. "' "'... GENETIGI DEGISTIRILMIS ORGANilMALAR (GDO) VE ARASli RMALAR SEKTÖREL ETÜTLER. Doc. Dr. Muzaffer DENLi -:: YAYlN NO: :::: ...

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download ". "' "'... GENETIGI DEGISTIRILMIS ORGANilMALAR (GDO) VE ARASli RMALAR SEKTÖREL ETÜTLER. Doc. Dr. Muzaffer DENLi -:: YAYlN NO: 2010-90 ...:::: ..."

Transkript

1 . "' "'... GENETIGI DEGISTIRILMIS,, ORGANilMALAR (GDO) j 1 -::...:::: -_... Doc. Dr. Muzaffer DENLi, SEKTÖREL ETÜTLER VE ARASli RMALAR, YAYlN NO:

2 istanbul... ~ TiCARET ODASI. "". "".... GENEllGI DEGISTIRILMIS ORGANilMALAR, (GDO) Doç. Dr. Muzaffer DENLİ YAYlN NO: İstanbul, 2012

3 Copyright İTO (İstanbul Ticaret Odası) Tüm haklar saklıdır. Bu yayının hiç bir bölümü, yazarın ve İTO ~nun önceden yazılı izni olmaksızın mekanik olarak, fotokopi yoluyla veya başka herhangi bir şekilde çoğaltılamaz. Eserin bazı bölümleri veya paragrafları, sadece araştırma veya özel çalışmalar amacıyla, yazann adı ve İTO belirtilmek suretiyle kullanılabilir. ISBN ı 4-5 (Basılı) ISBN ı5-2 (Elektronik) İTO ÇAÖRI MERKEZi Tel: (212) 444 O 486 İTO yayınları için ayrıntılı bilgi Bilgi ve Doküman Yönetimi Şubesi Dokümantasyon Servisi'nden alınabilir. Tel : (212) Faks : (212) ı E-posta : İnternet : Adres : Reşadiye Cad. Eminönü 34ıı2, Fatih- İstanbul Odamız yayınıarına tam metin ve ücretsiz olarak internetten ulaşabilirsiniz. YAYINA HAZlRLlK, BASKI, CİLT İnter Basım, Yayın, Ambalaj San. ve Tic. Ltd. Şti. İOSB, Eskoop Sanayi Sitesi B ı Blok No:63 Başakşehir/İstanbul Tel: (2ı2) Faks: (2ı2) 67ı

4 e V e V e e GENEllGI DEGISTIRILMIS ORGANilMALAR, {GDO)

5 Doc. Dr. Muzaffer DENLi, Adıyaman' da doğdu. Çukurova Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü'nden 1997 yılında mezun oldu. Aynı üniversitede Yüksek Lisans ve Doktora eğitimini tamamladı. İspanya Universitat Autonoma de Barcelona, Facultat de Veterinaria'da yılları arasında doktora sonrası çalışmalarda bulundu. "Gıda Kalitesi ve Güvenliği" isimli Avrupa Birliği Projesinde 3 yıl süreyle Araştırmacı olarak çalıştı. Bilimsel çalışma alamyla ilgili ulusal ve uluslararası bilimsel dergilerde yayımianmış ve kongrelerde sunulmuş çok sayıda eseri bulunmaktadır. Halen Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü'nde Öğretim Üyesi olarak araştırma, eğitim ve öğretim çalışmalarına devam etmekte olup, İngilizce ve ispanyolca bilmektedir. Güncel konuları Bölge gazetelerindeki "Akademik Bakış" isimli köşesinde haftada bir yazmaktadır.

6 icindekiler 1 Şekil Listesi... 8 Çizel ge Listesi... 9 Kısaltınalar Sunuş Onsöz Giriş Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar (GDO) GDO Nedir? GDO'ların Tarihçesi Genetik Mühendisliği ve Gen KI onlaması GDO'lu Ürünlerin Kullanım Alanları Biyoteknolojik Ürünlerin Kullanım Amaçları Bitkisel Üretimde Kullanılması Bitkilerde Gen Transferi Gen Transferinde Kullanılan Yöntemler Genetiği Değiştirilmiş (Transgenik) Bitkilerin Ekim Koşulları Bitkisel Üretimde Kullamlan Çeşit Sayısı Hayvansal Üretimde Kullanılması Hayvan Beslemede Kullaıurru ı. Kanatlı Hayvan Beslemede Kullanımı Ruminant Hayvan Beslemede Kullanımı Balık Beslemede Kullanımı Hayvancılıkta Biyoteknolojik Uygulamalar Sağlık Sektöründe Kullanılması İlaç ve Aşı Üretiminde Kullanılması Hastalık Tedavisinde Kullanılması Organ Naklinde Kullanılması Endüstri de Kullamlması Rio-Fabrikalarda Kullanırnı Endüstriyel Kullanım... 48

7 .. 3. GDO'Iu U rünlerin Etkileri ı. Tanm Üzerine Etkileri Bitkisel Üretim Üzerine Etkileri Tahıliann Üretimi Üzerine Etkileri Sebze ve Meyve Üretimine Etkileri Hayvansal Üretime Etkileri Et Üretimine Etkileri Süt Üretimine Etkileri Yumurta Üretimine Etkileri Bal Üretimine Etkileri Su Ürünleri Üretimine Etkileri Ürünlerin İnsan Sağlığına Etkileri Ekolojik Dengeye Etkileri GDO'lu Ürünlerin Mevcut Durumu, Ekim ve Üretim Alanları Dünya'da GDO'lu Ürünlerin Mevcut Durumu ve Üretim Alanlan Türkiye'de GDO'lu Ürünlerin Mevcut Durumu ve Üretim Alanlan Aktanlan Özellikler Açısından GDO'lu Ürünler Dünya'daki GDO'lu Ürün Pazanna Sahip Firma ve Kurumlar Dünya'daki GDO'lu Ürünlerin Etiketlenmesi ve Patentlenmesi GDO'lu Ürünlerin Güvenlik Değerlendirmesi... : GDO'Iu Ürünlere Genel Bakış Dünyada GDO'lara Genel Bakış ABD' deki Bakış Açısı Çin, Japonya ve Diğer Ülkelerdeki Genel Bakış Avrupa Birliği'nin Bakış Açısı (Ülkelere Göre)... : Türkiye'de GDO'lu Ürünlere Genel Bakış....l02 6. GDO'Iu Ürünlerin Potansiyel Yarar ve Zararları GDO'lu Ürünlerin Yararlan Bitkisel Üretime Sağladığı Yararlar Hayvansal Üretime Sağladığı Yararlar Çevresel Faydalar Sosyo-Ekonomik ve Ticari Yararlar... : GDO'lu Ürünlerin Yarattığı Zarar ve Riskler

8 GDO'lu Ürünlerin Potansiyel Zararları... lll Gıda Güvenliği ve Kalitesindeki Değişiklik Alerjik Reaksiyonlar ve Toksik Etkiler Biyolojik ve Genetik Çeşitliliğin Azalması Hayvan Refahı ile İlgili Kaygılar Dini, Etik ve Kültürel Kaygılar Geleceğe Yönelik Bilinmeyen Korkular GDO'Iu Ürünler ile İlgili Kanun, Yönetmelik ve Mevzuatlar İlgili Direktif, Yönetmelik ve Tüzüklere Genel Bakış ABD, Çin, Japonya ve Diğer İlgili Ülkelerde GDO Mevzuatı ABD'de GDO Mevzuatı Çin'de GDO Mevzuatı Japonya'da GDO Mevzuatı Diğer Ülkelerde GDO Mevzuatı Avrupa Birliği'nin GDO Mevzuatına Genel Bakışı Cartagena Biyogüvenlik Protokolü GDO'lu Ürünlerin ithalatı ve İhracatı....l Avrupa Birliği'nde GDO'lu Ürünlerin Durumu Türkiye'nin GDO Mevzuatına Genel Bakış Gıda ve Yem Amaçlı GDO ve Ürünlerinin İ thalatı, işlenmesi, İhracatı, Kontrol ve Denetimine Dair Yönetmelik... l Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair 20 Kasım 2009 Tarih ve Sayılı Yönetmelik Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair 28 Nisan 2010 Tarih ve Sayılı Yönetmelik Biyogüvenlik Kanunu G enel Değerlendirme GDO'lu Ürünlerin Güvenlik Değerlendirmesi GDO'lu Ürünlerin Risk Değerlendirmesi Sosyo-Ekonomik Değerlendirme Sonuç Kaynaklar

9 SEKiL LiSTESi, Şekil 1. GDO Üretim Tekniği Şekil2. Geleneksel ve Bitki Teknolojisi Yoluyla Bitki Islahı Şekil Yılında GDO'lu Ürün Üreten Ülkelerin Durumu Şekil4. Transgenik Bitkilerin Yıllan Arasındaki Global Ekim Alanlan Şekil S. ABD'de Tüketkilerin Kaynaklara Göre GDO'lu Gıdalara Olan Güven Düzeyleri Şekil6. ABD'de Onay Alan GDO'lu Ürünler Şekil 7. Avrupu Birliği'nde GDO'lu Ürünlerin Onay Prosedürü

10 CiZELGE LiSTESi, Çizelge 1. Etlik Piliç Yemlerine Genetiği Değiştitilmiş Mısır (Bt 5506 BTX) İlavesinin Besi Performansı ve Karkas Özelliklerine Etkisi Çizelge 2. Süt Sığırı Yemlerine Genetiği Değiştitilmiş Mısır İ l avelerinin Hayvanların Performans ve Verim Özelliklerine Etkisi...41 Çizelge 3. Fermantasyon ile Üretilen Bazı Kimyasal Maddeler Çizelge 4. Endüstride Biyoteknoloji Teknikleri ve Uygulama Örnekleri...50 Çizelge 5. Genetiği Değiştirilmiş Ürün Çeşitleri...55 Çizelge 6. Ticari Amaçlı Genetiği Değiştirilrniş Mısır Çeşitleri (2004 yılı)..58 Çizelge 7. Dünyada Transgellik Bitkilerin Yıllara Göre Ekim Alanları Çizelge 8. Ülkelere Göre Ekimi Yapılan Transgenik Bitkiler ve Ekim Alanları Çizelge 9. Avrupa Birliği Ülkelerinde Yılları Arasında Transgellik Mısır Ekim Alanlan (hektar) Çizelge 10. Dünya'da Transgenik Bitkilerin 2007 ve 2008 Yıllarındaki Toplam Ekim Alanları (milyon hektar) Çizelge ll. Transgenik Bitkilerin 2008 Yılı İtibariyle Ekim Alanları ve Toplam Ekim Alanı İçindeki Payı Çizelge 12. Dünya'da Yılları İtibariyle Eklenen Özellikler Balmnından Transgen1k Bitk11edn Ekim Alanları (milyon hektar) Çizelge 13. Avrupa Birliği Ülkelerinde Kullanımına Onay Verilmiş GDO'lu Pamuk Çeşitleri Çizelge 14. Avrupa Birliği Ülkelerinde Kullanımına Onay Verilmiş GDO'lu Soya Fasülyesi Çeşitleri Çizelge 15. Avrupa Birliği Ülkelerinde Kullanımına Onay Verilmiş GDO'lu Mısır Çeşitleri Çizelge 16. Avrupa Birliği Ülkelerinde Kullamrmna Onay Verilnıiş GDO'lu Kanola, Patetes ve Şeker Pancan Çeşitleri Çizelge 17. Ülkelerin Etiketierne Politikaları ve Yürürlük Düzeyleri Çizelge 18. Katılık Derecesine Göre Üç Gruba Ayrılmış Olan Ülkelerin Ulusal Etiketierne Sistemlerinin Özellikleri... 91

11 Çizelge 19. Kuzey Amerika Kıtasındaki Bazı Ülkelerin GDO'lu Ürünlere İlişkin Yasal Düzenlemeleri Çizelge 20. Güney Amerika Kıtasındaki Bazı Ülkelerin GDO'lu Ürünlere İlişkin Yasal Düzenlemeleri Çizelge 21. Bazı Ülkelerin GDO'lu Ürünlerine İlişkin Yasal Düzenlemeleril26 Çizelge 22. Biyogüvenlik Protokolünü imzalayan Bazı Avrupu Birliği Ülkelerinin GDO'lar ile İlgil i Bazı Ulusal Düzenlemeleri Çizelge 23. Biyogüvenlik Protokolünü imzalayan Bazı Avrupu Birliği Ülkelerinin GDO'lar ile İlgili Bazı Ulusal Düzenlemeleri Çizelge 24. Avrupa Birliği Ülkelerinde EC 1829/2003 Direktiii ile Kullanımına İzin Verilen Onaylı Mevcut GOO'lu Ürünler... l36 Çizelge 25. Avrupa Birliği Ülkelerinde EC 1829/2003 Direktifine Göre Geçerli Yetkilendirme Verilmiş GDO'lu Mısır Çeşitleri Çizelge 26. Avrupa Birliği Ülkelerinde EC 1829/2003 Direktifine Göre Geçerli Yetkilendirme Verilmiş GDO'lu Ürün Çeşitleri Çizelge 27. Avrupa Birliği Ülkelerinde Kullanımına Yasak Getirilmiş GDO'lu Ürünler

12 KI SALTMALAR AB ABD AEBC AP HIS Bt DNA DTÖ EFSA EPA FAO FDA GDO GMO HerbTol losres ISAAA NRC OECD PCR RNA Avrupa Birliği Amerika Birleşik Devletleri İngiltere Tanm ve Çevre Biyoteknoloji Komisyonu Amerikan Tanm Bakanlığı Bacillus thuringiensis Deoksiribonükleik asit Dünya Ticaret Örgütü Avrupa Birliği Gıda Güvenliği Otoritesi Amerika Birleşik Devletleri Çevre Koruma Ajansı Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi Genetiği Değiştitilmiş Organizmalar Genetically Modified Organism Herbisit Dayanıklı Böcek Dirençli Uluslararası Zirai-Biyoteknoloji Uygulamaları Kuruluşu ABD ulusal Araştırma konseyi Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü Polimeraz Zincirleme Tepkimesi Ribonükleik asit

13

14 Oldukça yeni bir biji m dalı SUNU S ' olan "moleküler biyoteknoloji", bünyesinde geliştird i ği "genetik mühend isliği" ile bitki ve hayvan türlerinin ıslah çalışmalarında yepyeni bir çığır açmıştır. Bıtki ve hayvanıann genlerini değiştiren bu yeni bilim dalından, hem gıda sektöründe bem de tıpta yararlan ılmaktadır. Bu bilim dalı ile bitkilerde böceklere, kuraklığa, tuzluluğa ve virüslere karşı direncin, mahsul miktarının ve raf ömrünün; hayvanlarda et-süt-yumurta veriminin, hastalıklara karşı dayanıkjıltğın ve büyüme hızının artırılması hedeflenmektedir. Tıpta ise genetiği değiştirilmiş hayvanlar aracılığıyla organ, doku ve kan üretiminin yanı sıra, genetiği değiştirilrniş bitkiler aracılığıyla da aşı ve ilaç yapılmasına, aynca bizzat hasta şahsın genetiği değiştirilerek kalıtımsal hastalıkların tedavisine çalışılmaktadır. Gen teknolojisi ile gıda üretiminin başladığı 1960 yılından bugüne kadar, kitlelerin hafızas ında yer alan iki gelişmeden biri, 1997 yılında klonlama yöntemi ile dünyaya getirilen ve Dolly adı verilen koyun, diğeri ise değişik tarih ve bölgelerde GDO'lara karşı yapılan protestolardır. O protestolardan anlaşıldığı gibi, insan sağlığını ilgilendirdiğinden dolayı üreticiler kadar geniş halk yığınlarınıo da bu konuda hassasiyeti söz konusudur. Yararlılık - zararlılık konusunda belirtilen hassasiyetleri dikkate alarak, yapılan bilimsel çalışmalann neticelerini sergileyen "Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar (GDO)" isimli bu çalışması için Doç. Dr. Muzaffer Denli'ye teşekkür eder, eserin tüm ilgililere faydalı olmasını dilerim. Dr. Cengiz ERSUN Genel Sekreter

15

16 ÖN SÖZ Son yıllarda Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar (GDO) ve ürünlerinin y~amın birçok alanmda kullanılmaya başlanması onları dünyada ve ülkemizde üzerinde en fazla tartışılan konulardan biri haline getirmiştir. Tartışmalar daha çok bu ürünlerin sağlık ve çevreye olan etkileri üzerine yoğun laşmış ve dünyada bu ürünlere karşı başta bilim adamlan olınak üzere toplumun farkl ı kesimleri arasında iki farklı bakış açısı oıtaya çıkmıştır. Bu ürünlerin kullanılmasına taraf kesim GDO'ların yaşamın vazgeçilmez! olarak görürken, karşı olanlar ise bu ürünlerin yaşamın sonunun başlangıcı olabileceğini savunmaktadır. Dünya genelinde GDO ile ilgili çok sayıda araştırma yapılıruştır. Değişik alanlarda farklı amaçlarla yürütülen çalışmalar ile bu ürünlerin insan sağlığı ve çevre üzerine olan etkileri araştınlmaktadu. Ülkemiz gündemine girdiği günden beri GDO'lar birçok platformda tartışılmalcta ve bunlara ilişkin farklı görüşler ileri sürülmektedir. Ancak. GDO ve ürün1erinin toplumun her kesimi tarafından kolayca anlaşumasını sağ layacak bilimsel araştırmalara dayalı kapsamlı bir Türkçe esere rast1anmamıştır. Böylesi bır boşluğu doldurmak ve bu alandaki gereksinimi karşılamak üzere bu kitabın yazımı gerçeldeştirilıniştir. Bu kitapta GDO ile ilgili temel bilgilere yer verilerek konunun daha iyi için bu bilgiler bölümler halinde şekil ve çizelgelerle donatılmıştır. anlaşılması Konuların ana ve alt başlıkların belirlenmesinde spesifik yaklaşımlardan kaçımlarak. genel detaylar şeklinde verilmeye çalıştlmıştır. Kitapta GDO'nun tanlm.ı ve tarihçesi hakkıoda genel bi lgiler verildikten sonra GDO'lu ürünlerin dünyadaki mevcut durumu, ekim, üretim ve kullanım alanları, potansiyel yararları, olası zararları, bu ürünlere ilişkin hazırlanmış ve uygulanmakta olan kanun, yönetmelik ve mevzuatıara yer verilmiştir. Yaklaşık bir yıllık bir emeğin ürünü olan bu kitap, Tarım, Gıda ve Sağlık sektörlerinde görev alan meslek mensuplan ile İthalat ve İhracat yapan şirketler ve konuya ilgi duyan herkesin yru arlanması amacıyla hazırlanmıştır. Bu kitabın ilgili meslek mensupları, iş dünyası çalışanları, öğrenciler, akademisyenler ve ilgi duyan herkese faydalı olmasını diliyorum. Doç. Dr. Muzaffer DENLİ Arahk 2010, Diyarbakır

17

18 .. GIRIS, Açlık ve yetersiz beslenme tarih boyunca insanoğlunu en fazla endişelendiren konuların başında gelmiştir. Dünyadili hızlı nüfus artışına paralel olarak gıdalara duyulan ihtiyaç her geçen gün ciddi düzeyde katlanarak artış göstermektedir. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre 2006 yılında açlık ve yetersiz beslenme sorunuyla karşı karşıya olan insan sayısı 854 milyon civarında iken, bu sayı büyük bir artış göstererek 2009 yılı itibariyle yaklaşık olarak 1 milyar seviyesine ulaşmıştır. Sanayi devriminden sonra bilim ve teknolojideki yeniliklerio tarımsal üretimde kullanılmaya başlanmasıyla birlikte birim alan ve birim hayvandan daha fazla ürün elde edilerek artan dünya nüfusunun ihtiyaç duyduğu gıda miktarı karşılanmaya çalışılmıştır. Bu sözkonusu gıda açığının karşılanması amacıyla tarımsal üretimde gerçekleştirilen çeşitli ıslah çalışmaları sonucunda genetik kapasitesi yüksek hayvan ırkları ve bitki tohumları elde edilmiştir. Ancak, gerek ekilebilir tarım alanlarının bilinçsiz ve amaç dışı kullamını ve gerekse de küresel iklim değişiklikleri tarımsal üretimin hedeflenen düzeylerde gerçekleşmesini engellemiştir. Dünya' da özellikle 1950 'li yıllarda "Yeşil Devrim" politikası ile tarımsal mekanizasyonun artması ve sulama tekniklerinin geliştirilmesi ile birlikte tarımsal üretimde ciddi artışlar sağlanmıştır. Ancak, daha fazla ürün artışı sağlamak amacıyla pestisit ve kimyevi gübre kullanımı toprakların kirlenmesi ve temiz su kaynaklarının azalmasına sebep olmuştur. Ayrıca mevcut yerel bitki çeşitlerinden istenen verim artışının sağlanamaması ve uygulanan tarımsal üretim şeklinin doğal çevreyi ve insan sağlığını olumsuz yönde etkilernesi tarımsal üretimde alternatif arayışları gündeme getirmiştir. Alternatif arayışlarda yeterli düzeyde güvenli gıda üretimi yapılarak söz konusu yetersiz beslenme veya açlık sorununun çözüme kavuşturulması amaç edinilmiştir.

19 Son yıllarda, genetik mühendisliği ve moleküler biyoteknolojideki yeni gelişmeler organizmaların genetik yapılarını değiştirilebilmesine olanak sağlamıştır. Bu teknolojiden yararlanılarak canlıların genetik yapılannda değişiklikler yapılmak suretiyle daha fazla ve kaliteli ürün veren, hastalık ve zararlılara karşı daha dayanıklı bitki ve hayvan türleri elde edilmeye çalışılmıştır. Modem biyoteknolojik teknikler kullanılarak farklı canlı türleri arasında gen transferi yapılmak suretiyle yeni genetik özelliklere sahip canlı türleri elde edilmiştir. Bu yöntemle elde edilen canlı veya ürünler Genetiği Değiştitilmiş Organizmalar (GDO) olarak tammlanmaktadır. Bitki, hayvan ve mikroorganizmalar farklı amaçlar için kullamlan canlılardır. Moleküler biyoteknoloji uygulamaları sonucunda tarımsal üretimde sağlanacak verim artışı ile dünyadaki açlık sorununun çözülebileceği öngörülmüştür. Ancak, verim artışı yamnda bu ürünlerin insan sağlığı ve çevre üzerine yaratabileceği olası birtakım olumsuz etkiler bu teknolojik ürünlere karşı bir takım kuşkuların oluşmasına neden olmuştur. Dünyada GDO 'lu ürünlerin ekim ve kullanım alanları ile ilgili yasal düzenlemeler birçok ülkede yeniden yapılmakta ve kamuoyunda bu ürünler üzerindeki tartışmalar piyasaya sürüldükleri ilk yıllardan itibaren devam etmektedir. Bu ürünlerin ekimi ve kullamını ile ilgili yasal düzenlemeler başta Amerika Birleşik Devletleri (ABD) olmak üzere birçok ülkede yapılmıştır. Bu ürünlerin ticari olarak pazara sunulmasıyla birlikte Avrupa Birliği (AB) ülkeleri de gerekli yönetmelik ve kanunları çıkararak bazı GDO'lu ürünlerin ithalatı ve üretimini serbest bırakmıştır. Bilindiği üzere, Türkiye ve AB arasındaki üyelik müzakerelerinin en önemli başlıklanndan biri de Gıda Güvenliği, Bitki ve Hayvan Sağlığı bölümleridir. Cartagena Biyogüvenlik Protokolünü imzalamış olan Türkiye, gerek AB uyum süreci kapsamında ve gerekse de küresel ekonominin olası etkilerinden kaynaklanabilecek sorunlan gerekli yasal düzenlemelerle çözmek zorundadır. Son yıllarda sıklıkla karşılaşılan sağlık sorunlan tüketiciletin güvenilir ürün-

20 lere olan taleplerini artırmıştır. Bu da küreselleşen dünyada gıda güvenliği ve kalitesini dünya ticaretinin en önemli koşullan haline getirmiştir. Sağlık ve çevreye olan etkileri nedeniyle üzerinde hararetli tartışmaların yaşandığı GDO'lu ürünlerin ekim ve kullanım alanları birçok ülkede yeniden düzenlenmektedir. Bu kapsamda hazırlanan bu çalışmanın amacı; GDO'lann ne oldukları, nasıl elde edildikleri, potansiyel yarar ve zararlarının neler olabileceği irdelenerek, Dünya'da ve Türkiye'de GDO'lu tarımsal ürünlerin üretim, tüketim, ekim ve kullanım alanlan hakkında genel bilgi ortaya koymaktır. Aynca, ülkelerin GDO ve ürünlerinin kullamını ve ticareti ile ilgili yasal düzenlemeleri yanında toplumların bu biyoteknolojik ürünlere olan bakış açıları da karşılaştırmalı olarak incelenecektir.

21

22 1. Genefiği Değiştirilmiş Orgonizmolar (GDO} 1.1. GDO Nedir? Günümüze kadar klasik ıslah yöntemleri kullanılarak yüksek verimli bitki çeşitleri ve hayvan genetipleri geliştirilmeye çalışılmıştır. Ancak, ıslah çalışmalannın çok uzun zaman alması, maliyetli olması ve başarının hedeflenen düzeylere tam olarak ulaşamaması genetik bilimini sürekli yeni arayışlara sürüklemiştir. Özellikle genetik mühendisliği ve gen teknolojisindeki yeni gelişmelerin tarımsal üretimde kullanılmaya başlanmasıyla ıslah çalışmalanmn daha kısa sürede ve ekonomik olarak başarıyla gerçekleştirilmesine olanak sağlamıştır. Son yıllarda geliştirilen genetik mühendisliği uygulamaları sayesinde organizmalann genetik yapılarında değişimler başarıyla sonuçlandınlmıştır. Çeşitli doku kültürü teknikleri kullanılarak organizmaların genetik yapılarının değiştirilmesi biyoteknolojiyi kullarnın alanlan bakımından en geniş bilim dallanndan biri haline getirmiştir. Biyoteknolojik yöntemler kullamlarak bir canlı türüne kendi türü dışındaki bir canlıdan gen veya genler aktanlmak suretiyle kahtımsal olarak belirli özellikleri değişikliğe uğrattırılmış bitki hayvan veya mikroorganizmalara "Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar (GDO)" denilmektedir. Bu uygulama, DNA denilen ve yaşamı belirleyen genlerin sarmal şeklinde bulunduğu bu yapının dışandan bir müdahale ile değiştirilmesi esasına dayanmaktadır. Kısacası, GDO üretmede temel ilke bir canhya başka bir canlıdan gen aktarılması ile genetik yapısının değiştirilmesi ve yeni genetik özellikler taşıyan bir canlının elde edilmesidir. Bu gen teknolojisi tekniği "rekombinant DNA teknolojisi" olarak adlandırılır. İngilizce'de "Genetically Modified Organism (GMO)" olarak tanımlanan bu teknoloji ile elde edilen hayvanlara "transgenik hayvanlar", bitkilere ise "transgenik bitkiler" denilmektedir. Yapısında GDO barındıran veya GDO'lardan elde edilen ürünlere ise genel olarak genetiği değiştirilmiş ürünler denilmektedir. Geliştirilen bu yeni teknoloji birçok farklı alanda kullamlmaya başlanmıştır. Bu teknoloji ile yapılarında değişiklikler yapılmak suretiyle daha fazla ve

23 22 İSTANBUL TİCARET ODASI kaliteli ürün veren, hastalık ve zararlılara karşı daha dayanıklı bitki ve hayvanlar elde edilmeye çalışılmıştır GDO'Iorın Tariheesi, Moleküler biyoteknoloji ve gen teknolojisinde meydana gelen hızlı gelişmeler sonucunda, 1960 yılında gen teknolojisi ürünü ilk gıda üretilmiştir yılında bakterilerde gen aktarımı ile başlayan süreç, 1980'li yıllardan itibaren giderek hız kazanmıştır. 1990'da ticari olarak ilk transgellik bitki üretimine başlanması ve 1996 yılından itibaren de rekorubinant DNA teknolojisi ile elde edilmiş genetiği değiştirilmiş FlavrSavr isimli domatesin dünya ticaretine girmesiyle birlikte bu ürünlerin üretimi dünya genelinde hızlı bir şekilde yaygınlaşmaya başlamıştır. GDO'lar sadece tarımsal üretimde değil aynı zamanda tıp, sanayi ve çevre ürünleri gibi birçok alanda kullanılmaya başlanmıştır. Dünyada GDO ile ilgili önemli gelişmeler aşağıda sıralanmıştır , ABD Yüksek Mahkemesi genetik olarak değiştirilmiş mikroorganizmaların verildi). patentlenebilecegine karar verdi. (petrol yiyen bakteri için patent 1982, Rekombinant DNA teknolojisi ile üretilmiş insülin hormonu Amerikan Gıda ve İlaç Dairesi (FDA) izniyle satışa sunuldu. Avrupa'da rekornbinant DNA teknolojisi ile üretilmiş ilk hayvan aşısının kullanımı onaylandı. 1983, Geneti ği değiştirtmiş plazmidler bitkilerin transformasyonu için kullanıldı. 1985, Böcek, bakteri ve virüslere dirençli bitkilerin toprakta yetiştirilmesi çalışmalan başladı. 1986, İlk rekorubinant aşı (sarılık, Hepatit B) üretildi. 1990, ABD' de peynir üretimi için rekorubinant kimozin kullanılmaya başlandı.

24 GENETIGt DEGİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALAR , ilk genetik mühendisliği ile geliştirilmiş domates Dünya Gıda Örgütü tarafından kabul edildi. 1996, Genetik olarak değiştirilmiş bitkiler ticari amaçla büyük ölçekte eleilmeye başlandı. 1997, Koyun (Dolly) klonlandı. 2000, 'Altın pirinç' (provitamin A üreten pirinç) geliştirildi yılından sonra GDO'lu ürünlerin üretimi ve pazarlanması her geçen yıl artış göstermiştir. ABD, Almanya ve Belçika gibi ülkelerde yapılan bilimsel çalışmalar sonucunda, hayvan ve bitkilerin genetik transformasyonuna izin veren gelişmiş gen teknolojisi tarım, sağlık ve gıda endüstrisi gibi pek çok alanda kullanılmaya başlanmıştır. Günümüzde, dünyada biyoteknolojik uygulamalar sonucu genetiği değiştirilmi ş tarımsal ürün üretiminin önemli kısmı ABD, Arjantin, Brezilya, Kanada, Hindistan ve Çin'de yapılmaktadır. Dünyada üretilen ve ticareti yapılan GDO'lu ürünlerin tamamına yakını bitkisel kaynaklıdır. Hayvanlar üzerinde de çeşitli çalışmalar yürütülmekle birlikte transgenik hayvanların hayvansal üretimde kullanılması henüz pek yaygın değildir yılları arasında GDO'lu ürünlerin ekim alanı her yıl hızlı bir şekilde artış göstermiştir. Bu tarihler arasında GDO'lu ürünlerin ekim alanı kümülatif olarak 930 milyon hektarı geçmiştir yılı itibariyle transgenik bitkilerin tüm dünyadaki ekim alanı yaklaşık olarak 134 milyon hektar düzeyine ulaşmıştır. Aym yıl itibariyle 25 ülkede ekimi gerçekleştirilen transgenik tohumların pazar değerinin kümülatif olarak yaklaşık 60 milyar dolar civarında olduğu tahmin edilmektedir. Bu alanda üretimi en fazla üretimi yapılan transgenik bitkiler sırasıyla soya fasulyesi, mısır, pamuk ve kanola olmuştur. GDO'lu ürünler ile ilgili yapılan çeşitli araştırmalarda tüketidierin bu ürünlere karşı olan tutumu açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır. Genel olarak dünya-

25 24 İSTANBUL TİCARET ODASl da bu ürünlere karşı iki farklı bakış açısı ortaya çıkmıştır. B u ürünlere olumlu yaklaşım sergileyenler ve karşı olanlar. GDO'lu ürünlere olumlu yaklaşım sergileyenler; verimlilikte artış, tarımsal ilaç kullanınada azalma, çevre koşullanna kolay adaptasyon, ürünlerin raf ömrü ve besin değerinin artışı ve ayrıca, dünyadaki nüfus artışının sebep olduğu açlıkta artışı azaltına gibi sorunların çözüleceğini iddia etmektedirler. GDO'ların tarımsal üretimde kullanılmasını sağlık açısından son derece tehlikeli ve riskli bulan kesimler ise, böyle bir üretimin kısa vadede yararlı gibi görünse de aslında beraberinde büyük sorunlar getireceğini öne sürmektedirler. Ekolojik dengenin bozulacağı, insan sağlığı için büyük riskler yaratacağı, biyoçeşitliliğin kaybına neden olacağı, ürünlerde patent vb uygulamaların ise tekelci bir piyasanın oluşacağı ve ekonomik açıdan gelişmemiş veya gelişmekte olan ülkeler için sakıncalar doğurabileceği belirtilmektedir. Bu süreçte AB bu ürünlerin bir kısmımn üretimine müsaade etmiş ancak risk oluşturma ihtimali yüksek olan ürünlerin üretimi veya tüketimine ciddi sınırlandırmalar getirmiştir Genetik Mühendisliği ve Gen Klonlomost İnsanların hayatın gizemlerine olan ilgisi ınsanın var oluşuyla birlikte başladığı tahmin edilmektedir. Yaşamın ilk zamanlarında, insanlar ilk önce bulundukları çevreyi tanırolayarak anlamlar kazandırmaya başlamıştır. Bitkiler ve hayvanlar üzerinde gerçekleştirilen araştırmalardan yola çıkılarak, canlılar arasındaki ilişkiler çözümlenıneye çalışılmış, elde edilen bulgulardan yararlanılarak dünyadaki yaşam döngüsünün farkına varılmıştır. Genetik mühendisliği etki alanı bakımından son derece geniş bir alana sahip olup, canlıların kalıtsal özelliklerinin araştırılması ve bunlara yeni işlevler kazandırılınasına yönelik araştırma ve uygulamalarla uğraşan bir bilim dalıdır. Genler bir organizmanın sahip olduğu özellikleri belirleyen bilgileri bünyesinde bulunduran ve farklı özelliklerin ortaya çıkmasını sağlayan yapılardır. Dolayısıyla da genler değiştirilerek organizmanın özellikleri değiştirilebilir ve yeni özellikler kazandırılabilir. Genlerin tanımlanması, yalıtılması, çoğaltılması, ayın veya

26 GENETiöl DEÖiŞTİRİLMiŞ ORGA~iZMALAR 25 farklı canlı türleri arasında gen aktarımırun yapılması genetik mühendisliğinin üzerinde çalıştığı genel konulardır. Bu teknoloji; nükleik asit, hibridizasyon, rekorubinant DNA, RNA, PCR ve hücre kültürü ve gen klonlanması tekniklerinı ıçerır. Günümüzde genetik mühendisliğindeki yeni ve hızlı teknolojik gelişmeler birçok alanda başarılı bir şekilde kullanılmaya başlanmıştır. Genetik mühendisliği bilimi temel olarak belli bir amaca yönelik istenilen özelliklere sahip canlı elde etmeyi amaç edinmektedir. Bu kapsamda bu bilim dalının çalışmalarından elde edilen sonuçlar bilimsel katkı ve uygulama alanlarına katkı olarak sırala - nabilir. Sağlık, tarım ve ilaç sektörleri günümüzde bu teknolojinin en yaygın şekilde kullanıldığı endüstriyel alanlar olmuştur. Özellikle sağlık sektöründe bir takım kahtımdan kaynaklanan hastalıkların tanısında ve tedavisinde bu teknolojiden yoğun bir şekilde yararlanılmaktadır. Tarım endüstrisinde ise farklı ürünlerin istenilen özellik ve miktarlarda elde edilmesi için yapılan çalışmalar daha ekonomik bir tarımsal üretime olanak sağlarken, bitki ve hayvanlardaki genetik uygulamalar bu bilim dalının giderek gelişmesine neden olmaktadır. Canlının genetik yapısının tıpatıp aynı olan kopyasının elde edilmesi (gen ldonlaması) çalışmaları ise yakın gelecekte bu bilim dalının birçok alanda katkılar sağlayabileceği ideasını güçlü kılmaktadır. Genetikte klonlama, istenilen özelliklere sahip bir genin aynısın konakçı bir hücre kullanılarak elde edilmesi olayıdır. Gen klonlamasında, elde edilmek istenen geni içeren DNA fragmenti vektör olarak adlandırılan bir DNA molekülünün içine sokularak rekorubinant DNA molekülleri oluşturulur. Vektör genellikle virüs veya bakteri (çoğunlukla E. coli) içine gönderilir. Konakçı hücresinde vektör çoğalırken, sadece kendisinin değil aynı zamanda taşıdığı genin de çok sayıdaki kopyasını oluşturur. Konakçı hücre bölündüğü zaman, rekorubinant DNA molekülünün kopyaları yeni oluşan hücreye geçer ve daha fazla vektör replikasyonu meydana gelir. Konak hücre bölündükçe rekorubinant

27 26 istanbul TİCARET ODASI DNA molekülü nesilden nesile geçer (Gürlek ve ark. 2007). Çok sayıda hücre bölünmesinden sonra kolaniler oluşmakta ve kolanideki her bir hücre bir veya daha fazla rekombinant DNA molekül kopyasını içermektedir (Gürlek ve ark. 2007). Rekombinant molekül ile taşınmış olan bu gen böylece klonlanmış olur. Klonlanmış bir genin söz konusu özelliği, aktanldığı farklı bir organizmada aynı işlevi yerine getirebilmekdir. En fazla bilinen gen kopyalama metodu bakteri plazmidlerinin kullanıldığı yöntemdir. Bu metotta kopyalanacak gen bakterilerden izole edilen plazmid içine yerleştirilir, rekombinant DNA ismi verilen bu plazmid daha sonra bakteri hücresi içine yerleştirilir. Plazmid aktarılmış bakterilerin çoğalmaları için uygun üı eme kültürü hazırlanır. Bakteriler çoğaldıkça istenen genin de birçok kopyası yapılmış elde edilmiş olur. olur. Böylelikle istenilen özellikteki gene sahip çok sayıda hücreler

Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO

Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO Meyve ve Sebze ile ilgili kavramlar ve GDO Doğal Ürünler! Bu ürünler tamamen doğal koşullarda üretilen ürünlerdir. Kimyasal gübre ve tarım ilacı kullanmadan, doğal tohumlarla üretilirler. Organik Ürünler!

Detaylı

FEN ve TEKNOLOJİ / GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ. GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ

FEN ve TEKNOLOJİ / GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ. GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ GENETİK MÜHENDİSLİĞİ ve BİYOTEKNOLOJİ 1 Genetik mühendisliği canlıların kalıtsal özelliklerinin değiştirilerek onlara yeni işlevler kazandırılmasına yönelik araştırmalar yapan bilim dalıdır. Genetik mühendisleri

Detaylı

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji TAB 101 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 13. Hafta (10.12.2013) 1 Neden GDO Üretilir? 2 Neden GDO Üretilir? GDO lar doğal

Detaylı

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji TAB 101 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 14. Hafta (17.12.2013) 1 -GDO ların olası fayda ve zararları 2 GDO ların olası faydalarını

Detaylı

TÜRKİYE DE VE DÜNYADA YEM SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ, BEKLENTİLER, FIRSATLAR. Prof. Dr. Nizamettin Şenköylü Genel Sekreter

TÜRKİYE DE VE DÜNYADA YEM SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ, BEKLENTİLER, FIRSATLAR. Prof. Dr. Nizamettin Şenköylü Genel Sekreter TÜRKİYE DE VE DÜNYADA YEM SEKTÖRÜNE GENEL BAKIŞ, BEKLENTİLER, FIRSATLAR Prof. Dr. Nizamettin Şenköylü Genel Sekreter Gıda Üretimindeki Küresel Güçlükler Nüfus artışı İklim değişikliği Kuraklık Su kaynaklarının

Detaylı

Modern Bitki Biyoteknolojisi

Modern Bitki Biyoteknolojisi Modern Bitki Biyoteknolojisi Ali TETİK Eylül, 2001 AJANDA: Biyoteknoloji Nedir? Biyoteknolojinin Genel Kullanım Alanları Bitki Islahında Biyoteknoloji ve Gen Tekniği Biyoteknoloji ile Yeni Bitkilerin elde

Detaylı

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş

Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Tarımsal Biyoteknolojiye Giriş Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji TAB 101 Muavviz Ayvaz (Yrd. Doç. Dr.) 12. Hafta (03.12.2013) 1 Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar (GDO) 2 Genetik: Biyolojinin

Detaylı

GIDA BİYOTEKNOLOJİSİNDE GÜVENLİK GIDA BİYOTEKNOLOJİSİNDE UYGULAMALARI. Neslihan ATLIHAN

GIDA BİYOTEKNOLOJİSİNDE GÜVENLİK GIDA BİYOTEKNOLOJİSİNDE UYGULAMALARI. Neslihan ATLIHAN GIDA BİYOTEKNOLOJİSİNDE GÜVENLİK GIDA BİYOTEKNOLOJİSİNDE VE GDO UYGULAMALARI GÜVENLİK VE GDO UYGULAMALARI Neslihan ATLIHAN Neslihan ATLIHAN Gıda Yüksek Mühendisi Gıda Yüksek Mühendisi Gıda ve Yem Kontrol

Detaylı

Gıda Güvenliği, GDO lar ve Sağlıklı Beslenme. Yrd.Doç.Dr.Memduh Sami TANER (Ph.D.)

Gıda Güvenliği, GDO lar ve Sağlıklı Beslenme. Yrd.Doç.Dr.Memduh Sami TANER (Ph.D.) Gıda Güvenliği, GDO lar ve Sağlıklı Beslenme Yrd.Doç.Dr.Memduh Sami TANER (Ph.D.) SAĞLIKLI BESLENME Vücudumuzda dakikada 10 milyon hücre ölür ve bir o kadarı da yenilenir. Ortalama 100 günde (beyin ve

Detaylı

KARMA YEM SANAYİ ve GENETİĞİ DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALAR (GDO)

KARMA YEM SANAYİ ve GENETİĞİ DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALAR (GDO) KARMA YEM SANAYİ ve GENETİĞİ DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALAR (GDO) Prof.Dr. Hasan Rüştü KUTLU Ç.Ü. Ziraat Fakültesi Zootekni Bölümü Yemler ve Hayvan Besleme Anabilim Dalı ADANA Sunum Planı Türkiye Tarımına

Detaylı

Değişen Dünya ve GDOlar

Değişen Dünya ve GDOlar Değişen Dünya ve GDOlar Prof. Dr. Selim ÇETİNER Sabancı Üniversitesi cetiner@sabanciuniv.edu 13 Kasım 2014 Biyoteknolojinin Gelişimi Modern Biyoteknoloji Monoklonal antikor üretimi Hayvanlarda embriyo

Detaylı

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) TARIMSAL AR-GE PROJE DESTEKLERİ

BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) TARIMSAL AR-GE PROJE DESTEKLERİ BATI AKDENİZ KALKINMA AJANSI (BAKA) TARIMSAL AR-GE PROJE DESTEKLERİ Selin ŞEN Şubat 2015 SUNUM PLANI I. TARIMSAL AR-GE PROJE DESTEKLERİ II. TARIMSAL AR-GE PROJELERİ DESTEK SÜRESİ VE TUTARI III. DESTEKLENEN

Detaylı

GENETİĞİ DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALAR VE ETKİLERİ. Yunus KILIÇOĞLU Veteriner Hekim

GENETİĞİ DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALAR VE ETKİLERİ. Yunus KILIÇOĞLU Veteriner Hekim GENETİĞİ DEĞİŞTİRİLMİŞ ORGANİZMALAR VE ETKİLERİ Yunus KILIÇOĞLU Veteriner Hekim GDO TANIM: Modern biyoteknoloji teknikleri kullanılarak dogal süreçler ile edinilmesi mümkün olmayan yeni özellikler kazandırılmış

Detaylı

BVKAE www.bornovavet.gov.tr

BVKAE www.bornovavet.gov.tr Türkiye Veteriner İlaçları Pazarı Sorunlar ve Çözüm Önerileri Uluslararası Süt Sığırcılığı ve Süt Ürünleri Çalıştayı ve Sergisi 28-29 Nisan, 2008 - Konya İsmail Özdemir VİSAD - Veteriner Sağlık Ürünleri

Detaylı

DÜNYA GIDA GÜNÜ 2010 YENİ GIDA YASASI VE 12. FASIL MÜZAKERE SÜRECİ. Fatma CAN SAĞLIK Tarım ve Balıkçılık Başkanı Avrupa Birliği Genel Sekreterliği

DÜNYA GIDA GÜNÜ 2010 YENİ GIDA YASASI VE 12. FASIL MÜZAKERE SÜRECİ. Fatma CAN SAĞLIK Tarım ve Balıkçılık Başkanı Avrupa Birliği Genel Sekreterliği DÜNYA GIDA GÜNÜ 2010 YENİ GIDA YASASI VE 12. FASIL MÜZAKERE SÜRECİ Fatma CAN SAĞLIK Tarım ve Balıkçılık Başkanı Avrupa Birliği Genel Sekreterliği Sunuş İçeriği Yeni Gıda Kanununa Giden Süreç Müzakere süreci

Detaylı

Sağlıklı Tarım Politikası

Sağlıklı Tarım Politikası TARLADAN SOFRAYA SAĞLIKLI BESLENME Sağlıklı Tarım Politikası Prof. Dr. Ahmet ALTINDĠġLĠ Ege Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü ahmet.altindisli@ege.edu.tr Tarım Alanları ALAN (1000 ha)

Detaylı

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması

Dünyada 3,2 milyon tona, ülkemizde ise 40 bin tona ulaşan pestisit tüketimi bunun en önemli göstergesidir. Pestisit kullanılmaksızın üretim yapılması Pestisit; herhangi bir istenmeyen canlının (zararlı organizma), yayılmasını engelleyen, uzaklaştıran ya da ondan koruyan her türlü bileşik ya da bileşikler karışımıdır. Tarımda pestisitler, zararlı organizmaları

Detaylı

Doç. Dr. Tijen Talas-Oğraş. TÜBĐTAK - Marmara Araştırma Merkezi Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji Enstitüsü

Doç. Dr. Tijen Talas-Oğraş. TÜBĐTAK - Marmara Araştırma Merkezi Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji Enstitüsü Bitki Biyoteknolojisi ve Açılımları YIBO-2009 Doç. Dr. Tijen Talas-Oğraş TÜBĐTAK - Marmara Araştırma Merkezi Gen Mühendisliği ve Biyoteknoloji Enstitüsü BĐYOTEKNOLOJĐ Biyoteknoloji; ürün oluşumu için biyolojik

Detaylı

Türkiye de hayvancılık sektörünün önündeki sorunları iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar;

Türkiye de hayvancılık sektörünün önündeki sorunları iki ana başlık altında toplamak mümkündür. Bunlar; Tarımı gelişmiş ülkelerin çoğunda hayvancılığın tarımsal üretim içerisindeki payı % 50 civarındadır. Türkiye de hayvansal üretim bitkisel üretimden sonra gelmekte olup, tarımsal üretim değerinin yaklaşık

Detaylı

ORGANİK MANDA YETİŞTİRİCİLİĞİ. Vet. Hek. Ümit Özçınar

ORGANİK MANDA YETİŞTİRİCİLİĞİ. Vet. Hek. Ümit Özçınar ORGANİK MANDA YETİŞTİRİCİLİĞİ Vet. Hek. Ümit Özçınar ORGANİK TARIM VE HAYVANCILIK NEDİR? Organik tarımın temel stratejisi, kendine yeterli bir ekosistem oluşturarak, bu ekosistemdeki canlıların optimum

Detaylı

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon.

GAMBİYA ÜLKE RAPORU. Türkiye İşadamları ve Sanayiciler Konfederasyonu Afrika Koordinatörlüğü http://www.tuskon.org africa@tuskon. GAMBİYA ÜLKE RAPORU 1. Nüfus: 1.797.860 (Dünyada 149.) 2. Nüfus artış oranı: % 2,4 (Dünyada 32.) 3. Yaş yapısı: 0-14yaş: % 40 15 64 yaş: % 57 65 yaş ve üstü: % 3 4. Şehirleşme: % 58 5. En büyük şehir:

Detaylı

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak,

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 3 üncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak, 15 Ağustos 2014 CUMA Resmî Gazete Sayı : 29089 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSİ DEVAM FORMÜLLERİ TEBLİĞİ (TEBLİĞ NO: 2014/32) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; devam

Detaylı

İLAÇ, ALET VE TOKSİKOLOJİ ARAŞTIRMALARI ÇALIŞMA GRUBU. Dr. A. Alev BURÇAK Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı

İLAÇ, ALET VE TOKSİKOLOJİ ARAŞTIRMALARI ÇALIŞMA GRUBU. Dr. A. Alev BURÇAK Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı İLAÇ, ALET VE TOKSİKOLOJİ ARAŞTIRMALARI ÇALIŞMA GRUBU Dr. A. Alev BURÇAK Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı Sunu Planı Dünya da Tarım İlacı Kullanımı Türkiye de Tarım İlacı Kullanımı İlaç Alet

Detaylı

22.04.2015 MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN. Döl almaşı

22.04.2015 MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN. Döl almaşı MBG 112 BİYOLOJİ II BİTKİLERDE ÜREME VE BİYOTEKNOLOJİ YRD. DOÇ. DR. YELDA ÖZDEN Döl almaşı Angiospermlerde; Baskın döl sporofit, Gametofit indirgenmiş, Sporofit üreme yapısı olan çiçeği oluşturur. Ovaryum

Detaylı

GDO VE DĠĞER BĠYOTEKNOLOJĠLERDE RĠSK DEĞERLENDĠRMESĠ

GDO VE DĠĞER BĠYOTEKNOLOJĠLERDE RĠSK DEĞERLENDĠRMESĠ GDO VE DĠĞER BĠYOTEKNOLOJĠLERDE RĠSK DEĞERLENDĠRMESĠ 29 MAYIS 2013 / ANKARA Mazlum BEKTAġ GIDA MÜHENDĠSĠ GIDA VE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Eğitim ile İlgili Bilgiler Avrupa Komisyonu Sağlık ve Tüketiciyi

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR KALINTI SORUNU? Hayvansal kökenli gıdalarda, hayvan hastalıklarının sağaltımı,

Detaylı

VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI. Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR

VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI. Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR VETERİNER İLAÇ KALINTILARININ ÖNEMİ ve VETERİNER İLAÇ KALINTILARI TEST METOTLARI Beyza AVCI TÜBİTAK -ATAL 8-9 Ekim 2008 İZMİR KALINTI SORUNU? Hayvansal kökenli gıdalarda, hayvan hastalıklarının sağaltımı,

Detaylı

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile

Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile Dünya nüfusunun hızla artması sonucu ortaya çıkan dünyanın artan besin ihtiyacını karşılamak ve birim alandan daha fazla ürün almak amacı ile uygulanan kültürel önlemlerden biri de tarım ilacı uygulamalarıdır.

Detaylı

Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı

Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı Sürdürülebilir Pestisit Kullanımı Doç. Dr. Seral YÜCEL Dr. Hale GÜNAÇTI Adana Biyolojik Mücadele Araştırma İstasyonu Dünyanın en önemli sorunlarından biri hızla artan nüfusudur. Dünya nüfusunun gittikçe

Detaylı

TÜRKİYE DE BİYOGÜVENLİK KONUSUNDA YAPILAN DÜZENLEMELER VE UYGULAMALAR

TÜRKİYE DE BİYOGÜVENLİK KONUSUNDA YAPILAN DÜZENLEMELER VE UYGULAMALAR GIDA TARIM ve HAYVANCILIK BAKANLIĞI TARIMSAL ARAŞTIRMALAR ve POLİTİKALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE DE BİYOGÜVENLİK KONUSUNDA YAPILAN DÜZENLEMELER VE UYGULAMALAR Dr. İsa ÖZKAN Daire Başkanı 5. Gıda Güvenliği

Detaylı

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. Edirne İlinde Yem Bitkileri Ekilişi Kaba Yem Üretiminin İhtiyacı Karşılama Oranı

Trakya Kalkınma Ajansı. www.trakyaka.org.tr. Edirne İlinde Yem Bitkileri Ekilişi Kaba Yem Üretiminin İhtiyacı Karşılama Oranı Trakya Kalkınma Ajansı www.trakyaka.org.tr Edirne İlinde Yem Bitkileri Ekilişi Kaba Yem Üretiminin İhtiyacı Karşılama Oranı EDİRNE YATIRIM DESTEK OFİSİ EDİRNE İLİNDE YEM BİTKİLERİ EKİLİŞİ, MERALARIN DURUMU

Detaylı

TARIMDAKİ GELİŞMELER

TARIMDAKİ GELİŞMELER TARIMDAKİ GELİŞMELER Tarımdaki Gelişmeler İlkçağ dan itibaren tarımdaki gelişmeler Avrupa da yaşanmaya başlamıştır. Romalıların Ortaçağ da uyguladığı ikili ekim sistemi. Üçlü ekim sistemi nin ortaya çıkışı

Detaylı

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu

Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yakın Doğu Üniversitesi Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksek Okulu Yaşlı Bakım-Ebelik 2. Ders YB 205 Beslenme İkeleri 2015 Uzm. Dyt. Emine Ömerağa emine.omeraga@neu.edu.tr BESLENME Dünya Sağlık Örgütü (WHO-DSÖ)

Detaylı

Ekmek, buğday ununa; su, tuz, maya (Saccharomyces cerevisiae) gerektiğinde şeker, enzimler, enzim kaynağı olarak malt unu, vital gluten ve izin

Ekmek, buğday ununa; su, tuz, maya (Saccharomyces cerevisiae) gerektiğinde şeker, enzimler, enzim kaynağı olarak malt unu, vital gluten ve izin EKMEK İSRAFI Ekmek, buğday ununa; su, tuz, maya (Saccharomyces cerevisiae) gerektiğinde şeker, enzimler, enzim kaynağı olarak malt unu, vital gluten ve izin verilen katkı maddeleri ilave edilip bu karışımın

Detaylı

TÜRKİYE TOHUMCULUK SANAYİSİNİN GELİŞİMİ VE HEDEFLERİ İLHAMİ ÖZCAN AYGUN TSÜAB YÖNETİM KURULU BAŞKANI

TÜRKİYE TOHUMCULUK SANAYİSİNİN GELİŞİMİ VE HEDEFLERİ İLHAMİ ÖZCAN AYGUN TSÜAB YÖNETİM KURULU BAŞKANI TÜRKİYE TOHUMCULUK SANAYİSİNİN GELİŞİMİ VE HEDEFLERİ İLHAMİ ÖZCAN AYGUN TSÜAB YÖNETİM KURULU BAŞKANI MART 2011 Tohumculuk Sanayisi Nedir? Tohumculuk Hangi İş ve Aşamalardan Oluşur? Tohumculuk İçin AR-GE

Detaylı

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları

Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hedefe Spesifik Beslenme Katkıları Hayvan Beslemede Vitamin ve Minerallerin Önemi Vitaminler, çiftlik hayvanlarının, büyümesi, gelişmesi, üremesi, kısaca yaşaması ve verim vermesi için gerekli metabolik

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG) TANIM Canlı hücre içindeki malzemeleri (DNA, Protein, Enzim vb.), hücre yapısının işlevini ve hücreler arasındaki etkileşimi laboratuvar ortamında inceleyerek ortaya çıkaran kişidir. A- GÖREVLER - Canlıları

Detaylı

T.C. GDO lu. Bitki Çeşitlerinin Tescil, Kontrol ve Sertifikasyonunun AB Ülkelerinde Yerinde İncelenmesi

T.C. GDO lu. Bitki Çeşitlerinin Tescil, Kontrol ve Sertifikasyonunun AB Ülkelerinde Yerinde İncelenmesi T.C. TARIM VE KÖYİŞK İŞLERİ BAKANLIĞI TARIMSAL ÜRETİM M VE GELİŞ İŞTİRME GENEL MÜDÜRLM RLÜĞÜ GDO lu Bitki Çeşitlerinin Tescil, Kontrol ve Sertifikasyonunun AB Ülkelerinde Yerinde İncelenmesi GDO NEDİR?

Detaylı

TÜRKİYE VE DÜNYADA KANATLI SEKTÖRÜNÜN GENEL DURUMU

TÜRKİYE VE DÜNYADA KANATLI SEKTÖRÜNÜN GENEL DURUMU TÜRKİYE VE DÜNYADA KANATLI SEKTÖRÜNÜN GENEL DURUMU Resim 1: Bakanlığımızca Geliştirilen Yerli Hibritlerimiz (ATAK S). 1. Kanatlı sektörü ile ilgili üretim, tüketim ve istihdam Bakanlığımız, 1930 lu yıllarda

Detaylı

NORMAL ÖĞRETİM DERS PROGRAMI

NORMAL ÖĞRETİM DERS PROGRAMI NORMAL ÖĞRETİM DERS PROGRAMI 1. Yarıyıl 1. Hafta ( 19.09.2011-23.09.2011 ) Gıda maddelerinin kalite kriterleri Beslenmeyle ilgili genel bilgilerin verilmesi Gıda güvenliği Halk Sağlığı Zoonoz enfeksiyonlarla

Detaylı

SU ÜRÜNLERİ SAĞLIĞI BÖLÜM BAŞKANLIĞI

SU ÜRÜNLERİ SAĞLIĞI BÖLÜM BAŞKANLIĞI SU ÜRÜNLERİ SAĞLIĞI BÖLÜM BAŞKANLIĞI Hacı SAVAŞ-SÜMAE, Su Ürünleri Sağlığı Bölüm Başkanı Su Ürünleri Sağlığı Bölüm Başkanlığı enstitümüz bünyesinde faaliyet gösteren bölümlerden birisidir. 2000 yılı başından

Detaylı

KALINTILARI. Pestisit nedir? GIDALARDAKİ PESTİSİT KALINTILARI 1. pestisit kalınt kaynağı. güvenilirmidir. ? Güvenilirlik nasıl l belirlenir?

KALINTILARI. Pestisit nedir? GIDALARDAKİ PESTİSİT KALINTILARI 1. pestisit kalınt kaynağı. güvenilirmidir. ? Güvenilirlik nasıl l belirlenir? Tükettiğimiz imiz gıdalarg daların n güvenilirlig venilirliği i hayati derecede önemlidir KALINTILARI Dr. K.Necdet Öngen Gıdalarımızdaki pestisit kalıntıları konusunda neyi ne kadar biliyoruz? Tükettiğimiz

Detaylı

T.C. ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ BİGA MESLEK YÜKSEKOKULU MÜDÜRLÜĞÜ DERS İÇERİKLERİ

T.C. ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ BİGA MESLEK YÜKSEKOKULU MÜDÜRLÜĞÜ DERS İÇERİKLERİ BÖLÜM: Bitkisel ve Hayvansal Üretim T.C. PROGRAM: Büyük ve Küçükbaş Hayvan Yetiştiriciliği I. YARIYIL 00101 Matematik I (2 0 2), Sayılar, Cebir, Denklemler ve Eşitsizlikler, Fonksiyonlar, Logaritma, Trigonometri,Geometri

Detaylı

SİVAS İL GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ EKİM-2015 BORSA

SİVAS İL GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ EKİM-2015 BORSA SİVAS İL GIDA TARIM VE HAYVANCILIK MÜDÜRLÜĞÜ EKİM-2015 BORSA Tar-Yat Birimi Destekler 2014 2003 2015 DGD - 387,2 Milyon TL Mazot 14,9 Milyon TL 152,7 Milyon TL ALAN BAZLI TARIMSAL DESTEKLER Kimyevi Gübre

Detaylı

USB - Ulusal Sistem Belgelendirme İTU (İYİ TARIM UYGULAMALARI) NESRİN SERİN Genel Müdür

USB - Ulusal Sistem Belgelendirme İTU (İYİ TARIM UYGULAMALARI) NESRİN SERİN Genel Müdür USB - Ulusal Sistem Belgelendirme İTU (İYİ TARIM UYGULAMALARI) NESRİN SERİN Genel Müdür 13 Aralık 2012 TARİHSEL SÜREÇ 1 MÖ 8000 Tarımın Başlangıcı MÖ 1200 İlk Herbisid Kullanımı MÖ 1000 İlk Kükürt Kullanımı

Detaylı

GIDA ve KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Dursun KODAZ Gıda Mühendisi Gıda İşletmeleri ve Kodeks Daire Başkanlığı

GIDA ve KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ. Dursun KODAZ Gıda Mühendisi Gıda İşletmeleri ve Kodeks Daire Başkanlığı GIDA ve KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Dursun KODAZ Gıda Mühendisi Gıda İşletmeleri ve Kodeks Daire Başkanlığı GENEL MÜDÜRLÜK YAPISI GIDA VE KONTROL GENEL MÜDÜRLÜĞÜ-ORGANİZASYON ŞEMASI GENEL MÜDÜR GENEL MÜDÜR

Detaylı

TOHUMLUKLARDA GDO ANALĠZĠ ĠÇĠN NUMUNE ALMA TALĠMATI

TOHUMLUKLARDA GDO ANALĠZĠ ĠÇĠN NUMUNE ALMA TALĠMATI TOHUMLUKLARDA GDO ANALĠZĠ ĠÇĠN NUMUNE ALMA TALĠMATI Amaç Madde 1 Bu Talimatın amacı, tohumluklarda GDO (Genetik yapısı değiştirilmiş organizma) tespiti amacıyla yapılacak analizler için numune alınmasının

Detaylı

TÜBİTAK MAM GEN MÜHENDM HENDİSLİĞİ VE BİYOTEKNOLOJB YOTEKNOLOJİ ENSTİTÜSÜ (GMBE) TANITIMI IKEV Türkiye için Biyoteknoloji Toplantısı 8 Kasım m 2007 1 GMBE Personeli Araştırmacı 50 Toplam Personel 65 Teknisyen

Detaylı

1985, Böcek, bakteri ve virüslere dirençli bitkilerin toprakta yetiştirilmesi çalışmalan başladı.

1985, Böcek, bakteri ve virüslere dirençli bitkilerin toprakta yetiştirilmesi çalışmalan başladı. GDO NUN TARİHÇESİ Moleküler biyoteknoloji ve gen teknolojisinde meydana gelen hızlı gelişmeler sonucunda, 1960 yılında gen teknolojisi ürünü ilk gıda üretilmiştir. 1973 yılında bakterilerde gen aktarımı

Detaylı

Organik Gıdalarda Gıda Güvenliği. Yrd. Doç. Dr. Nural KARAGÖZLÜ Celal Bayar Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü MANİSA

Organik Gıdalarda Gıda Güvenliği. Yrd. Doç. Dr. Nural KARAGÖZLÜ Celal Bayar Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü MANİSA Organik Gıdalarda Gıda Güvenliği Yrd. Doç. Dr. Nural KARAGÖZLÜ Celal Bayar Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Gıda Mühendisliği Bölümü MANİSA Organik Gıda; Yetiştirilmesinde ve işlenmesinde tohumdan son

Detaylı

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü

Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Tavukçuluk Araştırma İstasyonu Müdürlüğü (20-25 Temmuz 2013 Madagaskar Ziyareti) Serdar KAMANLI Ankara-2013 1 Sunu Akışı Madagaskar Madagaskarda yaptığımız

Detaylı

G D O Nedir? (Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar)

G D O Nedir? (Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar) G D O Nedir? (Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar) Biyoteknolojik yöntemlerle kendi türü dışındaki bir türden gen aktarılarak belirli özellikleri değiştirilen bitki hayvan ya da mikroorganizmalara transgenik

Detaylı

DÜNYADA ve TÜRKİYE DE YEMEKLİK TANE BAKLAGİLLER TARIMI

DÜNYADA ve TÜRKİYE DE YEMEKLİK TANE BAKLAGİLLER TARIMI DÜNYADA ve TÜRKİYE DE YEMEKLİK TANE BAKLAGİLLER TARIMI Prof. Dr. Cemalettin Yaşar ÇİFTÇİ Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Ankara 2004 1 TMMOB ZİRAAT MÜHENDİSLERİ ODASI TEKNİK

Detaylı

RUMİNANT RASYONLARINDA MAYA KULLANIMI VE ÖNEMİ

RUMİNANT RASYONLARINDA MAYA KULLANIMI VE ÖNEMİ RUMİNANT RASYONLARINDA MAYA KULLANIMI VE ÖNEMİ Rumen mikroorganizmaların (bakteriler,protozoalar ve mayaların) bir denge içinde çalıştırdığı kusursuz bir makinedir. Yüksek et-süt verimi isterken bu hayvandaki

Detaylı

HAYVANSAL KAYNAKLI AMİNO ASİT İÇEREN ORGANİK GÜBRE. Çabamız topraklarımız için. www.letafet.co

HAYVANSAL KAYNAKLI AMİNO ASİT İÇEREN ORGANİK GÜBRE. Çabamız topraklarımız için. www.letafet.co HAYVANSAL KAYNAKLI AMİNO ASİT İÇEREN ORGANİK GÜBRE Çabamız topraklarımız için www.letafet.co LETAMİN BASE HAYVANSAL KAYNAKLI AMİNO ASİT İÇEREN SIVI ORGANİK GÜBRE Letafet Uluslararası Pazarlama Gıda Satış

Detaylı

Genetiği Değiştirilmiş Organizmaların (GDO) Tarım ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri *

Genetiği Değiştirilmiş Organizmaların (GDO) Tarım ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri * U. Ü. ZİRAAT FAKÜLTESİ DERGİSİ, 2008, Cilt 22, Sayı 2, 1-6 (Journal of Agricultural Faculty of Uludag University) Genetiği Değiştirilmiş Organizmaların (GDO) Tarım ve İnsan Sağlığı Üzerine Etkileri * Tecer

Detaylı

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK

BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK BESLENME İLKELERİ BESLEME, BESİN ÖĞESİ VE SAĞLIK Beslenme İle İlgili Temel Kavramlar Beslenme: İnsanın büyümesi, gelişmesi, sağlıklı ve üretken olarak uzun süre yaşaması, Yaşam kalitesini artırması için

Detaylı

Prof.Dr.İlkay DELLAL

Prof.Dr.İlkay DELLAL TUSAF 2013 Buğday, Un, İklim Değişikliği ve Yeni Trendler Kongresi İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ve ENERJİ KISKACINDA TARIM ve GIDA SEKTÖRÜ Prof.Dr.İlkay DELLAL 9 Mart 2013, Antalya GÜNDEM 9 Mart 2013 1. GÜNEŞ (%40)

Detaylı

Patatesin Dünyadaki Açlığın ve Yoksulluğun Azaltılmasındaki Yeri ve Önemi

Patatesin Dünyadaki Açlığın ve Yoksulluğun Azaltılmasındaki Yeri ve Önemi Patatesin Dünyadaki Açlığın ve Yoksulluğun Azaltılmasındaki Yeri ve Önemi Prof. Dr. Necmi İŞLER M.K.Ü. Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü Antakya/HATAY Güney Amerika kökenli bir bitki olan patates

Detaylı

Fao Gıda Fiyat Endeksi

Fao Gıda Fiyat Endeksi FAO gıda fiyat endeksi, uluslararası gıda emtia fiyatlarına ilişkin değişimleri aylık olarak ölçen bir endekstir. 5 emtia grubuna (et, mandıra, şeker, hububat ve yağ) dâhil toplam 73 gıda maddesi fiyatının,

Detaylı

TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİYE GİRİŞ

TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİYE GİRİŞ TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİYE GİRİŞ Bitki Doku Kültürü Adnan Menderes Üniversitesi Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü TB101 Çiğdem Yamaner (Yrd. Doç. Dr.) 4. Hafta (08.10.2013) ADÜ Tarımsal Biyoteknoloji Bölümü

Detaylı

İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM: DÜNYA KANATLI HAYVAN ÜRETİMİ 2. BÖLÜM: YEM HAMMADDE DEĞERİNİN SAPTANMASI VE YEM FORMULASYONU

İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM: DÜNYA KANATLI HAYVAN ÜRETİMİ 2. BÖLÜM: YEM HAMMADDE DEĞERİNİN SAPTANMASI VE YEM FORMULASYONU İÇİNDEKİLER 1. BÖLÜM: DÜNYA KANATLI HAYVAN ÜRETİMİ 1. Dünya hayvan üretimi 2. Kanatlı eti üretimi 3. Yumurta üretimi 4. Kanatlı üretiminin geleceği 5. Dünya yem üretimi 2. BÖLÜM: YEM HAMMADDE DEĞERİNİN

Detaylı

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği

Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Doç.Dr.Tufan BAL I.Bölüm Tarım Ekonomisi ve Politikası Not: Bu sunuların hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.İ.Hakkı İnan ın Tarım Ekonomisi ve İşletmeciliği Kitabından

Detaylı

ZİRAAT MÜHENDİSİ (TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ)

ZİRAAT MÜHENDİSİ (TARIMSAL BİYOTEKNOLOJİ) TANIM Tarımsal Biyoteknoloji, bitki, hayvan ve mikrobiyal organizmaların genleri, hücreleri, proteinleri, kültürleri ve dokuları üzerinde çalışarak, tarımsal üretimi, kaliteyi, verimi arttırmayı amaçlayan

Detaylı

T.C. GÖNEN TİCARET BORSASI YILLIK BORSA BÜLTENİ. Ortalama Fiyat. Enaz Fiyat. Ençok Fiyat ÇELTİK 2.63 1.0911 204,943,926.0 KG 223,621,943.

T.C. GÖNEN TİCARET BORSASI YILLIK BORSA BÜLTENİ. Ortalama Fiyat. Enaz Fiyat. Ençok Fiyat ÇELTİK 2.63 1.0911 204,943,926.0 KG 223,621,943. HUBUBAT ARPA ARPA YEMLİK T.C. Sayfa: - 6 ARPA YEMLİK MTS 0.38 0.85 0.587 987,275.00 KG 579,628.90 39 ARPA YEMLİK TTS 0.52 0.75 0.6478 29,240.00 KG 42,027.90 8 ARPA YEMLİK TTS 24.75 29.70 28.8536,47.00

Detaylı

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi

Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi BİYOLOJİDEKİ TEKNOLOJİK GELİŞMELER VE ÖNCELİKLERİMİZ Dr. Aslı Tolun Moleküler Biyoloji ve Genetik Bölümü Boğaziçi Üniversitesi KLONLAMA / KOPYALAMA Tanım Yöntem Amaç: Kopya birey yaratma Kök hücre oluşturma

Detaylı

MEVZUATLAR KANUNLAR. TEBLİĞ, TALİMAT ve KARARLAR YÖNETMELİKLER KANUNLAR. Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Kanunu

MEVZUATLAR KANUNLAR. TEBLİĞ, TALİMAT ve KARARLAR YÖNETMELİKLER KANUNLAR. Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Kanunu T.C. ANTALYA VALİLİĞİ Tarım İl Müdürlüğü MEVZUATLAR KANUNLAR 6968 Sayılı Zirai Mücadele ve Zirai Karantina Kanunu. 5179 Sayılı Gıdaların Üretimi, Tüketimi ve Denetlenmesine Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin

Detaylı

Avrupa Birliği Yapısal Uyum Yönetim Otoritesi Daire Başkanı

Avrupa Birliği Yapısal Uyum Yönetim Otoritesi Daire Başkanı T.C. GIDA TARIM VE HAYVANCILIK BAKANLIĞI TARIM REFORMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Avrupa Birliği Yapısal Uyum Yönetim Otoritesi Daire Başkanı Ali ERGİN-ali.ergin@tarim.gov.tr HAZİRAN-2014 KIRSAL KALKINMA ÇALIŞMALARI

Detaylı

ENDÜSTRİYEL BİYOTEKNOLOJİ

ENDÜSTRİYEL BİYOTEKNOLOJİ ENDÜSTRİYEL BİYOTEKNOLOJİ Prof. Fazilet VARDAR SUKAN EBİLTEM 3 Nisan 2013, Ankara Tanımlar Biyoteknoloji Biyoekonomi Giriş Endüstriyel Biyoteknoloji sınırları, ürünlerin niteliği ve hangi sektöre hizmet

Detaylı

ANKARA ÜNĠVERSĠTESĠ SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ ENSTĠTÜ KURUL KARARLARI. Toplantı Tarihi: 12 Haziran 2013 Toplantı Sayısı : 2012-2013/2 Karar Sayısı: 1

ANKARA ÜNĠVERSĠTESĠ SAĞLIK BĠLĠMLERĠ ENSTĠTÜSÜ ENSTĠTÜ KURUL KARARLARI. Toplantı Tarihi: 12 Haziran 2013 Toplantı Sayısı : 2012-2013/2 Karar Sayısı: 1 Toplantı Tarihi: 12 Haziran 2013 Toplantı Sayısı : 2012-2013/2 Karar Sayısı: 1 Enstitümüz doktora programı öğrencilerine, yönelik Bilimsel Araştırma ve Metodolojisi entegre dersinin araştırma görevlisi

Detaylı

GIDA GÜVENLİĞİ, VETERİNERLİK VE BİTKİ SAĞLIĞI POLİTİKALARI FASLI

GIDA GÜVENLİĞİ, VETERİNERLİK VE BİTKİ SAĞLIĞI POLİTİKALARI FASLI GIDA GÜVENLİĞİ, VETERİNERLİK VE BİTKİ SAĞLIĞI POLİTİKALARI FASLI Dr.Şebnem GÜRBÜZ Koordinatör Avrupa Birliği Bakanlığı Tarım Balıkçılık Başkanlığı 1 KAPSAM Gıda Güvenliği, Veterinerlik ve Bitki Sağlığı

Detaylı

Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2012 YILI TARIMSAL DESTEKLER

Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2012 YILI TARIMSAL DESTEKLER Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı 2012 YILI TARIMSAL DESTEKLER A-HAYVANCILIK DESTEKLERİ HAYVANCILIK DESTEKLEMELERİ Hayvan Başı Ödeme Bakanlar Kurulu Kararı MADDE 4- (1) Birime Destek 1 Sütçü ve kombine

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. Hayvansal Gıdalarda VTÜ Kalıntı Mevzuatı-Türkiye BVKAE TOKSİKOLOJİ BÖLÜMÜ KİP Yönetmeliği-Özetle Canlı hayvan ve hayvansal birincil ürünlerde belirli maddeler ve bunların kalıntılarının izlenmesi ile ilgili

Detaylı

Çukurova Bölgesi Sığır Yetiştiriciliğinin Yapısı. Prof. Dr. Serap GÖNCÜ

Çukurova Bölgesi Sığır Yetiştiriciliğinin Yapısı. Prof. Dr. Serap GÖNCÜ Çukurova Bölgesi Sığır Yetiştiriciliğinin Yapısı Prof. Dr. Serap GÖNCÜ Memeli hayvanlardan elde edilen süt, bileşimi türden türe farklılık gösteren ve yavrunun ihtiyaç duyduğu bütün besin unsurlarını içeren

Detaylı

Hayvansal Gıdalarda VTÜ Kalıntı Mevzuatı-Türkiye BVKAE TOKSİKOLOJİ BÖLÜMÜ

Hayvansal Gıdalarda VTÜ Kalıntı Mevzuatı-Türkiye BVKAE TOKSİKOLOJİ BÖLÜMÜ Hayvansal Gıdalarda VTÜ Kalıntı Mevzuatı-Türkiye BVKAE TOKSİKOLOJİ BÖLÜMÜ KİP Yönetmeliği-Özetle Canlı hayvan ve hayvansal birincil ürünlerde belirli maddeler ve bunların kalıntılarının izlenmesi ile ilgili

Detaylı

GDO lar ve GIDA GÜVENLİĞİ

GDO lar ve GIDA GÜVENLİĞİ GDO lar ve GIDA GÜVENLİĞİ Yrd. Doç. Dr. Oğuz ÖZDEMİR Muğla Üniversitesi Eğitim Fakültesi Fen Eğitimi oozdemir@mu.edu.tr GDO: Nedir, Ne Değildir? GDO lar (Genetiği Değiştirilmiş Organizma) veya transgenik

Detaylı

Organik Atıkların Değerlendirilmesi- BİYOGAZ: Üretimi ve Kullanımı ECS KĐMYA ĐNŞ. SAN. VE TĐC. LTD. ŞTĐ.

Organik Atıkların Değerlendirilmesi- BİYOGAZ: Üretimi ve Kullanımı ECS KĐMYA ĐNŞ. SAN. VE TĐC. LTD. ŞTĐ. Organik Atıkların Değerlendirilmesi- BİYOGAZ: Üretimi ve Kullanımı ECS KĐMYA ĐNŞ. SAN. VE TĐC. LTD. ŞTĐ. BİYOGAZ NEDİR? Anaerobik şartlarda, organik atıkların çeşitli mikroorganizmalarca çürütülmesi sonucu

Detaylı

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER,

BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, BACTOGEN ORGANİK GÜBRELER, mikrobiyal formülasyondan ve bitki menşeli doğal ürünlerden oluşur. Bu grupta yer alan gübreler organik tarım modelinde gübre girdisi olarak kullanılırlar. Bitkilerin ihtiyaç

Detaylı

YEM VE DİĞER TARLA BİTKİLERİ

YEM VE DİĞER TARLA BİTKİLERİ 21-22 Nisan 2015 / İZMİR YEM VE DİĞER TARLA BİTKİLERİ KANATLI HAYVAN BESLEMEDE DUT YAPRAĞI TOZU VE DUT YAPRAĞI SİLAJI TOZUNUN HAYVAN PERFORMANSI, SERUM PARAMETRELERİ, ET KALİTESİ VE YEM MALİYETİ ÜZERİNE

Detaylı

Ziraat. Müh. Fatma MAMAK

Ziraat. Müh. Fatma MAMAK IV.ULUSLARARASI ORTA/DOĞU AVRUPA VE ORTA ASYAORGANİK SEKTÖRDEKİ GELİŞMELER KONFERANSI AB VE TÜRKİYE ORGANİK TARIM MEVZUATININ UYUMLAŞTIRILMASI Ziraat. Müh. Fatma MAMAK 13-14 14 NİSAN 2012 AB VE TÜRKİYE

Detaylı

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri

Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri GENETĐK 111-503 Hafta VIII Rekombinant DNA Teknolojileri Doç.Dr. Hilâl Özdağ Rekombinant DNA Teknolojisi Amaç Spesifik DNA dizilerinin yerlerinin belirlenmesi. DNA nın belirli noktalardan kesilmesi Belirli

Detaylı

OECD TARIMSAL POLİTİKALAR VE PİYASALAR ÇALIŞMA GRUBU 31.07.2013

OECD TARIMSAL POLİTİKALAR VE PİYASALAR ÇALIŞMA GRUBU 31.07.2013 OECD TARIMSAL POLİTİKALAR VE PİYASALAR ÇALIŞMA GRUBU 31.07.2013 İÇERİK OECD Hakkında Genel Bilgi OECD Çalışma Şekli OECD Teşkilat Yapısı OECD Ticaret ve Tarım Direktörlüğü OECD ve Tarım 2 OECD HAKKINDA

Detaylı

TÜRKİYE DE GDO MEVZUATI

TÜRKİYE DE GDO MEVZUATI TÜRKİYE DE GDO MEVZUATI Dr. Arzu ÜNAL Birim Başkanı Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Biyoteknoloji Araştırma Merkezi SUNU İÇERİĞİ Tanımlar, tarihsel gelişim ve kronoloji Dünyadaki durum Türkiye

Detaylı

Türkiye de ve Dünya da Kanatlı Sektörü

Türkiye de ve Dünya da Kanatlı Sektörü Türkiye de ve Dünya da Kanatlı Sektörü Ülkemizde beyaz et sektörü, özellikle 80 li yıllarda başlanan yatırımlar neticesinde çok önemli bir mesafe almıştır. Bir tarım ülkesi olan Türkiye, kanatlı hayvan

Detaylı

IDC Savunma Sanayii. Antikor tabanlı tanımlama sistemleri birçok üstün özellikler sahiptir. Yüksek hassasiyette ve kısa sürede hızlı sonuç üretme.

IDC Savunma Sanayii. Antikor tabanlı tanımlama sistemleri birçok üstün özellikler sahiptir. Yüksek hassasiyette ve kısa sürede hızlı sonuç üretme. IDC Savunma Sanayii Biyolojik Tabanlı Tanımlama Sistemleri Antikor tabanlı tanımlama sistemleri, biyolojik madde ve mikroorganizmaların tespitinde sayısal ve ayırt edici sonuçlar ile ortamda bulunan biyolojik

Detaylı

MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK ÖZKAN ŞAHİN U.Ü.KARACABEY MYO GIDA TEKNOLOJİSİ PROGRAMI/SÜT OPSİYONU

MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK ÖZKAN ŞAHİN U.Ü.KARACABEY MYO GIDA TEKNOLOJİSİ PROGRAMI/SÜT OPSİYONU MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK ÖZKAN ŞAHİN U.Ü.KARACABEY MYO GIDA TEKNOLOJİSİ PROGRAMI/SÜT OPSİYONU MEMEDEN BARDAĞA AKAN DOĞALLIK Dünya nüfusundaki hızlı artış ile teknolojik gelişmeler insanları tarımsal

Detaylı

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG)

MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG) MOLEKÜLER BİYOLOJİ VE GENETİKÇİ (MOLEKÜLER BİYOLOG) TANIM Canlı hücre içindeki malzemeleri (DNA, Protein, Enzim vb.), hücre yapısının işlevini ve hücreler arasındaki etkileşimi laboratuar ortamında inceleyerek

Detaylı

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst.

Bornova Vet.Kont.Arst.Enst. Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları Süreyya ÖZCAN Besin Öğeleri Canlının yaşamını devam ettirmesi için gerekli olan kimyasal element veya bileşiklerdir. Hücrelerin

Detaylı

2014 YILI TARIMSAL DESTEKLEMELER

2014 YILI TARIMSAL DESTEKLEMELER 04 YILI TARIMSAL DESTEKLEMELER HAYVANCILIK DESTEKLEMELERİ Hayvan Başı Ödeme Suni Tohumlama Besilik Materyal Üretim Desteği(baş) 3 Hayvan Başı Ödeme 4 Tiftik Üretim 5 Süt Primi( TL/lt) 6 İpek Böceği Sütçü

Detaylı

Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları. Süreyya ÖZCAN

Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları. Süreyya ÖZCAN Yemlerde Amino asitler ve B Grubu Vitaminlerinin Önemi ve Test Metotları Süreyya ÖZCAN Besin Öğeleri Canlının yaşamını devam ettirmesi için gerekli olan kimyasal element veya bileşiklerdir. Hücrelerin

Detaylı

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI

TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI TÜRKİYE DE EN FAZLA GÖRÜLEN BESLENME HATALARI Türkiye beslenme durumu yönünden hem gelişmekte olan, hem de gelişmiş ülkelerin sorunlarını birlikte içeren bir görünüme sahiptir. Ülkemizde halkın beslenme

Detaylı

BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR

BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR BİTKİSEL YAĞ SEKTÖRÜNDE İTHALATA BAĞIMLILIK SÜRÜYOR Gözde SEVİLMİŞ Giderek artan nüfusa paralel olarak gıda maddeleri tüketimi ve dolayısıyla bitkisel yağ tüketimi artmaktadır. Diğer yandan artan gıda

Detaylı

TÜRKİYE BEYAZ ET SEKTÖRÜ

TÜRKİYE BEYAZ ET SEKTÖRÜ TÜRKİYE BEYAZ ET SEKTÖRÜ 1. GİRİŞ Beyaz et insan beslenmesinde besin değeri açısından tartışılmaz bir öneme ve yere sahiptir. Tavuk eti; uluslararası terminolojide Kanatlı Eti kavramı içinde değerlendirilmektedir.

Detaylı

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Özel Formülasyon DAHA İYİ DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX! Özel Formülasyon DAHA İYİ Yumurta Verimi Kabuk Kalitesi Yemden Yararlanma Karaciğer Sağlığı Bağırsak Sağlığı Bağışıklık Karlılık DAHA DÜŞÜK MALIYETLE DAHA SAĞLIKLI SÜRÜLER VE DAHA FAZLA YUMURTA IÇIN AGRALYX!

Detaylı

2009 Yılında Üretilen Transgenik Ürünlerin (GDO) Global Durumunun Özeti. Clive James ISAAA Kurucusu ve Yöneticisi

2009 Yılında Üretilen Transgenik Ürünlerin (GDO) Global Durumunun Özeti. Clive James ISAAA Kurucusu ve Yöneticisi Clive James ISAAA Kurucusu ve Yöneticisi Nobel Ödüllü Bilim Adamı Norman BORLAUG a ithaf edilmiştir ISAAA Özet 41, hazırlayan tarafından Transgenik (GDO lu) ürünlerin ilk defa üretime sokulduğu 1996 yılından

Detaylı

İYİ TARIM UYGULAMALARI ve BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK

İYİ TARIM UYGULAMALARI ve BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK BİOÇEŞİTLİLİK - GELECEĞİMİZDİR İYİ TARIM UYGULAMALARI ve BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİK Prof. Dr. Hüseyin ÖNEN Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi, Bitki Koruma Bölümü - TOKAT BİOÇEŞİTLİLİK - GELECEĞİMİZDİR

Detaylı

2013 YILI DESTEKLEME BİRİM FİYATLARI

2013 YILI DESTEKLEME BİRİM FİYATLARI 013 YILI DESTEKLEME BİRİM FİYATLARI 1 3 MAZOT, GÜBRE VE TOPRAK ANALİZİ DESTEĞİ Mazot Gübre Destekleme Ürün Grupları Destekleme Tutarı Tutarı Peyzaj ve süs bitkileri, özel çayır, mera ve orman emvali alanları,9

Detaylı

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 üçüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak,

TEBLİĞ. a) 29/12/2011 tarihli ve 28157 üçüncü mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türk Gıda Kodeksi Yönetmeliğine dayanılarak, 15 Ağustos 2014 CUMA Resmî Gazete Sayı : 29089 Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRK GIDA KODEKSĠ BEBEK FORMÜLLERĠ TEBLĠĞĠ (TEBLĠĞ NO: 2014/31) Amaç MADDE 1 (1) Bu Tebliğin amacı; sağlıklı

Detaylı