeye taraf olmanın ön şartı kabul etmektedir. Sigorta sözleşme konusu olacak menfaat hukuken korunan ve para ölçülebilen bir menfaat olmalıdır. Bu sebeple emredici hükümlere aykırı bir menfaatin sigortalanması mümkün değildir. Örneğin bir trafik kazası 13

14 halinde failin maddi sorumlulukları teminat altına alınabilir ise de aynı kaza nedeniyle failin tabi olacağı para cezasının sigortalanması mümkün değildir İyi Niyet: Her sözleşmede tarafların iyi niyetli olmaları esası aranmakla beraber sigortada söz konusu ilke sigorta sözleşmesinde daha özellikli bir yere sahiptir. Şöyle ki; sigortalı sigorta konusu üzerinde tasarruf olanağına sahip olmakla çok kere hasar olasılığını artıran, rizikonun tespiti veya niteliğini tayine yarayan hususlar başta olmak üzere sigortacının iş kabulünü etkileyebilecek esaslı konular hakkında yakın bilgiye sahiptir. Bu sebeple anılan ilke ilk planda sigortalıyı muhatap almaktadır. Sigortacının bu ilkeyle bağlılığı kendisini daha çok gerçekleşmeyecek rizikoları sigorta sözleşmesine alınmasında veya teminat konusunda belirgin ifadeler kullanılmasında göstermektedir Zenginleşme Yasağı: Belirtildiği üzere sigorta ile bireylerin meşru bir menfaat bağları bulunan sigorta konuları üzerinde meydana gelebilecek riskler nedeniyle uğrayacakları zararların tazmini veya gerçekleşen riskler nedeniyle önceden belirlenen bir ödeme yapılması amaçlanır. Zarar sigortalarında amaç somut bir zararın tazmini olduğundan sigortacının ödemesi asla zararı aşamayacaktır. Aksi takdirde sigorta bir zenginleşme aracı haline gelecek ve sigorta sözleşmesinin konusu olan meşru menfaat bağı ortadan kalkacaktır. Meblağ sigortalarında amaç önceden belirlenen bir bedelin ödenmesi olduğundan sigortacı sadece bu ödemeyi yapmakla yükümlüdür Halefiyet : Sözleşmenin özellikler bahsinde değinildiği üzere sigorta sözleşmesi ilgililerin genel hükümler göre sahip oldukları taleplerini ortadan kaldırmamaktadır. Sigortanın meşru menfaat ile olan sıkı bağlantısı, zenginleşme aracı olmaması gereği sigortacı yaptığı ödeme ölçüsünde sigortalının yerine geçerek sigortalının riskin gerçekleşmesi nedeniyle 3. kişilere karşı sahip olduğu haklarına taraf olacaktır Sigorta Sözleşmesinde Taraflar ve İlgililer: Yukarıda da açıklandığı üzere sigorta sözleşmesi iki tarafa borç yükleyen sözleşmelerdendir. Borç ilişkisinin nisbîliği gereği sigorta sözleşmesi de sadece tarafları için hak ve borç kaynağı olabilir. Sözleşme tarafı olmayan 3 üncü kişiler sözleşmeye dayanarak hak ve borç sahibi olamazlar. Bu kısımda sigorta sözleşmesinin taraflarını ve sözleşmeye doğrudan taraf olmamakla beraber sözleşme ile ilgili kişiler ana hatlarıyla ele alınacaktır. Sözleşme Tarafları Sigortacı: Sigortacı belli bir prim karşılığında sigorta sözleşmesine konu olan menfaat ile ilgili meydana gelebilecek rizikoyu üstlenen kişidir. Türk Hukukunda SMK nın 2 nci maddesiyle sigortacı sıfatı, münhasıran sigortacılık veya reasürans işleri yapmak üzere kurulan anonim şirketler ile ortak sayısı 200'den az olmamak üzere karşılıklı (mütüel) şirket olarak kurulan kooperatif olmaya bağlanmıştır. Ayrıca 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu uyarınca izin alan bireysel emeklilik şirketleri hayat ve ferdi kaza branşlarında sigortacı olabileceklerdir Sigorta Ettiren: Sigorta ettiren prim ödemek suretiyle rizikoyu sigortacıya aktaran ve karşılığında sigorta sözleşmesinden doğan borç ve yükümlülükleri üstlenen gerçek ve tüzel kişidir. Sigorta sözleşmesi bakımından sözleşme ehliyeti genel hükümlere tabidir. Bu sebeple temyiz gücüne sahip, ergin ve kısıtlanmamış diğer bir deyişle fiil ehliyetine sahip gerçek kişiler sigorta sözleşmesi akdetmeye ehildirler. Sözleşme İlgilileri Sigortalı: Uygulamada sigortalı ile sigorta ettiren sıfatları karıştırılmaktadır. Sigortalı sıfatı meblağ ve zarar sigortaları bakımından özellik gösterir. Şöyle ki, zarar sigortalarında menfaati sigortalanan kişi sigortalıdır. Bu kişi sigorta ettiren ise sigorta ettiren sigortalı sıfatına da sahiptir. Ancak menfaati sigortalanan kişi sigorta ettiren değil ise yani sigorta ettiren bir başkasının menfaatini sigortalamışsa menfaati sigortalanan kişi sigortalıdır ve sigorta sözleşmesi kapsamında haklara o taraftır. Ancak bu halde bile sözleşmeden doğan yükümlülüklere sigorta ettiren taraf olmaya devam eder. Meblağ sigortalarında ise sigortalı üzerinde riziko gerçekleşecek kişidir. Meblağ sigortasının en önemli örneği olan hayat sigortasında belli bir anda hayat kalması veya ölmesi sigortacının sorumluluğunun şartı olan kişi sigortalıdır Lehdar: Meblağ sigortası uygulamasında söz konusudur. Meblağ sigortasının 3 üncü şahıs lehine yapılması halinde lehine sigorta yapılan kişi lehdar olarak isimlendirilir. Bu durumda da sigorta ettiren sözleşmeye taraftır lehdar sadece sigorta sözleşmesi kapsamında doğrudan sigortacıya yöneltebileceği bir hakka sahiptir. Lehdar sigorta sözleşmesine taraf 14

15 olmadan sigorta alacağına sahip olması bakımından zarar sigortalarındaki sigortalıya yakındır ancak ondan farklı olarak riziko, menfaatleri üzerinde gerçekleşmez Sigorta Sözleşmesinde Tarafların Hak ve Yükümlülükleri: Belirtildiği üzere sigorta sözleşmesinde tarafların üstlendikleri borçlar birbirlerinin sebebini oluşturmaktadır. Bu başlık altında sırasıyla sigorta ettirenin ve sigortacının sigorta sözleşmesi nedeniyle üstlendikleri yükümlülükler ele alınacaktır. Sigorta Ettirenin Yükümlükleri Prim Ödeme Borcu: Sigorta primi sigorta teminatının karşılığıdır. Prim borcu hayat sigortaları ve süresi bir yılı aşan sağlık sigortaları ile zorunlu sigortalar dışında kalan sigorta sözleşmelerinde taraflarca belirlenecektir. TTK nın1294 üncü maddesi primin para olarak ödenmesi, taksitle ödemenin kararlaştırılmadığı durumda toptan ödenmesini öngörmektedir. SMK nın 26 ncı maddesi de aynı esası kabul etmektedir. Prim borcu sigortacıya veya tahsile yetkili sigorta acentelerine ödenecektir. Sigorta acentelerinin acentelik faaliyetleriyle ilgili olarak tayin ettikleri gerçek veya tüzel kişi acenteler olan tali acentelerin ise prim tahsil hakkı yoktur. Prim ödeme zamanı taraflarca belirlenecektir. Taraflar arasında bir anlaşma yoksa TTK nın 1295 inci maddesine göre prim toplam tutarı veya kararlaştırılmışsa ilk taksit tutarı sigorta ettirene sigorta poliçesinin tesliminden sonra muaccel olur. İzleyen taksitler taraflarca kararlaştırılan vadeye göre ödenecektir. Ancak deniz ve kara taşıma sigortalarında ise prim, akdin kurulmasıyla muaccel olacaktır. Sigortacının sorumluluğu primin veya ilk taksidin ödendiği tarihten başlar. Ancak taraflar aksini kararlaştırabilirler. Deniz ve kara taşıma sigortalarında ise sigortacının sorumluluğu, primin muaccel olmasına uygun olarak, akdin yapıldığı andan başlayacaktır. Aynı şekilde sigortacı dilerse sözleşmeyi canlı tutup sigorta ettireni temerrüde düşürerek Borçlar Kanunun hükümleri kapsamında borçlu temerrüdünden kaynaklanan hakları kullanabilir Sigorta Ettirenin Görevleri: Prim ödeme borcu yanında sigorta ettiren, borç niteliğinde olmayan bu sebeple sigortacı tarafından dava edilemeyen ancak uyulmması halinde sigorta talebini etkileyen bazı görevlere tabi kılınmıştır. Aşağıda bu görevlere kara sigortaları temelinde yer verilmiştir. a. Sözleşme Yapılırken Bildirim: TTK 1290 gereği sigortacının bildiği takdirde mukaveleyi yapmamasını veya daha ağır şartlarla yapmasını gerektirecek hususları sigorta ettiren sigortacıya bildirmekle yükümlüdür. Sorulduğu halde susmuş veya eksik yahut gerçeğe aykırı beyanlarda bulunmuş ise gerçeği bilmeyen sigortacı öğrenme tarihinden itibaren 1 aylık hak düşürücü süre içinde mukaveleden dönebilir. Sigorta ettiren kötü niyetliyse sigortacı prime hak kazanacaktır. b. Sözleşme Süresinde Tehlikenin Ağırlaştırılmaması: TTK 1291 uyarınca sigorta ettiren sigorta süresi içinde sigortacının rızası olmaksızın sigorta konusunun yerini veya sözleşme anındaki halini mukaveleyi yapmamasını veya daha ağır şartlarla yapmasını gerektirecek düzeyde değiştirmemekle yükümlüdür. Aksi takdirde sigortacı sözleşmeyi, değişikliğin kendisine sigorta ettiren tarafından bildirilmesi veya böyle bir bildirim olmadan değişikliği öğrenmesinden itibaren 8 gün içinde feshedebilir. c. Rizikonun Gerçekleşmesi Halinde Bildirim: TTK 1292 sigorta ettireni rizikonun gerçekleştiğini, bu durumu öğrendiği tarihten itibaren beş gün içinde, sigortacıya bildirmekle yükümlü kılmıştır. Kasten bildirimde bulunmamış ise sigorta haklarını kaybedecek, kusurlu ise kusurun ağırlığına göre sigortacının yükümlülüğü azaltılabilecektir. d. Rizikonun Gerçekleşmesi Halinde Koruma Tedbir Alma : TTK 1293 uyarınca sigorta ettiren zararı önlemeye, azaltmaya ve hafifletmeye yarayacak tedbirleri almakla mükelleftir. Bu görevin kasten yapılmaması halinde sigorta ettiren sigorta haklarını kaybedecek, kusurlu ise kusurun ağırlığına göre sigortacının yükümlülüğü azaltılabilecektir. e. Sigortacının Rücu Hakkına Engel Olmama : TTK 1301 uyarınca sigorta ettiren sigortacıya intikal eden hakları gereği gibi kullanmasını sağlamalı gerekli bilgi ve belgeleri kendisine vermelidir. Sigortacının Yükümlükleri Sigorta Himayesini Temin: Daha önce de belirtildiği üzere sigorta, belli risklerin gerçekleşmesi halinde meydana gelecek aleyhe durumlara karşı kişilere güvence 15

16 sağlamaktadır. Sigortacının sigorta sözleşmesi kapsamında münhasır sorumluluğu sigorta teminatı sağlamaktır. Ancak bu güvencenin kapsamı sigorta bedeli, zarar, sigorta değeri ile sınırlıdır. Bu kavramlar esasen sigortanın meşru menfaatleri güvence altına alması ve zenginleşme aracı olmaması ilkelerinin doğal sonucudurlar. Bu hususlar sigortacının yükümlülüğünü tayinde önemli olduğundan başlıklar halinde aktarılacaktır. a. Sigorta Bedeli: Hasar vukuunda sigortacının ödeyeceği azami miktarı gösteren tutardır. Zarar sigortalarında bu tutar sigorta edilen menfaatin değerine eşittir. Sigorta bedeli gerek zarar gerekse meblağ sigortalarında sigortacının yükümlülüğünü tayinde dikkate alınmaktadır. b. Zarar: Zarar sigortalarında amaç hasar nedeniyle meydana gelen zararın tazmini olduğundan sigortacının ödeyeceği bedel zarar tutarını aşamaz. Meblağ sigortalarında amaç sigorta bedelinin ödenmesi olduğundan anılan sigorta zarar ilkesi uygulanmaz. c. Sigorta Değeri: Sigorta edilen menfaatin değeridir. Sigorta uygulamasında menfaatin nesnel değeri dikkate alınacaktır. Sigorta konusunun öznel kıymeti dikkate alınmayacaktır. Meblağ sigortalarında uygulanma olanağı yoktur Sigorta Sözleşmesinin Aşamaları: Bu bölümde sigorta sözleşmesinin akdi, sözleşmenin poliçeye bağlanması ve sözleşmenin sona ermesi ele alınacaktır Sigorta Sözleşmesinin Akdi: Sigorta sözleşmesinin akdi için TTK özel bir düzenleme içermemektedir. Bu sebeple sigorta sözleşmesinin yapılması Borçlar Kanunu hükümleri çerçevesinde olacaktır. Borçlar Hukuku hükümlerine göre sigorta sözleşmesi sigorta ettiren ile sigortacının birbirlerine uygun irade beyanlarıyla tamamlanacaktır. Diğer bir deyişle icap ve kabul ile sözleşme kurulacaktır. İcabı hangi tarafın yaptığı önemli değildir. Bir sigorta sözleşmesinden bahsedebilmek için tarafların akdin esaslı unsurlarında uzlaşmaları gerekli ve yeterlidir. Uygulamada kullanılan Teklif Formu/Teklifname sigorta edilen rizikonun mahiyeti de dahil olmak üzere akdin esaslı unsurlarına ilişkin sorulardan oluşan bir listedir. Teklif Formu Sigorta sözleşmesinin yapılması için zorunlu bir şart olmamakla beraber sigorta sözleşmesi niyetini ortaya koyması ve yukarıda açıklanan sigorta ettirenin bildirim yükümlülüğü bakımından önem taşımaktadır. Teklif Formu veya ekspertiz yoluyla riziko hakkında bilgi toplanmasının ardından sigortacı durumu değerlendirir işi kabul eder veya geri çevirir. Bu karar sigortacının risk üstlenme niyetiyle doğrudan ilgili bir durumdur. Değerlendirme süreci sonucunda Borçlar Hukuku anlamında sigorta ettirenin icabı olan Teklif Formu nun sigortacı veya yetkili acentesi tarafından kabulü ile sigorta sözleşmesi kurulmuş olur. Sigortacılık uygulamasında gereği akdin poliçe adındaki seneden bağlanması gelenek halinde gelmiştir. Nitekim TTK nın 1265 inci maddesi sigortacıyı poliçenin düzenlenerek sigorta ettirene vermekle yükümlü tutmuştur. Poliçenin İçeriği : Poliçe içeriği TTK nın 1266 ncı maddesinde düzenlenmiştir. Sigortacının ve sigorta ettirenin ve varsa sigortadan faydalanan kimsenin adı ve soyadı veya ticaret unvanı ve ikametgâhları; Sigortanın mevzuu; Sigortacının üstüne aldığı rizikolarla bunların başlayacağı ve son bulacağı an; Sigorta bedeli; Primin tutarı ile ödeme zamanı ve yeri; Sigortacının üstüne aldığı rizikoların hakikî mahiyetlerini tamamen tâyine yarayacak bütün haller; Tanzim tarihi. Poliçede ayrıca ait olduğu sigorta dalında Hazine Müsteşarlığı nca onaylanan Genel Şartlar ve taraflarca emredici hükümlere aykırı olmamak kaydıyla hazırlanan özel şartlar da yer alır. TTK 1267 e göre sözleşme doğrudan doğruya sigorta ettiren kimse veya onun temsilcisi veya vekili ile yapılmışsa mukavele tarihinden yirmi dört saat içinde ve mukavele bir tellâl vasıtasıyla yapılmış ise en geç on gün içinde sigortacı poliçeyi sigorta ettiren kimseye vermeye mecburdur. Poliçenin Hukuki Niteliği: Sigorta sözleşmesi herhangi bir geçerlik şartına bağlı olmadığından poliçe sigorta sözleşmesinin varlığı için şart değildir. Sadece ispat aracı olup kıymetli evrak niteliğinde değildir. 16

17 Sigorta Sözleşmesinin Sona Ermesi: Sigorta sözleşmesinin önemli sona erme sebepleri aşağıda başlıklar halinde yer almaktadır. a. Süre: Sözleşmede yer alan sürenin dolamasıyla sözleşme sona erer. b. Konunun Ortadan Kalkması: Sigorta edilen menfaatin sigorta teminatı dışı bir risk sebebiyle ortadan kalkması halinde sigorta sözleşmesi sona erecektir. c. Tam Hasar: Sigorta konusunun teminat kapsamındaki risk sonucu tamamen hasara uğraması durumunda sözleşme sona erecek ancak sigortacının sözleşme kapsamında yükümlülüğü doğacaktır. d. Fesih: Taraflarca kanuni veya akdi şartlar dahilinde feshedilmesi sözleşmeyi sona erdirecektir. e. Anlaşma: Sigorta sözleşmesinin taraf iradeleriyle kurulmasına uygun olarak yine taraf iradesiyle her zaman değiştirilmesi veya sona erdirilmesi mümkündür. f. Aciz Hali: TTK 1302 uyarınca sözleşme süresi içinde sigortacı veya sigorta primi henüz ödenmediği takdirde sigorta ettiren kimsenin borcunu ifada acze düşmesi, iflas etmesi veya haciz yoluyla yapılan icra prosedürünün neticesiz kalması sebebi ile hakkı tehlikeye düşen taraf teminat gösterilmesini isteyebilir, 3 gün içinde teminat gösterilemezse sözleşmeyi feshedebilecektir. Bekir ENGÜRÜLÜ Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü - Daire Başkanı TARIMDA RİSK YÖNETİMİ, ARAÇLAR VE DEVLET DESTEKLİ TARIM SİGORTASININ YERİ Risk Yönetimi ve Niçin Sigorta İnsan, bitki ve hayvanların kısaca canlıların yaşamlarını etkileyen birçok risk ve belirsizlik bulunmaktadır. Bunlar; insanların mallarını ve hayatlarını, bitki ve hayvanların da hayatlarını önemli ölçüde etkileyerek büyük hasarlar (KATASTROFİK) meydana getirir. Tarım için çok önemli olan risklerin, diğer sektörler için aynı olumsuz etkileri göstermeleri beklenmemelidir. Tarım harici diğer her sektörde risk yönetiminde kullanılabilecek araçların nitelikleri farklılık gösterir. Tarımsal ürünlerin miktarı ve özellikleri; kullanılan kaynaklar (teknoloji düzeyi), üreticinin kontrol edemediği iklim koşulları, hastalık ve zararlıların yoğunluğuna bağlıdır. İklim ve toprak koşulları, yetiştirilecek ürünlerin seçimi, üretimin miktar ve kalitesi üzerinde etkili olur. Normal koşullarda tarımsal üretimde meydana gelebilecek kayıplar veya düşüşler olarak ifade edilen riskler, üretici her yılki elde ettiği gelirinde istikrarsızlıklara sebep olmaktadır. Dünyanın her yerinde üretici gelirinde istikrarın sağlanması, 1929 Dünya Ekonomik Krizinden sonra temel tarım politikası amacı olmuştur. Tarım Politikası Araçları ve Türkiye deki Uygulamalar Tarımda Destekleme Modelleri (i) Üretime Dayalı Modeller: Bu politikalarla Üretim ve tüketimde kaynak kullanımını daha etkin hale getirilmeye çalışılır. Araştırma-geliştirme, alış-veriş maliyetini azaltma, altyapı hizmetleri, kamu malları tedariki, bilgi ve pazarlama hizmetleri, kalite kontrolü ve standardizasyon, sigorta ve yayım gibi gibi ekonomik büyümeyi artırmak için yapılan tüm kamu harcamalarını kapsar. Politik ve ekonomik getirileri zaman içine yayılır, ilk zamanlarda kurumsal yapının değiştirilmesi ve örgütlenmede kamu kaynaklarının kullanılması gerekir. Türkiye de 2000 li yıllara kadar tarımsal destekleme sistemi içinde fazla yer almamıştır. 17

18 (ii) Dağılıma dayalı politikalar: Fiyat destekleri, fark ödeme sistemleri, sınır müdahaleleri, girdi sübvansiyonları (kredi dahil) gibi ekonominin diğer sektörlerinden tarıma varlık ve gelir transfer eden tüm politikalar bu gruba girer. Transfer politikalarının getirileri kısa zamanda alınmakta, tercih edilen araca göre tarıma yapılan transferlerin tüketici ve bütçeye yükü artmaktadır. Tarım politikalarında iç ve dış piyasalardaki gelişmelere paralel olarak 1999 yılından bu yana çok önemli bir değişim gözlenmektedir döneminde uygulanan projelerle tarımsal destekleme araçları ve organizasyonunda radikal değişiklikler gerçekleştirilmiştir. Kredi desteği, destekleme alımları ve girdi desteğinin toplam tarımsal destekleme ödemeleri içindeki payı 1995 de % 97,2 iken, bu oran 1999 da % 87,9 ve 2003 yılından itibaren % 11 ve 2004 yılında % 8 düzeyine gerilemiştir. Destekler Fiyat Desteği 6,5 15,5 128,1 246,5 269, Girdi Desteği 11,3 47,8 94,7 142,7 110, Teşvik Primi 2,0 4,8 6,4 8,2 10, Tazminatlar Kredi Desteği 3,2 6,8 13,8 11,2 16, ,1 140,9 269,4 432,5 610, Fark-Telafi Ödemesi 1,4-5,4-98, Hayvancılığı Geliştirme Tarım Koop. Projeleri DGD Diğerleri 0,1 0,1 0,2 0,3 0, Toplam Destek 231,3 215,8 517,9 841, , GSMH 7.854, , , , , , , , , ,3 Destek/GSMH 2,9 1,4 1,8 1,6 1,4 0,74 0,63 1,02 0,76 0,87 18

19 Destek Konusu ALAN BAZLI TARIMSAL DESTEKLER VE DGD (Mazot.Gübre, Enerji, Organik ve İyi tarım) Tarım Politikası Araçları ve Türkiye'deki Uygulamalar Türkiye'de Tarım Sektörüne Yapılan Destekler (Milyon TL) 2002 Yılı 2003 Yılı 2004 Yılı 2005 Yılı 2006 Yılı 2007 Yılı 2008 Yılı 2009 Yılı 1.558, , , , , , , ,56 FARK ÖDEMESİ DESTEKLERİ (Yağlı tohumlu bitkiler, 186,15 268,30 350,09 928, , , , ,14 Zeytinyağı, Çay, Buğday) HAYVANCILIK DESTEKLERİ 83,20 106,09 249,76 352,22 678,98 722, ,32 895,83 TARIM REFORMU PROJESİNE İLİŞKİN HİZMETLER (Çatak, Alternatif Ürün, Köy Bazlı 2,69 1,50 0,57 1,57 24,34 33,72 9,29 Katılımcı Yatırım Programı Desteği) TARIMSAL SİGORTA HİZMETLERİ 1,99 31,51 55,06 59,93 TELAFİ EDİCİ ÖDEMELER KAPSAMINDAKİ DESTEKLER 41,51 39,20 4,44 47,41 72,91 84,59 80,49 76,75 (Çay budama, patates siğili, Ş.Pancarı) DİĞER TARIMSAL AMAÇLI DESTEKLER 0,51 36,82 90,25 92,90 99,73 KIRSAL KALKINMA AMAÇLI DESTEKLER 79,99 109,40 246,63 Hayvancılık (GAP illeri) 59,91 KURAKLIK DESTEĞİ TOPLAM DESTEK ,50 548,98 2, , , , , , , , ,94 GSMH Destek/ GSMH (%) 0,68 0,75 0,71 0,57 0,64 0,73 0,52 0,49 Kaynak: Gıda, tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2001 den sonra fiyat, girdi ve kredi desteklerinin kaldırılmasıyla DGD ödemelerinin toplam tarımsal destekler içindeki payı sürekli artmıştır de tarıma verilen toplam destekler içinde DGD nin payı % 7,6, 2003 de % 74 ve 2004 yılında ise % 70 civarında olmuştur. Fiyat, girdi, telefi ödemeleri ve kredi desteği yerini DGD ye bırakmıştır. Destekleme harcamaları içinde en düşük payı araştırma, eğitim ve yayım hizmetleri almıştır. Teknoloji geliştirme ve yüksek verimli tohumların, damızlık materyaller, hayvan ırklarının geliştirilmesi ve böylece bu alanda ülke tarımının dışa bağımlılığının azaltılması olanakları çok sınırlı düzeyde kalacaktır. Türkiye de tarıma yapılan toplam destekleme ödemelerinin GSMH içindeki payı döneminde % 2,9 dan % 1,4 e gerilemiş iken, döneminde % 1,0 düzeyinde olmuştur yılından sonra yapılan düzenlemelerle tarımsal destekleme sistemi (araç ve organizasyon yönünde) büyük ölçüde AB normlarına uygun hale getirilmiştir. Tarımsal destekleme ödemesinin 1995 de % 18,3 ü bütçeden yapılan transferlerden oluşmakta iken, bu oran 2000 de % 47,1 ve 2001 den sonra % 70 in üzerindedir. Tarım politikası reformu kapsamında desteklemede kullanılacak kaynakların tamamen bütçe olanaklarından karşılanması sağlanmıştır. Böylece tarım desteğinin ekonomiye getirdiği yük ve sağladığı faydaların değerlendirilmesi daha kolay olacaktır. Diğer yandan toplam tarım desteğinin tarımsal üretim değeri içindeki payı % 10 unun altında kalmaktadır. Türkiye de Destekleme Politikaları ve Sigorta Endüstrisine Etkileri Tarım politikasının hedefi, çiftçilerin geliri ve yaşam standardının yükseltmektir, Tarımsal üretimin artırılması için modern tarım yöntemlerinin uygulanması, girdilerin temini, gerekli yatırımların yapılması ve ürünlerin uygun koşullarda satış organizasyonlarının kurulması gerekmektedir,

20 Tarım, birçok ülkede aile işletmeciliğine dayanmakta ve sosyo-ekonomik nitelik taşımakta, Gelişmekte olan ülkeler ve Türkiye de üretimin doğal koşullara bağlılığı, Sermaye ve teknoloji kullanımının sınırlılığı, Nüfusun fazlalığı ve çalışma koşullarına bağlı olarak tarımda gelir ve yaşam standardı, diğer kesimlere oranla daha düşük. Tarımsal Riskler ve Risk Yönetimi Araçları Tarım çeşitli risklere maruz kaldığında, çiftçiler masraflarını, emeğinin karşılığını ve öz sermayesine yeterli düzeyde kar sağlayamamakta, ürünlerini ve üretim faktörlerini kısmen veya tamamen kaybedebilmektedir.4-5 Nisan 2004 Karadeniz ve Mart 2006 Edirne de olduğu gibi. Zarara maruz kalan üreticiler işletmelerinin ekonomik yapısını uzun süre normale dönüştürememektedir. Bu durum bir aile, küçük bir köy, belde ve il veya ülke halkının karşılaşabileceği olağan bir olaydır. Bunlar sadece tarımın gelişmesini değil, mevcut koşullarda bile sürdürülebilmesine olanak vermeyebilir. Riskler sadece tarımı değil, bütün ekonomiyi olumsuz etkilemektedir. Çünkü tarımsal üretim ile üretici gelirinin azalması, alım gücünün düşmesi ile ticari işlemler ve makro düzeyde milli geliri de düşürebilecektir. Tarımsal Yapı ve Riskler Ülkemizde jeolojik ve topoğrafik yapı ile iklim özellikleri nedeniyle büyük can ve mal kayıplarına yol açan doğal afetlerle sık sık karşılaşılmaktadır. Etkili olan doğal afetleri önem sırasına göre; depremler, heyelanlar, su baskınları, kaya düşmeleri, yangınlar, çığ, fırtına, dolu, don, yeraltı suyu hareketleri ve diğer doğal riskler şeklinde sıralamak mümkündür. Risk, normal koşullarda üretimde olabilecek kayıp veya zarar olup, istatistiksel yöntemlerle tahmin edilebilmektedir. Belirsizlik ise, gelecekte olma olasılığı istatistiksel olarak tahmin edilemeyen subjektif olaylardır. 20

21 Tarımsal Riskler Kişisel/İnsan Riskleri: ölüm,sakatlık, işgücünü yitirme.. Sermaye Riskleri: bina ve ekipmanlar için hırsızlık, yangın,.. Üretim/Verim Riski: Aşırı/yetersiz yağış, dolu, don, Fiyat Riski: Ürün fiyat düşmesi/girdi fiyat artışı.. Kurumsal Riskler: Tarım ve diğer politikalarda değişmeler, üretim ve/veya pazarlama kararlarına müdahaleler, Mali Riskler: Sermaye maliyeti artışı, döviz kuru, yetersiz öz kaynak. Doğal olaylar ve fiyat değişmeleri gibi risklerin üretime ve dolayısıyla işletme geliri üzerine olan etkisi, monokültür tarım yapan işletmelerde polikültür tarıma oranla daha fazla olmaktadır. Risk yönetimi ve sigortacılık açısından yararlı bir sınıflandırmada riskler, tesadüfi ve ticari olmak üzere iki gruba ayrılabilir. (i) Tesadüfi (Mutlak) Riskler (Pure Risk): Bu risklerde oluşacak kayıplara karşı herhangi bir kazanç olasılığı bulunmamaktadır. Bunlar işletmenin malvarlığının azalmasına yol açarlar. Bu tür risklerin oluşturabileceği kayıplar işletme yönetimi tarafından belirli bir bedel karşılığında başka bir kuruma devredilebilir. Mutlak riskler, işin doğal yapısına ve akışına bağlı olmaksızın meydana gelen ve işletme tarafından meydana gelmesi engellenemeyen hasarlardır. Yangın, grev, gemi batması gibi riskler bu gruba girer. (ii) Ticari (Spekülatif) Riskler (Speculator Risk): Oluşabilecek risklere karşı bir kazanç olasılığı vardır. Üreticinin aldığı kararlar sonucunda karşılaştığı risklerdir. Bu risklerin oluşması ticari zarar oluşturur ve bu zarar tümü ile işletme tarafından yüklenilir. Spekülatif riskler, bir işin karlı olup olmaması, pazarlama riski denebilecek firmanın ürünlerine olan talepteki değişmeler, fiyat ya da maliyetlerin faaliyet sonuçları üzerindeki etkileri gibi kısmen kontrol edilebilecek veya sınırlandırılabilecek riskleri içerir. Tarım ürün ve girdi piyasalarındaki fiyat dalgalanmaları gibi Ticari risklerde bir kaybın olması söz konusu iken, önemli bir kar olasılığı da vardır. Ancak tesadüfi riskte ise kesinlikle kar sağlama şansı olmaz. Ticari veya spekülatif riskler denilen bu riskler, işletmelerin kendileri tarafından karşılanır ve sigorta edilemezler. İşletmelerin aktifinde yer alan varlıkların değerlerinin azalmasına ya da pasifinde yer alan kalemlerin artmasına neden olan hasar olaylarını yaratan tesadüfi riskler ise, hem sigortalanabilir hem de risk yönetiminin konusudur. Tarımda üretim/verim riskinin sigortalanabilirliği öncelikle hasar istatistiklerinin varlığı ve amaç için uygunluğuna bağlıdır. Aşırı/yetersiz yağış, dolu, don, sel gibi riskler acaba yöre, ürün, bölge ve ülke genellinde yıllara göre ne kadar (YTL) hasara neden oldu? Ürünlere, risklere ve bölgelere risk ve hasar haritaları mevcut mu? Mevcut hasar istatistikleri güvenli mi? Güven derecesi ne? Devlet kontrolün de mi, özel kişi ve kuruluşların malı mı? Paylaşıma açık mı? Deniz suyu ve hava sıcaklığının aylara göre değişimiyle ilgili verilerde sapma var mı?hasar verilerinde kurumlar arası farklılık var mı? Oşinografi Dairesi verileri ile DMİGM verileri aynı mı? 21

22 Örnek 1: Karadeniz Bölgesi nde Bazı Doğal Riskler İller Donlu Günler Vejetasyon Periyodu Dolulu Günler Zonguldak 12,2 Mayıs-Ekim 2 Trabzon 5,5 Nisan-kasım 0,7 Sinop 3,5 Nisan-kasım 1,3 Samsun 8,6 Mayıs-Kasım 0,7 Rize 6,6 Nisan-kasım 2,4 Ordu 6,3 Nisan-kasım 0,0 Kastamonu 103,3 Haziran-Eylül 11,8 Gümüşhane 115,0 Haziran-Eylül 1,0 Giresun 4,3 Nisan-Kasım 2,0 Düzce 43,5 Mayıs-Eylül 0,0 Bolu 86,8 Haziran-Eylül 14,2 Bayburt 145,6 Temmuz-Ağustos 10,0 Artvin 43,7 Nisan-Ekim 0,7 Sadece bu veriler kullanılarak riskin önemi ve potansiyel hasar ölçeği net olarak bulunamaz. Tarımsal Riskler ve Üretici Davranışları Risk yönetiminde üreticilerin risk davranışlarının analiz edilmesi gereklidir. Bireyler risk davranışları yönünden; Risk sevmeyen üreticiler, Riski tercih eden üreticiler ve Risk nötr kişiler olarak üç gruba ayrılmaktadırlar. Herhangi bir kişi, risk davranışları yönünden bu gruplardan birine girer. Türkiye de üreticilerin çoğunluğu hangi kategoride yer alır? Risk sevmeyenler veya riskten kaçanlar daha tedbirli veya ihtiyatlı kişilerdir. Bunlar daha az riskli yatırımları veya gelir kaynaklarını tercih ederler. NİSPETEN TUTUCU BİREYLER/DEĞİŞİM OLDUKÇA YAVAŞTIR. Riski tercih eden kişiler, daha maceracı kişiler olup, daha riskli işleri tercih ederler. Bunlar, aynı olasılıkta düşük gelir beklemelerine rağmen, yüksek gelir olasılıklı alternatifleri seçerler. Risk nötr kişiler, risk seven ve sevmeyenler arasındaki bir grup olarak tanımlanabilir. Bu kişiler, alternatif gelir oranlarının olasılıklarına bakmaksızın, beklenen en yüksek geliri veren alternatifi seçerler. Tarımsal Riskler ve Riskin Ölçülmesi Risk yönetiminde öncelikle riskin ölçülebilir olması gerekir. Riskin ölçümünde kullanılan yöntemler; Değişim genişliği, Standart sapma (σ), Varyans ((σ)2), Varyasyon katsayısı (σ/x.100), Beklenen değer analizi Varyasyon Katsayısı Türkiye Fındık Verim Değerleri için ( ):; Fındık Üretim Bölgeleri : % 28,10 1. Bölge : % 52,36 2. Bölge : % 39,07 3. Bölge : % 27,70 Üretici Fiyatları İçin ($/kg) : % 39,18 Düşük varyasyon katsayısı, düşük değişim demektir. Birinci bölgede verim varyasyonu, diğerlerinden çok yüksektir. OLUŞAN HASARIN BÜYÜKLÜĞÜ de çok büyük olabilecektir. Beklenen değer, riskli alternatiflerin kıymetini belirleme esasına dayanmaktadır. Değişim genişliğini ve mümkün sonuçların olasılıklarını göz önünde bulundurduğu için beklenen değerin 22

23 hesaplanması karar almada oldukça önemlidir. Eğer her bir sonucun olasılığı biliniyorsa, beklenen parasal değeri hesaplamak mümkündür. Beklenen değer, riskli alternatifler arasında karar vermek zorunda kalınan durumlarda kullanılacak yardımcı bir araç niteliğini taşımaktadır. Sınırlı miktarda olan belirli bir kaynağın alternatif kullanım alanlarına yatırılması halinde getirebilecekleri gelirleri ve bunların olasılık düzeyleri biliniyorsa, alternatifler arasında beklenen değeri en yüksek yapanın seçilmesi yerinde olacaktır. Alternatifler Gelir (Milyon TL) Olasılık Alternatifler Gelir (Milyon TL) Olasılık A D B E C F Yatırımcı 6 alternatif arasındaki seçimini beklenen değer analizi ile yapılabilir. Alternatiflerin beklenen değerler (EV): EV j = Σ i P i X i Formülde; EVj: j olayın beklenen değeri, Pi: Xi sonucunun oluşma olasılığı ve Xi: her bir alternatifin getirebileceği gelirin veya kazancın değerini göstermektedir. B alternatifinin beklenen değeri; EV(B)= 0.5*(0) + 0.5*(20) = 10 milyon TL olacaktır. B alternatifinde 20 milyon TL kazanabilme ihtimali veya hiçbir gelirin elde edilemediği durum da söz konusu olmaktadır. Fakat yeterince bu tür alternatifin gerçekleştiği durumda ortalama gelir, 10 milyon TL olacaktır. EV(A) = EV(B) = EV(C) = 10,0 milyon TL EV(D) = 12,0 milyon TL EV(E) = 8,0 milyon TL EV(F) = 11,5 milyon TL Yatırım alternatiflerinin beklenen değerlere göre seçim sırası ise; D>F>A veya B veya C>E olarak gerçekleşecektir. D alternatifinde 20 milyon TL kazanabilme ihtimali veya hiçbir gelir elde edememe ihtimali söz konusudur. Karar alıcı alternatiflerin EV hesaplayarak, kendisi için en büyük parasal değeri veren alternatifi seçer. Her zaman parasal değeri maximize etmek rasyonel olmamaktadır. Tarımsal Riskler ve Sigortalanabilirliği Risk yönetimi, geniş anlamda belirsiz olayların etkilerini minimize etmek amacıyla gerekli faaliyet ve kaynakların planlanması, örgütlenmesi ve kontrol edilmesidir. Risk ve belirsizlik yönetiminde kullanılabilen önlemlerin tarımsal faaliyet üzerinde farklı etkileri olur. Bu önlemlerin hiçbiri, bütün risk ve belirsizliklere karşı tek başına yeterli koruma sağlayamamaktadır. Bu nedenle üreticilerin, alternatif araçlardan belirli bir kombinasyonu kullanması gerekmektedir. Risk ve belirsizlik yönetiminde çeşitli araçlardan yararlanılabilir. Bunlar; Destekleme alımları & doğrudan mali yardımlar, Ürün çeşitlendirmesi, Zararı azaltıcı teknolojik gelişmelerden (don, hastalık ve zararlılar ile kuraklığa dayanıklı yeni çeşitler vb.) yararlanma, Üretici tasarruflarının kullanılması, İşletme organizasyonu, Sözleşmeli üretim, Alivre satış, Forward satış, Selem (sipariş) senetleri, Makbuz senetleri, Vadeli işlem piyasaları ve üretim faktörlerinin kullanımında emniyet ile hareket etme gibi araçlar kullanılabilir. 23

24 Teknik önlemlerin yeterli olmaması ve risklerin derecelerinin ölçülebilmesi durumunda, tarım ürünleri ve diğer tarımsal mallar sigorta yoluyla güvence altına alınabilmektedir. Tepki Riskler Üretim 24 Fiyat Özel Sigorta (Dolu), Karşılıklı Yardım Fonları Vadeli İşlem Piyasaları Kamu Doğal Afet Yardımı Bitki & Hayvan Sağlığı Önlemleri Kamu-Özel Bütün Tehlikelere Karşı Sigorta - Destekleme Politikaları Tarımda risk yönetiminde öncelikle koruma önlemleri" değerlendirilmekte, teknik olarak önlemlerin yeterli olmadığında ekonomik ve mali araçların" uygulanmasına geçilmektedir. Sigorta, tarımdaki risk ve belirsizlikler nedeni ile oluşabilecek zararı karşılayan bir güvence sistemidir. Öncelikle teknik yönde önlenebilir risklerin ortadan kaldırılmalı veya minimize edilmeli, sonra sigorta seçilmelidir. Forward Satışlar: Ürün daha tarlada veya bahçede iken, alıcı ve satıcının bir araya gelip, fiyatı ve belirlenen tarihte ürün teslimi üzerinden anlaşma yapmalarına, teslime bağlı vadeli işlemler (forward satışlar) adı verilmektedir. Forward işlemlerin alivre satışlardan farkı, anlaşmanın bir borsaya tescil ettirilmesidir. İzmir Ticaret Borsası nda sınırlı olarak bu araç kullanılmışsa da, forward satışlar yeterince gelişmemiştir. Selem Senetleri: Faizsiz bankacılık faaliyetlerini yürüten finans kurumları tarafından kullanılan kredi araçlarından biri olan selem (sipariş) senetleridir. Selem ise parayı önce verip malı geç almaktan dolayı, malın bedelinde yapılan indirim olarak tanımlanmaktadır. Makbuz Senetleri: Çiftçilere depolama hizmeti sağlayarak, düşen fiyatlardan korunma ve yükselen fiyatlardan yaralanma olanağı sağlayan yeni bir uygulama da makbuz senetleridir. Ülkemizde 1993 de Toprak Mahsulleri Ofisi (TMO) tarafından başlatılan bu uygulamada, çiftçiler tarafından TMO şubelerine teslim edilen buğdayın cinsi, grubu ve sınıfı belirlendikten sonra, çiftçiye teslim ayrıntılarını da içeren makbuz senedi verilmektedir. Sevk edilen ürün en fazla dokuz ay veya gelecek ürün yılına kadar depoda muhafaza edilebilmektedir. Vadeli İşlemler Piyasaları: Özellikleri standardize edilmiş vadeli işlem sözleşmelerinin alınıp satıldığı ve fiyat riskinin transferi amacıyla oluşturulmuş borsalardır. Piyasada fiziksel mallar değil, malları temsil eden vadeli işlem sözleşmeleri alınıp satılmaktadır. Sözleşmelerde söz konusu ürünün cinsi, kalitesi, miktarı (lot), sözleşme ünitesi, teslim şekli, teslim edileceği yer, teslim tarihi ve minimum fiyat değişikliği belirtilmiştir. Fiyat riskinden korunmaya olanak verir, gelecekte ürünü piyasaya sunulacak üreticileri ve gelecekte piyasadan aynı ürünü alacak olan sanayici, aracı gibi kişileri ürün fiyatındaki düşme ve yükselme riskinden korur. Türkiye Tarım İşletmelerinde Hayvancılık Alanında Risk Yönetimi Araçlarından Yararlanma Düzeyleri Faaliyet Dalları Sözleşme Yapan İşletmeler Sigorta Yaptıran İşletmeler Suni Tohumlama Yaptıran İşletmeler Süt Sığırı Yetiştiriciliği Manda Yetiştiriciliği Koyun Yetiştiriciliği Keçi Yetiştiriciliği Tavukçuluk Arıcılık Toplam Tarımda risk yönetimi araçlarından yararlanma düzeyleri genellikle düşük olduğundan, afet yönetiminde devlet desteği kaçınılmaz olmuştur.

25 Milyon TL Türkiye de bitkisel üretim alanında sigortalanabilir toplam ürün bedeli 21,398,962,160 US $/yıl (DİE, 2004) olup, bu alanda sigorta endüstrisi için henüz kullanılamayan çok önemli bir potansiyelin olduğu görülmektedir. Hayvansal üretim alanında sigortalanabilir toplam hayvan ve ürün bedeli 13,179,109,510 US $ olarak hesaplanmıştır (DİE, 2004). Sigorta endüstrisi açısından önemli olan meraya dayalı hayvancılıktan çok, entansif süt ve besi sığırcılığı ve ticari tavukçuluk işletmeleri olacaktır. Tarım, sigortacılık endüstrisi için önemli bir hedef pazar olmasına karşın, tarım sigortalarının toplam sigorta sektörü içindeki payı % 1 ler düzeyinde kalmıştır. Tarıma Doğrudan Devlet Desteğinin Etkisi Türkiye de tarımın doğaya bağlılığı nedeniyle üretici gelirindeki dalgalanmaları azaltıcı yeterli önlem alınamamıştır. Doğal koşulların etkileri nedeniyle ürünlerin verimlerinde meydana gelecek dalgalanmaların sonucunda, üretici çoğu kez yıllık geçimi için gerekli olan geliri elde edemediği gibi, gelecek yıllardaki faaliyetleri için de gerekli olan yatırımlara yeterli miktarda tasarrufu da sağlayamamaktadır. Tarımsal üretimde devamlılığı sağlamak amacıyla yasal, teknik ve ekonomik birçok tedbir alınmaktadır. Tarımsal Gelire Toprak ve İklim Koşullarının Etkileri Bitkisel ürünlerden optimal verimin alınabilmesi, uygun iklim ve toprak koşulları ile birlikte bakım işlemlerinin en iyi şekilde yapılması ve girdi (teknoloji) kullanım seviyelerine bağlıdır. Toprak Koşulları: Toprak faktörleri ise ürün veriminde yıldan yıla dalgalanmaya değil de, verimin 'bir arazi parçasından diğerine değişmesine neden olmaktadır. İklim Koşulları: Dolu, don, kuraklık, sel vb. meteorolojik faktörler ürün veriminde yıldan yıla dalgalanmaya neden olmaktadır. Bitkisel üretimin genellikle açıkta yapılması nedeniyle, meteorolojik faktörlerin üretim miktarında neden olduğu dalgalanmanın şiddeti, hayvansal üretime oranla çok daha yüksektir. Besin maddesi yetersizliği nedeniyle iklim faktörleri hayvansal üretimi olumsuz etkilese de, hayvanların hareket edebilme yetenekleri, belirli bir barınak koşulları içinde yetiştirilmeleri ve bakım ve besleme koşullarının iyi bir şekilde planlanması ile bu risklerin etkileri bir ölçüde hafifletilebilir. Hayvansal üretimde meteorolojik faktörlerden çok bulaşıcı hayvan hastalıkları, önemli miktarda hasara neden olur. Bir ürünün herhangi bir yerde yetiştirilebilmesini sınırlayan en önemli iki faktör; sıcaklık ve nemdir. Bunun dışında dolu, don, kuraklık, rüzgar, güneşlenme süresi, yıllık ortalama yağış, çiğ, kırağı, sis vb. bir çok faktör bitkisel üretimi etkilemektedir. Reel Tarımsal Üretim Değerindeki Değişim , , , , , , , ,00 0, Yıllar Reel Tarımsal Üretim Değeri TÜD de piyasa fiyatları ve iklim koşullarına paralel olarak değişim olmaktadır. Maliyetlerin artması/sabit kalması halinde bile ürünlerin gelirleri (üretici geliri) azalmakta, yıllara göre dalgalanmaktadır. Tarıma Doğrudan Devlet Desteğinin Etkileri Cumhuriyet döneminde tarımda doğal afet zararlarının azaltılması için Devlet iki temel yasa çıkarmıştır: tarih ve 5254 sayılı Muhtaç Çiftçilere Ödünç Tohumluk Verilmesi Hakkında Kanun, 25

26 tarih ve 2090 sayılı Tabii Afetlerden Zarar Gören Çiftçilere Yapılacak Yardımlar Hakkında Kanun, Bu yasalar; yangın, yer sarsıntısı, yer kayması, fırtına, taşkın, sel, don, dolu, kuraklık, haşere ve hastalık gibi risklere teminat verilmiş ve bunlardan etkilenen çiftçilere çeşitli şekillerde kamu yardımı yapılmıştır. TKB emrinde tesis edilen fondan bu risklerden zarar gören çiftçilere ödeme yapılmaktadır. Bu yasalardan faydalanan üretici sayısı ve yapılan yardımlar dikkate alındığında, yapılan ödemelerin doğal olayların etkilerini azaltmada yeterli olmadığı anlaşılmaktadır. Aynı şekilde tarımsal teknolojide meydana gelen gelişmeler, doğal faktörlerin etkilerini azaltamamıştır. Devlet doğal olaylar ile hastalık ve zararlıların tarımda neden olduğu hasarların üreticiler üzerindeki etkilerini azaltılabilmek için yasal düzenlemeler ve fonlar kurmuştur. Doğal afetlerden zarar gören çiftçilerin TCZB na olan kredi borçları ertelenmektedir sayılı Yasa da doğal afetlerden zarar gören çiftçilerin hasarlarının devletçe karşılanacağı belirtilmektedir. Ancak bu amaç için bir fon kurulamamış olduğundan, bu Yasa da uygulanamamıştır sayılı Hayvan Sağlığı ve Zabıtası Yasasına göre; Sığır Brucellosisi, Sığır Tuberculosisi, Sığır Vebası, At Vebası, Malleus, Ruam gibi hastalıklardan hayvanının öldüğünü belgelendiren çiftçilere, hayvanın pazar değerinin % i arasında değişen miktarlarda tazminat ödemesi yapılmaktadır. Tarım Sigortaları Devletin doğal afetlerden zarar gören çiftçilere tohumluk yardımı yapması, kredi borçlarının ertelenmesi ve diğer doğrudan mali yardımlar, üretimin sürekliliği için genellikle yeterli olmamakta ve yardım talebi de sürekli artmaktadır. Doğal olaylar çoğu katastrofik özellik taşıdığından, binlerce dekar araziyi ve çiftçileri zarara uğratmaktadır. Bu koşullarda ülkemizde ve özellikle Karadeniz Bölgesi gibi tarım dışı gelir kaynakları ve çalışma olanaklarının kısıtlı olduğu bölgelerde, tarım sigortalarının yeniden incelenmesi ve uygulanmasının yaygınlaştırılmasına başlanması bir zorunluluk haline gelmiştir. Tarımda Risk Yönetimi Araçlarının Etkinlik Düzeyleri Refah düzeyini korumak ve sürdürmek isteyen üreticiler; ürün çeşitlendirme, bitkisel ve hayvansal üretime birlikte yer verme, depolama, tarım dışı faaliyetler yapma ve mevsimlik göçler gibi geleneksel yöntemlerle gelir riskini azaltmaya çalışmaktadır. Risk yönetimi araçlarının etkileri sınırlı ve maliyetleri de yüksektir. Depolama, hem ilave masrafı gerektirir, hem de ürün kaybına neden olur. Bireysel üretici hem mümkün olabilen bütün teknik önlemleri almalı, hem de sigorta gibi mali araçları kullanabilmelidir. Geleneksel araçlara ilave olarak tarımsal riskler kurumsal bir düzeyde paylaşılmalıdır. TARIM SİGORTALARINDA ALTERNATİF MODELER VE BAZI ÜLKELERDEN UYGULAMALAR Neden Sigorta ve Neden Tarım Sigortaları Dalı Ayrı Olarak Ele Alınmalı? Sigorta, birçok kimse için olması muhtemel olan, ancak kimi ve ne zaman etkileyeceği belli olmayan riskler için şahısların birbirlerine verdikleri karşılıklı garantidir. Sigorta teminatıyla, aynı risklerle karşı karşıya olan şahısların beklenen olayın gerçekleşmesi durumunda zararları tazmin edilecektir. Tarım ürünlerinin karşı karşıya bulunduğu riskler diğer alanlara oranla daha farklı nitelikte ve fazla sayıdadır. Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde, etkin bir risk paylaşım mekanizması olan tarım sigortası, diğer araçlarla birlikte kullanılmaktadır. Tarım sigortalarının amacı, aynı risklerle karşı karşıya olan üreticilerin ödedikleri primlerle oluşturdukları fon aracılığıyla, zarara uğrayan üreticilerin zararlarını tazmin etmektir. Üretici zararlarını azaltacak ve üreticilere yardımcı olacak önemli bir organizasyon olan tarım sigortası, uygulaması en zor olan sigorta dallarından biridir. Tarım Sigortalarının Temel Özellikleri Kadastrofik risklerin tarım ve diğer sektörler arasında paylaşılmasının en iyi aracıdır. (HASAR PAYLAŞIMI) Aynı risklerle karşı karşıya olanlarda kendine yardım ve karşılıklı yardımlaşmayı geliştirir. 26

27 Düzenli ve küçük miktarlarda tasarruf ve fon oluşumuna katkıda bulunur. Diğerleri Tarım Sigortalarının Ekonomik ve Sosyal Sonuçları Tarımda gelir istikrarı, Sermaye oluşumuna katkı, Üretici ve üretimin yönlendirilmesi, Üretim maliyetinin azaltılması, Tasarrufların artırılması, Tüketiciler üzerindeki etkiler, Kendine yardım ve karşılıklı yardımlaşmanın yaygınlaşması (bugün sana yarın bana), Tarım Sigortalarında Konu ve Kapsam Dar anlamda tarım sigortalarının konusu; 1. Bitkisel ürünler 2. Çiftlik hayvanları, 3. Tarım Alet ve makinaları, 4. Tarımsal yapı (konut, depo, hayvan barınakları vb), 5. Tarım Ürünleri ve Hayvanların Nakliyesi Geniş anlamda tarım sigortalarının konusuna yukarıdakilere ek olarak çiftçi ve ailesi ile tarım işçilerinin özel yaşam ve sağlık risklerine teminat verilmesi de girer. Hedef öncelikle dar anlamda tarım sigortalarını yaygınlaştırmak olmalıdır (5363 Sayılı Kanunda Md.12 & Türk Ticaret Kanun Md ). Tarım Sigortalarında Devlet Desteği Teoride tarım sigortaları çeşitli doğal, sosyal ve ekonomik riskleri üreticiden devlete veya diğer sigortacılara transfer etmekte etkili bir araç olarak bilinmektedir. 27

28 Sigorta bağış/yardımdan olmaktan ziyade maliyeti olan bir araçtır. Çiftçi belirli primi ödeyerek poliçe satın alır ve bu yolla varlıklarını garantiye alır. Devlet, sigortanın üretici ve sigorta endüstrisine maliyetini azaltmak için yardımda bulunmaktadır. Üretici-sigortacı-devlet için sürdürülebilir sigorta modeli olmalıdır Tarım Sigortalarının Unsurları (i) Hasarın tesadüfi olması: Hasarın önceden görülmesi veya meydana gelme ihtimalinin kesin olarak bilinmesi durumunda sigorta yapılmaz. Tesadüften kaynaklanan hasarlar sigortaya konu olabilir. Ayrıca bilerek oluşturulan hasarlar da sigortanın kapsamına girmez. Sigortaya konu olan risklerin meydana gelebilme ihtimali belirli istatistiksel yöntemler ile tahmin edilebilir. Belirli bir olayın meydana gelme şansının ölçüsü probabilite olarak bilinir. Yani belirli türden olayların, belirli sayıda tecrübe ve gözlem verilerine dayanılarak oluşma ihtimalinin tahmininde istatistiksel yöntemler kullanılır. Örneğin, Ankara ilinde dolu veya donlu gün sayılarının ne olacağı, daha önceki yılların verilerinden hareketle tahmin edilebilir. Tarım sigortalarına konu olan riskler yığın olarak hasar meydana getirirler ve hasarın oluş ihtimali Büyük Sayılar Yasası'na uymaktadır. Bu Kanuna göre, bir olay ile ilgili tecrübe sayısı arttırıldıkça gerçek durum, oran olarak belirtilen probabiliteye yaklaşır. Gözlem sayısı arttıkça olayın meydana gelme ihtimalini gösteren tahmin değerleri gerçeğe oldukça yaklaşır. Büyük Sayılar Kanununun sigortada iki önemli yönü: (i) Eğer bir olayın meydana gelme ihtimali incelenmek isteniyorsa, aynı özellikteki birçok olayın incelenmesi gerekir. Örneğin, don sigortası yapabilmek için belirli bir yörede donun oluşturacağı hasar oranı ve miktarlarından hareketle hesaplanacak prim oranlarına yol gösterme bakımından, aynı yörede uzun bir döneme ilişkin verilerden ortalama donlu günler ve donun meydana gelebilme ihtimali hesaplanırsa, üreticinin ödeyeceği primin objektif olarak belirlenmesi kolaylaşır. (ii) Çok sayıdaki olaylar veya çok uzun bir döneme ilişkin veriler kullanılarak hesaplanan sağlıklı ve güvenilir tahmin değerleri, gelecek yıllar için sigorta tarife fiyatlarının hesabında kullanılabilir. Sigortacı, tek tek bireyler ve malların uğrayacakları hasarlarla değil, bir grubun tamamını ilgilendiren hasarlarla ilgilenmelidir. (ii) Belirli bir riskin aynı derecede etkisi altında bulunan çok sayıda ve benzer üretim birimlerinin bir araya getirilmiş olması: Sigorta, aynı riskler ile karşı karşıya olan işletmelerin bir araya gelerek oluşturdukları organizasyonlardır. Sigortaya konu olan işletme, arazi ve hayvan sayısı arttıkça, sigortalıların ödeyecekleri primin miktarı azalacaktır. Böylece hem risk ve hem de hasar en etkili bir şekilde paylaşılır. (iii) Sigortaya konu olan hasarların ölçülebilir nitelikte olması: sigorta mallarda meydana gelen ölçülebilir miktar ve kalite kaybını tazmin eder. Ölçülemeyen hasarlar sigortanın kapsamı dışındadır. (iv) Oluşan hasarın parasal olarak ifade edilebilir (maddi) olması: Sigorta manevi kayıpları veya parasal olarak ifade edilemeyen kayıpları kapsamamaktadır. İşletmede meydana gelen maddi kayıpların sigorta teminatına alınması, hasarın ödenmesinde sübjektifliği bir ölçüde azaltabilmektedir. Tarım Sigortalarının Gelişimi Sigortacılıkla ilgili ilk düzenlemeler Hamurabi Kanununda ticaret kervanlarının soygunlara karşı korunmasına yönelik olarak yapılmıştır. Roma ve Yunanlılarda deniz ticaretindeki çeşitli tehlikelere karşı çeşitli şekillerde yardımlaşmayı ortaya çıktığı görülmektedir. 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Avrupa daki ekonomik düzendeki değişiği ve liberalizm ağırlıklı ekonomik sistemde tarımdaki teknolojik gelişmelerin de yetersizliği ile meydana gelen hasarlar gerçek anlamda tarım sigortalarının geliştirilmesinin zorunlu olduğunu göstermiştir. Tarımda gelişmeyi desteklemek ve üretimde kendine yeterliliğe ulaşmak için yeterli bir araç olarak görülen sigortanın yaklaşık yıllık bir geçmişi vardır. Modern sigortacılığın İngiltere, Fransa gibi Avrupa ülkelerinde 17. yüzyıldan itibaren başlamış olmasına karşın, tarım sigortalarının ancak 18. yüzyılın ikinci yarısından itibaren başlamış olmasının, bu sektörün özelliğinden kaynaklandığı söylenebilir. Modern tarım sigortalarına 18. yüzyılın ikinci yarısında İrlanda'da kooperatiflerce hayvan hayat sigortaları yapılmasıyla başlanılmıştır. Daha sonra Almanya, Fransa, İsviçre gibi Avrupa ülkelerinde dolu, yangın ve hayvan hayat sigortaları uygulamasına başlanmıştır. Japonya'da tarım sigortaları, 1939 tarihinde çıkarılan tarım sigortası yasası ve bu yasadan sonra devlet sigorta kurumunun kurulmasıyla başlamıştır. Bu kurum ürünleri; dolu, kuraklık, kasırga, su basması, çeltik de hasara neden olan çeşitli hastalıklar ve zararlılar, dut yaprağında hasara neden olan 28

29 don, arpa ve buğdayda zarara neden olan fazla nemin sigorta yoluyla teminat altına alınmasıdır. Sonraki yıllarda Japonya'da bütün riskler sigorta kapsamına alınmıştır. ABD'de tarım sigortaları 19. yüzyılın sonlarında başlamış, geniş kapsamlı tarım sigortaları 1938 yılında çıkarılan ürün sigortası yasasına dayanır. Bu yasa ile kurulan federal ürün sigorta şirketi bitkisel ürünleri; dolu, don, kuraklık, su baskını, fırtına, şiddetli rüzgar, kar, yıldırım, hastalık ve zararlıların oluşturduğu tehlikelere karşı sigortalamaktadır. Bazı Ülke Örnekleri Ürün sigortaları, ürünlerin miktar ve kalitesini olumsuz etkileyen risklerin oluşturduğu hasarların tazmini esasına dayanır. Bunlar kapsadığı riskler bakımından üç grupta toplanabilir. (i) Tek bir riske karşı sigorta: En yaygın olan şekli dolu sigortasıdır. İsviçre, Fas, Monako, Fransa, Daminarka, İsveç, Arjantin, Avustralya gibi ülkelerde ürünler yalnızca dolu ve İrlanda da ise yalnızca yangın riskine karşı sigortalanmaktadır. (ii) Birkaç riske karşı sigorta: Tarımı etkileyen birkaç riski kapsar. En yaygın şekli dolu ve yangın, dolu ve don sigortalarıdır. Tarım sigortalarının orta düzeyde geliştiği Bulgaristan, Yunanistan, Almanya, İngiltere, Türkiye, Cezayir gibi ülkelerde uygulanmaktadır. (iii) Bütün risklere karşı sigorta: Ürün sigortalarının en modern ve gelişmiş şeklidir. Bu model; ABD, İsveç, Japonya, Kanada, Brezilya, Yeni Zelanda, Seylan, Bangladeş, Çin, Küba, Kolombiya, Çek ve Slovak Cumhuriyetleri, Hindistan, Sri Lanka, Filipinler, Güney Kore, KKTC nde uygulanmaktadır. Hayvan Sigortaları Sigortanın Kapsamı Yetiştiricilik Amaçlarına Göre Yapılan Hayvan Sigortaları Kapsadığı Risklere Göre Hayvan Sigortaları 1. İş, Gelir (İrat)ve Damızlık Hayvanların Sigortaları 2. Kasaplık Hayvanların Sigortaları 3. Süs ve Zevk Hayvanlarının Sigortaları 1. Hayvan Hayat Sigortaları 2. Hayvan Besi Sigortaları 3. Hastalık Sigortaları 4. Kastrasyon ve Cerrahi Müdahalelere Karşı Sigorta 5. Gebelik ve Yavrulama Sigortaları 6. Mera Sigortaları 7. Nakliye Sigortaları 8. Diğer Risklere Karşı Sigorta Hayvan Cinslerine Göre Yapılan Hayvan Sigortaları 1. Süt Sığırları Sigortası 2. Besi Sığırları Sigortası 3. Koyun Keçi Sigortaları 4. Arı Kovanları Sigortaları 5. İpekböcekçiliği Sigortası 6. Kümes Hayvanları Sigortası 7. At ve Diğer İş Hayvanları Sigortası 8. Diğer hayvanların Sigortası Dünya tarımında sigorta uygulamasında; Belirli risklerin sigortalanması (dolu, yangın gibi az sayıda risk), Bütün risklere karşı sigorta (Multiple-peril crop insurance-mpci) Mali yönden sürdürülebilir birkaç riske karşı ürün sigorta modelleri bulunmakta (örneğin dolu ve yangın gibi). Mali yönden sürdürülebilir MPCI modeli bulunmamaktadır. Bütün MPCI programları ya devlet tarafından subvanse edilmekte ve/veya devlet şirketlerince uygulanmaktadır, MPCI mali performansı genellikle zayıf, MPCI maliyeti çok yüksek, Genellikle MPCI programları genellikle hükümetlerce çiftçilere sosyal bir politika olarak uygulanmakta/görülmektedir. Uzun dönem dengesi bakımından, sigortada ortalama maliyet (tazminat + yönetim maliyeti) prim gelirlerinden düşük olmalıdır. (I + A) / P < 1 Burada; I: Tazminat, A:Yönetim giderleri, P: Pirim 29

30 Ancak hiçbir MPCI modelinde bu eşitliğe uygun bir sonuca ulaşılamamıştır. Aşağıdaki ülke örnekleri de bunu ispatlamaktadır: Ülke Uygulama Zamanı (I + A) / P Brazil Costa Rica Japonya Meksika Philipinler ABD İspanya Tarım Sigortası Modeli ve Türkiye Birçok uzman kişi ve kuruluş tarafından Türkiye koşullarına en uygun modelin İspanya örneği olduğu belirtilmektedir yıllık uygulama sonuçlarına göre AB nde en kapsamlı ve en başarılı tarım sigortası sistemine sahip ülke olan İspanya da, doğal riskler en yüksek derecede teminat altına alınmaya çalışılmaktadır. Çiftçi örgütlerinin de tarım sigortası organizasyonunda yer aldığı İspanya modelinde; Devlet, primleri sübvanse etmekte, reasüransa katılmakta ve tüm ilgili kurumların katkı ve katılımlarını koordine ederek sigorta sisteminin geliştirilmesini desteklemektedir. İspanya da tarım sigortası sisteminin başarı unsurları: (i) Yasal Düzenleme: Gerekli yasal düzenlemelerin yapılmış olması ve devletin yasaya uygun olarak sigortaya tam destek vermesi (ii) Devlet Sübvansiyonu: Çiftçi primlerine yapılacak sübvansiyon kriterlerinin, tarımsal üretimin ve sigorta sisteminin gelişmesini teşvik edecek şekilde belirlenmesi ve uygulanması. Başlangıçta % 50 nin üzerinde olan sübvansiyon oranı bugün en fazla % 49 ile sınırlanmıştır. Farklılaştırılmış olarak 2001 yılında belirlenen sübvansiyon oranları: Temel sübvansiyon : % 5-10, Grup poliçeleri için : % 5, Poliçe yenilemelerinde : % 5-7, Profesyonel çiftçiler için : % (iii) Kamunun Finans Gücü: Sübvansiyon için sigortası ile ilgili kamu kurumunun, finans gereksinimlerini sağlayabilecek durumda olması (Devletin çiftçi primlerine yaptığı sübvansiyonun 24 yıllık ortalaması % 50 dir). (iv) Devletin Reasüransa Katılımı: Devlet adına reasürans kurumu olarak görev yapan Konsorsiyum aynı zamanda Havuz a koasürör olarak katılır. Zaman içinde sigorta şirketlerinin sisteme daha fazla katılması ile Devletin koasürans havuzuna katılım payı başlangıçta %50 civarında iken, sistemin gelişmesi sonucu %12,5 olmuştur. Özel şirketlerin payı ise % 87,5 a ulaşmıştır. (v) Teminatın Çeşitlendirilmesi: Edinilen deneyimlere göre dolu ve yangın dışındaki diğer risklere teminat zaman içinde verilebilmiştir. (vi) Çiftçi Örgütlerinin Katılımı: Sigorta ile ilgili çiftçi ihtiyaçlarının belirlenmesi ve yeni sigorta ürünlerinin tasarımı konusunda çiftçi örgütlerinin katılımının sağlanarak görüşlerinin alınması. (vii) Doğal Afet Yardımının Yapılmaması: Doğal afet hasarlarında, zarar görecek çiftçilere kesinlikle yardım edilmeyeceğinin çıkarılan Kanun ile taahhüt edilerek sigorta teşvik edilmiş ve hasarlarda devletten yardım beklentisi tamamen ortadan kaldırılmıştır. (viii) Sektörler Arası İşbirliği: Faklı sektörlerdeki çeşitli kurum ve kuruluşların katılımı ve katkısının sağlanması için gerekli koordinasyonun sağlanmış olması. (ix) Sigorta Prensiplerinin Uygulanması: Sigorta uygulamalarında, risklerin, ürünlerin ve coğrafi bölgelerin özelliklerinin dikkate alınarak, kurulan Havuz tarafından alınan kararlarda sadece teknik verilerin esas alınması ve sigorta prensiplerinin tavizsiz uygulanması ve şirketler arasında fiyat rekabetine izin verilmemesi. (x) Primlerin Peşin Toplanması. (xi) Hasar Tespit Sisteminin Bağımsız Olarak Yürütülmesi. (xii) Özel Sigorta Şirketlerinin Etkin Çalışması. 30

31 Modelin özellikle ilk yıllardaki uygulamalarında karşılaşılmış sorunlar: Politik Baskılar: Yeterli teknik çalışmalar yapılmadan teminat verilmesi ve yetersiz primlerin önemli teknik dengesizliklere neden olması, sonuçta bazı sigorta şirketlerinin havuzdan ayrılmasına ve sistemde güven kaybına yol açması (TÜRKİYE DEKİ DURUM). Belirli Risklerde Yoğunlaşma: Sigortada belirli riskler ve belirli ürünlerde (örneğin, tahıllarda kuraklık riski) yoğunlaşmanın tüm sistemde teknik dengesizliklere yol açması. Hasar Tespitleri: Gerekli hasar tespit düzenlemeleri ve uzmanlaşmanın olmayışının ve yetersiz altyapı nedeniyle çeşitli ihtilafların yaşanmasının, hasar tespitlerinde hatalara, şikayetlere ve güven kaybına yol açması. Underwriting: Başlangıçta primlerin peşin alınmaması, yetersiz underwriting dönemi ve pazarlama örgütündeki bilgi eksikliğinin sahtekârlıklara ve sigorta hizmetlerinde kalitesizliğe yol açması. İspanya tarım sigortası modelinin zayıf tarafları: Önceden bilinmeyen risklere teminatın verilmesi ve ağır mali yük alınması, Yüksek riskli ürün, tehlike ve alanların seçilmesi, Moral riskin yüksekliği, Büyük rezervlerin gerekliliği, Yeterli sigorta altyapısı oluşturulmadan uygulamaya geçilmesi, Bilgi eksikliği. Tarımda Sigorta Modelleri ve Türkiye Modeli Tarım Sigortası Modelleri iki grupta toplanabilir: (i) Katastrofik riskler için birçok ülke uygulamalarında başarısız kaldığı gözlenen geleneksel (tazminat esaslı sigorta) sigorta modeli, (ii) Tazminat esaslı sigorta modeline alternatif yaklaşım olarak sunulan bölge bazlı (Bölge bazlıendeks) sigorta modeli. Bu iki modelde sigorta programı zorunlu veya isteğe bağlı olarak iki farklı biçimde uygulanabilir. Geleneksel Sigorta Modellerinin Sorunları Birden fazla riske teminat veren ürün (MPCI) ve hayvan sigortası birçok ülkede geniş uygulama alanı bulmuştur. Bu sigorta bütün doğal riskler için geçerlidir. Hasar ödemesi, sigorta kapsamındaki üreticiye, üretim miktar ve kalite yönlerinden belirli bir düzeyin altına düştüğü zaman veya hayvanlar hastalık ve kaza nedeniyle yaşamını yitirdiği ve verimden düştüğü zaman yapılır. Hasar analizinde, risklerden sonra gerçekleşen ürün verimi ile daha önceden belirlenen ortalama verim (poliçe) arasındaki fark ile önceden belirlenen fiyatlar esas alınır. Hayvan sigortalarında ise, poliçedeki hayvan değeri.. MPCI, 1930 lu yıllardan beri ABD, Kanada, Japonya, Güney Afrika, Avustralya, bazı Güney Amerika ülkeleri ve KKTC nde uygulanmaktadır. Bu ülkelerde MPCI mali sonuçları genellikle başarısız/menfi sonuçlanmış ve devletin katkısı zorunludur. Bunun nedeni; doğal risklerin neden olduğu insan eliyle önlenemeyen büyük yıkım ve hasarlardır. TARIM VE DOĞAL AFET HASARLARININ TEMEL ÖZELLİĞİ Devlet Destekli Geleneksel Tarım Sigortaları Neden Başarısız Sürekli kamu desteği olmadan MPCI verimli olarak işletilememektedir. Başarılı MPCI koşulları: (i) Primler için çiftçinin mali gücü yetmeli ve üretici ürünü kolaylıkla sigortalatabilmeli (ii) Sigorta tarımsal gelirdeki azalmayı telafi etmeli, (iii) Sigorta elde mevcut verilerle pratikte kolaylıkla uygulanabilmeli, (iv) Özel sektör, çok az veya hiç devlet desteği almadan sigortayı uygulayabilmeli, (v) Sigorta, ahlaki tehlike ve yanlış seçim sorunlarından bağımsız olmalıdır. Geleneksel Sigorta Modellerinin Sorunları Hiçbir ülkede şimdiye kadar MPCI hasar ödemeleri ve yönetim giderlerini karşılayabilecek kadar prim toplanamamıştır. Örneğin, ABD de MPCI hasar ödemeleri, iklim koşullarının oldukça iyi olduğu yıllarda bile prim gelirleri ile karşılanamamış. MPCI, bütün ülkelerde bütçeden ayrılan kaynaklarla finanse edilmekte ve devletin desteği kaçınılmaz. Değişen iklim koşulları, artan doğal afetler ve çeşitlenen tarımsal üretimin yaygınlaşması da bu sonucun ortaya çıkmasında etkili olmuş. Tarımsal Yapıda Değişim/Dönüşüm ve Kredi-Sigorta Sisteminin Gerekliliği İlk dönemler: toplama ekonomisi (göçebelik) Yerleşik düzene geçiş: ilkel tarım, avcılık ve balıkçılık 31

32 Geçimlik tarım Pazara yönelik tarım Endüstriyel veya ticari tarım (1944 Sonrası) Çevre dostu tarım (organik tarım, İyi Tarım Uygulamaları, doğal ürün arayışları, 1970 Sonrası) Dünyada değişen tüketici tercihleri, zorunlu olarak tarımsal üretimin yapısında da önemli değişmelere neden olmuştur. Bu değişim risk ve belirsizlikleri artırmakta, tarıma yatırılan sermaye ve harcanan emek arttığı için maddi kayıpların tutarı hızla yükselmektedir. Geleneksel Sigorta Modellerinin Sorunları MPCI programlarındaki başarısızlığın iki temel nedeni bulunmaktadır: (i) sigortacı ve sigortalı arasında eşit ve açık olmayan çarpık bilgilenmenin varlığı (sigortalının sigortacıyı aldatarak zarara sokması (moral hazard) ve ters seçim (adverse selectin) gibi) ve (ii) Yüksek düzeyde sistematik ve genel riskin varlığı (kadastrofik risk) MPCI başarısızlığa neden olan bu iki sorun, sigorta endüstrisi ve bilim adamlarını alternatif modeller geliştirmeye yöneltmiştir. Çarpık bilgilenme, belirli bir şahsın bir başkasına nazaran bir konu hakkında daha fazla ya da daha iyi bir bilgiye sahip olması anlamına gelir. Bu sigortacılıkta kendisini ahlaki tehlike (moral hazard) ve ters seçim (adverse selectin) olarak gösterir. Ahlaki tehlike, sigortayı satın alan kişinin davranışını sigortacıya karşı değiştirmek suretiyle kaybın potansiyel ölçeğini artırarak sigortacıdan kendisine haksız hasar ödemesi yaptırmasıdır. Örneğin, hayvana kötü bakım, dolu yağışından sonra sulama yaparak hasarı büyütme eğilimi gibi. Yanlış/ters seçim, sigortalının doğal afetlerin neden olabileceği kaybın potansiyel büyüklüğünün ne olacağı hakkında sigortacıdan daha fazla kaliteli bilgiye sahip olması durumudur. Hayvan sigortalarında risk subjektiftir. Risk, hayvan sahibinin hayvana iyi veya kötü bakması, hayvan bakım ve beslemesi hakkında bilgi sahip olup olmamasına bağlıdır. Sigorta şirketleri bu alanda faaliyetlerini devlet desteği olmadığı takdirde sınırlı tutmakta veya hiç başlamamaktadır. Hayvan sigortaları alanında son 200 yılda genellikle dar alanda faaliyet gösteren kooperatifler ve karşılıklı yardımlaşma birlikleri, ortakların birbirilerinin hayvanlarını ve barınaklarını kontrol etmeleri ve böylece ahlaki tehlikenin önüne geçilmesi yoluyla oldukça yüksek derecede başarılı olmuşlardır. Hasarın bilinçli olarak yüksek gösterilmesi veya büyütülmesi ve risk tahminlerinin doğru olmaması, ürün sigortacılığını sigorta şirketi açısından karlı olmaktan çıkarır ve bu alana kamunun müdahalesi kaçınılmaz olur. Bölge bazlı sigorta modelinde, sigortalının daha riskli faaliyetlere yönelerek hasar ödemesinin ölçeğini değiştirmesi söz konusu olamaz. Ahlaki tehlike riski azalır. Ürün ve risklere ilişkin veriler daha kolay ve etkin biçimde elde edilebildiği için, yanlış seçim sorunu azaltılır. 32

33 Geleneksel Sigorta Modelinin Alternatifleri Bölge bazlı sigorta programında ürün hasarı, bölge koşullarına dayanılarak giderilir. Bu sigorta sisteminde sözleşme, yıllık ortalama yağış, toprak nemi, toprak sıcaklığı ya da bu olaylardan oluşan bir kombinasyon şeklinde ifade edilen belirli bir hasar baz alınarak yapılır. Hasar ödemeleri, bireysel üretici ve ürün bazından ziyade, risk sebebi ve kaynağına dayalı olarak yapılır. Çarpık bilgilenme ve yönetim masraflarını (özellikle hasar tespiti gideri) önemli ölçüde azaltır. Bu model tarım sigortalarını büyük ölçüde ziraat mühendisliği ve veteriner hekimliği gibi meslek disiplinlerine bağımlı olmaktan çıkar. Yağış ve kuraklık sigortacılığı, alana dayalı indeks sigortacılığı modellerindendir. Yağış sigorta sözleşmesinde, belirli bir meteoroloji istasyonu baz alınır, sigorta yaptıran bütün üreticiler eşit miktarda sigorta primi öder ve aynı oranda hasar ödemsine tabi olurlar. (Farklı koruma oranları seçilebilir) Ülkede yerel düzeylerde uzun vadeli yağış verilerinin olması, bu modelin etkinliğini artırır. Mikroklima ve ürün sayısının çeşitliliği başarıyı engeller mi? Meteoroloji istasyonun hizmet alanının genişliği? Bölge Bazlı (Endeks) Sigorta Modeli Kuraklık ve don gibi katastrofik riskler için yeni bir yaklaşım olan endekse dayalı sigorta, geleneksel tazminat esaslı sigortaya alternatif olmuştur. Yağışın miktarı ve dağılımı, ürün veriminin önemli ölçüde düşmesine neden olabilmektedir. Uzun yılların ortalaması alındığında, bu ürünlerde çok düşük bir kar marjının olduğu görülmektedir. En önemli riski oluşturan kuraklığın düşük hasar frekansı ile geniş alanlarda büyük hasarlar meydana getirme özelliği nedeniyle prim fiyatları çiftçilerin ödeme gücünü aşacak kadar yüksektir. Endeks sigortasının çıkış noktası, esasında sigortalanabilir risk olarak değerlendirilmeyen ve çiftçilerin ödeyemeyecekleri kadar yüksek olan primin fiyatının düşürülmesi ve olağanüstü bir kuraklık halinde büyük zarar görecek kitlenin mağduriyetini bir ölçüde azaltmaktır. Şiddetli bir kuraklık halinde sadece üretim yapan çiftçi değil, aynı zamanda kırsal kesimde yaşayan veya geçimi bir şekilde tarım sektörüne bağlı olan herkesin zarar görecek ve dolayısıyla üretimde bulunsun bulunmasın isteyen herkesin endeks sigorta sözleşmesini satın alabilecektir. Endekse dayalı sigorta ile prim fiyatın daha ucuz olması nasıl sağlanabilir? Endekse dayalı sigortada, tazminatın sadece meteorolojik ölçümlere göre belirlenmesi nedeniyle, tarla bazında hasar tespitleri ve risk kontrollerinin yapılmasına gerek yoktur. Geleneksel sigortada böyle bir hasar halinde aynı anda çok büyük alanda binlerce eksper gerektireceğinden, önemli hasar tespit masrafları yapılır. Kuraklık sigortasının uygulaması ve anlaşılması kolay olduğundan kitle iletişim araçları vasıtasıyla yapılacak duyurularla eğitim, tanıtım ve pazarlama masraflarından önemli ölçüde tasarruf edilebilecektir. Endekse dayalı sigortanın avantajları: Moral riziko düşük düzeydedir. Üreticinin yüksek riskleri sigortalatma eğilimi önlenir. Sigorta yönetim ve hasar organizasyon giderleri düşüktür. Tazminat ödeme işlemleri kısa zamanda sonuçlandırılabilir. Şeffaf ve objektif meteorolojik ölçümlerle tazminat belirlenmektedir. Fiyatlandırma için uzun dönemli meteorolojik veriler mevcuttur. Çiftçiler ödemeye daha fazla güven duyarlar. Özel sektörü için sigorta uygulamaları daha kolaydır. Sistemin anlaşılması ve uygulanması kolaydır. Bölge Bazlı (Endeks) Sigorta Modelinin Olumsuz Yönleri Başarı için sigortaya konu olan her bölgedeki iklim ve toprak özellikleri homojen olmalıdır. Ancak bunun sağlanması çoğu zaman mümkün olamamaktadır. Bir bölgedeki uzun yıllara ait aylık yağış, sıcaklık, toprak nemi gibi faktörlerin ürünlerin verimine etkileri araştırılarak elde edilen sonuçlara göre tazminatın esas alınacağı eşik değerler belirlenir. Ürün çeşitleri, toprak özellikleri, topografya ve uygulanan tarım yöntemlerindeki farklılıklar ve mikroiklim özellikleri nedeniyle aynı bölge içindeki çiftçilerin tamamı aynı ölçüde zarar görmeyebilirler. Bu durumda, meteorolojik ölçümler bir hasar ödemesi gerektirmediği halde, yukarıdaki nedenlerle verim kaybı fazla olan bazı çiftçilere hasar ödemesi yapılmayacaktır. Endekse dayalı sigorta ile çiftçinin bireysel üretiminde meydana gelen kayıplarla ilgilenilmediği ve bölgede (örneğin ilçe veya yöre) ölçeğinde yapılan ölçümler sonucunda önceden belirlenmiş olan 33

34 meteorolojik eşik değere ulaşılması halinde, aynı bölgedeki çiftçilerin tamamına ödeme yapılacağı açıkça vurgulanmalıdır. Bireysel üreticinin ortalama ürün verimi/yağış miktarı, ilçe/yöre ortalamasının altında kalırsa,ne olacaktır? Zamanında ve doğru veri alabilecek şekilde risk bölgelerini temsil edebilecek kadar yeterli sayıda meteoroloji istasyonları olmalı, İlçe ve yöre bazında, çeşitli ürünlerin verimleri ile iklim elemanları arasındaki korelasyon katsayılarının aylık bazda doğru bir şekilde belirlenmesi için gerekli araştırmaların yapılması, Her bölge için optimum sözleşme miktarı, tazminata esas olacak eşik değerleri, tazminat miktarları ve ödenebilir prim miktarlarının belirlenmesi, Risk transfer mekanizmasının netleştirilmesi, Stratejik ürünler ile bunları etkileyen katastrofik risklerin bulunduğu bölgeleri temsil edebilecek yeterli sayıda uygun il ve ilçelerin belirlenerek pilot proje ile uygulamaya başlanılması, Devletin, altyapı geliştirme, primlere katkı, reasürans sağlama ve organizasyon konularında gerekli yasal düzenlemeleri gerçekleştirmesi. Bölge Bazlı (Endeks) Sigorta Modelinin Uygulaması İsveç (1950), Kanada Quebec (1970), ABD (Grup Risk Planı) (1992), Brezilya ve Arjantin de uygulanmaktadır. Üretici hedef verim, koruma oranı ve sorumlulukları konusunda seçim yapar. Üreticinin hedef verimi, kamu kuruluşlarının ortalama verim değerleri ile kıyaslanır ve bundan olabilecek % tenzilat ve sigorta teminatının başlama noktası saptanır. Ödenen prim, üreticinin verimi ve seçtiği koruma oranına göre saptanır. Sigortanın devre girmesi, ulusal meteoroloji istasyonu ortalama örneğin yağış miktarı, uzun yıllar ortalamasının %... Altına düştüğü zaman başlar ve tazmin sürecine geçilir. Bir Örnek Olay: Ankara Polatlı İlçesinde Arpa Verimi Örnek Olay: Ankara Polatlı İlçesinde Arpa Verimi Grup Risk Planı: Beklenen arpa verimi kuru koşullarda 240 kg/da, Beklenen ürün veriminin % 90 düzeyinde korunması hedeflenmiş olsun ve korunması hedeflenen ürün verimi; 240 x 0.9 = 216 kg Örneğin ürün verimi 124 kg/da olarak gerçekleşmiş ise, ) / 216 = 42% Kuraklık/Yağış Sigortası: Yıllık ortalama yağış 440 mm ve sigorta poliçesi bu yağış üzerinden yapılır.. Cari yılda yağış miktarı 440 mm nin belirli derecede altına düşerse, sigorta teminatı çalışır İsteğe Bağlı/Zorunlu Sigorta Modelleri Dünyada bazı ülkelerde zorunlu, bazıların isteğe bağlı sigorta modeli uygulanmaktadır. Acaba hangi model en başarılı? Ölçütler nelerdir? Çiftçilerin sigortaya katılımı, ülkenin koşullarına bağlı olarak zorunlu, kısmen zorunlu veya isteğe bağlı olabilmektedir. Gelecekte olabilecek bir riskle karşı sigorta için üretim dönemi öncesinde çiftçilerin ödeme yapma konusundaki isteksizdirler. İsteğe bağlı sigortada risklerin yeterli dağılımını sağlayacak kadar sayıda çiftçi katılımını sağlamak oldukça zordur. Üreticilerin sadece daha yüksek riske sahip olduğunu düşündükleri ürünlerini veya arazilerini sigorta ettirme eğilimi içinde olmaları, sigortanın gelişimini olumsuz etkilemektedir. İsteğe bağlı sigortanın yeterince yaygın olmaması, çiftçilerin ödemesi gereken primin daha yüksek olmasına neden olur ve bir süre sonra çiftçi sigorta poliçesi satın almaktan vazgeçer. Bu nedenle 34

35 önceden tahmin edilemeyen, fakat her yıl değişik bölgelerde sınırlı alanlarda hasarlara yol açan dolu gibi tehlikelere karşı isteğe bağlı sigorta programını başarılı biçimde uygulamak zordur. Programın zorunlu yapılması halinde, hasarlar çok sayıda çiftçiler arasında bölgelerin risk dereceleri de dikkate alınarak daha dengeli paylaşılacağı için, prim düzeyi tüm çiftçiler tarafından ödenebilecek kadar makul düzeyde olacaktır. Kırsal kesimi ve tarım sektörünün yararına olması halinde, sigorta programının zorunlu olması düşünülebilir. Tarım sigortasında zorunluluk, özellikle mali güçleri zayıf olan ve sigorta bilinci yeterli olmayan çiftçilerin psikolojik olarak direnç göstermesine neden olabilir. Devlet, belirli kategorideki risklerin, ürünlerin ve çiftçilerin sigortasına bir şekilde katkıda bulunuyorsa, bu kategori için programın zorunlu olmasını isteyebilir. Sigorta kırsal kesim ve tarım sektörünün yararına olduğuna göre sosyal politika yönü vardır ve trafik ve deprem sigortası gibi zorunlu sigorta olmalıdır. İdeal sistem tarım sigortalarının devlet destekli ve isteğe bağlı olmasıdır. Ancak zorunlu sigorta sisteminin özellikle gelişmekte olan ülkeler yönünden bazı avantajları vardır: Teknik ve mali açıdan zorunlu sigorta programının yürütülmesi daha kolaydır, Yüksek riskli ürün, alan ve risklerin seçimi önlenir, Prim fiyatları daha düşük seviyeye iner, Daha yüksek düzeyde çiftçi katılımı sağlanır. Zorunlu sistemin önemli güçlükleri de vardır: Ürün sigortasında geçmiş yılların hasar kayıtlarına bakılarak her bölge için uygun prim fiyatları kolayca belirlenemez. Hasarların sık olmadığı ve şiddetli olmadığı bölgelerdeki çiftçiler fiyatları yüksek bulacaklarından, zorunlu sigorta sistemine katılmaktan memnun olmayacaklardır. Sigorta döneminde çok sayıda çiftçiden yüksek primin toplanması önemli bir sorundur. Teminat başlamadan önce primlerin ödenmesi gerektiğinden, primlerini herhangi bir nedenle ödemeyen çiftçiler, bir hasar halinde, tazminat hakkından mahrum kalacağı için sigorta sisteminin dışında kalacak ve bunun sonucu olarak zorunlu sigorta programı çökmek zorunda kalabilecektir. Çiftçilerin yüksek katılımı ve sistemin denetiminde sorunlar yaşanmaktadır. Türkiye de Zorunlu Tarım Sigortası Olur mu? SMK göre zorunlu sigorta için; Yasal olarak sözleşme yapma zorunluluğu olmalı, Sosyal amaç olmalı, Yaptırımlar getirilmiş olmalıdır. Bu alanda zorunlu sigorta uygulamasında kamu yararı var mı? SORUN BU? DEVLET DESTEĞİ İLE ÜSTÜ ÖRTÜLÜ ZORUNLU TARIM SİGORTASINA MI GEÇİLDİ? Tarımda Sigorta Modelleri ve Türkiye Modeli Farklı ülkelerde uygulanan sigorta modellerinin kapsamı, tekniği ve organizasyonunun, ülkelerin sosyal, ekonomik ve tarımsal gelişme düzeylerine bağlı olarak planlandığı ve yürütüldüğü dikkati çekmektedir. Kapsama alınan risklerin sayısı ve sigorta tekniği de; yetiştirilen ürünlerin doğal afetlerden etkilenme derecesi, doğal afetlerin meydana gelme sıklığı, hasarın miktarı, tarımın ekonomideki yeri ve önemi gibi faktörler göz önüne alınarak belirlenmiştir. Bu koşullarda tarım sigortalarını başarılı olarak uygulayan ülkelerin tarım sigortaları modelleri, Türkiye ve diğer gelişmekte olan ülkeler için uygun bir model olmayabilir. Gelişmiş ülkelerin deneyimlerinden faydalanılarak başlangıçta onların yaptığı bazı yanlışlıklardan korunmak mümkün olabilir. (İSPANYA NIN İLK YILLARI GİBİ) Herhangi bir ülke modelinin bir başka ülkede aynen kopya edilmesinin mümkün olamayacağı ve her ülkenin kendi koşullarına uygun bir sistem geliştirmesi gerektiği de aşikardır. Türkiye de fiilen uygulanan modelin oluşturulmasında büyük ölçüde İspanya Modeli esas alınmış, bunun yanında Meksika ve Arjantin gibi ülkelerin deneyimlerinden de yararlanılmıştır. Türkiye de Tarımsal Yapı ve Sigorta Endüstrisine Etkileri Birçok ürünün satışı yılda bir defa yapıldığı halde, masraflar yıl boyunca yapıldığından, sermayenin devir hızı, tasarruf düzeyi ve sermaye oluşumu yavaş olmakta ve kullanılabilir sermaye miktarı genellikle yetersiz kalmakta, 35

36 Doğal afetler ve ekonomik krizlerin olumsuz etkisi, Kırsal kesimde ikili (dualistik) yapı: topraksız ve az topraklı küçük aile işletmeleri ile büyük arazi sahibi olan modern işletmelerin sigorta talepleri birbirinden farklı Sigorta-kredi-ekonomik gelişme ilişkileri yetersiz Üreticilerin bölge ve ürün gruplarına göre sigorta duyarlılığı, ödeme istekliliği (Willingness-to-pay) ve eğilimleri bilinmemekte Tarım ülke ekonomisinde yaşamsal öneme sahip, Tarımda küçük aile işletmesi egemen, ortalama işletme genişliği 6 ha, arazi varlığı parçalı (ortalama 5 parça) ve dağınık, Küçük işletmelerin girdi temini, üretim ve pazarlama sorunları var, Arazi dağılımı dengesiz ve ikili yapı hakim (10 ha ve daha düşük araziye sahip olan işletmelerin toplam içindeki payı % 84, 50 ha dan fazla araziye sahip işletmeler toplam arazi varlığının % 12), Tarımda nüfus baskısı ve yasal düzenlemelerin de etkisi ile işletme sayısı hızla artmakta ve toprak ile insan ilişkileri bozulmakta, İşletme sayılarıyla işlenen arazinin dağılımı arasında önemli bir dengesizlik bulunmakta, Eğitim düzeyi düşük ve ortalama ilkokul düzeyinde eğitim almış aile reisleri, Ortalama hane büyüklüğü 6 kişi, açık ve gizli işsizlik hakim, Nüfusun % 35 i kırsal kesimde ve bunun % 87 sinin esas işi tarım. Türkiye de İşledikleri Arazi Genişliklerine Göre İşletmelerin Dağılımı Sayım Yılları İşletme Büyüklüğü (Da) İşletme Sayısı (%) İşlenen Alan (%) İşletme Sayısı (%) İşlenen Alan (%) İşletme Sayısı (%) İşlenen Alan (%) ,6 31,5 21,9 10,3 4,2 1,5 4,3 14,3 20,7 19,3 16,6 24,8 30,2 31,9 20,2 11,6 5,3 0,8 4,1 15,9 21,3 23,9 22,8 12,0 33,36 31,46 18,54 10,83 5,08 0,73 5,32 16,02 20,68 23,81 22,82 11,35 Toplam Alan (1000 Ha) , ,9 İşletme Sayısı (1000 Adet) , , döneminde işlenen alan % 5,24 lük bir azalma ile 19,5 milyon hektardan 18,4 milyon hektara düşmüş ve ortalama işletme büyüklüğü aynı dönemde 7,7 ha dan 6,1 ha a düşmüş İşletmelerin % 83,4 ünün arazi varlığı 10 ha ve daha düşük olup, bu işletmelerin en önemli sorunu, üretim faktörlerinin temini ve üretilen ürünlerin pazarlanmasında ortaya çıkmakta, Küçük üreticilerin kredi, teknik yardım ve girdi temini konularında destek ile üretim ve pazarlama ile ilgili risk ve belirsizlikleri azaltabilen mekanizmalara ihtiyaçları bulunmakta, Küçük işletmeler mevcut veya yeni üretim faaliyetleri ve pazar bilgilerine yeterince ulaşamamakta, elde ettikleri bilgileri tam olarak işletmelerinde uygulayabilecek sermaye ve olanaklara da sahip değiller, Küçük işletmelerde öncelik öz tüketimin karşılanması olduğundan, perakende pazarlardaki değişmeler tam olarak üretim organizasyonuna yansıtılamamakta, destekleme politikaları ve yayım hizmetlerinden büyük üreticilere oranla düşük düzeyde yararlanabilmekte, Küçük işletmelerin büyük bir kısmı yeter tarımsal gelire sahip olamamakta ve kırsal kesimde yaşam standardının yükseltilmesi büyük ölçüde gecikmekte, Bir araştırmaya göre 2001 Tarım Sayımı Sonuçlarına göre işletmelerin % 94,2 sinin tasarruf yapamadığı ortaya çıkmakta (ÖNEMLİ), Türkiye tarım işletmelerinde doğal kaynaklar ve işgücü varlığı yeterli düzeyde bulunmasına karşın, sermaye varlığı yetersiz ve dağılımı da dengesiz, Bölgeler ve işletme faaliyet tipine bağlı olarak tarım işletmelerinin aktif sermayeleri içinde arazi (çiftlik) sermayesinin payı % 61,1 ile % 98,0 arasında değişmekte, İşletmelerde yeterli işletme sermayesinin bulunmamakta, 36

37 İşletme sermayesi eksiklikleri yeterli ve uygun kredilendirme politikası ile tamamlanamamakta, Ülkemizde 1950 lerden beri yürütülen sosyo-ekonomik araştırmaların sonuçları incelendiğinde, tarımda arazi sermayesinin verimliliğini yükseltmeye yönelik yatırımların yeterli olmadığı ve işletmelerin gelir düzeyinin yükseltilmesi sınırlı ölçülerde gerçekleşmekte, Tarımda sigortacının sorumluluğu akdin yapılması ile başlar. Bunun için primin ilk taksidinin veya tamamının ödenmesi koşulu aranmamaktadır. Ürün sigortaları poliçeleri genellikle Ocak-Nisan aylarında düzenlenir ve Eylül-Aralık aylarında sona erer. Çiftçiler poliçenin düzenlenmesi sırasında toprak işleme ve ekim işlemleri için önemli ölçüde harcama yapmaktadır. Bu nedenle primi ödemek için yeterli nakit varlığı ve hatta zamanı olmayabilir. Tarımsal Yapı ve Devlet Desteği İlişkisi Tarımda uygun olmayan nakit giriş-çıkış işlemleri: Nakit girişi yılın ancak belirli dönemlerinde, nakit çıkışı ise, yıl boyunca olur. Yığın hasarın (kadastrofik risk) yaygın olması: Devletin doğrudan mali yardımının azalması ile yığın hasarın etkisi ancak risk yönetimi araçları ile azaltılabilir. Diğer yapısal özellikler: Düşük gelir ve tasarruf, düşük eğitim, dağınık, çok küçük ve parçalı işletme yapısı.ve diğerleri. Poliçe Alımı ve Devlet Desteğinin Zamanlaması Sigorta poliçe üretim döneminin başında alınmakta, aynı dönemde küçük üreticinin genellikle nakit sıkıntısı vardır. Destekleme sigortalı alan/ürün/üretici sayısını artırmak için gerekli bir araç olabilir. Ama yöntem? Tarımda Sigorta Başlangıcı ve Tarımsal Yapının Etkileri Tarım sigortalarında prim borcu ile ilgili olarak Sigorta ve Reasürans Şirketlerinin Kuruluş ve Çalışma yönetmeliği nde bir ayrıcalık getirilmiştir. Buna göre tarım sigortalarında prim borcunun taksitlerle ödenmesinin kararlaştırıldığı hallerde, bakiye borç için de üreticiye sigorta süresini aşmamak üzere bir yıllık süre tanınmıştır (Md.33) 37

38 Sigortacının sorumluluğu akdin yapılması ile başlar. TTK Md. 1295/1 e göre sigorta priminin tamamının defaten veya taksitle ödenmesi konusunda anlaşma varsa, prim ilk taksitinin sözleşme yapılır yapılmaz, poliçenin teslimi karşılığında yapılması gerekir. Uygulama: Hasat sonu ödeme kolaylı, kredili işlemlerde primin kredi maliyetine yansıtılması. Poliçe Alımı ve Prim Tutarlarının Analizi Prim Tutarı: (i) Beklenen hasar maliyeti (safi prim) (ii) Prim yükleri, (iii) Katastrofik yükler, (iv) İdari (işlem) yükleri, (v) Öz kaynak karlılığı, Üretici genellikle safi prim tutarının 2 kat ve daha fazlasını ödeyerek sigorta poliçesi satın alabilir. Prim tutarını azaltabilmenin yolu yükleri azaltmak.. Tarife fiyatları kimler tarafında ve nasıl oluşturuldu? Sigorta bedeli tekniğine uygun analiz edildi mi? Tarımsal Yapı Sorunlarının Sigorta Sistemine Etkisi Tarımsal yapı sigorta maliyeti ve sigorta şirketlerinin karlılığını doğrudan etkiler. Sigorta primi, sigorta yükü ve safi primden oluşur. Şirketleri işletme giderlerini (hasar tespit giderleri dahil) net sigorta primine eklenir. Safi prim, kapsama alınan risklerin etkilerini bertaraf etmenin karşılığı olup, bu tarife fiyatlarıyla poliçeye yansıtılır: Sigorta Bedeli = Alan*Ortalama Verim*Birim Fiyat Prim = Sigorta Bedeli*Tarife Fiyatı (%) Tarife Fiyatı = (Sigorta Tazminatı/Sigorta Bedeli)*100 Her parsel ve yapı için ayrı poliçe kesilmesi ve ayrı ayrı hasar tespiti gerekir. Bu şirketlerin sigorta yükünü artırır. Bu giderler Türkiye'de net prime ilave edilerek, üreticiden alınmasına rağmen, bazı ülkelerde bu tür giderleri devlet karşılamakta ve üretici sadece net sigorta primini ödemektedir (ABD'de olduğu gibi). Her parsel için hasar tespiti gerekli midir? Her parsel, ürün ve yapı kendi özgün koşullarında değerlenmelidir. Devlet desteği ile esasen bu yükün etkisi kısmen ve/veya tamamen ortadan kalkar Sayılı Kanuna göre; Sera, diğer tarımsal yapı, büyük ölçekli işletme ve hayvan sigortalarında minimum iki defa işletme ziyareti gereklidir: (i) Poliçe kesiminden önce risk incelemesi, (ii) Hasar olduğunda ön ekspertiz ve kesin ekspertiz.. Bunun getireceği sigorta yükü ve prim tutarına etkisi ne düzeyde olabilecektir? YASAL DÜZENLEMELER Bekir ENGÜRÜLÜ Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü Daire Başkanı DEVLET DESTEKLİ TARIM SİGORTALARI / 5363 Sayılı Tarım Sigortaları Kanunu Tarım Sigortaları Havuzu Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik Tarım Sigortaları Uygulama Yönetmeliği / 2602 sayılı Tarım Sigortaları Havuzu Tarafından Kapsama Alınacak Riskler, Ürünler ve Bölgeler ile Prim Desteği Oranlarına İlişkin Bakanlar Kurulu Kararı. TARIM SİGORTALARI KANUNU (5363 SAYILI KANUN ) AMAÇ 14/06/2005 tarih ve 5363 sayılı Tarım Sigortaları Kanunu; Üreticilerin Kanunda belirtilen riskler nedeniyle uğrayacağı zararların tazmin edilmesini temin etmek üzere, tarım sigortaları uygulamasına ilişkin usûl ve esasların belirlenmesi amaçlanmaktadır. KAPSAM Havuzun kuruluş ve işleyişi Teminatlar- Prim Desteği Sigorta şirketleri ve işletici şirket 38

39 Risk Paylaşımı ve Reasürans Denetim YÖNETMELİKLER 18/05/2006 tarihli resmi gazetede yayımlanan Tarım Sigortaları Havuzu Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik Havuzun çalışma usul ve esasları İşletici şirket ve sigorta şirketleri Devlet desteği Denetim Tarım Sigortaları Uygulama Yönetmeliği Sigorta sözleşmelerine ilişkin düzenlemeler Sigortacılık faaliyetlerinin denetimi SİSTEMİN TEMEL ÖZELLİKLERİ Tarım Sigortaları Havuzu Devletin Prim Desteği Hasar fazlası desteği Devletin Reasürans Desteği İlgili Tarafların İşbirliği TARSİM TARSİM: Tarım Sigortaları Havuzu, Kurul: Tarım Sigortaları Havuzu Yönetim Kurulu, İşletici Şirket: Tarım Sigortaları Havuzu İşletmesi Anonim Şirketi Havuz Yönetim Kurulu Üyeleri (7) Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı (2) Hazine Müsteşarlığı (2) Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği (1) Türkiye Ziraat Odaları Birliği (1) İşletici Şirket (1) DEVLET SİVİL TOPLUM KURULUŞLARI Hazine Müsteşarlığı Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı HAVUZ YÖNETİM KURULU Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği Türkiye Ziraat Odaları Birliği TARIM SİGORTALARI HAVUZU (TARSİM) İŞLETİCİ ŞİRKET 9 39

40 DEVLET DESTEĞİ Tarım sigortalarını geliştirmek amacıyla, üreticiler tarafından ödenmesi gereken sigorta priminin bir kısmı devlet tarafından karşılanır. Prim Desteği Ürünler, riskler, bölgeler ve işletme ölçekleri itibariyle Devlet tarafından sağlanacak prim desteği miktarları, her yıl Bakanlığın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından belirlenir. Hasar Fazlası Desteği Ulusal ve uluslararası piyasadan sağlanan korumanın yeterli bulunmaması halinde Bakanlar Kurulunca belirlenecek kısım, Devlet tarafından taahhüt edilir. DENETİM Havuzun ve Şirketin sigortacılık uygulamaları yönüyle denetimi Hazine Müsteşarlığı, diğer tüm işlemlerinin denetimi Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı tarafından yapılır. DEVLET DESTEKLİ TARIM SİGORTALARI Bitkisel Ürün Sigortaları Sera Sigortaları Büyükbaş Hayvan Sigortaları Küçükbaş Hayvan Sigortaları Kümes Hayvanları Sigortası Su Ürünleri Sigortası DEVLET DESTEKLİ BİTKİSEL ÜRÜN SİGORTALARI Kapsam Tehlikeler Coğrafi Bölge Koşullar Tüm Bitkisel Ürünler (Meyve, Sebze, Tarla ürünleri, Süs bitkileri) Dolu (Ana teminat), + (Yangın, Fırtına, Hortum, Heyelan, Deprem, Sel ve Su baskını) Don (Sadece Açık alanda meyvelerde ) Kalite Kaybı (Meyve ve Sebzelerde) Tüm İller ÇKS kaydı DEVLET DESTEKLİ SERA SİGORTALARI Kapsam Tehlikeler Coğrafi Bölge Koşullar Cam ve Plastik Seralar (Konstrüksiyon, Örtü malzemesi, Teknik Donanım, Ürün) Dolu+( Yangın, Fırtına, Hortum, Heyelan, Deprem ve Taşıt çarpması, kar ve dolu ağırlığı ile Sel ve Su baskını) Tüm İller ÇKS kaydı, (Örtüaltı kayıt sistemi), Teknik Şartlara Uygunluk 40

41 DEVLET DESTEKLİ BÜYÜKBAŞ HAYVAN HAYAT SİGORTALARI Kapsam Süt Sığırları ve Damızlık Mandalar (4 aylık 7 yaş arası), Erkek besi sığırları (4 aylık 3 yaş arası) Tehlikeler Hayvan hastalıkları (ihbari mecburi hastalıklar hariç), Antrax (şarbon), kuduz Her türlü kazalar, yılan ve böcek sokması, Zehirli çayır otları ve yeme bağlı zehirlenmeler Her türlü doğal afetler ve güneş çarpması, Yangın veya infilak, Yavru atma ve yavru ölüm tazminatı, Coğrafi Bölge Koşullar Tüm İller Ön soy ve soy kütüğü ile Hayvan Kayıt Sistemi (Türkvet) kaydı DEVLET DESTEKLİ KÜÇÜKBAŞ HAYVAN HAYAT SİGORTALARI Kapsam Damızlık Koyun ve Keçi ile, Damızlık Koç ve Tekeler, Tehlikeler Koyun ve keçi vebası (PPR), koyun ve keçi brucellozu, şap, mavi dil, koyun-keçi çiçeği hastalıkları ve 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununa göre ihbarı mecburi tüm bulaşıcı hastalıklar (kuduz ve anthrax hariç) hariç olmak üzere her türlü hayvan hastalıkları. Her türlü kazalar, vahşi hayvan saldırısı, yılan ve böcek sokması, Zehirli çayır otları ve yeme bağlı zehirlenmeler Her türlü doğal afetler ve güneş çarpması, Yangın veya infilak, Gebelik, doğum veya cerrahi müdahale, Coğrafi Bölge Koşullar Tüm İller ÇKS ye entegre edilmiş, Hayvan Kayıt Sistemi (Türkvet) DEVLET DESTEKLİ KÜMES HAYVANLARI SİGORTALARI Kapsam Kapalı sistemde üretimi yapılan kümes hayvanları Tehlikeler Kanatlı hayvan hastalıkları (ihbari mecburi bulaşıcı hastalıklar ile kanibalizm, tüy ve yumurta yeme, gagalama vb. hariç), Her türlü kazalar, zehirlenmeler, Her türlü doğal afetler, Yangın veya infilak sebebiyle meydana gelen ölümler ve zorunlu kestirmeler Coğrafi Bölge Tüm İller Koşullar Biyo-güvenlik önlemleri ve hijyen kurallarının sağlanmış olması 41

42 DEVLET DESTEKLİ SU ÜRÜNLERİ SİGORTALARI Kapsam Denizlerde ve iç sularda yetiştirilen su ürünleri Tehlikeler Hastalıklar, Yetiştiricinin kontrolü dışındaki kirlenme ve zehirlenmeler, Her türlü doğal afet, Predatörler, Alg patlaması, Kazalar Coğrafi Bölge Tüm İller Koşullar ÇKS ye entegre edilmiş su ürünleri kayıt sistemine(sks) kayıtlı işletmeler UYGULAMA NASIL OLACAK? Devlet destekli tarım sigortasından faydalanmak isteyenlerin Çiftçi Kayıt Sistemi ne (ÇKS) kayıtlı olması gerekiyor. Bitkisel Ürün ve Sera Sigortasında ÇKS kaydını, Hayvan Hayat Sigortasında önsoy, soy kütüğü ve hayvan kayıt sistemi (Türkvet) kayıtlarını güncelleyen, Kümes Hayvanları Sigortasında ise bio güvenlik önlemlerini alan ve hijyenik kurallarını uygulayan, Su ürünlerinde ise ÇKS ye entegre Su Ürünleri Kayıt Sistemine (SKS) kayıtlı üreticiler, devlet destekli tarım sigortası yaptırmak için tarım sigortaları branşında faaliyet gösteren sigorta şirketlerine veya acentelerine sigorta yaptırabileceklerdir. Bitkisel ürünlerini, hayvanlarını, seralarını ve su ürünlerini sigortalayan çiftçilerin sigorta prim miktarlarının yüzde 50 si devlet tarafından ödenecektir. Açık alanda yetiştirilen meyvelerde çiçeklenme evresi don riski kapsamına alındığından bu risk için (2/3) oranında devlet desteği sağlanacaktır. BİTKİSEL ÜRÜN SİGORTALARINDA POLİÇE DÜZENLEME İŞ AKIŞ SÜRECİ Sigorta Başvurusu ÜRETİCİ - ÇİFTÇİ Poliçenin Üreticiye Teslimi Poliçe Düzenleme SİGORTA ŞİRKETİ ACENTE ÇKS Bilgi Entegrasyonu ve Kontrolü Sistemden Eksper Görevlendirme TARSİM Web Uyg. Risk İnceleme İşlemi Poliçenin Sisteme Kaydı SMS Risk İnceleme Bildirimi ONAY Poliçe Üretimi SİGORTA ŞİRKETİ ACENTE 42

43 ÜRETİCİ / ÇİFTÇİ ACENTE HASAR TESPİT UYGULAMALARI Hasar İhbar, Tespit ve Tazminat Ödeme Süreci Hasar İhbarı Hasar Ödeme BANKA Tazminat Hesaplama İŞLETİCİ ŞİRKET İŞLETİCİ Dosya İnceleme ve Onay Sistemden Hasar İhbarı Bildirimi Eksper BÖLGE Görevlendirmesi KOORDİNATÖRLÜĞÜ EKSPER Hasar Tespit İşlemi ŞİRKET Hasar Raporu Sisteme Girişi Bekir ENGÜRÜLÜ Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Tarım Reformu Genel Müdürlüğü - Daire Başkanı BEDEN DİLİ 43

44 özsüz mesajlar, jestler, göz ve baş hareketleri, beden duruşu, yüz ifadeleri, mesafe, temas gibi BEDEN DİLİ ÖGELERİYLE ifade edilir. Bu mesajlar, düşmanlık, sıkıntı, güven, saldırganlık, hoşlanma vb. gerçek duygu ve tavırları yansıtmak konusunda, söylenen kelimelerden çok daha önemli rol oynarlar 44

45 45

46 46

47 47

48 48

49 49

50 TARIM SİGORTALARI HAVUZU EKSPER DİSİPLİN YÖNERGESİ BÖLÜM - I Genel Amaç ve Kapsam MADDE 1 - (1) Bu Yönerge, Tarım Sigortaları Havuzu kapsamında yapılacak ekspertiz faaliyetlerinin adil ve dürüst olması, Tarım Sigortaları Havuzu Eksperlerinin eksperlik faaliyetlerinin gerektirdiği özen ve disiplin içinde çalışmalarını temin etmek amacıyla, iş ahlakını ve disiplin kurallarını oluşturmak; bu kurallar çerçevesinde, gerekli disiplin incelemelerinin yapılarak durumlarının karara bağlanmasına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi amacıyla düzenlenmiştir. Dayanak MADDE 2 - (1) Bu Yönerge, Sigorta Eksperleri Yönetmeliğinin 28 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar MADDE 3 - (1) Bu Yönergede geçen; a) Bakanlık : Tarım ve Köyişleri Bakanlığını, b) Müsteşarlık : Hazine Müsteşarlığını, c) Kurul : Tarım Sigortaları Havuzu Yönetim Kurulunu, ç) Disiplin Kurulu : Havuz eksperleri hakkındaki disiplin uygulamalarını yürütmekle yetkili kurulu, d) Havuz : Tarım Sigortaları Havuzunu, e) Havuz Eksperi : Müsteşarlık nezdindeki Tarım Sigortaları Havuzu Eksperleri Siciline kayıtlı olan ve tarım sigortaları konusunda risk inceleme ve hasar tespiti yapmaya yetkili kılınan kişiyi, f) Kontrol Ekibi : Hasar tespiti işlemleriyle sınırlı olmak üzere, Havuz faaliyetleriyle ilgili olarak gerektiğinde Havuz adına kontrol ve/veya ön inceleme yapmak amacıyla Yönetim Kurulu kararıyla oluşturulan ekibi. g) Şirket : Havuzun işletilmesini üstlenen işletici şirketi, ifade eder. BÖLÜM - II DİSİPLİN KURULU Disiplin Kurulunun Kuruluşu ve Görevleri MADDE 4 - (1) Tarım Sigortaları Havuzu kapsamında yapılacak ekspertiz faaliyetlerinin adil ve dürüst olması, Tarım Sigortaları Havuzu Eksperlerinin eksperlik faaliyetlerinin gerektirdiği özen ve disiplin içinde çalışmalarını temin etmek amacıyla, iş ahlakını ve disiplin kurallarını oluşturmak; bu kurallar çerçevesinde, gerekli disiplin incelemelerinin yapılarak durumlarının karara bağlanmasına ilişkin konularda, bu Yönerge çerçevesinde gerekli işlemlerin yürütülmesi amacıyla, Havuz bünyesinde Disiplin Kurulu kurulmuştur. (2) Disiplin Kurulu; Müsteşarlık, Bakanlık ve Şirketten ikişer üye olmak üzere toplam üç asil, üç de yedek üyeden oluşur. Disiplin Kuruluna Müsteşarlık temsilcisi başkanlık eder. (3) İlgili kurumları temsilen, Disiplin Kurulunda görev alacak kişiler ve yedekleri ilgili kurumlarca Yönetim Kuruluna yazılı olarak bildirilir. Disiplin Kurulu üyelerinin görevlendirilmesi Yönetim Kurulu tarafından yapılır. Disiplin Kurulunun Toplantı, Çalışma Yöntemi ve Giderleri MADDE 5 - (1) Disiplin Kurulu, üyelerin tamamının katılımı ile Disiplin Kurulu Başkanının çağrısı üzerine toplanır. Asil üyelerden birinin veya birkaçının mazereti nedeniyle bulunmaması durumunda, yedek üyeler Disiplin Kurulu Başkanı tarafından toplantıya davet edilir. (2) Disiplin Kurulu, kontrol ekiplerinin düzenleyeceği raporları dikkate alarak değerlendirmelerini yapar. Toplantılarda kararlar oy çokluğu ile alınır. (3) Disiplin Kurulunun sekretarya ve arşiv işlemleri şirket tarafından yürütülür. (4) Disiplin Kurulu üyeleri ayda azami 3 toplantı yapabilirler. Ayrıca, yapacakları toplantı başına Bitkisel Üretim Havuz eksperlerine ödenen ekspertiz ücreti tutarında, toplantı ücreti ödenir. Toplantı ile ilgili diğer masraflar da Tarım Sigortaları Havuzu Seyahat ve Harcama Yönergesi doğrultusunda Havuz tarafından karşılanır. Kontrol Ekiplerinin Oluşturulması, Görevleri ve Giderleri 50

51 MADDE 6 -(1) Kontrol ekipleri Bakanlığın önerileri doğrultusunda, Havuz Yönetim Kurulu tarafından oluşturulur. Kontrol ekiplerinin çalışma planları, Bakanlık tarafından belirlenir. Şirket tarafından incelenmesi gerektiği düşünülen konularla ilgili, ayrıntılı olarak Bakanlığa bilgi verilir. Bakanlık ihtiyaç görmesi halinde kontrol ekipleri görevlendirir. Kontrol ekipleri, Bakanlık temsilcisinin başkanlığında düzenleyecekleri tespit raporlarını, sekretarya işlemlerini yürüten İşletici Şirket aracılığı ile Disiplin Kuruluna iletir. (2) Kontrol ekiplerinin, inceleme ile ilgili olarak yapacakları masraflar, Tarım Sigortaları Havuzu Seyahat ve Harcama Yönergesi doğrultusunda Havuz tarafından karşılanır. BÖLÜM - III DİSİPLİN CEZALARININ UYGULANMASI Disiplin Cezaları MADDE 7 - (1) Disiplin Kurulunca, Havuz Eksperliğinin vakar ve onuruna aykırı fiil ve hareketlerde bulunanlarla, görevlerini yapmayan veya kusurlu olarak yapan, yahut görevinin gerektirdiği güveni sarsıcı hareketlerde bulunanlar hakkında, Havuz Eksperliği hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesi maksadı ile durumun niteliğine ve ağırlık derecesine göre aşağıdaki disiplin cezaları verilir: a) Uyarma Cezası; Havuz eksperine, mesleğinin icrasında daha dikkatli davranması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. Verilen görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde Havuzca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması ve kullanılmasında kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak, özürsüz olarak göreve geç gelmek, erken ayrılmak, görev mahallini mazeretsiz ve izinsiz terk etmek, görev teklif edildiğinde, mazeretli olarak üç defa dan fazla görevi kabul etmemek. b) Kınama Cezası; Havuz eksperine, görevinde ve davranışında kusurlu sayıldığının yazı ile bildirilmesidir. Verilen görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde Havuzca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması ve kullanılmasında kusurlu davranmak. Mazeretsiz olarak verilen görevi kabul etmemek. Havuz Eksperliğinin vakar ve onuruna aykırı fiil ve harekette bulunanlarla, görevin gerektirdiği güveni sarsıcı harekette bulunan Havuz eksperleri hakkında, uyarma, tekrarında ise kınama cezası uygulanır. c) Geçici Olarak Meslekî Faaliyetten Alıkoyma Cezası; Havuz eksperliği sıfatı saklı kalmak üzere; altı aydan az, bir yıldan çok olmamak üzere meslekî faaliyetten alıkoymadır. Görevini bağımsızlık, tarafsızlık ve dürüstlükle yapmayan veya kusurlu olarak yapan veya mesleğin genel ilkelerine aykırı harekette bulunan Havuz eksperleri için geçici olarak meslekî faaliyetten alıkoyma cezası uygulanır. Kasıtlı olarak; verilen görevleri tam ve zamanında yapmamak, görev mahallinde Havuzca belirlenen usul ve esasları yerine getirmemek, görevle ilgili araç ve gereçleri korumamak, hor kullanmak, göreve sarhoş gelmek, görev yerinde alkollü içki içmek, açıklanması yasaklanan bilgileri açıklamak. ç) Meslekten Çıkarma Cezası; Havuz eksperinin meslekten çıkartılarak bir daha eksperlik mesleğini icra etmesine izin verilmemesidir. (2) Kasten ve gerçeğe aykırı ekspertiz raporu düzenledikleri mahkeme kararı ile kesinleşen Havuz Eksperine, meslekten çıkarma cezası verilir. (3) Hakkında meslekten çıkarma cezası gerektirebilecek mahiyetteki bir işten dolayı soruşturma yapılmakta olan Havuz eksperi, Disiplin Kurulunun kararıyla, tedbir mahiyetinde işten el çektirilebilir. İşten el çektirme kararı, ilgili mercilere derhal duyurulur. İşten el çektirme kararı, soruşturmanın durdurulmuş veya Havuz eksperliğine engel olmayan bir ceza verilmiş olması halinde, kendiliğinden ortadan kalkar. İşten el çektirme kararı, bu kararın verilmesine esas olan hal ve şartların bulunmadığı veya sonradan kalktığının sabit olması durumunda kaldırılır. (4) Üç yıllık bir dönem içinde, meslekten men cezasını gerektiren disiplin suçları hariç olmak üzere, iki veya daha fazla disiplin cezasını gerektiren davranışta bulunan Havuz eksperi hakkında, her yeni suçu için bir öncekinden daha ağır ceza uygulanır. (5) Geçici olarak meslekî faaliyetten alıkoyma cezası ile cezalandırılmasından sonra, beş yıllık dönem içinde, bu cezayı gerektiren fiili yeniden işleyen Havuz eksperleri hakkında meslekten çıkarma cezası uygulanır. 51

52 (6) Aynı olaydan dolayı, eksper hakkında kovuşturma başlatılmış olması veya hüküm tesisi, disiplin soruşturması yapılmasına ve disiplin cezası uygulanmasına engel değildir. (7) Disiplin cezasını gerektirecek eylemlerin işlenmesinden itibaren, üç yıl geçmiş ise disiplin soruşturması yapılamaz. Ancak, Disiplin Kurulunca işe el konulmuş ise, bu süre işlemez. (8) Disiplin cezasını gerektirecek eylemlerin işlenmesinden itibaren, beş yıl geçmiş ise disiplin cezası verilemez. (9) Disiplin cezasını gerektiren eylem, aynı zamanda suç teşkil ediyorsa ve bu suç için ilgili kanunlarda, daha uzun bir zaman aşımı süresi tespit olunmuşsa, bu maddedeki zaman aşımı süreleri yerine ilgili kanunlardaki zaman aşımı süresi uygulanır. (10) Disiplin kararlarına karşı, kararın Disiplin Kurulunca tebliğinden itibaren, onbeş gün içinde Müsteşarlığa itirazda bulunulabilir. Müsteşarlık en geç bir ay içerisinde itirazı karara bağlar. Süresi içerisinde itiraz edilmeyen kararlar ile Müsteşarlık tarafından verilen kararlar kesindir. (11) Disiplin cezalarına ilişkin kararlar, kesinleşmedikçe uygulanamaz. (12) Meslekten çıkarma ve geçici olarak meslekî faaliyetten alıkoyma cezalarından başka bir disiplin cezası verilen Havuz eksperleri, söz konusu cezaların uygulanmasından itibaren beş yıl geçtikten sonra, Disiplin Kurulu sekreteryasına başvurarak haklarındaki disiplin cezalarının sicillerinden silinmesini talep edebilir. İlgilinin bu süre içinde disiplin cezası almamış olması halinde, disiplin cezasının silinmesine karar verilir. (13) İşletici Şirket, Disiplin Kurulunun görevlerini etkin bir biçimde gerçekleştirebilmesi için uygun mekan, yeterli sayıda personel ve gerekli teknik donanımı temin eder. Disiplin Soruşturması Açılması ve Yürütülmesi MADDE 8 - (1) Disiplin Kurulu, ihbar veya şikâyet üzerine ya da re sen durumun öğrenilmesinden itibaren, bir ay içinde disiplin soruşturmasının açılıp açılmaması hususunda karar vermek zorundadır. (2) Disiplin Kurulu tarafından soruşturma açılmasına karar verilmesi halinde, konuyla ilgili olarak inceleme yapılması amacıyla, kontrol ekibi görevlendirilmesini Bakanlığa bildirir. (3) Kontrol Ekibi, inceleme için gerekli olan tüm delilleri toplar. Bu çerçevede, ihbar veya şikâyette bulunanların ve olayla ilgili kişilerin ifadesine başvurabilir, hakkında disiplin incelemesi açılan Havuz eksperini dinleyebilir veya azami 10 gün içerisinde yazılı olarak savunma yapmasını isteyebilir. Kontrol Ekibi, inceleme konusuyla ilgili olarak, resmi makamlardan bilgi ve belge isteyebilir, çözümü özel ve teknik bilgiyi gerektiren konularda Disiplin Kurulu kararı ile bilirkişi incelemesi yaptırabilir. Kontrol Ekipleri, görevlendirildiği günden itibaren, en geç bir ay içinde incelemeyi tamamlamak zorundadır. Bu süre, haklı sebeplerin varlığı halinde Disiplin Kurulu tarafından uzatılabilir. Disiplin incelemesi, en geç bir yıl içinde sonuçlandırılır. Soruşturmanın her safhasında gizlilik esastır. (4) İncelemenin sonucunda, kontrol ekibi tarafından inceleme raporu düzenlenir. Bu raporda; inceleme konuları, incelemenin safhaları, deliller ve alınan savunma özetlenir. İncelemeye konu olan her husus ayrı ayrı değerlendirilerek delillere, varsa belgelerin asıl veya suretleri bir dizi pusulasına bağlanarak rapora eklenir. (5) Disiplin Kurulu, yapacağı ilk toplantıda, kontrol ekibinin sunduğu raporu görüşür ve karara bağlar. (6) Hakkında disiplin soruşturması yapılan eksper için, dosya sonuçlanana kadar görevlendirme yapılmaz. (7) Disiplin cezasını gerektiren kusurlu eylem ve davranışı ile Havuzun ve Şirketin zararına yol açan eksper hakkında Disiplin Kurulunca, yürürlükteki mevzuat çerçevesinde gerekli yasal takibatın yapılması amacıyla kurula bilgi verilir. Tebligat MADDE 9 - (1) Bu Yönerge hükümlerine göre, ilgililere yapılması gereken her türlü tebligat, yazılı olarak kendisine veya iadeli taahhütlü mektup, kurye, personel veya noter aracılığıyla, ilgilinin İşletici Şirkette kayıtlı en son adresine yapılır ve ilgili, bu adreste bulunmadığı takdirde 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümleri uygulanır. BÖLÜM IV ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER Disiplin Cezalarının Sicile Geçmesi ve Müsteşarlığa bildirilmesi MADDE 10 - (1) Kesinleşen disiplin cezası, eksperin siciline işlenerek Müsteşarlığa bildirilir. 52

53 BÖLÜM V SON HÜKÜMLER Yürürlükten Kaldırılan Mevzuat MADDE 11 (1) Tarım Sigortaları Havuzu Yönetim Kurulunun tarih ve 2008/11 sayılı Kararı ile yürürlüğe konan Tarım Sigortaları Havuzu Eksper Disiplin Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır. (2) Tarım Sigortaları Havuzu Yönetim Kurulunun tarih ve 2008/14 sayılı Kararı ile yürürlüğe konan Tarım Sigortaları Havuzu Disiplin ve Kontrol Heyeti Çalışma Usul ve Esasları yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlük MADDE 12 - (1) Bu yönerge, Tarım Sigortaları Havuzu Yönetim Kurulunun 23 / 07/ 2010 tarih ve 2010/13 sayılı kararı ile yürürlüğe girmiştir. Yürütme MADDE 13 - (1) Bu yönerge Tarım Sigortaları Havuzu Yönetim Kurulu tarafından yürütülür. M. Akif BAHADIR Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı - Başmüfettiş Rehberlik ve Teftiş Başkan Yardımcısı SİGORTA EKSPERLERİ MESLEK KURALLARI GİRİŞ Bu Meslek Kuralları, sigorta eksperliği faaliyetlerinin adil ve dürüst olması, iş ahlakının sağlanması, meslek mensuplarının mesleğin gerektirdiği özen, disiplin ve dayanışma içinde çalışmasını sağlamak amacıyla, 5684 sayılı Sigortacılık Kanununun 26 ncı maddesinin ikinci fıkrasının (a) bendine dayanılarak, ülkemizde faaliyet gösteren bütün Sigorta Eksperlerine yönelik olarak hazırlanmıştır. Tanımlar: (1) Bu Meslek Kurallarında geçen; a) Kanun: 5684 Sayılı Sigortacılık Kanununu, b) Yönetmelik: Sigorta Eksperleri Yönetmeliğini, c) İcra Komitesi: Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği nezdindeki Sigorta Eksperleri İcra Komitesini, ç) Meslek Kuralları: Sigorta Eksperleri Meslek Kurallarını, d) Eksper: Sigorta Eksperini ifade eder. 1. BÖLÜM SİGORTA EKSPERLİĞİ MESLEĞİNİN TEMEL İLKELERİ Sigorta Eksperliği mesleğinin dayandığı temel ilkeler şu şekildedir: (A) Tarafsızlık İlkesi: (1) Eksper, mesleğin tanımlayıcı/belirleyici özelliklerinden birisi olduğu üzere, sigortalı ile sigortacının haklarını, tayin edenin kim olduğuna bakmaksızın korumak ve kamu yararına uygun hareket etmek zorundadır. Bu itibarla, Eksper; a) Mesleğinin bağımsızlığı ve tarafsızlığı gereğine inanmış olarak bu konuda üzerine düşen görevleri yerine getirmekle yükümlüdür. Eksper hiçbir zaman taraflı ve ön yargılı şekilde davranarak işini icra etmez. b) Mesleki çalışmasında tarafsızlığını korur; tarafsızlığını zedeleyecek tavır, tutum ve davranış içinde olmaz. c) Tarafsızlığını şüpheye düşürecek durumlarda iş kabul etmez. ç) Taraflar arasındaki anlaşmazlığın ve doğabilecek gerginliğin dışında kalır. (B) Güven İlkesi (1) Eksper, mesleki çalışmasını kamunun inancını ve mesleğe güvenini sağlayacak biçimde ve işine tam bir sadakatle yürütür. (2) Eksper, yapacakları bilgilendirmelerde basit ve kolay anlaşılabilir olmayı gözetir, faaliyetlerinde şeffaflığı en üst düzeyde tutar. (3) Eksper, mesleğin itibarını zedeleyecek her türlü tutum ve davranıştan kaçınır, özel yaşantısında da buna özen gösterir. 53

54 (C) Mesleki Ehliyet İlkesi (1) Eksper, mesleki ehliyet ve yetkili kılındığı branş ya da branşlar dışında ekspertiz yapmaz. (2) Eksper, bilgi birikimi ve tecrübesinin yeterli olmadığını bildiği bir işi kabul etmez. (3) Eksper, aldığı işin uygun bir biçimde yerine getirilmesini temin edecek zamanı ayırır. İhtiyaç duyduğu takdirde ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde konusunda kendisini kanıtlamış bir uzmandan danışmanlık yardımı alır. (D) Sır Saklama İlkesi (1) Eksper mesleki sırların saklı tutulmasından sorumludur. Meslekten ayrılmak bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz. (2) Eksper, yetkili kişi ve mercilere yasal olarak verilmesi gereken bilgi ve belgeler ile, mevzuat dahilinde gerçekleştirilen bilgi paylaşımı ve tarafların (sigortalı ve sigortacı) rızasının bulunduğu durumlar dışında her türlü bilgi ve belgeyi gizli tutar, üçüncü kişilerden özenle saklar. (3) Eksper, çalıştırdığı kimselerin ve stajyerlerinin meslek sırrına aykırı davranmalarını engelleyecek tedbirler geliştirir ve uygular. 2. BÖLÜM SİGORTA EKSPERLİĞİ MESLEĞİNİN İCRASI Sigorta Eksperlerinin, mesleğin icrası esnasında riayet etmeleri gereken temel kurallar şu şekildedir: (A) Meslektaşlar Arası İlişkiler (1) Müşterek ekspertiz yapanlar başta olmak üzere, hiçbir eksper herhangi bir meslektaşı hakkında küçük düşürücü ve onur kırıcı kişisel görüş ve düşünceler belirtemez. (2) Ekspertiz ücretine ilişkin ilgili mevzuat çerçevesinde belirlenen rehber tarifeye uyar. (B) Sigortalılar ile İlişkiler (1) Eksper, sigortalılarla olan ilişkilerinde saygılı ve özenli iletişim kurar. (2) Eksper, talep edilmesi halinde, ekspertize ilişkin bilgileri sigortalıyla paylaşır. (C) Sigorta Şirketleri ile İlişkiler (1) Eksper, sigorta şirketleri ile ilişkilerinde meslek onuru ve haysiyetine uygun tutum ve davranış sergiler. Bu ilişkilerde karşılıklı saygı esastır. (D) Büro ve Çalışma Düzeni (1) Eksper, reklam niteliğinde duyuru yapamaz. (2) Eksperin başlıklı kâğıtları, kartvizitleri, büro tabelaları, reklam niteliğini taşıyabilecek nitelikte olamaz. (3) Eksper, mesleki teamüllere uygun olmayan şekilde kendine iş sağlama niteliğinde tutum ve davranışlarda bulunamaz. (4) Eksper, ofisinin görevin onur ve vakarına uygun biçimde düzenlenmesine özen gösterir. Mesleki teknolojik gelişmeleri takip eder. (5) Uzunca bir süre bürosundan uzak kalmak zorunda bulunan eksper, ağırlıklı olarak görev aldığı tarafa veya taraflara, durumunu önceden bildirir. (6) Eksper, haklı mazeretler dışında, verilen görevleri kabul eder. (7) Yanına stajyer alan eksper, stajyerin iyi yetişmesi için gerekli azami özeni dikkati gösterir ve bu yönde olanaklar hazırlar. (E) Ekspertiz ve Raporlama (1) Eksper, yasa, yönetmelik ve ilgili mevzuat hükümlerinin yanı sıra İcra Komitesi tarafından alınan kararlara uymakla mükelleftir. (2) Eksper, mesleği ifa ederken poliçe genel ve özel şartlarını (kapsamı, teminat dışı haller, aksine sözleşme yoksa teminat dışı haller vb.) rehber edinip ekspertiz raporunu bu çerçevede sonuçlandırır. (3) Eksper, aldığı hasar dosyasını sonuna kadar takip eder ve yasal süresi dahilinde ekspertiz raporunu tanzim ederek üzerine düşen görevi tamamlar. Ancak kişisel veya meslek onurunun zorunlu kıldığı hallerde dosyayı iade edebilir. Bu hallerde eksper durumu kendisini atayan tarafa yazılı olarak bildirir. (4) Eksper mesleğe yakışan kılık - kıyafetle işini ifa eder. (F) Duyuruların Takibi (1) Eksperler, adresli internet sitesinde ilan edilen duyuruları takip etmekle yükümlüdür. 54

55 KAMU GÖREVLİLERİ ETİK SÖZLEŞMESİ Kamu hizmetinin her türlü özel çıkarın üzerinde olduğu ve kamu görevlisinin halkın hizmetinde bulunduğu bilinç ve anlayışıyla; * Halkın günlük yaşamını kolaylaştırmak, ihtiyaçlarını en etkin, hızlı ve verimli biçimde karşılamak, hizmet kalitesini yükseltmek ve toplumun memnuniyetini artırmak için çalışmayı, * Görevimi insan haklarına saygı, saydamlık, katılımcılık, dürüstlük, hesap verebilirlik, kamu yararını gözetme ve hukukun üstünlüğü ilkeleri doğrultusunda yerine getirmeyi, * Dil, din, felsefi inanç, siyasi düşünce, ırk, yaş, bedensel engelli ve cinsiyet ayrımı yapmadan, fırsat eşitliğini engelleyici davranış ve uygulamalara meydan vermeden tarafsızlık içerisinde hizmet gereklerine uygun davranmayı, * Görevimi, görevle ilişkisi bulunan hiçbir gerçek veya tüzel kişiden hediye almadan, maddi ve manevi fayda veya bu nitelikte herhangi bir çıkar sağlamadan, herhangi bir özel menfaat beklentisi içinde olmadan yerine getirmeyi, * Kamu malları ve kaynaklarını kamusal amaçlar ve hizmet gerekleri dışında kullanmamayı ve kullandırmamayı, bu mal ve kaynakları israf etmemeyi, * Kişilerin dilekçe, bilgi edinme, şikayet ve dava açma haklarına saygılı davranmayı, hizmetten yararlananlara, çalışma arkadaşlarıma ve diğer muhataplarıma karşı ilgili, nazik, ölçülü ve saygılı hareket etmeyi, * Kamu Görevlileri Etik Kurulunca hazırlanan yönetmeliklerle belirlenen etik davranış ilke ve değerlerine bağlı olarak görev yapmayı ve hizmet sunmayı taahhüt ederim. (Adı Soyadı) (Tarih) (İmza) GÖREV YERİ VE UNVANI SİCİL NO : 55

56 Orhan SARITEPE İşletici Şirket Hayvan Hayat Sigortaları Müdürü DEVLET DESTEKLİ ÇİFTLİK HAYVANLARI SİGORTALARI 1 AMAÇ VETERİNER HEKİM EKSPER ÇALIŞMA ESASLARI Tarım Sigortaları Havuzu eksperlik kursuna katılarak; Tarım Sigortaları Havuz eksperlik siciline kayıt olan, 7397 sayılı Kanunun 38 inci maddesinin 3 ve 4 üncü bentlerine uygun olarak tarım sigortaları kapsamında risk inceleme ve hasar tespit işlemlerinde görev alacak veteriner hekim eksperlerin çalışma esas ve usullerini belirlemektir. Devlet Destekli Çiftlik Hayvanları Sigortaları için görev alan veteriner hekim eksper, Devlet Destekli Çiftlik Hayvanları Sigortaları Genel ve Teknik Şartları çerçevesinde TARIM SİGORTALARI HAVUZ İŞLETMESİ A.Ş. koordinasyonunda işlemleri yürütür. 2 - VETERİNER HEKİM EKSPER ÖZELLİKLERİ Yukarıda belirtilen amaca uygun olarak veteriner hekim eksper şu özellikleri taşır. a) Veteriner hekim mesleki yemin etmiştir. Mesleki güvenirliliği her şeyin üzerindedir. Teknik güvenirliliği de son derece önemlidir. Bu nedenle, konusunda uzmanlaşmış kişi olmalıdır. b) Olumlu bir dış görünüm ile Tarım ve Sigorta sektörünü en iyi şekilde temsil etmelidir. c) Verilen görevi en iyi şekilde yapmalı ve en çabuk şekilde sonuçlandırmalıdır. Eksperin verilen görevi kabul etmesi esastır (Acil ve istisnai durumlar dışında). d) Veteriner Hekim Eksper dakik olmalıdır. Çünkü hasar tespiti ve risk inceleme işlemleri bir organizasyon işidir, hasar tespitine ve risk incelemesine zamanında gidilmelidir. e) Sağlam bir kişiliğe sahiptir, tespitleri objektiftir. f) Birisinin hakkını bir diğerine vermeyecek şekilde sorumluluk sahibidir. g) Şekilde toleranslı fakat sonuçta kararlı bir çalışma sergiler; kibar, samimi ve yapıcıdır. h) Veteriner hekimin görev bilinci ve sorumluluğu yüksektir. Mesleğini en iyi şekilde icra eder ve ekonomik olarak en doğru kararı verir. i) Veteriner hekim eksper Risk İnceleme ve Hasar Tespit İşlemlerini; Sigorta Şirketi, kişi ayrımı yapmadan aynı dikkat, özen, öncelik ve zamanında yaparak görevine devam eder. j) Veteriner hekim bildiği, inandığı ve görevli olduğu konularda anlatım yapar ve teknik bilgisiyle sonuca gider. İkna yeteneğini kullanmaz. k) Veteriner hekim eksper bağımsız karar verir. Bu nedenle Risk İnceleme ve Hasar Tespit işlemleri sırasında, Tarsim in, bir hayır kurumu olmadığını bildiği kadar, çiftçinin alın terinin değerinin de bilincinde olmakla yükümlüdür. Doğru karar her iki tarafın da hakkını almasını sağlayacağından Risk İnceleme ve Hasar Tespit İşlemleri sonucu hiç kimsenin sevinç ya da üzüntü kaynağı olmayacaktır. 56

57 3- VETERİNER HEKİM EKSPERİN GÖREV, YETKİ VE SORUMLULUKLARI A - GÖREVLERİ a) Risk İnceleme İşlemleri: TARSİM tarafından kendisine TARSİM sistemi üzerinden bildirilen riziko adresinde, Devlet Destekli Hayvan Hayat Sigortaları Genel ve Teknik Şartları ile bu Çalışma ve Uygulama Esasları çerçevesinde risk inceleme işlemlerini yürütür. Riziko adresinde sigortaya konu hayvanlar ve işletme üzerinde gerekli incelemelerini mesleki bilgilerini kullanarak yaptıktan ve notlarını aldıktan sonra TARSİM sistemi üzerinden kendisine verilen kullanıcı kodu ve şifresini kullanarak inceleme yaptığı riziko türüne göre; (Büyükbaş, Besi, Küçükbaş ve Kümes ) Risk İnceleme raporunu düzenler. Raporun bir çıktısını alarak imzalar ve kendi dosyasında muhafaza eder. Tarsim Merkez yetkililerinin inceleme yapılan işletme hakkında bilgi sahibi olabilmesi için işletmeyi görüntüleyen fotoğraflarını çeker. Risk inceleme yapılan hayvanların ön bilgi formunda belirtilen hayvan sayıları ve fotoğraf çekme adetlerini dikkate alarak, eşkali belirli bir şekilde dijital fotoğraflarını çeker, sistem üzerinden düzenlediği raporda fotoğraf sayfasına ekler ve raporunu tamamlar. Veteriner hekim eksper kendisine verilen risk inceleme görevini Tedgem ihaleleri ( Tarımsal Kalk. Koop. ) ve projeli ( sosy. yrd. vakfı, orköy v.b ) işlemlerde en geç 3 gün, diğer işlemlerde ise en geç 7 gün içerisinde tamamlamak zorundadır. Eğer her hangi bir nedenle risk inceleme işlemini yapamayacak ise görevlendirilme kendisine bildirildikten sonra en geç 1 gün içerisinde durumu Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü ne bildirmek zorundadır. TARSİM belirtilen süre sonunda risk inceleme işlemlerini tamamlamayan eksperlere görev vermeme hakkını saklı tutar. Eksper tarafından sisteme girilen risk inceleme raporlarının son değerlendirmesi TARSİM tarafından yapılır. b) Hasar Tespit İşlemleri: b1) Hasar ihbarı alımı ve hasar tespiti: TARSİM tarafından kendisine hasar ihbarı görevlendirilmesi yapılan veteriner hekim eksper cep telefonuna gelen mesaj doğrultusunda sigortalıyı arayarak hasar hakkında ön bilgi alır ve işletmeye ne zaman intikal edileceği hakkında bilgi verir. Veteriner hekim eksper kendisine yapılan tüm hasar ihbarlarında mutlak surette hasarı değerlendirir ve işletmede hasar tespitini yapar. İşletmeye gidilmeden önce sistem üzerinden atama yapılan hasara ilişkin poliçe bilgilerinin bulunduğu boş hasar raporu çıktısını alır. Riziko adresine en kısa sürede giderek hasarlı hayvan üzerinde gerekli incelemelerini (inspeksiyon, otopsi, v.b. gerekirse laboratuar muayenesi) yaparak, sistemden yazdırdığı poliçe bilgilerinin bulunduğu hasar raporuna notlarını alır. Daha sonra TARSİM sisteminden on-line hasar raporunu düzenler ve kaydeder. Düzenlediği hasar raporunu yazdırıp imzalar ve aşağıda belirtilen belgeler hasar durumuna göre gerekli olanlar ile birlikte 7 gün içerisinde Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü ne gönderir. Hasar raporu ve eklerinin herhangi bir nedenle 7 gün içerisinde gönderilememesi durumunda yoluyla Tarım Sigortaları Havuz işletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü ne durum bildirilir. Her durumda raporların Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü ne gönderilme süresi 14 günü geçemez. Eksik evrak gibi nedenlerle raporların gönderilememesi 57

58 durumunda bir tutanak ile eksik olan belgeler ve nedeni belirtilerek mevcut olan belgeler rapor ekinde 14 gün sonunda mutlaka Tarım Sigortaları Havuz işletmesi A.Ş.Müdürlüğü ne iletilir. Eksik belgelerin durumu daha sonra Tarsim yetkilileri ile birlikte takip edilir. b2) Hasar durumlarına göre hasar raporu ekinde bulunması gereken zorunlu belgeler; 1. Hayvanın kulak numarası okunacak şekilde tüm gövdesini gösterir ve hasar sebebini, otopsi bulgularını (örnek: kesimlerde kesim anı, Fracture, Prolapsus Uteri, RPT hasarı otopsisinde rumende yabancı cisim ve mıknatıs gibi,) gösteren fotoğraflarının elektronik posta veya dijital olarak aktarıldığı CD çekimleri, mecburi kesimlerde gönderilecek fotoğraflarda mutlaka hayvanın kesilmiş hali ile görüntülenmesi gerekmektedir. Hayvan canlı iken ayakta işletmede çekilen fotoğraflar bir anlam ifade etmemektedir. 2. Ölen veya mecburi kesime sevk edilmiş sigortalı hayvanın Ulusal Veri Tabanı ((TÜRKVET) kayıtlarından düşüldüğüne dair İl / İlçe Gıda, Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğü nden, mecburi kesim durumu mezbahada gerçekleştiği takdirde zaten mezbaha bu belgeyi düzenlemek zorundadır ) alınacak Belge, rapora eklenecektir. 3. Mecburi kesime sevki söz konusu sigortalı hayvanların, saha şartları el verdiği takdirde mezbahada kesimi ve mezbaha kesim tutanağı, 4. Hayvanın imhasını gerektirecek durumlarda; il/ilçelerde zabıta görevlilerinin veya köylerde ihtiyar heyetince düzenlenen ölüm / imha tutanağı, mecburi kesim sonucu imha edilmesine karar verildiyse, et, sakatat ve derinin imha edildiğine dair tutanak, rapora eklenecektir. 5. Mecburi Kesim Halinde Sovtaj Bedelleri Mutlaka hasar raporuna yazılacaktır. Sovtaja ilişkin müstahsil makbuzu veya fatura rapora eklenecektir. 6. İnfertilite nedeni ile kesimlerde en az 4 dönemlik suni tohumlama yapıldığını gösteren belgeler ve Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliğinden alınacak hayvan hayat hikayesi, rapora eklenecektir. 7. RPT hasarı durumunda, uygulama tarihini de içerecek şekilde mıknatıs yutturulduğuna dair belge, rapora eklenecektir. 8. Teknik şartlarda belirtilen aşılamalara ilişkin bir hasar meydana gelmesi durumunda uygulama tarihini de içerecek şekilde aşılama belgeleri mutlaka hasar raporuna eklenecektir. Hasar durumuna göre herhangi bir belge eksik olduğu takdirde hasar tespit işlemi sonuçlandırılamaz. Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü nde görevli yetkililer hasar işlemine ait gerekli tüm belgeler kendilerine ulaştıktan sonra en kısa sürede dosya işlemlerini tamamlayarak tazminat ödemesine veya dosyanın reddine karar verir. b3) Hasar raporu düzenlenirken dikkat edilecek hususlar: I. Matbu Hasar raporu hasar dosyasının esas belgesidir. Matbu hasar raporu olmadan TARSİM sisteminden hasar bilgileri girilmiş olsa dahi hasar dosyası açılamaz. Bu nedenle sisteme girilen hasar raporu sistemden yazdırılır, imzalanır ve yukarıda maddeler halinde belirtilen belgeler (hasar durumuna göre) ile birlikte Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel 58

59 Müdürlüğü ne gönderilir. Islak imzalı matbu hasar raporu olmadan hasar ile ilgili hiçbir evrak işleme konulamaz. II. Hasara ilişkin açıklamaların bulunduğu, hasar nedeni açıklaması, hastalığın başlangıç tarihi, hastalığın seyri, eğer yapılmışsa tedavi ve uygulanan ilaçlar, varsa yetiştirici kusuru kısımları mutlaka doldurulur. Mümkünse tedaviyi yapan veteriner hekimden yaptığı tedaviye ( hastalık başlangıç tarihi, muayene tarihi, kullanılan ilaçlar v.b.) ilişkin bir tutanak veya klinik protokol defteri fotokopisi alınmalıdır. III. Hayvanın kesilmesi durumunda et, sakatat ve deri bedeli mutlaka sovtaj olarak sistemde belirtilmelidir. IV. Mecburi kesim durumlarında, imha edilen kısımlar var ise imha edilen kısımlar ile ilgili imha sebeplerini de içeren imha tutanağı düzenlenmeli ve rapora eklenmelidir. V. Eğer kesim zorunluluk dolayısı ile hayvanın mahallinde gerçekleşmiş ise köy ihtiyar heyetinin de katılımıyla kesim tutanağı düzenlenir. VI. Hayvanın kulak numarası okunacak şekilde tüm gövdesini gösterir hasar fotoğrafları Tarsim sistemi üzerinden rapora eklenir. VII. Hayvanın tamamen imhasını gerektirecek durumlarda; il/ilçelerde zabıta görevlilerince veya köylerde ihtiyar heyetince düzenlenen ölüm / imha tutanağı, rapora eklenir. Veteriner hekim eksper kendisine hasar ataması yapılan hayvanı en kısa süre içerisinde görerek işlemleri başlatmak zorundadır. Hasar ile ilgili tüm işlemleri (rapor tanzimi ve diğer evraklar) ise en geç 7 gün içerisinde tamamlamak zorundadır. Bu süre her durumda 14 günü geçemez. c) Veteriner Hekim Eksper Ücret ve Masraf İşlemleri: Devlet Destekli Hayvan Hayat Sigortası işlemleri (risk inceleme ve hasar tespitleri) karşılığında veteriner hekim eksper, sigortalı/sigorta ettiren üreticiden hiçbir ücret talebinde bulunmaz, ücretler TARSİM (Tarım Sigortaları Havuzu) tarafından ödenir. Yapılan işlemler (risk inceleme ve hasar tespit) için masraf girişleri (yol masrafı km), işlem tamamlandıktan sonra veteriner hekim eksperler tarafından sisteme kaydedilir. Yapılan risk inceleme ve hasar tespit işleminin TARSİM Genel Müdürlüğü tarafından değerlendirilmesinden sonra veteriner hekim eksper tarafından iş ile ilgili yapılan yol masrafı-km sisteme kaydedilir ve masraf formu onaylanır. Masraf girişi, işlem yapılan ayı takip eden ayın en geç 15 ine kadar yapılmalıdır. Aksi halde sistemde görülen mevcut ücret (masraf hariç) esas kabul edilerek işlemler TARSİM Genel Müdürlüğü tarafından onaylanır. Yönetim onayından sonra veteriner hekim eksper ücretleri T.C. Ziraat Bankası A.Ş. nin herhangi bir şubesinden tahsil edilebilecek şekilde veteriner hekim eksperlere ödenir. Şubelerde eksper ücretlerinin tahsili sırasında kimlik belgesi ibrazı ve Tarsim veteriner hekim eksper kodunun söylenmesi yeterlidir. d) İletişim ve Haberleşme İşlemleri: I. Veteriner hekim eksper iletişim bilgilerini (adres, tel, elektronik posta, v.b.) TARSİM sistemi üzerinden değişiklik durumlarında güncellemekle yükümlüdür. 59

60 Tarsim sistemi üzerinde özlük bilgileri ve iletişim bilgilerini güncellemeyen veteriner hekim eksperlere görev verilememektedir. II. Veteriner hekim eksper TARSİM tarafından kendisine verilen TARSİM sistemi kullanıcı kodunu ve şifresini hiç kimse ile paylaşamaz. Şifrenin üçüncü kişilerin eline geçmesi ile meydana gelebilecek her türlü işlemde sorumluluk ekspere aittir. B YETKİ VE SORUMLULUKLARI Veteriner hekim eksperin yetki ve sorumlulukları; bu çalışma esasları çerçevesinde belirlenen risk inceleme ve hasar tespit işlemleri ile sınırlıdır. Veteriner Hekim eksper Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü tarafından istenen, kendisi ile ilgili her türlü belgeyi (Hazine Müsteşarlığından alınan eksper belgesi, Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından alınan eğitim sertifikası fotokopileri, v.b ) talep edilen süre içerisinde göndermek zorundadır. Veteriner hekim eksper bu çalışma esaslarında belirtilen işlemlerin haricinde kalan konularda (tazminat ödemeleri, hasarın sigorta kapsamına girip, girmediği, hasarın ne zaman ödeneceği, prim ödemeleri v.b ) fikir beyan etmez. Risk inceleme ve hasar tespit işlemlerine ilişkin belge ve verileri TARSİM in izni olmadan üçüncü şahıslara veremez ve kullanamaz. VETERİNER HEKİM EKSPER UYGULAMA ESASLARI 1- TARSİM SİSTEMİNE GİRİŞ 2- ÖNSOY KÜTÜĞÜ, SOY KÜTÜĞÜ VE HAYVAN KAYIT SİSTEMİNE (TURKVET) KAYITLI OLAN DAMIZLIK SÜT SIĞIRLARI RİSK İNCELEME İŞLEMLERİ 3- HAYVAN KAYIT SİSTEMİNE (TURKVET) KAYITLI OLAN BESİ SIĞIRLARI RİSK İNCELEME İŞLEMLERİ 4 HAYVAN KAYIT SİSTEMİNE (TURKVET) KAYITLI OLAN KÜÇÜKBAŞ HAYVANLARIN RİSK İNCELEME İŞLEMLERİ 5- BİYOGÜVENLİK VE HİJYEN KURALLARI SAĞLANMIŞ KAPALI SİSTEMDE YETİŞTİRİLEN KÜMES HAYVANLARI RİSK İNCELEME İŞLEMLERİ 6- ÖNSOY KÜTÜĞÜ, SOY KÜTÜĞÜ VE HAYVAN KAYIT SİSTEMİNE (TURKVET) KAYITLI OLAN DAMIZLIK SÜT SIĞIRLARI HASAR İŞLEMLERİ 7- HAYVAN KAYIT SİSTEMİNE (TURKVET) KAYITLI OLAN BESİ SIĞIRLARI HASAR İŞLEMLERİ 8- HAYVAN KAYIT SİSTEMİNE (TURKVET) KAYITLI OLAN KÜÇÜKBAŞ HAYVANLARIN HASAR İŞLEMLERİ 9- VETERİNER HEKİM EKSPER MASRAF GİRİŞİ 10- VETERİNER HEKİM EKSPER BİLGİ GÜNCELLEMELERİ Bu uygulama esasları risk inceleme ve hasar tespitlere ilişkin, veteriner hekim eksperlerin TARSİM sistemi ile ilgili işlemleri ne şekilde yürüteceğini açıklamak amacı ile yazılmıştır Sayılı Tarım Sigortaları Kanunu ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığınca düzenlenen Eksper eğitimine katılarak Hazine Müsteşarlığınca Eksper Belgesi verilen veteriner hekim eksperlerin yürüteceği işlemler TARSİM sistemi üzerinde aşağıda açıklandığı şekilde yürütülecektir. 60

61 1- SİSTEME GİRİŞ / web sayfasını açınız, Ana sayfada Eksper Girişine tıklayınız, Kullanıcı kodunuzu ve parolanızı girerek Giriş tuşuna basınız, (Kod ve parolanızı bilmiyorsanız veya unuttuysanız Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü ile irtibata geçebilirsiniz) 61

62 Şifreniz ile girdiğiniz aşağıdaki sayfada sol kısımda yeşil renk ile belirtilen menüden yapacağınız işlemi seçiniz, 62

63 2- ÖNSOY KÜTÜĞÜ, SOY KÜTÜĞÜ VE HAYVAN KAYIT SİSTEMİNE (TURKVET) KAYITLI OLAN DAMIZLIK SÜT SIĞIRLARI RİSK İNCELEME İŞLEMLERİ Risk inceleme işlemleri için görevlendirme cep telefonunuza sms ile yapılmaktadır. Cep telefonunuza sms geldikten sonra aşağıdaki menüde risk analiz operasyonunu seçerek yapacağınız risk incelemeye ilişkin formu basarak çıktısını alınız. Soldaki menüden Risk Analiz Operasyonu başlığı altında Risk Analiz Takibi ni tıklayınız, Açılan menüden üstte yer alan Durum kısmının sağ tarafındaki oka basarak altta açılan kısımdan işlem tipini seçebilirsiniz (Aşağıdaki resimde görünmektedir), Daha sonra Başlangıç tarihi yazan kısmın yanındaki takvim kutucuğuna basarak başlangıç tarihini görevlendirme tarihi veya duruma göre 1 hafta veya 1 ay önceki bir tarihe getiriniz. Bitiş tarihi sistem tarafından içinde bulunulan günün tarihi olarak gelmektedir. Listele tuşuna basarak tarafınıza gelen risk inceleme işlemini görebilirsiniz. Önceki dönemlere ait yaptığınız işleri sorgulayacaksanız örneğin geçen ay size gelen işler gibi başlangıç ve bitiş tarihini buna göre seçebilirsiniz, 63

64 64

65 Aşağıdaki menüde sorgulama sonrası tarafınıza ulaşan 1 adet risk inceleme işlemi görünmektedir, Herhangi bir gerekçe ile risk inceleme işlemi yapmaya uygun durumda değilseniz lütfen bunu veya telefon ile Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü ne bildiriniz, İşlemi kabul etmek ve yazdırmak için, boş rapor formunu aşağıda kırmızı ok ile belirtilen yazıcı işaretine basarak yazdırmanız gerekmektedir. Rapor yazdırma tuşuna basıldığı anda sistem işlem durumunu incelemeye alındı olarak değiştirir, 65

66 Tıkladığınız zaman aşağıda görülen menü gelecektir, Tamam tuşuna basarak risk inceleme rapor formunu yazdırabilirsiniz. Yazdırma işlemi aynı zamanda önbilgi form durumunu incelemeye alınmış olarak değiştirmektedir. Çıktısını yazıcıdan aldığınız bu form ile işletmeye giderek gerekli risk inceleme işlemleri yürütülecektir. Risk İnceleme formlarının (büyükbaş, besi ve küçükbaş hayvanlar için) ekinde otomatik olarak Sigortalı Bilgilendirme Formu yazdırılacak olup, risk inceleme esnasında bilgilendirme amaçlı olarak sigortalıya teslim edilmesi gerekmektedir. İşletmeye gitmeden önce form üzerinde yer alan tel no ile yetiştirici ile mutlaka irtibata geçerek hayvanların bulunduğu adres ve risk inceleme işlemi zamanı belirlenmelidir. İsterseniz aşağıdaki menüde ok ile gösterilen Atama Belge yazısının sağ tarafındaki yazıcı işaretine basarak işletmeye ilişkin risk inceleme için görevlendirildiğinize dair belgeyi yazdırabilirsiniz. 66

67 67

68 İşletmede yapılan risk inceleme işlemleri sonuçları, basılarak çıktısı alınmış forma işlenir. Ayrıca Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü yetkililerinin değerlendirebilmeleri için hayvan kulak küpe no ları görünür şekilde çekilen fotoğraflar fotoğraf sayfasına eklenerek rapor tamamlanır. Hayvan sayısı 50 başa kadar olan işletmelerde her bir hayvan için kulak küpesi görünür, eşkali belirli bir şekilde tek tek, 50 baş üzeri işletmelerde ise mümkün olduğunca çok hayvanın kulak küpesi görünür, eşkali belirli bir şekilde fotoğrafları çekilir. Her bir risk inceleme raporuna fotoğraflar sayfasından en fazla 100 adet fotoğraf eklenmektedir. Risk inceleme işleminin tamamlanmasından sonra tekrar sisteme girilerek elde düzenlenen formdaki bilgiler aşağıdaki menüde rapor oluştur kısmına basılarak gelen ekrana işlenir. 68

69 Açılan sayfa beş bölümden (sekme) oluşmaktadır. 1- Hayvanların bilgilerini içeren kısım, 2- Soru ve Cevaplar Rapor bilgilerini içeren Kısım, Hayvanların bulunduğu kısım doldurulurken, hayvanların işletmede karşılaştırılmış kulak no larına ilişkin şu kurallara dikkat edilir, 1- Üstteki ekranda yer alan muayene tarihi kısmı sağ tarafında bulunan takvim yardımı ile seçilerek hayvanların muayenelerinin yapıldığı tarih belirtilir, 2- İncelenen hayvanlar proje kapsamında kredi ile yeni (projenin ilk yılı ise) dağıtılıyorsa proje tipi seçeneği ( Tarımsal Kalk. Koop., sosy. yrd. vakfı, orköy v.b ) seçilir. Hayvanlar herhangi bir proje kapsamında değil ve şahsa ait ise bu kısımda herhangi bir işlem yapılmaz. 3- Sigortalanmasına engel olmayan, sağlıklı ve kulak no su güncel hayvanlar için sigortalanabilir seçeneği seçilir. 4- Sigortalanmasında herhangi bir nedenle (kulak no olmaması, kulak no nun kalemle yazılı olması, hayvanın işletmede yer almaması, hayvanda sigortalanmasına engel sağlık problemi olması v.b.) gibi durumlarda hayvan kulak no sunun karşısındaki sigortalanamaz seçeneği seçilir ve gerekli açıklama aşağıdaki örnekteki gibi açıklama kısmında belirtilir, Yetiştirici tarafından sigortalanmak istenmeyen hayvanlar için sigortalanmak istemiyor seçeneği değiştirlmez. 69

70 Önemli not: tarih sayılı Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliğinin Kulak Küpeleri başlıklı 21.maddesinin birinci paragrafında Eğer yetiştirici tanımlanan bir sığır cinsi hayvanın kulak küpelerinin birinin ya da ikisinin de düştüğünü veya üzerlerindeki bilgilerin silindiğini tespit ederse, 28 gün içinde ilgili Taşra Ünitesine müracaat edecek ve kaybolan ya da silinen kulak küpesi veya küpelerinin yerine aynı özgün tanımlama kodunu içeren yenisi veya yenileri takılacaktır olarak belirtilmiştir. Bu nedenle kulak küpe numarası elle yazılmış, ip veya benzer bir cisim ile bağlanmış veya küpesiz hayvanlar kesinlikle sigortalanmaz. 5- Sigortalanması uygun olup da hayvanın durumuna ilişkin herhangi bir not iletilecekse sigortalanabilir seçilerek açıklama alanında durum belirtilir. 6- Kulak numaralarının bulunduğu kısım doldurulduktan sonra sayfanın üst kısmında 2 no lu sayfadaki rapor kısmına tıklanarak aşağıdaki soru ve cevaplara ilişkin sayfa açılır. 7- Soru ve cevaplar kısmı doldurulurken soruların cevapsız bırakılmamasına dikkat edilir. 8- Yazılı alan bulunan sorulara ilişkin cevap bulunmuyorsa yok veya - işareti ile geçilebilir. 9- Evet Hayır cevaplı soruların tamamına cevap verilir. Eğer incelenen hayvanlar proje (Tarımsal Kalk. Koop., sosy. yrd. vakfı, orköy v.b.) kapsamında ise soru cevaplar formu kısa, eğer bireysel işletme ise daha uzun bir form gelmektedir. Her iki şekildeki formun da cevapsız soru kalmayacak şekilde doldurulması gereklidir. 10- Soru cevapların tamamlanmasından sonra 3 no lu sayfada belirtilen fotoğraf sayfası seçilir. Bilgisayarınıza kaydetmiş olduğunuz bu risk incleme işlemine ait fotoğraflardan seçerek ekle tuşu ile fotoğraflar ekleyebilirsiniz. NOT: Fotoğrafları eklemeden raporunuz onaylanamayacaktır No ile belirtilen öbf bilgileri sayfası işleme ait tüm bilgilerin yer aldığı sayfadır. Bilgi amaçlıdır. 12- Fotoğrafları ekledikten sonra 5 no lu belirtilen kayıt-onay sayfası açılarak rapor onaylanmalıdır. 13- İstendiğinde Taslak Kaydet tuşu ile, Rapor yarım veya bilgi eksikliğinden veya başka bir gerekçe ile daha sonra tamamlanmak üzere taslak olarak kaydedilebilir. Bu şekilde daha sonra aynı raporu açtığınızda o ana kadar girdiğiniz bilgiler saklanır. Daha sonra aynı raporu tekrar açarak kaldığınız yerden bilgileri girmeye devam edebilirsiniz. 70

71 1- HAYVAN BİLGİLERİ 1 71

72 2- RAPOR 2 Rapor sayfasının en altında yer alan Risk Analizi Genel Sonucu MUTLAKA seçilir, 72

73 RİSK ANALİZ GENEL SONUCU 3- FOTOĞRAF 3 73

74 74

75 4- ÖBF (ÖN BİLGİ FORMU) BİLGİLERİ 4 Bu sayfada ön bilgi formuna ait genel bilgiler yer almaktadır. Sigortalı telefonundan ulaşılamadığı durumlarda acente tel bilgisini bu sayfada görebilirsiniz. Ayrıca yazdırılan formda da yer almaktadır. Acenteye ulaşarak sigortalı tel bilgileri konusunda ayrıca bilgi alabilirisiniz. 75

76 5- KAYIT-ONAY 5 76

77 Raporunuz tamamlanmış ve onaylanmıştır. Rapor onaylandıktan sonra rapor üzerinde herhangi bir değişiklik yapamazsınız. Lütfen raporunuzu onaylamadan önce doğruluğunu tekrar kontrol ediniz. Tamamlanmış raporunuz yazdırabilirsiniz, Fotoğraf gönderimi sistem üzerinden yapıldığından TARSİM e herhangi bir belge göndermenize gerek kalmamaktadır. Rapor tamamlandı ise sağ üst köşedeki mesaj ekranda görünecektir. Rapor ile ilgili işlemler tamamlanmıştır. Raporunuzu yazdırarak ve imzalayarak dosyalayınız. Büyükbaş hayvanlarda risk incelemeye ilişkin işlemler sistem üzerinden yürütülmekte olup ihtiyaç duyulmadıkça imzalı olan elle doldurduğunuz formlar talep edilmemektedir (*Hasar raporlarında bu uygulama farklıdır ). Ancak herhangi bir şekilde gerekli görülürse imzalı asıl raporlar tarafınızdan istenebilir. Sigorta başvurusunu yapan üreticinin; risk inceleme sırasında kendi beyanına istinaden cevaplanan soruların, herhangi bir nedenle yanlış veya eksik olması halinde kendisini bağladığı ve olası bir hasar durumunda yanlış veya eksik beyan nedeni ile hasarının ödenmeyebileceği konusunda tarafınızdan uyarılması gerekmektedir. Örneğin; Sigortası istenen hayvanlar içerisinde; üst üste iki defadan daha fazla tohumlandığı halde, gebe kalmamış hayvanların kulak numaralarını beyan etmemesi gibi. 77

78 3- HAYVAN KAYIT SİSTEMİNE (TURKVET) KAYITLI OLAN BESİ SIĞIRLARI RİSK İNCELEME İŞLEMLERİ Besi hayvanlarında risk inceleme işlemleri büyükbaş süt sığırları gibidir. Ancak farklı olarak risk inceleme işlemleri sırasında besi hayvanlarının ağırlık ve sigorta bedellerini her bir hayvan için tek tek belirlemek ve ön bilgi form ekranında her bir kulak no için bilgileri doldurmak gerekmektedir. 78

79 Fotoğraf çekimi esnasında da aşağıdaki ön bilgi form ekranında da görüleceği üzere detaylı şekilde kulak küpeleri okunur fotoğrafların çekilmesi gerekmektedir. 79

80 4 HAYVAN KAYIT SİSTEMİNE (TURKVET) KAYITLI OLAN KÜÇÜKBAŞ HAYVANLARIN RİSK İNCELEME İŞLEMLERİ Küçükbaş hayvanlarında risk inceleme işlemleri büyükbaş hayvanlarda olduğu gibidir. Farklı olarak risk inceleme işlemleri sırasında tüm hayvanların kontrol edilmesi, problem tespit edilenlerin fotoğraflarının net olarak çekilmesi, diğerlerinin de aşağıda belirtildiği şekilde fotoğraf çekilerek raporun tamamlanması gerekmektedir. Küçükbaş hayvanlarda enteretoksemi aşısının yaptırılması zorunludur. Bu konuda sigortalıların bilgilendirilmesi ve inceleme işlemi sırasında enteretoksemi aşısının yapılıp yapılmadığı konusunda tarafınızca net olarak bilgi edinilmesi gerekmektedir. 80

81 5- KÜMES HAYVANLARI RİSK İNCELEME İŞLEMLERİ Kümes hayvanlarında işlem akışı aynen büyükbaş hayvan menülerinde olduğu gibidir, menülerin kullanımını gösteren görüntüler aşağıda yer almaktadır. 81

82 82

83 Kümes hayvanları risk inceleme işlemleri sırasında özellikle ön bilgi formunda beyan edilen hayvan varlığı ile kümes kartlarında tespit edilen mevcut hayvan varlığının 83

84 birbirine uyumlu olup olmadığı tespit edilmelidir. Risk inceleme sırasında her bir kümeste tespit edilen hayvan varlığı beyan edilen ile farklı ise doğru sayı mevcudu her bir kümesin karşısında bulunan ok ile gösterilen açıklama kısmında belirtilir. 84

85 85

86 86

87 Kümes hayvanları risk inceleme işlemi tamamlandıktan ve tüm sorular sistemde cevaplandıktan sonra kaydedilir; Sel baskını, yangın riski, biyogüvenlik ve hijyen kurallarına uyum konusunda görüşleriniz, giriş çıkışların dezenfeksiyon durumu, işletme etrafının çit ile çevrili olup olmaması, havalandırma durumu, elektrik kesintisi için jeneretör veya gerekiyor is yedek jeneratör dahil bilgilendirmelerinizi-yorumlarınızı, İşletme yerleşim yeri krokisi veya tarafınızca basit olarak çizilecek Kümes no ları ve içindeki civciv veya tavuk adetlerini gösterir yerleşim krokisi, Yapılan ve yapılacak aşıları gösterir aşı programı, yapılan aşılar için seri no ları, Hayvanlar ithal edildi ise Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ithalat izin belgesi, Salmonella ari belgesi, Su test raporu, Damızlıklar için Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı Damızlık Kümes işletmeleri sağlık sertifikası, Broiler ve Yumurtacılar için Gıda üretim izin belgesi faks veya kargo ile Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü ne gönderilir. 87

88 6- ÖNSOY KÜTÜĞÜ, SOY KÜTÜĞÜ VE HAYVAN KAYIT SİSTEMİNE (TURKVET) KAYITLI OLAN DAMIZLIK SÜT SIĞIRLARI HASAR İŞLEMLERİ - Büyükbaş hayvanlarda hasar ihbarı sigortalılar tarafından numaralı Tarsim Çağrı Merkezine yapılır. - Kümes hayvanları ile ilgili herhangi bir hasar ihbarı veteriner hekim eksper tarafından alındığı zaman, mutlaka Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü ne telefon ile bildirilir. Veteriner hekim eksperler kümes hayvanları hasar işlemlerini Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü nün bilgisi dışında yürütemezler. Kümes hayvanları hasar işlemleri Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü nün yönlendirilmesi ile yürütülecektir. Hasar işlemleri için; Şifreniz ile girdiğiniz sayfada sol kısımda yeşil renk ile belirtilen menüden hasar operasyonu menüsünü seçiniz. - Sigortalı bir hayvanda hasar meydana geldiğinde sigortalı Tarsim Hasar İhbar Hattı üzerinden çağrı merkezi numarasına hasar kaydını yaptırır, -Hasar ihbar kaydı doğrultusunda Tarsim tarafından, sistem üzerinden siz veteriner hekim eksperlere hasar ihbar görevlendirmesi yapılır, -Bunun yanı sıra, teyit amacıyla da tarafınıza hangi poliçe numarası ve hangi kulak küpe numarası üzerinden hasar ihbarının yapıldığı sms ve telefon ile de bildirilir, -Aynı zamanda, sigortalıya da ihbarı yapılan hasar için hangi veteriner hekim eksper işletmeye intikal edeceği ve telefon bilgisi de sms yolu ile gönderilir, -Veteriner Hekim eksper tarafından hasar tespit görevinin kabul edilmesi ile birlikte, 88

89 Tarsim Sistemi üzerinden Hasar Operasyonu başlığı altında Hayvan Hayat Hasar Operasyonu menüsünden Büyükbaş Hasar İşlemleri başlığı altından sorgulama işlemi yapılır. 89

90 Gelen ekrandan ihbar tarihi bazında (örneğin tarihinde yapılan ihbarlar) ya da poliçe numarası (örneğin ) bazında hasar ihbarları sorgulanabilir. 90

91 Poliçe numarası hanesine tarafınıza hasar ihbarı yapılan hayvanın poliçe numarası yazılır ve listele butonuna basılır. 91

92 İlgili poliçeye ait hasar ihbarlarının listesi ekrana yansır. Ekrandaki listeden poliçe numarası, hasar dosya numarası, kulak küpe numarası, hasar nedeni, ihbar nedeni, hasar tarihi, sigortalının bulunduğu il/ilçe/ bucak/köy bilgileri, ihbar eden kişinin adı soyadı telefon numaraları ile ihbar açıklaması yer almaktadır. 92

93 Ekran sorgulandıktan sonra ilk işlem Rapor Al/Düzenle sütunda yer alan yazıcı butonu basılır. Buton üzerine Mouse kursörü ile gelindiğinde Boş Hayvan Hasar Raporu Yazdır açıklaması çıkmaktadır. 93

94 Rapor Al/Düzenle sütunda yer alan yazıcı butonu basıldığında Yazdırmak istediğiniz hasarın hasar durumu; hasar inceleme olarak değiştirildi şeklinde uyarı mesajı vermektedir. Bu mesaj aynı zamanda risk inceleme işleminde olduğu gibi hasar tespit işlem sürecine başladığınızın ifadesidir. 94

95 Uyarı mesajının altında yer alan Tamam butonuna tıklandığında sigortalının bilgilerinin yer aldığı hasar raporunun boş hali pdf (Acrobat Reader) formatında açılır. Bu boş hasar raporunu çıktısı alınarak ilgili hasar ihbarının yapıldığı işletmeye gidilir. Hasar tespit işlemine ilişkin ilgili hasar bilgileri boş hasar raporu üzerine not alınır. 95

96 Hasar ihbarı yapılan hayvanın işletmedeki işlemleri tamamlandığında Tarsim sistemine girdiğinizde ve poliçe numarasındaki hasar ihbarı sorgulandığında Rapor Al/Düzenle sütununda ekranın değiştiği gözükmektedir. 96

97 Hasarlı hayvan ile ilgili aldığınız notların Tarsim sistemi üzerine hasar raporu olarak kaydedilmesi için Rapor Al/Düzenle sütununda yer alan kalem kâğıt butonuna (kalem kâğıt butonunun üzerine mouse kursörü ile gelindiğinde rapor düzenle olarak da açıklama yazmaktadır.) tıklanır. 97

98 Hasar raporunu, hasar tespitinde almış olduğunuz notlar doğrultusunda düzenleyerek hasar raporunun en altında yer alan açıklama kısmını da dikkat ettiğiniz noktalar ya da hasar ile ilgili yorumlarınızı yazabilirsiniz. **Hasar raporunun içinde belirtmiş olduğunuz açıklamalar çok kritik ve çok önemli düzeyde ise tutanak düzenlenmesi ve hasar raporuna eklenmesi gerekmektedir. Tarafınızdan tespit işlemi yapılan hasar ile ilgili bilgisayarınıza kaydetmiş olduğunuz hasar fotoğraflarını tek tek seçerek hasar raporunun en alt kısmına ekleyebilirsiniz. ÖNEMLİ: Hasar fotoğraflarını hasar raporuna eklemeden hasar raporu kaydet işlemi gerçekleşemeyecektir. 98

99 Tek tek eklemiş olduğunuz hasar fotoğrafları hasar raporunun en alt kısmında fotoğrafın dosya adı ile görülecektir. Tarsim sistemi üzerine her bir hasar dosyası için en fazla toplam 20 adet hasar fotoğrafı ekleyebilirsiniz. Bunun yanı sıra, kullanmış olduğunuz bilgisayara Java programını yükleyerek hasar fotoğraflarını toplu olarak sisteme ekleyip kaydedebilirsiniz. 99

100 Hasar raporunu yazdıktan sonra taslak olarak kaydet ya da direkt olarak rapor kaydet işlemini yapabilirsiniz. 100

101 Rapor kaydet butonuna tıklandığında TR kulak küpe numaralı hayvanın hasar rapor bilgilerini RAPOR KAYDET olarak KAYDET mek istediğinizden emin misiniz? şeklinde uyarı mesajı gelmektedir. 101

102 Rapor kaydet butonuna tıklandığında sağ üst köşede RAPOR KAYDET işleminiz başarıyla tamamlandı şeklinde uyarı mesajı çıkmaktadır. X Kapat işlemine tıklanır. 102

103 Daha sonra hasar raporunun altında yer alan KAPAT butonundan kapatma işlemi tıklandığında hasar raporu kapatılır. Bu şekilde kapatıldığında arka ekran güncelleme işlemi yapacağından son değişiklikleri görebilirsiniz. 103

104 Düzenlenen hasar raporunu yazdırmak için tekrar BBaş Hasar İşlemlerinde aynı poliçe numarasından hasar sorgu işlemi yapılır. 104

105 Tarafınızdan sistem üzerine kaydedilen hasar raporu Rapor Al/Düzenle sütundan da anlaşıldığı üzere yazıcı butonunun rengi yeşile dönmüştür. Bu durum hasar raporunun tarafınızdan işleminin bittiğini ve çıktı alabileceğinizi ifade etmektedir. Aynı zamanda yazıcı butonu üzerine gelindiğinde Dolu Hayvan Hasar Raporu Yazdır açıklaması yer almaktadır. 105

106 Bunun yanı sıra, hasar raporuna ilgili hasar fotoğrafları eklediğiniz için fotoğraf makinesi ikonu ekrana yansımaktadır. 106

107 Sistem üzerine eklemiş olduğunuz hasar fotoğraflarını fotoğraf makinesi ikonunu tıklayarak pdf (Acrobat Reader) formatında görüntüleyebilirsiniz. Pdf (Acrobat Reader) formatlı fotoğraf görüntüleme adımında en üst kısımda-başlık- poliçe numarası, kulak numarası ve hasar dosya numarası yer almaktadır. Bu başlıktan da ilgili hasar bilgilerini kontrol edebilirsiniz. Fotoğraf makinesi ikonunu tıkladığınızda tüm eklemiş olduğunuz hasar fotoğraflarını görebilirsiniz. Hasar fotoğraflarının sol köşesinde numaralandırma yer almaktadır. Buradan da toplam kaç adet fotoğraf eklemiş olduğunuzu kontrol edebilirsiniz. **Rapor kaydet işlemini tamamladığınız için hasar fotoğrafları üzerinde hiçbir değişiklik (fotoğraf çıkarma veya yeni fotoğraf ekleme) yapılamamaktadır. 107

108 Rapor Al/Düzenle sütununda yer alan yazıcı butonuna tıklandığında Yazdırdığınız hasar raporunu TARSİM e göndermeden önce imzalamayı unutmayınız şeklinde uyarıyı da dikkate alarak TAMAM butonuna tıklanır. 108

109 109

110 Hasar raporunun çıktısı alınır ve imzalanarak Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü ne ekindeki evraklar (Turkvet düşüldü belgesi, hasar fotoğrafları tarihinden itibaren sistem üzerinden ekleyerek-, tutanak, müstahsil makbuzu veya fatura) ile birlikte gönderilir. **Bunun yanı sıra, hasar tespit işlemi tamamlandıktan sonra hasar raporu ve eklerinin en geç 7 gün içinde, eksikliklerin tamamlanamaması durumunda her halükarda en geç 14 gün içinde Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü ne gönderilmesi gerekmektedir. Hasar raporu kaydedildikten sonra hasar raporu üzerinde herhangi bir değişiklik yapılamamaktadır. Lütfen hasar raporunu onaylamadan önce eksiksiz olduğunu ve doğruluğunu tekrar kontrol ediniz. Hasar fotoğrafı tarihinden itibaren Tarsim sistemi üzerinden eklendiğinden hasar fotoğraflarını mail ya da cd yolu ile göndermenize gerek yoktur. İlgili belgeler Tarım Sigortaları Havuz İşletmesi A.Ş. Genel Müdürlüğü ne Kargo veya APS yolu ile gönderilir. 110

111 7- HAYVAN KAYIT SİSTEMİNE (TURKVET) KAYITLI OLAN BESİ SIĞIRLARI HASAR İŞLEMLERİ Besi hayvanlarında hasar tespit işlemleri büyükbaş süt sığırlarında yapıldığı gibidir. Besi hayvanlarda yavru atma ve yavru ölümü teminatı bulunmamaktadır. Ancak, farklı olarak hasar tespit işlemleri sırasında besi hayvanlarının hasar raporları düzenlenirken hasar anındaki ilgili hayvanın kg canlı ağırlığı ya da kg karkas ağırlığının belirtilmesi zorunludur. İlgili bölüm zorunlu alandır. Bu alanda kg canlı ağrılık ya da kg karkas ağırlık belirtilmeden hasar raporu kaydedilmemektedir. Besi hayvanlarına ait hasar fotoğraflarının mutlaka ve mutlaka eşkal belli olacak şekilde hayvanın sağından ve solundan net kulak küpesi okunur şekilde olması gerekmektedir. 111

112 8- HAYVAN KAYIT SİSTEMİNE (TURKVET) KAYITLI OLAN KÜÇÜKBAŞ HAYVANLARIN HASAR İŞLEMLERİ Küçükbaş hayvanlarında hasar tespit işlemleri büyükbaş süt sığırlarında yapıldığı gibidir. Küçükbaş hayvanlarda yavru atma ve yavru ölümü teminatı bulunmamaktadır. Küçükbaş hayvanların zorunlu kesim hasarlarında ilgili hayvanı kesime tarafınızdan sevk edildiğinde kesim görüntüsünün ya da mezbaha raporunun mutlaka tarafınıza iletilmesi gerekmektedir. Bunun yanı sıra, küçükbaş hayvanların ölüm hasarlarında otopsi yapılması zorunludur. 112

21.06.2005 / 25852. Kanun. Tarım Sigortaları Kanunu. Kanun No. 5363 Kabul Tarihi : 14.6.2005 BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam ve Tanımlar.

21.06.2005 / 25852. Kanun. Tarım Sigortaları Kanunu. Kanun No. 5363 Kabul Tarihi : 14.6.2005 BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam ve Tanımlar. 21.06.2005 / 25852 Kanun Tarım Sigortaları Kanunu Kanun No. 5363 Kabul Tarihi : 14.6.2005 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar Amaç MADDE 1. Bu Kanunun amacı; üreticilerin bu Kanunda belirtilen riskler

Detaylı

TARIM SİGORTALARI KANUNU

TARIM SİGORTALARI KANUNU 9445 TARIM SİGORTALARI KANUNU Kanun Numarası : 5363 Kabul Tarihi : 14/6/2005 Yayımlandığı R.Gazete : Tarih: 21/6/2005 Sayı : 25852 Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 44 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam

Detaylı

TARIM SİGORTASI KANUNU

TARIM SİGORTASI KANUNU TARIM SİGORTASI KANUNU Yayımlandığı R.Gazete: 21.06.2005-25852 Kanun No: 5363 Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam ve Tanımlar Madde 1- Bu Kanunun amacı; üreticilerin bu Kanunda belirtilen riskler nedeniyle

Detaylı

Zorunlu Deprem Sigortasına Dair Kanun Hükmünde Kararname (6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu ile 18.08.2012 tarihinden yürürlükten kalkacaktır.

Zorunlu Deprem Sigortasına Dair Kanun Hükmünde Kararname (6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu ile 18.08.2012 tarihinden yürürlükten kalkacaktır. Zorunlu Deprem Sigortasına Dair Kanun Hükmünde Kararname (6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu ile 18.08.2012 tarihinden yürürlükten kalkacaktır.) Yayınlanan Resmin Gazete: Yayınlanan Tarih: 25.11.1999

Detaylı

TARIM SİGORTALARI HAVUZU ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK

TARIM SİGORTALARI HAVUZU ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK TARIM SİGORTALARI HAVUZU ÇALIŞMA USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK MADDE 1 18/5/2006 tarihli ve 26172 sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Tarım Sigortaları Havuzu

Detaylı

Sigortacılık & Aktüerya. Ilge YAZGAN Aktüerler Derneği İstanbul, 11 Nisan 2011 Yıldız Teknik Üniversitesi

Sigortacılık & Aktüerya. Ilge YAZGAN Aktüerler Derneği İstanbul, 11 Nisan 2011 Yıldız Teknik Üniversitesi Sigortacılık & Aktüerya Ilge YAZGAN Aktüerler Derneği İstanbul, 11 Nisan 2011 Yıldız Teknik Üniversitesi ERGO slide master 2010 Gündem Sigorta Aktüerya Sigorta Ne Demek? Sigorta: Sigorta, aynı türden tehlikeyle

Detaylı

YÖNETMELİK. (2) Ülkemizde meydana gelen trafik kazaları bu yönetmeliğin kapsamındadır.

YÖNETMELİK. (2) Ülkemizde meydana gelen trafik kazaları bu yönetmeliğin kapsamındadır. 27 Ağustos 2011 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28038 Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: YÖNETMELİK TRAFİK KAZALARI NEDENİYLE İLGİLİLERE SUNULAN SAĞLIK HİZMET BEDELLERİNİN TAHSİLİNE İLİŞKİN USUL VE ESASLAR

Detaylı

BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI TEMEL SİGORTACILIK. Aşağıdakilerden hangisi sigorta sözleşmesinin asli unsurlarından birisi değildir?

BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI TEMEL SİGORTACILIK. Aşağıdakilerden hangisi sigorta sözleşmesinin asli unsurlarından birisi değildir? BİRİNCİ SEVİYE ÖRNEK SORULARI TEMEL SİGORTACILIK SORU 1: Aşağıdakilerden hangisi sigorta sözleşmesinin asli unsurlarından birisi değildir? a) Para ile ölçülebilir menfaatin varlığı b) Sigorta himayesi

Detaylı

MALÎ SEKTÖRE OLAN BORÇLARIN YENİDEN YAPILANDIRILMASI VE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN

MALÎ SEKTÖRE OLAN BORÇLARIN YENİDEN YAPILANDIRILMASI VE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN 8275 MALÎ SEKTÖRE OLAN BORÇLARIN YENİDEN YAPILANDIRILMASI VE BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA KANUN Kanun Numarası : 4743 Kabul Tarihi : 30/1/2002 Yayımlandığı R.Gazete : Tarih: 31/1/2002

Detaylı

BOZKURT THEMIS TİCARET HUKUKU - CİLT IV SİGORTA HUKUKU

BOZKURT THEMIS TİCARET HUKUKU - CİLT IV SİGORTA HUKUKU Tamer BOZKURT THEMIS TİCARET HUKUKU - CİLT IV SİGORTA HUKUKU 6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu na göre hazırlanmıştır. İÇİNDEKİLER 7. Baskı için ön söz...vii ÖN SÖZ...IX YAZAR HAKKINDA...XI BİRİNCİ

Detaylı

SİGORTA SÖZLEŞMELERİNDE BİLGİLENDİRMEYE İLİŞKİN YÖNETMELİK. BİRİNCİ BÖLÜM : Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

SİGORTA SÖZLEŞMELERİNDE BİLGİLENDİRMEYE İLİŞKİN YÖNETMELİK. BİRİNCİ BÖLÜM : Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar SİGORTA SÖZLEŞMELERİNDE BİLGİLENDİRMEYE İLİŞKİN YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM : Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 - (1) Bu Yönetmeliğin amacı, belli bir sigorta ilişkisine girmek isteyen kişilerin,

Detaylı

BOZKURT THEMIS TİCARET HUKUKU - CİLT IV SİGORTA HUKUKU

BOZKURT THEMIS TİCARET HUKUKU - CİLT IV SİGORTA HUKUKU Tamer BOZKURT THEMIS TİCARET HUKUKU - CİLT IV SİGORTA HUKUKU 6102 sayılı yeni Türk Ticaret Kanunu na göre hazırlanmıştır. İÇİNDEKİLER 8. BASKI IÇIN ÖN SÖZ... VII ÖN SÖZ... IX YAZAR HAKKINDA... XI BİRİNCİ

Detaylı

21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 58 inci maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır.

21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 58 inci maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır. Madde 1-21/7/1953 tarihli ve 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 58 inci maddesinin üçüncü fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır. Madde 2-6183 sayılı Kanunun geçici 8 inci maddesinin

Detaylı

ZORUNLU DEPREM SİGORTASINA DAİR KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME

ZORUNLU DEPREM SİGORTASINA DAİR KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME 873 ZORUNLU DEPREM SİGORTASINA DAİR KANUN HÜKMÜNDE KARARNAME Kanun Hük.Kar.nin Tarihi : 25/11/1999 No :587 Yetki Kanununun Tarihi : 27/8/1999 No :4452 Yayımlandığı R.G.Tarihi : 27/12/1999 No : 23919 Mük.

Detaylı

Başa Dön TİCARİ PAKET SİGORTASI

Başa Dön TİCARİ PAKET SİGORTASI Başa Dön TİCARİ PAKET SİGORTASI İÇERIK Yangın Sigortalarında Bedel Esası & Sigorta Bedelinin Belirlenmesi Poliçe Türleri Yangın & Oto dışı Sigorta Poliçelerinde Brüt Prim Detayı Ana Teminatlar İsteğe Bağlı

Detaylı

TEMEL SİGORTACILIK. Gerçekleşen hasar oranı, sigorta tarifesinde öngörülen hasar oranından daha düşük olursa aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğrudur?

TEMEL SİGORTACILIK. Gerçekleşen hasar oranı, sigorta tarifesinde öngörülen hasar oranından daha düşük olursa aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğrudur? TEMEL SİGORTACILIK SORU 1: Gerçekleşen hasar oranı, sigorta tarifesinde öngörülen hasar oranından daha düşük olursa aşağıdaki seçeneklerden hangisi doğrudur? A) Toplam Risk Primi, Toplam Ödenen Tazminat

Detaylı

86 SERİ NO'LU GİDER VERGİLERİ GENEL TEBLİĞ TASLAĞI

86 SERİ NO'LU GİDER VERGİLERİ GENEL TEBLİĞ TASLAĞI 86 SERİ NO'LU GİDER VERGİLERİ GENEL TEBLİĞ TASLAĞI 4/6/2008 tarihli ve 5766 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunda ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun[1] 25 inci maddesi

Detaylı

Güvence Hesabı Yönetmeliği

Güvence Hesabı Yönetmeliği Güvence Hesabı Yönetmeliği BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1 (1) (Değişik: RG-05.03.2013-28578) Bu Yönetmeliğin amacı; 3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılısigortacılık Kanununun

Detaylı

SİRKÜLER NO: POZ-2010 / 23 İST, 08.02.2010. Bazı Kanunlarda değişiklik yapan 5951 sayılı Kanun yayımlandı.

SİRKÜLER NO: POZ-2010 / 23 İST, 08.02.2010. Bazı Kanunlarda değişiklik yapan 5951 sayılı Kanun yayımlandı. SİRKÜLER NO: POZ-2010 / 23 İST, 08.02.2010 ÖZET: Bazı Kanunlarda değişiklik yapan 5951 sayılı Kanun yayımlandı. BAZI KANUNLARDA DEĞİŞİKLİK YAPAN 5951 SAYILI KANUN YAYIMLANDI 05 Şubat 2010 tarihli Resmi

Detaylı

NEDEN TARIM SİGORTASI YAPTIRMALIYIZ?

NEDEN TARIM SİGORTASI YAPTIRMALIYIZ? Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığımız 2015 yılında üreticilerin yaptıracakları Tarım Sigortaları şartları yayınlandı. Bakanlığımız, her yıl üreticilerin ürünlerini doğal afetlerden koruması amacıyla yapmasını

Detaylı

AFET SİGORTALARI KANUNU

AFET SİGORTALARI KANUNU AFET SİGORTALARI KANUNU Resmi Gazete Tarihi: 18 Mayıs 2012 CUMA Resmi Gazete Sayısı: 28296 AFET SİGORTALARI KANUNU Zorunlu Deprem Sigortasının düzenlenmesi; 4484 sayılı Kanunla değişik 27/8/1999 tarihli

Detaylı

Dayanak MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 03/06/2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanununun 23 üncü ve 32 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.

Dayanak MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 03/06/2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanununun 23 üncü ve 32 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, hayat grubu sigortaları teknik personelinin niteliklerine, faaliyetlerine, mesleki yeterlilikleri ile bilgi ve becerilerini

Detaylı

İşyeri sigortası ile alınabilecek ek branş teminatları

İşyeri sigortası ile alınabilecek ek branş teminatları İşyeri sigortası ile alınabilecek ek branş teminatları Yangına Bağlı Kar Kaybı Sigortası İşveren Mali Mesuliyet Sigortası 3.Şahıs Mali Mesuliyet Sigortası Taşınan Para Sigortası Emniyeti Suistimal Sigortası

Detaylı

ÖZEL ŞARTLAR. 1.6 Sigorta Bedeli Poliçe üzerinde belirtilen ilgili Sigorta Yılı na ait teminat tutarıdır.

ÖZEL ŞARTLAR. 1.6 Sigorta Bedeli Poliçe üzerinde belirtilen ilgili Sigorta Yılı na ait teminat tutarıdır. PR M ADEL HAYAT S GORTASI ÖZEL ŞARTLAR şbu Sözleşme, bu Sözleşmenin parçasını oluşturan Başvuru Formu, Poliçe, Özel Şartlar, Hayat Sigortaları Genel Şartları ve Poliçeye ait her türlü form, ek zeyilleriyle

Detaylı

SİRKÜLER RAPOR GİDER VERGİLERİ GENEL TEBLİĞİ. ( Seri No : 86 ) Sirküler Tarihi: 01.08.2008 Sirküler No: 2008/87

SİRKÜLER RAPOR GİDER VERGİLERİ GENEL TEBLİĞİ. ( Seri No : 86 ) Sirküler Tarihi: 01.08.2008 Sirküler No: 2008/87 SİRKÜLER RAPOR Sirküler Tarihi: 01.08.2008 Sirküler No: 2008/87 GİDER VERGİLERİ GENEL TEBLİĞİ ( Seri No : 86 ) 26.07.2008 tarih ve 26948 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 86 seri No.lu Gider Vergileri

Detaylı

İlgili olduğu maddeler : Gelir Vergisi Kanunu Madde 22, 40, 63, 75, 86, 89, 94 4697 Sayılı Kanun Geçici Madde 1. Verilmesini Gerektiren Gelirler

İlgili olduğu maddeler : Gelir Vergisi Kanunu Madde 22, 40, 63, 75, 86, 89, 94 4697 Sayılı Kanun Geçici Madde 1. Verilmesini Gerektiren Gelirler Bireysel emeklilik sistemi ve diğer şahıs sigortalarına ödenen katkı payı ve primlerin matrahın tespitinde indirimi ve elde edilen gelirlerin vergilendirilmesi anlatılmıştır. Tarih 13/08/2003 Sayı GVK-3/2003-3/Bireysel

Detaylı

Madde 2-Bu Yönetmelik 6643 sayılı yasanın l inci maddesinde belirtildiği gibi Türk Eczacıları Birliği'ne kayıtlı olan tüm eczacıları kapsar.

Madde 2-Bu Yönetmelik 6643 sayılı yasanın l inci maddesinde belirtildiği gibi Türk Eczacıları Birliği'ne kayıtlı olan tüm eczacıları kapsar. TEB YARDIMLAŞMA SANDIĞI YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete Yayım Tarihi: 08.05.1997 Sayı: 22983) BiRiNCi BÖLÜM Amaç, Kapsam, Hukuki Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, Türk Eczacıları Birliği

Detaylı

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununa göre yapılacak Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortasına aşağıdaki tarife ve talimat uygulanır.

4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununa göre yapılacak Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortasına aşağıdaki tarife ve talimat uygulanır. Yayımlandığı Resmi Gazete: 18 Haziran 2008-26910 Yayımlayan Kurum: Devlet Bakanlığı 4925 sayılı Karayolu Taşıma Kanununa göre yapılacak Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortasına aşağıdaki

Detaylı

Resmi Gazete Tarihi: 14.07.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26228

Resmi Gazete Tarihi: 14.07.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26228 Resmi Gazete Tarihi: 14.07.2006 Resmi Gazete Sayısı: 26228 KÜLTÜR YATIRIM VE GİRİŞİMLERİNE GELİR VERGİSİ STOPAJI, SİGORTA PRİMİ İŞVEREN PAYI VE SU BEDELİ İNDİRİMİ İLE ENERJİ DESTEĞİ UYGULAMASINA DAİR YÖNETMELİK

Detaylı

ÇEYİZ HESABI VE DEVLET KATKISINA DAİR YÖNETMELİK

ÇEYİZ HESABI VE DEVLET KATKISINA DAİR YÖNETMELİK 6559 ÇEYİZ HESABI VE DEVLET KATKISINA DAİR YÖNETMELİK Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi : 14/12/2015 No : 2015/8302 Dayandığı K.H.K nin Tarihi : 3/6/2011 No : 633 Yayımlandığı R.Gazetenin Tarihi : 16/12/2015

Detaylı

YURT DIŞINDA BULUNAN TÜRK VATANDAŞLARININ YURT DIŞINDA GEÇEN SÜRELERİNİN SOSYAL GÜVENLİKLERİ BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ HAKKINDA KANUN (1)

YURT DIŞINDA BULUNAN TÜRK VATANDAŞLARININ YURT DIŞINDA GEÇEN SÜRELERİNİN SOSYAL GÜVENLİKLERİ BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ HAKKINDA KANUN (1) YURT DIŞINDA BULUNAN TÜRK VATANDAŞLARININ YURT DIŞINDA GEÇEN SÜRELERİNİN SOSYAL GÜVENLİKLERİ BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ HAKKINDA KANUN (1) Kanun Numarası : 3201 Kabul Tarihi : 8/5/1985 Yayımlandığı R.

Detaylı

DEVLET DESTEKLİ TARIM SİGORTALARI SİSTEMİ TARIM SİGORTALARI

DEVLET DESTEKLİ TARIM SİGORTALARI SİSTEMİ TARIM SİGORTALARI DEVLET DESTEKLİ TARIM SİGORTALARI SİSTEMİ TARIM SİGORTALARI Devlet Destekli Tarım Sigortaları Sistemi Tarım Sigortaları 1 Resmi Gazete 18/05/2006 sayı 26172 Devlet Bakanlığından: TARIM SİGORTALARI UYGULAMA

Detaylı

7. Bölüm REASÜRANS. Yrd. Doç. Dr. Beyhan YASLIDAĞ

7. Bölüm REASÜRANS. Yrd. Doç. Dr. Beyhan YASLIDAĞ 7. Bölüm REASÜRANS Yrd. Doç. Dr. Beyhan YASLIDAĞ AMAÇLARIMIZ Bu bölüm tamamlandığı zaman aşağıda yer alan bilgi ve becerilere sahip olunabilecektir: Reasürans kavramı Reasüransın önemi Reasürans türleri

Detaylı

X-L (501) KONUT SİGORTA POLİÇESİ BİLGİLENDİRME FORMU

X-L (501) KONUT SİGORTA POLİÇESİ BİLGİLENDİRME FORMU X-L (501) KONUT SİGORTA POLİÇESİ BİLGİLENDİRME FORMU En az iki nüsha olarak düzenlenen bu form, sigorta sözleşmesine taraf olmak isteyen ve sigortadan menfaat sağlayacak diğer kişilere, yapacak sözleşmeye

Detaylı

HUSUSİ SİGORTA HUKUKU

HUSUSİ SİGORTA HUKUKU Prof. Dr. Rayegân KENDER Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Deniz Ticareti ve Sigorta Hukuku Öğretim Üyesi TÜRKİYE DE HUSUSİ SİGORTA HUKUKU Sigorta Müessesesi Sigorta Sözleşmesi 6102 Sayılı Yeni Türk

Detaylı

Sosyal Sigortalar Kanunu, Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar

Sosyal Sigortalar Kanunu, Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanun Sosyal Sigortalar Kanunu, Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu, Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar

Detaylı

Kanun No. 5454 Kabul Tarihi : 8.2.2006

Kanun No. 5454 Kabul Tarihi : 8.2.2006 Kanun T.C. Emekli Sandığı, Sosyal Sigortalar Kurumu ve Bağ-Kur'dan Aylık veya Gelir Almakta Olanlara Ek Ödeme Yapılması ile Sosyal Sigortalar Kurumu ve Bağ-Kur'dan Aylık veya Gelir Almakta Olanlara Ödenen

Detaylı

MADDE 3 (1) BU YÖNETMELİK, 21/12/1959 TARİHLİ VE 7397 SAYILI SİGORTA MURAKABE KANUNUNUN EK 2 NCİ MADDESİNE DAYANILARAK HAZIRLANMIŞTIR.

MADDE 3 (1) BU YÖNETMELİK, 21/12/1959 TARİHLİ VE 7397 SAYILI SİGORTA MURAKABE KANUNUNUN EK 2 NCİ MADDESİNE DAYANILARAK HAZIRLANMIŞTIR. BİRİNCİ BÖLÜM AMAÇ, KAPSAM, DAYANAK VE TANIMLAR AMAÇ MADDE 1 (1) BU YÖNETMELİĞİN AMACI, BELLİ BİR SİGORTA İLİŞKİSİNE GİRMEK İSTEYEN KİŞİLERİN, GEREK SÖZLEŞMENİN MÜZAKERESİ GEREKSE KURULMASI SIRASINDA SÖZLEŞMENİN

Detaylı

SİGORTA SÖZLEŞMELERİ BİLGİLENDİRME TÜZÜĞÜ

SİGORTA SÖZLEŞMELERİ BİLGİLENDİRME TÜZÜĞÜ SİGORTA SÖZLEŞMELERİ BİLGİLENDİRME TÜZÜĞÜ (15.03.2013 R.G.45 EK III A.E.148 Sayılı Tüzük) SİGORTA HİZMETLERİ (DÜZENLEME VE DENETİM) YASASI (60/2010 Sayılı Yasa) Madde 29(3) Altında Tüzük Kuzey Kıbrıs Türk

Detaylı

Bireysel Emeklilik Aracılığı Faaliyetinde Bulunacak Kişiler Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2003/2)

Bireysel Emeklilik Aracılığı Faaliyetinde Bulunacak Kişiler Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2003/2) Resmi Gazete No : 25107 Resmi Gazete Tarihi : 13.05.2003 Hazine Müsteşarlığından: Bireysel Emeklilik Aracılığı Faaliyetinde Bulunacak Kişiler Hakkında Tebliğ (Tebliğ No: 2003/2) Amaç ve Kapsam Madde 1-

Detaylı

İZMİR SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ

İZMİR SOSYAL GÜVENLİK İL MÜDÜRLÜĞÜ 6645 SAYILI KANUNLA 5510 SAYILI KANUNDA YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER Kurumdan aylık alanlardan 4/b kapsamında çalışanların SGDP Primi oranı düşürüldü Kurumdan aylık ve gelir almakta iken 4/ b kapsamında çalışmağa

Detaylı

BAZI VARLIKLARIN MİLLİ EKONOMİYE KAZANDIRILMASI HAKKINDA KANUN

BAZI VARLIKLARIN MİLLİ EKONOMİYE KAZANDIRILMASI HAKKINDA KANUN 10417 BAZI VARLIKLARIN MİLLİ EKONOMİYE KAZANDIRILMASI HAKKINDA KANUN Kanun Numarası : 5811 Kabul Tarihi : 13/11/2008 Yayımlandığı R.Gazete : Tarih: 22/11//2008 Sayı : 27062 Yayımlandığı Düstur : Tertip

Detaylı

SİGORTACILIK EĞİTİM MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar

SİGORTACILIK EĞİTİM MERKEZİ YÖNETMELİĞİ. BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar SİGORTACILIK EĞİTİM MERKEZİ YÖNETMELİĞİ Resmi Gazete: 26893 Yayım Tarih: 1.6.2008 BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar Amaç ve kapsam MADDE1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı, 3/6/2007

Detaylı

MESLEKİ SORUMLULUK SİGORTASI PRİMLERİNİN İNDİRİM KONUSU YAPILIP YAPILMAYACAĞI SORUNU

MESLEKİ SORUMLULUK SİGORTASI PRİMLERİNİN İNDİRİM KONUSU YAPILIP YAPILMAYACAĞI SORUNU MESLEKİ SORUMLULUK SİGORTASI PRİMLERİNİN İNDİRİM KONUSU YAPILIP YAPILMAYACAĞI SORUNU 1. GİRİŞ Maliye Bakanlığı Gelir İdaresi Başkanlığı İzmir Vergi Dairesi Başkanlığınca verilmiş bulunan ve örneği Mevzuattaki

Detaylı

410- TRAFİK SİGORTASI BİLGİLENDİRME FORMU

410- TRAFİK SİGORTASI BİLGİLENDİRME FORMU 410- TRAFİK SİGORTASI BİLGİLENDİRME FORMU En az iki nüsha olarak düzenlenen bu form, sigorta sözleşmesine taraf olmak isteyen ve sigortadan menfaat sağlayacak diğer kişilere, yapılacak sigorta sözleşmesine

Detaylı

27.01.2015/3-1 ÖZET :

27.01.2015/3-1 ÖZET : 27.01.2015/3-1 2015 YILINDA UYGULANACAK PRİME ESAS KAZANÇLARIN ALT VE ÜST SINIRLARI İLE BAZI İŞLEMLERE ESAS TUTARLARA İLİŞKİN 2015/4 SAYILI GENELGE YAYIMLANDI ÖZET : 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine

Detaylı

YURT DIŞINDA BULUNAN TÜRK VATANDAŞLARININ YURT DIŞINDA GEÇEN SÜRELERİNİN SOSYAL GÜVENLİKLERİ BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ HAKKINDA KANUN (1)

YURT DIŞINDA BULUNAN TÜRK VATANDAŞLARININ YURT DIŞINDA GEÇEN SÜRELERİNİN SOSYAL GÜVENLİKLERİ BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ HAKKINDA KANUN (1) 6699 YURT DIŞINDA BULUNAN TÜRK VATANDAŞLARININ YURT DIŞINDA GEÇEN SÜRELERİNİN SOSYAL GÜVENLİKLERİ BAKIMINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ HAKKINDA KANUN (1) Kanun Numarası : 3201 Kabul Tarihi : 8/5/1985 Yayımlandığı

Detaylı

SİRKÜLER NO: POZ - 2008 / 53 İSTANBUL, 08.07.2008

SİRKÜLER NO: POZ - 2008 / 53 İSTANBUL, 08.07.2008 SİRKÜLER NO: POZ - 2008 / 53 İSTANBUL, 08.07.2008 01.07.2008 Tarihinden İtibaren, İşverenlerin 50 veya Daha Fazla İşçi Çalıştırdıkları İş Yerlerinde Çalıştırmaları Gereken Özürlü, Eski Hükümlü ve Terör

Detaylı

TIBBİ KÖTÜ UYGULAMAYA İLİŞKİN ZORUNLU MALİ SORUMLULUK SİGORTASI GENEL ŞARTLARI 1

TIBBİ KÖTÜ UYGULAMAYA İLİŞKİN ZORUNLU MALİ SORUMLULUK SİGORTASI GENEL ŞARTLARI 1 TIBBİ KÖTÜ UYGULAMAYA İLİŞKİN ZORUNLU MALİ SORUMLULUK SİGORTASI GENEL ŞARTLARI 1 A. SİGORTANIN KAPSAMI A.1. Sigortanın Konusu Bu sigorta sözleşmesi ile 1219 sayılı Kanunun Ek 12 nci maddesi çerçevesinde,

Detaylı

MESLEKİ EĞİTİM VE İSTİHDAM KONUSUNDA 6111 SAYILI KANUNDA YAPILAN DÜZENLEMELER

MESLEKİ EĞİTİM VE İSTİHDAM KONUSUNDA 6111 SAYILI KANUNDA YAPILAN DÜZENLEMELER MESLEKİ EĞİTİM VE İSTİHDAM KONUSUNDA 6111 SAYILI KANUNDA YAPILAN DÜZENLEMELER 13/02/2011 tarih ve 6111 sayılı Bazı Alacakların Yeniden Yapılandırılması ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu

Detaylı

4 Kasım 2013 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28811 ORMAN KÖYLÜLERİNİN KALKINDIRILMALARININ DESTEKLENMESİ

4 Kasım 2013 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28811 ORMAN KÖYLÜLERİNİN KALKINDIRILMALARININ DESTEKLENMESİ 4 Kasım 2013 PAZARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28811 YÖNETMELİK Orman Genel Müdürlüğünden: ORMAN KÖYLÜLERİNİN KALKINDIRILMALARININ DESTEKLENMESİ FAALİYETLERİNE İLİŞKİN YÖNETMELİKTE DEĞİŞİKLİK YAPILMASI HAKKINDA

Detaylı

Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve Bankalar Kanunu Hükümlerine İstinaden Bankacılık İşlemleri Yap

Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve Bankalar Kanunu Hükümlerine İstinaden Bankacılık İşlemleri Yap Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve Bankalar Kanunu Hükümlerine İstinaden Bankacılık İşlemleri Yapma ve Mevduat Kabul Etme İzni Kaldırılan Türkiye İmar Bankası Türk Anonim Şirketi Hakkında Tesis Edilecek

Detaylı

Dr. Şuayyip Doğuş DEMİRCİ

Dr. Şuayyip Doğuş DEMİRCİ Dr. Şuayyip Doğuş DEMİRCİ Sigorta Türleri Zarar Sigortaları a. Mal Sigortaları b. Sorumluluk Sigortaları Can Sigortaları a. Hayat Sigortası b. Kaza Sigortası c. Hastalık ve Sağlık Hastalık ve Sağlık

Detaylı

SAĞLIK SİGORTALARI SINAVI WEB-ARALIK 2015

SAĞLIK SİGORTALARI SINAVI WEB-ARALIK 2015 SAĞLIK SİGORTALARI SINAVI WEB-ARALIK 2015 Soru-1: Sosyal Güvenlik Kurumu altında sağlık güvencesi olan ve ayrıca AA Sigorta şirketinden 04.05.2015 başlangıç tarihli sağlık sigortası yaptıran Ali Bey, 10.05.2015

Detaylı

Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları

Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları (Bu Genel Şartlar 21.07.2010 tarihli ve 27648 sayılı Resmi Gazete de yer alan Tıbbi Kötü Uygulamaya İlişkin Zorunlu Mali Sorumluluk

Detaylı

KORU MAKİNE KIRILMASI SİGORTASI BİLGİLENDİRME FORMU

KORU MAKİNE KIRILMASI SİGORTASI BİLGİLENDİRME FORMU En az iki nüsha olarak düzenlenen bu form, sigorta ettiren kişiye, yapılacak sözleşmeye ilişkin önemli bazı hususlarda genel bilgi vermek amacıyla, 28.10.2007 tarihli Resmi Gazetede yayınlanan Sigorta

Detaylı

SİGORTA BİLGİ MERKEZİ TÜZÜĞÜ

SİGORTA BİLGİ MERKEZİ TÜZÜĞÜ SİGORTA BİLGİ MERKEZİ TÜZÜĞÜ (5.3.2012 - R.G. 47 - EK III - A.E. 142 Sayılı Tüzük) SİGORTA HİZMETLERİ (DÜZENLEME VE DENETİM) YASASI (60/2010 Sayılı Yasa.) Madde 68 Altında Yapılan Tüzük Kuzey Kıbrıs Türk

Detaylı

87 Seri No.lu Gider Vergileri Genel Tebliği Yayımlandı DUYURU NO:2010/48

87 Seri No.lu Gider Vergileri Genel Tebliği Yayımlandı DUYURU NO:2010/48 İstanbul, 25.10.2010 87 Seri No.lu Gider Vergileri Genel Tebliği Yayımlandı DUYURU NO:2010/48 22.10.2010 tarih ve 27737 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 87 Seri No.lu Gider Vergileri Genel Tebliği nde;

Detaylı

Prim Tutarları (4. Basamak) Risk Grubu Prim Miktarı (TL) I. Grup 150 II. Grup 300 III. Grup 500 IV. Grup 750

Prim Tutarları (4. Basamak) Risk Grubu Prim Miktarı (TL) I. Grup 150 II. Grup 300 III. Grup 500 IV. Grup 750 Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: TIBBİ KÖTÜ UYGULAMAYA İLİŞKİN ZORUNLU MALİ SORUMLULUK SİGORTASINDA KURUM KATKISINA İLİŞKİN USUL VE ESASLARA DAİR TEBLİĞ (2010/1) DE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR TEBLİĞ

Detaylı

Sorumluluk Sigortalarının Yeni TTK Uyarınca Değerlendirilmesi 6 Mart 2013, İzmir. Prof. Dr. Didem Algantürk Light

Sorumluluk Sigortalarının Yeni TTK Uyarınca Değerlendirilmesi 6 Mart 2013, İzmir. Prof. Dr. Didem Algantürk Light Sorumluluk Sigortalarının Yeni TTK Uyarınca Değerlendirilmesi 6 Mart 2013, İzmir Prof. Dr. Didem Algantürk Light Bir malın bir pazardan ötekine aktarılması değişik taşıma sistemleriyle gerçekleşir. Malın

Detaylı

AKTÜERLİK SINAVLAR 1. SEVIYE TEMEL SİGORTACILIK VE EKONOMİ TEMEL SİGORTACILIK

AKTÜERLİK SINAVLAR 1. SEVIYE TEMEL SİGORTACILIK VE EKONOMİ TEMEL SİGORTACILIK AKTÜERLİK SINAVLAR 1. SEVIYE TEMEL SİGORTACILIK VE EKONOMİ TEMEL SİGORTACILIK SORU-1 750 TL değerinde bir mal; aynı zamanda, aynı rizikoya karşı üç sigorta şirketi tarafından aynı süre için sigortalanmıştır.

Detaylı

Seyahat Araç Destek Sigortası Genel Şartları

Seyahat Araç Destek Sigortası Genel Şartları Seyahat Araç Destek Sigortası Genel Şartları A -Sigortanın Kapsamı A.1. Sigortanın Konusu Bu sigorta ile sigortacı, sigortalının karayolunda kullanılabilen motorlu aracı ile daimi ikametgah adresi dışındaki

Detaylı

YÖNETMELİK. Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: YILLIK GELĠR SĠGORTALARI YÖNETMELĠĞĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanım ve Kısaltmalar

YÖNETMELİK. Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: YILLIK GELĠR SĠGORTALARI YÖNETMELĠĞĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanım ve Kısaltmalar 1 Nisan 2015 ÇARŞAMBA Resmî Gazete Sayı : 29313 YÖNETMELİK Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: YILLIK GELĠR SĠGORTALARI YÖNETMELĠĞĠ BĠRĠNCĠ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanım ve Kısaltmalar Amaç ve

Detaylı

YANLIŞ SİGORTA UYGULAMALARININ TESPİTİ, BİLDİRİMİ, KAYDI VE BU UYGULAMALARLA MÜCADELE USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK

YANLIŞ SİGORTA UYGULAMALARININ TESPİTİ, BİLDİRİMİ, KAYDI VE BU UYGULAMALARLA MÜCADELE USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK Başbakanlık (Hazine Müsteşarlığı) tan: YANLIŞ SİGORTA UYGULAMALARININ TESPİTİ, BİLDİRİMİ, KAYDI VE BU UYGULAMALARLA MÜCADELE USUL VE ESASLARI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve

Detaylı

İlgili Kanun / Madde 506.S.SSK/39

İlgili Kanun / Madde 506.S.SSK/39 609 Yargıtay Kararları Çalışma ve Toplum, 2013/1 T.C YARGITAY 10. HUKUK DAİRESİ Esas No. 2011/891 Karar No. 2012/6510 Tarihi: 07.02.2012 İlgili Kanun / Madde 506.S.SSK/39 SİGORTALININ TARAFİK KAZASINDA

Detaylı

GÜLER YATIRIM HOLDİNG A.Ş. ESAS SÖZLEŞMESİ

GÜLER YATIRIM HOLDİNG A.Ş. ESAS SÖZLEŞMESİ GÜLER YATIRIM HOLDİNG A.Ş. ESAS SÖZLEŞMESİ ESKİ METİN YÖNETİM KURULU MADDE 8- Şirket Yönetim Kurulu tarafından yönetilir ve temsil edilir. Şirket Yönetim Kurulu altı üyeden oluşur ve bu üyelerin tamamı

Detaylı

GÖRÜŞ BİLDİRME FORMU

GÖRÜŞ BİLDİRME FORMU Konusu: İlgili Mevzuat: Bakanlığımız 4/B Sözleşmeli Personellerine ödenen Ek Ödemeden sigorta prim kesintisi kesilip kesilmeyeceği, 31.05.2006 tarihli 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ON BİRİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ...vii. ONUNCU BASKIYA ÖNSÖZ... viii. BİRİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ...ix. İÇİNDEKİLER... xi. BİBLİYOGRAFYA...

İÇİNDEKİLER. ON BİRİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ...vii. ONUNCU BASKIYA ÖNSÖZ... viii. BİRİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ...ix. İÇİNDEKİLER... xi. BİBLİYOGRAFYA... İÇİNDEKİLER ON BİRİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ...vii ONUNCU BASKIYA ÖNSÖZ... viii BİRİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ...ix İÇİNDEKİLER... xi BİBLİYOGRAFYA... xix KISALTMALAR... xxvii Birinci Bölüm SİGORTA, ÖNEMİ VE TARİHÎ GELİŞİMİ

Detaylı

ZORUNLU DEPREM SİGORTASI GENEL ŞARTLARI

ZORUNLU DEPREM SİGORTASI GENEL ŞARTLARI ZORUNLU DEPREM SİGORTASI GENEL ŞARTLARI Hazine Müsteşarlığından A SİGORTA KAPSAMI A.1 Sigortanın Kapsamı 587 sayılı Kanun Hükmünde Kararname gereğince, 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu kapsamındaki bağımsız

Detaylı

30.04.2009 / 27215. 30 Nisan 2009 PERŞEMBE. Resmî Gazete. (Mükerrer) Sayı : 27215 TEBLİĞ. Tarım ve Köyişleri Bakanlığından:

30.04.2009 / 27215. 30 Nisan 2009 PERŞEMBE. Resmî Gazete. (Mükerrer) Sayı : 27215 TEBLİĞ. Tarım ve Köyişleri Bakanlığından: 30.04.2009 / 27215 30 Nisan 2009 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 27215 (Mükerrer) TEBLİĞ Tarım ve Köyişleri Bakanlığından: ÇİĞ SÜTÜN DEĞERLENDİRİLMESİNE YÖNELİK DESTEKLEME UYGULAMA ESASLARI TEBLİĞİ (TEBLİĞ

Detaylı

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2012/88

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2012/88 VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2012/88 KONU: Sigorta ve Reasürans ile Emeklilik Şirketlerinin Teknik Karşılıklarına ve Bu Karşılıkların Yatırılacağı Varlıklara İlişkin Yönetmelikte Değişiklik Yapıldı. 17 Temmuz 2012

Detaylı

TEBLİĞ HAKKINDA TEBLİĞ

TEBLİĞ HAKKINDA TEBLİĞ 28 Eylül 2008 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 27011 TEBLİĞ Sosyal Güvenlik Kurumundan: İŞ KAZASI VE MESLEK HASTALIĞI SİGORTASI BAKIMINDAN İŞVERENİN, ÜÇÜNCÜ KİŞİLERİN VE SİGORTALILARIN SORUMLULUĞU İLE PEŞİN SERMAYE

Detaylı

Yeminli Mali Müşavirlik Bağımsız Denetim ve Danışmanlık

Yeminli Mali Müşavirlik Bağımsız Denetim ve Danışmanlık No : 2010-059 Tarih : 22.10.2010 Konu : 6009 Sayılı Kanun İle Gider Vergileri Kanununda Banka Sigorta Muameleleri Vergisine İlişkin Yapılan Değişikle Alakalı Yayımlanan 87 Seri Numaralı Gider Vergileri

Detaylı

1. Bölüm SİGORTA ve RİSK KAVRAMLARI

1. Bölüm SİGORTA ve RİSK KAVRAMLARI İÇİNDEKİLER GİRİŞ-----------------------------------------------------------------------------------------------------------1 1. Bölüm SİGORTA ve RİSK KAVRAMLARI 1. Sigorta ve Risk Kavramları --------------------------------------------------------------------------3

Detaylı

5073 sayılı, numaralı, nolu kanun, yasa

5073 sayılı, numaralı, nolu kanun, yasa Sosyal Sigortalar Kanunu, Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu, Esnaf ve Sanatkarlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu İle Tarımda Kendi Adına ve Hesabına Çalışanlar Sosyal

Detaylı

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü GENELGE 2014-1

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü GENELGE 2014-1 T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Sayı : 24010506/0100602/ 42 15/1/2014 Konu : Prime esas kazançların alt ve üst sınırları ile bazı işlemlere esas tutarlar GENELGE

Detaylı

HUSUSİ SİGORTA HUKUKU

HUSUSİ SİGORTA HUKUKU Prof. Dr. Rayegân KENDER TÜRKİYE DE HUSUSİ SİGORTA HUKUKU Sigorta Müessesesi Sigorta Sözleşmesi İÇİNDEKİLER ONUNCU BASKIYA ÖNSÖZ... vii BİRİNCİ BASKIYA ÖNSÖZ...ix İÇİNDEKİLER...xi BİBLİYOGR AFYA...xix

Detaylı

Adres : Mithatpaşa Cad. No : 7 Sıhhiye/ANKARA Ayrıntılı Bilgi : A.ARAS Dai. Bşk. V.

Adres : Mithatpaşa Cad. No : 7 Sıhhiye/ANKARA Ayrıntılı Bilgi : A.ARAS Dai. Bşk. V. T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Telefon : 0312 458 71 10 Faks : 0312 432 12 37 1/8 Sayı : 24010506/0100602/ 42 15/1/2014 Konu : Prime esas kazançların alt ve üst

Detaylı

SUN BAĞIMSIZ DIŞ DENETİM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

SUN BAĞIMSIZ DIŞ DENETİM YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş. Sayı: YMM.03.2010-80 Konu: 87 Seri No.lu Gider Vergileri Genel Tebliği Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi Uygulaması İle İlgili Olarak 6009 Sayılı Kanunla Yapılan Değişiklikler Hk. İZMİR. 1.11.2010 Muhasebe

Detaylı

SİGORTA DENETLEME KURULU. Dr. Mehmet Hakan SARAÇ Sigorta Denetleme Uzmanı

SİGORTA DENETLEME KURULU. Dr. Mehmet Hakan SARAÇ Sigorta Denetleme Uzmanı SİGORTA DENETLEME KURULU Dr. Mehmet Hakan SARAÇ Sigorta Denetleme Uzmanı Sigorta Nedir? Sigorta öyle bir akittir ki, bununla sigortacı bir prim karşılığında; diğer bir kimsenin para ile ölçülebilir bir

Detaylı

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Sayı : B.13.2.SGK.0.10.04.00/73-031/ 65 24/1/2012 Konu : Prime esas kazançların alt ve üst sınırları ile bazı işlemlere esas tutarlar

Detaylı

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü

T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü T.C. SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü Sayı : B.13.2.SGK.0.10.04.00/73-031/93 23/1/2013 Konu : Prime esas kazançların alt ve üst sınırları ile bazı işlemlere esas tutarlar

Detaylı

SSK TABAN VE TAVAN TUTARLARINDAKİ DEĞİŞİKLİĞE İLİŞKİN SİRKÜLER SİRKÜLER NO: 2004/31

SSK TABAN VE TAVAN TUTARLARINDAKİ DEĞİŞİKLİĞE İLİŞKİN SİRKÜLER SİRKÜLER NO: 2004/31 1 İstanbul, 28.01.2004 Sosyal Sigortalar Kanunu, Tarım İşçileri Sosyal Sigortalar Kanunu, Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu ile Tarımda Kendi Adına ve Hesabına

Detaylı

Tebliğler Hazine Müsteşarlığından: Emeklilik Şirketlerindeki Birikimli Hayat Sigortalarından Bireysel Emeklilik Sistemine Aktarımlara İlişkin Tebliğ

Tebliğler Hazine Müsteşarlığından: Emeklilik Şirketlerindeki Birikimli Hayat Sigortalarından Bireysel Emeklilik Sistemine Aktarımlara İlişkin Tebliğ Tebliğler Hazine Müsteşarlığından: Emeklilik Şirketlerindeki Birikimli Hayat Sigortalarından Bireysel Emeklilik Sistemine Aktarımlara İlişkin Tebliğ (Tebliğ No:2004/2) Amaç ve Kapsam Madde 1 Bu Tebliğin

Detaylı

SİRKÜLER NO: POZ-2012/ 72 İST. 04/07/2012 BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİNDE DEVLET KATKISI. Katılımcılardan bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra;

SİRKÜLER NO: POZ-2012/ 72 İST. 04/07/2012 BİREYSEL EMEKLİLİK SİSTEMİNDE DEVLET KATKISI. Katılımcılardan bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra; SİRKÜLER NO: POZ-2012/ 72 İST. 04/07/2012 29.06.2012 tarih ve 28338 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 6327 sayılı Kanun da; Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ile bazı kanun ve kanun

Detaylı

SİRKÜLER NO: POZ-2008 / 61 İST, 26.11.2008

SİRKÜLER NO: POZ-2008 / 61 İST, 26.11.2008 SİRKÜLER NO: POZ-2008 / 61 İST, 26.11.2008 ÖZET: 22 Kasım 2008 Tarih ve 27062 sayılı Resmi Gazete de yayımlanan 5811 sayılı Bazı Varlıkların Milli Ekonomiye Kazandırılması Hakkında Kanun yayımlanmıştır.

Detaylı

Dr. Şuayyip Doğuş DEMİRCİ

Dr. Şuayyip Doğuş DEMİRCİ Dr. Şuayyip Doğuş DEMİRCİ Sigortanın Genel İlkeleri Sigorta Ettirilebilir Menfaat İlişkisi İlkesi Riskin Varlığı İlkesi Azami Hüsnüniyet (İyi Niyet) İlkesi Sebepsiz Zenginleşme Yasağı (Tazminat İlkesi)

Detaylı

İstanbul Üniversitesi

İstanbul Üniversitesi İstanbul Üniversitesi ADLİ BİLİMCİLER DERNEĞİ 1.ULUSAL SAĞLIK HUKUKU KONGRESİ SAĞLIK HUKUKUNDA SİGORTA KURSU SİGORTACILIK KAVRAMLARI, TÜRLERİ VE UYGULAMALARI 2 Mayıs 2014 Doç. Dr. S. Haluk ÖZSARI İstanbul

Detaylı

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2010/13 TARİH: 01.01.2010

VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2010/13 TARİH: 01.01.2010 VERGİ SİRKÜLERİ NO: 2010/13 TARİH: 01.01.2010 KONU Prime Esas Kazançların Alt ve Üst Sınırları ile İdari Para Cezalarına, Geçici İş Göremezlik Ödeneklerine ve Borçlanmaya Esas Tutarlar Bilindiği üzere,

Detaylı

FİNANSAL HİZMETLERE İLİŞKİN MESAFELİ SÖZLEŞMELER YÖNETMELİĞİ YAYIMLANDI

FİNANSAL HİZMETLERE İLİŞKİN MESAFELİ SÖZLEŞMELER YÖNETMELİĞİ YAYIMLANDI FİNANSAL HİZMETLERE İLİŞKİN MESAFELİ SÖZLEŞMELER YÖNETMELİĞİ YAYIMLANDI Finansal Hizmetlere İlişkin Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği, 31.01.2015 tarihli ve 29253 sayılı Resmi Gazete de yayımlanmıştır.

Detaylı

SOSYAL SİGORTALAR KANUNU

SOSYAL SİGORTALAR KANUNU 3959 SOSYAL SİGORTALAR KANUNU Kanun Numarası : 506 Kabul Tarihi : 17/7/1964 Yayımlandığı R. Gazete : Tarih : 29, 30, 31/7/1964-1/8/1964Sayı : 11766-11779 Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 3 Sayfa

Detaylı