Hayvan deneylerinde araflt rmac sorumlulu u ve deney hayvan n n haklar

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Hayvan deneylerinde araflt rmac sorumlulu u ve deney hayvan n n haklar"

Transkript

1 DERLEME Hacettepe T p Dergisi 2006; 37:1-5 Hayvan deneylerinde araflt rmac sorumlulu u ve deney hayvan n n haklar Nüket Örnek Büken 1 1 Doç. Dr., Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Deontoloji-Tıp Etiği ve Tarihi Anabilim Dalı, Ankara HAYVAN DENEYLER N N TANIMLANMASI Hayvan deneyleri, sağlık ve hastalıklarla ilgili alanlarda çalışmalar yapmak için hayvanların kullanıldığı deneyler olarak tanımlanmaktadır. Ancak günümüzdeki hayvan deneyleri bu tanımı oldukça aşmaktadır. Günümüzde hayvan deneylerinin yapıldığı alanlar şunlardır: Sağlık bilimlerindeki (tıp, diş hekimliği, veteriner hekimliği, temel biyolojik disiplinler) araştırmalar, Bu alanlardaki eğitim ve pratik çalışmalar, Aşı, toksin, antitoksin ve antiserum üretimi, İlaçların, biyolojik maddelerin ve yiyeceklerde kullanılan katkı maddelerinin standardizasyonu ve sınanması, Hastalıkların tanısı, Kozmetik sanayi, Uçak, otomobil, füze testleri, Nükleer ve konvansiyonel silahların etkilerinin belirlenmesi. Hayvanların deneysel ve bilimsel amaçlarla kullanılabileceği çalışma konuları Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı nın Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin Kullanılan Deney Hayvanlarının Korunması, Deney Hayvanlarının Üretim Yerleri ile Deney Yapacak Olan Laboratuvarların Kuruluş, Çalışma, Denetleme, Usul ve Esaslarına Dair Yönetmeliği nde şöyle belirlenmiştir [1]: İnsanlardaki, hayvanlardaki veya bitkilerdeki hastalıkların ve sağlıkla ilgili anormalliklerin önlenmesi, İnsanlarda, hayvanlarda veya bitkilerde kullanılan ilaçların, maddelerin, ürünlerin ya da uygulamaların; üretim, güvenlik, etkinlik, kalite ve yan etkilerinin araştırılması, İnsanlardaki, hayvanlardaki ve bitkilerdeki hastalıkların ve sağlıkla ilgili anormalliklerin teşhis veya tedavisi, İnsanlardaki, hayvanlardaki ve bitkilerdeki fizyolojik olayların araştırılması, Çevrenin korunmasına ve çevre kirliliğine yönelik çalışmalar, Eğitim ve öğretim, Bilimsel araştırmalar, Adli araştırmalar. HAYVAN DENEYLER N N GEREKL L Sentez edilen veya doğal kaynaklardan izole edilen kimyasal maddelerin, insanda hastalıkların tedavisinde kullanılmaları amacıyla klinik denemelere tabi tutulabilmeleri için, önce mutlaka uygun deney hayvanlarında farmakolojik etkilerinin, toksisitelerinin ve farmakokinetik özelliklerinin incelenmesi gerekir. Bu test- 1

2 Örnek Büken lerin ve deneylerin dayandığı temel kavram, ilacın insanda da deney hayvanlarında yaptığı etkileri yapabileceği ve dolayısıyla bu incelemelerin insandaki durumu öngörmesi bakımından öneminin bulunduğu varsayımıdır. Ancak bu varsayım gerçekte kısmen geçerlidir, kısıtlı geçerliliğine rağmen klinik öncesi hayvan deneylerinin ilaç geliştirilmesindeki önemi yadsınamaz; ilacı klinikte insan üzerinde deneyecek olan hekimler, onun deney hayvanları üzerindeki deneme bulgularını gösteren araştırıcı broşürün ve bu bulguların dayandığı orjinal verileri ayrıntılı olarak kanıtlayan belgeleri içeren dosyaların kendilerine verilmesini ister. Bunlar olmadan yeni bir madde insanlarda denenemez [2]. Geliştirilen etken maddeyle ilgili toksisite deneylerinde; ucuz olması, beslenmesinin ve bakımının kolay olması, çabuk üretilmesi ve fazla döl vermesi bakımından sıçan ve fareler kullanılır. Ancak incelenecek maddelerin bu sayılanların dışında, kemirgen olmayan bir memeli türünde daha denenmesi gerekir. Bunun için genellikle domuzlar ve köpekler tercih edilir [2,3]. Akut, subakut ya da kronik bütün toksisite deneylerinde hayvanlar klinik belirtiler, kan kimyası ve davranış değişiklikleri bakımından gözetlenerek kayıtlar tutulur. Daha önce ölmemişlerse deneme süresinin sonunda hayvanlar öldürülerek, bütün ölen veya öldürülen hayvanların organlarında anatomo-patolojik ve histolojik incelemeler yapılır. Ancak ilaçların insandaki bazı toksik etkilerini, deney hayvanlarında ne kadar mükemmel toksisite deneyi yapılırsa yapılsın, öngörmek mümkün olmayabilir. Bu nedenle preklinik dönemde yapılan testler ve denemelerden (tarama testleri, farmakolojik deneyler, farmakokinetik ve farmasötik incelemeler, toksisite deneyleri) geçen ve uygun bulunan maddeler daha sonra klinik ilaç araştırma sürecine girer [2,3]. HAYVAN DENEYLER NDE ARAfiTIRMACI SORUMLULU U ve KONUYLA LG L YAPTIRIMLAR Laboratuvar araştırmalarında bilim çalışanlarının hem araştırma etiği hem de biyoetik bağlamında, temel etik ilkelere uygun davranmaları beklenir. Araştırmacı araştırmasının her aşamasında ve her ayrıntısında dürüst olmalıdır. Varsayımını doğrulamaya değil, yanlışlamaya çalışmalıdır. Araştırmacının, çalışmasına başlarken mesleki-kuramsal bilgi ve teknik olanaklar açısından olduğu kadar, araştırma etiği açısından da tam donanımlı olmasının önemi büyüktür [2]. Tıp bilimlerinin gelişmesi amacıyla yapılan hayvan deneyleri 19. yüzyılın başında çok yaygınlık kazanmasına karşın bu deneylerde amaç tedavi edici tıptan çok, genel fizyolojiye yönelikti. Anestezinin bulunmasından önce yapılan bu deneylerin pek çoğu eziyet vericiydi ki, viviseksiyona (araştırma amacıyla canlı hayvanlar üzerinde cerrahi girişimlerin uygulanması) tepki de bu acı veren işlemlerden sonra görülmeye başlandı. 2 Dünyada bilinen bir milyon iki yüz bin (1,200,000) hayvan türüne karşılık biyomedikal araştırmaların %97 sinde yalnızca dokuz hayvan türü kullanılır, bunlar; rat (sıçan), fare, kobay, tavşan, hamster, köpek, kedi, tavuk ve maymundur. Deney hayvanı olarak köpekler ve domuzlar birçok alanda kullanılmıştır ve kullanılmaktadır. Cerrahide, özellikle kalp ve göğüs cerrahisinde yeni tekniklerin geliştirilmesinde, genellikle köpekler ve domuzlar tercih edilmektedir. Beyin, kemik ve karın cerrahisinin gelişmesinde de katkıları vardır. Ayrıca, şokun önlenmesi ve denetlenmesi, güvenli kan ve plazma ürünlerinin aktarımı için gerekli tekniklerin geliştirilmesi; diyabet, pernisiyöz anemi ve adrenal korteks yetmezliği gibi insanlardaki pek çok metabolik hastalığın anlaşılmasında da yine köpek ve domuz deneyleri yararlı olmaktadır. Hayvan hakları konusundaki hareketler temelde hayvan deneylerine tepki olarak doğmuştur. İngiltere de Society for the Protection Liable to Vivisection isimli yasal organizasyon 1875 yılında kurulmuştur. Bu kuruluşun bugünkü ismi National Antivivisection Society dir. Amerika Birleşik Devletleri (ABD) nde kurulan ilk antiviviseksiyon grubu American Antivivisection Society olup, kuruluş tarihi 1883 tür. Ülkelerin neredeyse tümünde hayvanlara eziyet edilmemesi konusunda bir düşünce birliği olmakla birlikte; biyomedikal araştırmalarda kullanılan deney hayvanlarını korumak ve bu araştırmaları yetkili kişi veya kurumlara yaptırmak amacıyla pek az ülkede yasal düzenlemeler oluşturulmuştur. Bu düzenlemelerde de bir birliktelik yoktur. Hatta bazı federe devletlerde, merkez veya federe devlet için düzenlemeler birbirinden farklıdır. Bazı ülkelerde hayvanlara eziyeti yasaklayan genel düzenlemeler vardır ve bilimsel amaçla yapılan deneylerde hayvan kullanmak bir sorun yaratmamaktadır. Başka bazı ülkelerde ise laboratuvar hayvanları için geçerli olan yasalar, bir gözetmenin deneyde gereken özenin gösterildiğine tanıklığını zorunlu kılan maddeler içermektedir. Öte yandan bazı ülkelerdeki üniversite araştırma kurulları hayvan deneyleri için etik yasaları kendileri düzenlemişler ve biyomedikal araştırmalarda bu yasaların ülke bütününde geçerli olabilmesi için çaba harcamışlardır [4]. Antiviviseksiyon akımlarının ve örgütlerinin önerdiği hayvan deneylerine alternatif yöntemler şunlardır: Hücre, doku ve organ kültürleri; bu yöntemlerin başlıca üstünlüğü orjinal materyalin hayvanlar yerine insanlardan alınmasıdır. Tahlil yöntemleri; laboratuvar tahlillerinde tavşan, fare gibi hayvanları kullanmak yerine, radyoaktif kimyasallar veya gaz kromatografisi yöntemi kullanarak, kanda ve idrarda çeşitli maddelerin ne miktarda bulunduğu daha kesin ve doğru olarak saptanabilir. Matematik/Bilgisayar/Mekanik Modeller; bu modeller, biyolojik sistemlerin kimyasal maddelere reaksi- H ACETTEPE T IP D ERG S

3 Hayvan deneylerinde araflt rmac sorumlulu u ve deney hayvan n n haklar yonlarını saptamada ve ölçmede kullanılmış, hayvan deneyleriyle karşılaştırıldığında aynı sonuçları verdikleri görülmüştür. Tek hücreli organizma kullanımı ve bakteri kültürleri; bu organizmalar kimyasal maddelere insanlara benzer şekilde tepki gösterdiklerinden, biyokimya alanında geniş ölçüde kullanılır. Hızlı üredikleri için kısa sürede birkaç kuşakla ilgili sonuç alınabilen tek hücreliler farmakoloji ve toksikoloji alanında birçok biyokimyasal maddenin incelenmesinde kullanılabilir. Plasenta; insan metabolizmasını en iyi şekilde yansıttığı için, kanser ve yaşlanma araştırmalarında, immünoloji alanında, biyokimyada kullanılabilir. Klinik vakaların izlenmesi; uyuşturucu, nikotin bağımlılığı, alkolizm, stres gibi insanlara özgü rahatsızlıkların araştırılmasında, maymun, fare, köpek gibi hayvanları kullanmak yerine, doğrudan hasta insanları gözlemlemek, daha doğru sonuçlar verecektir. İnsan benzeri robotlar; tıp öğreniminde ve deneylerde kullanılmak üzere insan mekanizmasını, reflekslerini aynen yansıtan robotlar geliştirilmiştir. Füze, uçak, otomobil çarpışma testlerinde bu robotlar kullanılırsa kemik yapısı çok farklı olan hayvanlardan daha doğru sonuçlar verecektir [5,6]. Bu alternatif yöntemlerin her alanda yeterli olduğunu savunmak güçtür. Organizmanın bütününün izlenmesi gereken durumlarda deney hayvanları kullanılmak zorundadır. Genetik alanındaki çalışmalar, yeni bir cerrahi tekniğin geliştirilmesi, yeni bir ilacın metabolizma ve yan etkilerinin izlenmesi vb. Hayvan Hakları Evrensel Bildirgesi 15 Ekim 1978 tarihinde Paris te ilan edilmiştir. Ondört maddeden oluşan bildirgenin 8. maddesi deneylerde kullanılan hayvanlarla ilgilidir: Madde 8: Hayvanlara fizik ya da psikolojik acı çektiren deneyler yapmak, hayvan haklarına aykırıdır. Tıbbi, bilimsel, ticari veya başka biçimlerdeki her türlü deneyler için de durum böyledir. Bunların yerine başka teknikler geliştirilmelidir. Son yıllarda birçok ülkede tartışılan konular şu sorular çerçevesinde olmaktadır: Hayvan deneyleri planlanan çalışma için en uygun yöntem midir, seçenekler neler olabilir? Hayvanın deney sırasında herhangi bir anda uyanık olması gerekiyor mu? Deneyin neden olduğu ağrı ya da sıkıntı azaltılabilir mi? Kullanılan hayvan sayısı azaltılabilir mi? Hayvan deneyleriyle birlikte gündeme gelen etik sorunların çözümünde yol gösterici olabilmek amacıyla, Dünya Sağlık Örgütü nün iş birliği yaptığı bir kuruluş olan Uluslararası Tıp Bilimleri Kuruluşu Danışma Konseyi [Council for International Organizations of Medical Sciences (CIOMS)] tarafından, bilimsel araştırmalarda kullanılan hayvanları korumaya yönelik bir yönetmelik hazırlanmıştır. Bu yönetmelikte temel alınan ilkeler şu değişik görüşlere dayanmaktadır [7]: Bilimsel amaçla hayvan kullanımı temelde hiç istenmemektedir. Olanak varsa başka yöntemlerin kullanılması daha uygundur. Bugünkü olanaklarımızla deneylerde hayvan kullanımı kaçınılmazdır. Temelde ilkeler geniş ölçüde uluslararası niteliktedir. Avrupa Tıp Araştırma Konseyi de 1984 yılında çekincesiz bu ilkeleri onaylamıştır. ABD hükümeti de kendi geliştirdiği projelerde bundan yararlanmıştır. CIOMS tarafından hazırlanan yönetmelikte yer alan ilkeler dört bölüme ayrılmaktadır. Birinci bölüm 11 maddeden oluşmaktadır ve bunlar Hayvan Deneyleriyle İlgili Etik Yasa başlığı altında biraraya getirilmiştir. Araştırmacıdeney hayvanı ilişkisinde araştırmacı sorumluluğu bu maddelerde dile getirilmektedir [7,8]: 1. İnsan ve hayvanların yararı ile sağlığın korunması, en iyi yöntemlerin bulunması ve biyolojik bilgilerimizin artması gibi farklı amaçlar için tam, sağlam ve değişik tür hayvanlarda deneye başvurmak zorunludur. 2. Matematik ve bilgisayar modelleriyle in vitro biyolojik sistem araştırmaları gibi yöntemler, her zaman doğruluğu kanıtlandıktan sonra deney hayvanına uygulanmalıdır. 3. Deney hayvanı üzerindeki deneyler yalnızca insan ya da hayvan sağlığı söz konusu olduğunda ve biyolojik bilgi artışına katkıda bulunulması amaçlandığında uygulanmalıdır. 4. Deney için seçilen hayvanlar uygun tür ve nitelikte olmalı, sayıları bilimsel sonucu verebilecek minimumu aşmamalıdır. 5. Araştırmacılar ve yardımcıları hayvanlara yaptıkları işlemlerde duyarlı olmalı, onları en az ağrı, sıkıntı verecek biçimde kullanarak, yararlı olmalarını hedeflemeli ve bunu bir etik zorunluluk olarak benimsemelidir. 6. Araştırmacılar, insanda ağrıyla sonuçlanan işlemlerin omurgalı hayvan türlerinde de ağrıya neden olacağı varsayımına uygun olarak, hayvanlarda ağrıya neden olmayacak biçimde çok iyi bir bilgi ve algılama sahibi olmalıdır. 7. Hayvanda ağrı, geçici veya sıkıntı yaratabilecek her işlem uygun veteriner hekimlik yöntemlerine bağlı kalarak sedasyon, analjezi veya anestezi altında yapılmalıdır. Kimyasal ajanlarla paralize edilmiş hayvanlarda cerrahi operasyonlar veya ağrılı girişimler yapılmamalıdır. 8. Yedinci maddedeki koşula aykırı durumlarda araştırma kararı yalnız araştırmayı yapan tarafından verilmemeli; 4., 5. ve 6. maddelere uygun olarak bir yetkili kurula bırakılmalıdır. Bu aykırılıklar yalnız eğitim ya da demonstrasyona yönelik olamaz. 3

4 Örnek Büken 9. Deney bitiminde veya uygun durumlarda deney sırasında şiddetli veya sürekli ağrı çeken; sıkıntı veya yetersizlik gösteren ve ilaçla tedavisi olanaklı olmayan hayvanlar, ağrı duymayacakları biçimde öldürülmelidir. 10. Biyomedikal araştırmalar için kafeste bulundurulan hayvanlara olanaklı olabilen en iyi koşullar sağlanmalıdır. Normal koşullarda hayvan laboratuvarı deneyimli bir veteriner gözetiminde olmalı, gerektiğinde veteriner hekim bakımı artırılmalıdır. 11. Araştırma kurum başkanları, planlanan araştırmada yetkili personeli ve bunların hayvan deneylerinde yeterli deneyimi olup olmadığını denetleyebilmelidir. Elverişli kullanım koşulları yaratılmalı ve ilgililere kendilerine emanet edilen hayvanların doğru ve verimli kullanılması öğretilmelidir [9]. İkinci bölüm, özel koşullarda araştırıcı ve merkez yöneticilerinin getirebileceği sınırlamalarla ilgilidir. Bu özel koşullar; hayvanların alımı ve taşınması koşulları, animaleri, ebersoli, fiziksel koruma koşulları, haşerelere karşı koruma, çevre faktörleri, ısı, nem, aydınlatma, türe uygun besleme, veteriner bakımı, kayıtların saklanması vb. Üçüncü bölümde, hayvan deneylerinde gözetimin amaçları ve yararları yer alır [9]. Dördüncü bölümde ise hayvan deneylerinin yerini tutabilecek yöntemler yer almaktadır. Biyolojik olmayan yapı-etkinlik ilişkilerinin incelenmesi, mikroorganizmaların kullanıldığı biyolojik yöntemler, in vitro yöntemler, hayvan embriyolarının kullanıldığı yöntemler gibi [9]. Hayvanların biyomedikal araştırmalarda kaçınılmaz biçimde kullanılmasının gerekliliği, bu araştırmaların belirli bir düzende ve belli ölçütler içinde gerçekleştirilmesini zorunlu kılmıştır. Deney hayvanlarına olası en az zararın verilmesi kaygısını taşıyan; deneylerin hayvanlarda gereksiz yere yol açtığı ıstırabı dikkate alan; bu bağlamda deneylerde kullanılan hayvan sayısının azaltılması konusuna dikkati çeken David G. Porter (Guelph Üniversitesi Biyomedikal Bilimler Şefi, Kanada), yeni bir derecelendirme sistemi geliştirmiştir. Bu sistemde Porter, ikisi deneyle, kalan altısı deney hayvanıyla ilgili toplam sekiz kategori bildirmiştir [10]: 1. Deneyin hedefi, 2. Deneyin amacına ulaşabilirliği, 3. Kullanılan hayvan türü, 4. Beklenen ağrı, 5. Hayvan rahatsızlığının süresi, 6. Deneyin süresi (kullanılan hayvan türünün kendi yaşam süresiyle orantılı olarak saptanmaktadır), 7. Kullanılan hayvan sayısı, 8. Hayvan bakımının kalitesi. Her kategoride bir-beş arasında puan verilen derecelendirmeler yapılmıştır. Puanlar toplandığında en az sekiz, en çok 40 puanlık bir sonuç elde edilmektedir. Düzenlenen deneye göre, hangi kategorilerin kullanılacağı ve deneyin sonlandırılması için belirtilen en üst skor düzeyi değişmektedir. Örneğin; daha önceden hayvan deneyi yapılmamış bir konuda deney planlanmışsa; 1., 2., 3., 7. ve 8. kategoriler kullanılmakta ve toplam puan 16 nın üzerine çıktığında, deneyin bitirilmesi önerilmektedir. Görüldüğü gibi, elde edilen skorun olabildiğince düşük olması istenmektedir [10]. Araştırmacılar kendi denetimleri altında çalışan bütün kişilere deney yöntemleri ve üzerinde çalışılan canlı türünün bakımı konusunda açık yönerge vermekle sorumludur. Laboratuvarda veya açık alanda hayvanlarla uğraşan bütün kişilerin sorumlulukları ve yaptıkları işler, sahip oldukları eğitim ve deneyime uygun olmalıdır. Hayvan denek kullanılarak yapılan çalışmalarda etik açıdan önemli noktalar şunlardır: Hayvan deneklerin sağlandığı yerler, Hayvan deneklerin bakımı, Hayvan deneklere uygulanan araştırma yöntemleri, Araştırma sonrası uygulama. Ülkemizde hayvan araştırmaları yapılan merkezlerde ne tür ve ne kadar hayvan kullanıldığı konusunda ya da hayvan deneklere etik davranış konusunda yeterli istatistiksel veri ve araştırmalar bulunmamaktadır. Ancak kimi araştırma merkezlerinde hayvan deneylerine disiplin getiren uygulamalar olduğunu biliyoruz. Hayvan Araştırma Etik Kurulları nın CIOMS Deney Hayvanları Etik Yasası nı tartışarak benimsemeleri bu konuda iyi bir başlangıç olabilir. Yine bu bağlamda Hacettepe Üniversitesi Deney Hayvanları Etik Kurulu nun çalışmaları da yol göstericidir. Hacettepe Üniversitesi Deney Hayvanları Etik Kurulu Yönergesi nde amaç şu şekilde belirtilmiştir; Hacettepe Üniversitesi nde deneysel, test ve eğitim amaçlı olarak kullanılacak tüm hayvanların barındırılmaları, üretilmeleri, doğadan izole edilmeleri, nakledilmeleri, deneylerde kullanılmaları ve üzerilerinde gözlem yapılmasıyla ilgili tüm süreçlerde etik bakımdan kabul edilebilir uygulamaların sınırlarını belirlemek ve araştırma önerilerini bu açıdan incelemek üzere bir Deney Hayvanları Etik Kurulu (DHEK) oluşturmak. DHEK kuruluş ve çalışma esaslarına, yapılması planlanan işlemlerin sunulmasına, araştırma önerilerinin incelenmesine, uygulanmalarına izin verilmesine, uygulamaların izlenmesine ve gerektiğinde sonlandırılmasına ilişkin esasları belirlemektedir [11]. Hacettepe Üniversitesi Laboratuvar Hayvanları Kullanım Sertifika Programı Yönergesi nin amacıysa Hacettepe Üniversitesi nde deney hayvanı kullanacak kişilere, deney hayvanı kullanmaya yönelik temel eğitimin verilmesi olarak belirlenmiştir. Laboratuvar hayvanı kullanarak her türlü eğitim, araştırma, uygulama ve test yapmak isteyen ya da bu programların yapılmasında deney 4 H ACETTEPE T IP D ERG S

5 Hayvan deneylerinde araflt rmac sorumlulu u ve deney hayvan n n haklar hayvanlarına dokunarak, yetiştirerek ya da manipüle ederek katkıda bulunan öğrenciler, akademik ve idari personel bu Yönerge kapsamına dahil deney hayvanı kullanan kişi olarak kabul edilir. Deney hayvanı kullanan kişiler, kullanım sertifikası olmadan Hacettepe Üniversitesi nde bu hayvanlar üzerinde deney, eğitim, test amacıyla işlem yapamaz, kendi çalışma mekanlarında bu hayvanları barındıramaz ve kullanamaz. [12]. Ülkemizin hayvan deneyleri yapılan diğer araştırma merkezlerinin de benzer çalışma prosedürlerini geliştirmesi ve sertifikasız araştırmacıların deney hayvanlarıyla çalışmalarına izin verilmemesi önemlidir. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı nın, Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar için Kullanılan Deney Hayvanlarının Korunması, Deney Hayvanlarının Üretim Yerleri ile Deney Yapacak Olan Laboratuvarların Kuruluş, Çalışma, Denetleme, Usul ve Esaslarına Dair Yönetmeliği de deneysel ve diğer bilimsel amaçlar için kullanılan hayvanların üretim yerlerinin teknik, sağlık ve hijyenik şartlara uygun kurulması, çalışması, hayvanların refah ve güvenliğini temin edecek şekilde bakımı ve kullanımlarının sağlanması amacıyla hazırlanmıştır. Bu Yönetmelik, gerçek ve tüzel kişilerle kamu kurum ve kuruluşlarında, deneysel veya diğer bilimsel uygulamalarda kullanılan hayvanların üretim, kullanım, satış ve bir yerden bir yere nakli sırasında uyulması gereken kuralları, teknik ve hijyenik şartları ve bu yönetmeliğin hükümlerine uyulmaması durumunda uygulanacak işlemleri kapsar [1]. Deney hayvanlarıyla ilgili, bir kısmı bu yazı kapsamında yer alan tüm yasalar temelde deneyde kullanılan hayvanların haklarını, gönencini korumayı hedeflemektedir; ama bu yasalar aynı zamanda, araştırmacıların faaliyetlerini koruyarak, araştırma yapılmasını teşvik de etmektedir. İlgili yasalar, araştırmacıların hem kendileri hem de denekleri için en uygun koşulları sunduğundan araştırmanın gelişimini kolaylaştırdığı bile ileri sürülebilir. Yine ilgili yasalarda sunulan koruyucu önlemler araştırmanın niteliğini güvence altına da almaktadır ve deneyin, ancak gerçekten gerekli olduğunda ve açıkça tanımlanmış bir protokole uygun olduğunda yapılmasına izin vermektedir. Değişik ülkelerde yürürlüğe konulan bu hükümler içerik ve uygulamaları bakımından kaçınılmaz olarak farklılık gösterseler de yapılan hayvan deneylerinin etik ve bilimsel bütünlüğünü sağlamanın temeli olarak, yerine getirilecek ön gereklilikler ve uygulanacak ilkeler bakımından genellikle birbirleriyle uyumlu oldukları söylenebilir. Bu kılavuz kurallar ilgili ülkelerde üretilen verilerin karşılıklı olarak tanınması için resmi bir temel de oluşturmuşlardır. Hayvan deneyleriyle ilgili olarak saptanan ve ilgili tarafların uyması beklenen kurallar, araştırmanın doğasının bir gereğidir. Ancak bu kuralların gereğine inanmayan kişi ya da kurumlar (sözgelimi araştırmacı, destekleyici ya da kimi zaman etik kurul) kuralların gereklerini yerine getiriyormuş gibi görünüp, yok saymanın yollarını arayabilir. Bu nedenle tüm araştırmalarda ve konumuz bağlamında hayvan deneylerinde ilgili tüm tarafların etik kuralların önemi ve gerekliliği konusunda eğitilmeleri, farkındalık ve duyarlılık kazanmaları kaçınılmazdır. Bir İngiliz filozofu ve hukukçusu olan Jeremy Bentham ( ) hayvan deneyleri ile ilgili olarak Sorun, onların düşünüp düşünmedikleri ya da konuşup konuşmadıkları değil; acı çekip çekmedikleridir der. Günümüzde hayvan hakları savunucuları, hayvanların insanlarla eşit haklara sahip olduklarının değil, onların da en az insanlar kadar acı çekebileceği gerçeğinin kabul edilmesini istemektedir. Hayvan hakları düşüncesinin temelindeki ahlak anlayışı, insan merkezli anlayıştan farklı olarak, insanı doğanın sahibi ve tüm canlıların efendisi olarak değil, doğanın bir parçası olarak görmek biçimindedir. Unutulmaması gereken önemli bir nokta da; ne kadar çok hayvan deneyi yapılırsa yapılsın, daha sonra denenen ilacın ya da denenen yöntemin ilk uygulandığı insanın, asıl denek olmaktan kurtulamayacağıdır. Kaynaklar 1. T.C. Tarım ve Köy İşleri Bakanlığı, Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar için Kullanılan Deney Hayvanlarının Korunması, Deney Hayvanlarının Üretim Yerleri ile Deney Yapacak Olan Laboratuvarların Kuruluş, Çalışma, Denetleme, Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik, Resmi Gazete Tarih: , No: Büken NÖ. Denek ve hasta hakları açısından klinik ilaç araştırmaları. A.Ü. Sağlık Bilimleri Enstitüsü Yayınlanmamış doktora tezi. Ankara, Kayaalp O. Klinik Farmakolojinin Esasları. Ankara, Kutlay NY. Etik ve hukuk yönleriyle deney hayvanları. Türkiye Klinikleri Tıbbi Etik Dergisi Tuna G (derleyen). Anonim, Hayvan Hakları, Gerçek Dostlar, Konuşamayanların Sesi. Ankara, Sungurbey İ. Hayvan Hakları. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayın No: 3685, Principles Directeurs Internationaux pour la Recherche Biomedicale Impliquant des Animaux. Geneve: CIOMS, Uzel İ. Hayvan deneyleri etik yasası. Türkiye Klinikleri Tıbbi Etik Dergisi Bankowskı; Howard JN. Biomedical Research Involving Animals: Proposed International Guiding Principles (Proceeding of the XVIII CIOMS Round-table Conference), CI- OMS, Geneva, PORTER DG. Ethical scores for animal experiments. Nature 1992; 356: Hacettepe Üniversitesi Deney Hayvanları Etik Kurul Yönergesi (http://www.etikkurul.hacettepe.edu.tr/dhek/yonerge. html). 12. Hacettepe Üniversitesi Laboratuvar Hayvanları Kullanım Sertifika Programı Yönergesi (http://www.etikkurul.hacettepe.edu.tr/certyon.htm). 5

DENEY HAYVANLARI LABORATUVARLARINDA VETERİNER HEKİMİN ROLÜ. *Gülhane Askeri Tıp Akademisi Araştırma ve Geliştirme Merkezi Deney Hayvanları Kısmı

DENEY HAYVANLARI LABORATUVARLARINDA VETERİNER HEKİMİN ROLÜ. *Gülhane Askeri Tıp Akademisi Araştırma ve Geliştirme Merkezi Deney Hayvanları Kısmı DENEY HAYVANLARI LABORATUVARLARINDA VETERİNER HEKİMİN ROLÜ Uzm. Vet. Hekim Tayfun İDE* Uzm. Vet. Hekim A.Sarper BOZKURT* *Gülhane Askeri Tıp Akademisi Araştırma ve Geliştirme Merkezi Deney Hayvanları Kısmı

Detaylı

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ DENEY HAYVANLARI ARAŞTIRMA VE UYGULAMA BİRİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ DENEY HAYVANLARI ARAŞTIRMA VE UYGULAMA BİRİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar ANADOLU ÜNİVERSİTESİ DENEY HAYVANLARI ARAŞTIRMA VE UYGULAMA BİRİMİ YÖNERGESİ Amaç BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Madde 1 Bu Yönerge, birimin yönetim organlarına ve görevlerine ilişkin

Detaylı

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ DENEY HAYVANLARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ DENEY HAYVANLARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu KAFKAS ÜNİVERSİTESİ DENEY HAYVANLARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Kafkas Üniversitesi Deney Hayvanları

Detaylı

KLİNİK TOKSİKOLOJİ EĞİTİMİNİN ÖNEMİ. Prof. Dr. Arzu Denizbaşı

KLİNİK TOKSİKOLOJİ EĞİTİMİNİN ÖNEMİ. Prof. Dr. Arzu Denizbaşı KLİNİK TOKSİKOLOJİ EĞİTİMİNİN ÖNEMİ Prof. Dr. Arzu Denizbaşı Tanım Toxicon = Zehir Logos =Bilgi Sizde iki kolay dersle bir toksikolog olabilirsiniz. Ancak bu derslerin her biri 10 yıldır. Arnold Lehman,1955

Detaylı

DİŞ HEKİMLİĞİNDE ARAŞTIRMA ve YAYIN ETİĞİ

DİŞ HEKİMLİĞİNDE ARAŞTIRMA ve YAYIN ETİĞİ Hacettepe Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Asistan Etik Eğitimi 20-21 Şubat 2015 DİŞ HEKİMLİĞİNDE ARAŞTIRMA ve YAYIN ETİĞİ Yrd Doç Dr FUNDA GÜLAY KADIOĞLU ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ Tıp Fakültesi Tıp Tarihi

Detaylı

BİYOLOG TANIM. Canlı türlerinin tanımlanması, sınıflandırılması, yaşamı ve evrimini etkileyen koşullar üzerinde araştırma yapan kişidir.

BİYOLOG TANIM. Canlı türlerinin tanımlanması, sınıflandırılması, yaşamı ve evrimini etkileyen koşullar üzerinde araştırma yapan kişidir. TANIM Canlı türlerinin tanımlanması, sınıflandırılması, yaşamı ve evrimini etkileyen koşullar üzerinde araştırma yapan kişidir. A- GÖREVLER Biyologların görevleri araştırmacı ve uygulamacı olmalarına göre

Detaylı

BİTKİLERDEN İLACA GİDERKEN TEMEL VE KLİNİK FARMAKOLOJİ

BİTKİLERDEN İLACA GİDERKEN TEMEL VE KLİNİK FARMAKOLOJİ BİTKİLERDEN İLACA GİDERKEN TEMEL VE KLİNİK FARMAKOLOJİ ITAM Projesi II Toplantısı Tıbbi bitkilerden ilaca giden yol Bezmialem Vakıf Üniversitesi 31 Mayıs 2013 Prof.Dr.Aydin Erenmemişoğlu NEDEN ARAŞTIRMA

Detaylı

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE KLİNİK TOKSİKOLOJİ

DÜNYADA VE TÜRKİYE DE KLİNİK TOKSİKOLOJİ DÜNYADA VE TÜRKİYE DE KLİNİK TOKSİKOLOJİ Yeşim Tunçok DEÜTF Farmakoloji Anabilim Dalı, Klinik Toksikoloji Bilim Dalı İlaç ve Zehir Danışma Merkezi, İzmir Klinik Toksikoloji Zehirlenmelerin önlenmesi, tanısı,

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ DENEY HAYVANLARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (DEHAM) ÇALIŞMA ESASLARI YÖNERGESİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ DENEY HAYVANLARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (DEHAM) ÇALIŞMA ESASLARI YÖNERGESİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ DENEY HAYVANLARI UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ (DEHAM) ÇALIŞMA ESASLARI YÖNERGESİ Amaç MADDE 1- (1) Bu yönergenin amacı, Ondokuz Mayıs Üniversitesi Deney Hayvanları Uygulama

Detaylı

Türkiye de Hayvan Refahı ile İlgili Yasal Düzenlemeler

Türkiye de Hayvan Refahı ile İlgili Yasal Düzenlemeler Türkiye de Hayvan Refahı ile İlgili Yasal Düzenlemeler Yrd.Doç. Dr. Serkan ERAT Kırıkkale Üniversitesi Veteriner Fakültesi Zootekni Anabilim Dalı Kampüs, 71451 Yahşihan, Kırıkkale Hayvan Refahı Konferansı

Detaylı

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERİSTESİ TIP FAKÜLTESİ DENEYSEL TIP ARAŞTIRMA BİRİMİ YÖNERGESİ

GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERİSTESİ TIP FAKÜLTESİ DENEYSEL TIP ARAŞTIRMA BİRİMİ YÖNERGESİ GAZİOSMANPAŞA ÜNİVERİSTESİ TIP FAKÜLTESİ DENEYSEL TIP ARAŞTIRMA BİRİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar AMAÇ Madde 1. Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Deneysel Tıp Araştırma

Detaylı

Doç. Dr. Turgay TEKİNAY. GÜDAM Müdürü ARA

Doç. Dr. Turgay TEKİNAY. GÜDAM Müdürü ARA 23 MAYIS 2016 PAZARTESİ 08.30-08.45 Açılış Konuşması Doç. Dr. Turgay TEKİNAY GÜDAM Müdürü 08.45-09.00 Deney Hayvanları Uygulama ve Etik Kursu nun Amacı, GÜDAM Tanıtımı ve Laboratuvar İşletmesi Doç. Dr.

Detaylı

Bilgilendirilmiş Gönüllü Oluru

Bilgilendirilmiş Gönüllü Oluru Bilgilendirilmiş Gönüllü Oluru Prof. Dr. Yağız Üresin İstanbul Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı ve Klinik Farmakoloji BD İ.Ü.İstanbul Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu İÜ Klinik

Detaylı

Yıldırım Beyazıt Üniversitesi

Yıldırım Beyazıt Üniversitesi ÜRÜN TANITIM ELEMANLARININ YETERLİLİK BELGESİ EĞİTİM PROGRAMI DERS İÇERİKLERİ (TASLAK) 1. AKILCI İLAÇ KULLANIMI (AİK) Akılcı İlaç Kullanımı (AİK) Nedir? Akılcı Olmayan İlaç Kullanımı Nedir? AİK in ve Genel

Detaylı

HELSİNKİ DEKLERASYONU 1

HELSİNKİ DEKLERASYONU 1 HELSİNKİ DEKLERASYONU 1 Giriş Hekime düşen görev insanların sağlığını korumaktır. Hekimin bilgi ve bilinci bu hizmetin yerine getirilmesine adanmıştır. Dünya Hekimler Birliği nin Cenevre Bildirgesi, hekimin

Detaylı

HAYVAN DENEYLERİNDE ETİK KURUL BAŞVURUSU. Doç. Dr. İlyas Onbaşılar

HAYVAN DENEYLERİNDE ETİK KURUL BAŞVURUSU. Doç. Dr. İlyas Onbaşılar HAYVAN DENEYLERİNDE ETİK KURUL BAŞVURUSU Doç. Dr. Etik Kurul Onayı Neden Gerekli? Proje desteği = Para Yayınlanma şartı Yaptırımlar Yasa ve yönetmelikler Kurumsal destek Ülkemizde Hayvan Deneyleri İle

Detaylı

ACIBADEM ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU BAŞVURU FORMU

ACIBADEM ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU BAŞVURU FORMU ACIBADEM ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU BAŞVURU FORMU Toplantı tarihi: Başvuru tarihi: Başvuru sayısı: Karar tarihi: Karar numarası: KARAR: Uygun Düzeltilmesi Gerekir Koşullu Olarak Uygun

Detaylı

ACIBADEM ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ

ACIBADEM ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ ACIBADEM ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, kapsam, dayanak ve tanımlar Amaç MADDE 1. Bu yönergenin amacı; Acıbadem Üniversitesi'nde deney hayvanları ile yapılacak

Detaylı

KOD 1 DAVRANIŞ MR (48-72 AY) xxxxxxx DAVRANIŞ VE UYUM RAPORU. "Sorun, sorun olmadan çözümlenmelidir."

KOD 1 DAVRANIŞ MR (48-72 AY) xxxxxxx DAVRANIŞ VE UYUM RAPORU. Sorun, sorun olmadan çözümlenmelidir. KOD 1 DAVRANIŞ MR (48-72 AY) DAVRANIŞ VE UYUM RAPORU "Sorun, sorun olmadan çözümlenmelidir." KİŞİSEL BİLGİLER Doğum Tarihi Cinsiyet Okulun Adı Sınıf İl İlçe Uygulama Tarihi Formu Dolduran 8.6.2011 ERKEK

Detaylı

ACIBADEM ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ

ACIBADEM ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ ACIBADEM ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, kapsam, dayanak ve tanımlar Amaç MADDE 1. Bu yönergenin amacı; Acıbadem Üniversitesi'nde deney hayvanları ile yapılacak

Detaylı

ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ HAYVAN ARAŞTIRMALARI ETİK KURUL YÖNERGESİ AMAÇ

ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ HAYVAN ARAŞTIRMALARI ETİK KURUL YÖNERGESİ AMAÇ ABANT İZZET BAYSAL ÜNİVERSİTESİ HAYVAN ARAŞTIRMALARI ETİK KURUL YÖNERGESİ AMAÇ Madde 1 - Bu yönergenin amacı, Abant İzzet Baysal Üniversitesinin ilgili birimlerinde bilimsel ve eğitim-öğretim amaçlı hayvan

Detaylı

Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi

Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi Nebile ÖZDEMİR Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Organ Nakli Merkezi TÜRKİYEDE BÖBREK NAKLİ 1975 yılında canlı 1978 yılında kadavra E.Ü.T.F Hastanesi Organ Nakli Uygulama ve Araştırma Merkezi 1988

Detaylı

TİTCK Deneysel Araştırma ve Uygulama Merkez Birimi TİTCK-DARUM TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU DENEYSEL ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZ BİRİMİ (DARUM)

TİTCK Deneysel Araştırma ve Uygulama Merkez Birimi TİTCK-DARUM TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU DENEYSEL ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZ BİRİMİ (DARUM) TİTCK-DARUM TÜRKİYE İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ KURUMU DENEYSEL ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZ BİRİMİ (DARUM) 1 Türkiye ilaç ve tıbbi cihaz kurumu deneysel araştırma ve uygulama merkez birimi, bünyesinde yürütülecek

Detaylı

BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU (BÜHADYEK) YÖNERGESİ

BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU (BÜHADYEK) YÖNERGESİ BOĞAZİÇİ ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU (BÜHADYEK) YÖNERGESİ Madde 1. Kurulun Amacı Boğaziçi Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu (BÜHADYEK), Boğaziçi Üniversitesi nde hayvanlarla

Detaylı

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ

ÇANAKKALE ONSEKİZ MART ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2013-2014 Eğitim Yılı Dönem III 1. Ders Kurulu Hastalıkların Biyolojik Temeli Eğitim Programı Eğitim Başkoordinatörü Dönem Koordinatörü Koordinatör Yardımcısı Ders kurulu başkanı Başkan Yardımcısı PDÖ

Detaylı

HAYVAN DENEYLERİNDE ETİK KURUL BAŞVURUSU. Doç. Dr. İlyas Onbaşılar

HAYVAN DENEYLERİNDE ETİK KURUL BAŞVURUSU. Doç. Dr. İlyas Onbaşılar HAYVAN DENEYLERİNDE ETİK KURUL BAŞVURUSU Doç. Dr. Hayvan Deneyleri Konusundaki Mevzuat 1 Temmuz 2004 Hayvanları Koruma Kanunu Çevre ve Orman Bakanlığı 16 Mayıs 2006 Deneysel ve Diğer Bilimsel Amaçlar İçin

Detaylı

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ BAŞKANLIĞI GÖREV, YETKİ VE SORUMLULUKLARI HAKKINDA YÖNETMELİK

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ BAŞKANLIĞI GÖREV, YETKİ VE SORUMLULUKLARI HAKKINDA YÖNETMELİK İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ ARAŞTIRMA VE GELİŞTİRME ENSTİTÜSÜ BAŞKANLIĞI GÖREV, YETKİ VE SORUMLULUKLARI HAKKINDA YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç ve kapsam MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin

Detaylı

ECZACILIK FAKÜLTESİ TOKSİKOLOJİ. Dersin Kodu Dersin Adı Z/S T U K

ECZACILIK FAKÜLTESİ TOKSİKOLOJİ. Dersin Kodu Dersin Adı Z/S T U K ECZACILIK FAKÜLTESİ TOKSİKOLOJİ PROGRAM KOORDİNATÖRÜ Prof. Dr. Şahan SAYGI, sahan.saygi@neu.edu.tr YÜKSEK LİSANS DERSLERİ Dersin Kodu Dersin Adı Z/S T U K ETKS 600 Uzmanlık Alan Dersi Z 4 0 4 ETKS 601

Detaylı

YÖNETMELİK. b) Merkez (Hastane): Turgut Özal Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezini,

YÖNETMELİK. b) Merkez (Hastane): Turgut Özal Üniversitesi Sağlık Uygulama ve Araştırma Merkezini, 19 Ocak 2014 PAZAR Resmî Gazete Sayı : 28887 Turgut Özal Üniversitesinden: YÖNETMELİK TURGUT ÖZAL ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

Detaylı

Genel Kontenjan Teklifi. Yatay Geçiş. Yüksek Lisans. Doktora

Genel Kontenjan Teklifi. Yatay Geçiş. Yüksek Lisans. Doktora ENSTİTÜ ADI: SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜ Genel Kontenjan Teklifi Yurtdışı Kontenjan Teklifi ALES Yatay Geçiş Yatay Geçiş ANABİLİM DALI ADI PROGRAMIN ADI Yüksek Lisans Doktora Yüksek Lisans Doktora

Detaylı

FIRAT ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ ETİK KURULU YÖNERGESİ AMAÇ VE KAPSAM

FIRAT ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ ETİK KURULU YÖNERGESİ AMAÇ VE KAPSAM FIRAT ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ ETİK KURULU YÖNERGESİ AMAÇ VE KAPSAM Madde 1- Bu yönerge, Fırat Üniversitesi ve bağlı birimlerinde bilimsel araştırma, test, sağlık hizmetleri uygulamaları, eğitim-öğretim

Detaylı

Doğal Bileşikler ve Yeni İlaçların Keşfindeki Önemi

Doğal Bileşikler ve Yeni İlaçların Keşfindeki Önemi Doğal Bileşikler ve Yeni İlaçların Keşfindeki Önemi Doç. Dr. Ömer KOZ HO Bursa Teknik Üniversitesi, Kimya Bölümü HO BTÜ, 2014-2015 Güz Yarıyılı Seminerleri «Perşembe Seminerleri» 20 Kasım 2014 Bursa Başlıklar:

Detaylı

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin

Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Türk Tıbbi Onkoloji Derneği nin Kanser Kontrolü ndeki Rolü DR. PINAR SAİP TÜRK TIBBİ ONKOLOJİ DERNEĞİ BAŞKANI Misyonumuz Ülkemizdeki tıbbi onkologların özlük haklarını savunmak, birlikte çalışma kültürünü

Detaylı

Farklı Araştırma Türleri Ve Etik Değerlendirme Açısından Yaklaşım

Farklı Araştırma Türleri Ve Etik Değerlendirme Açısından Yaklaşım Farklı Araştırma Türleri Ve Etik Değerlendirme Açısından Yaklaşım ETİK KURULLARIN YAPILANMASI İÇİN STANDARDİZASYON GEREKLİLİKLERİ KURSU Dr. Pınar Saip İstanbul Üniversitesi Onkoloji Enstitüsü -Tıbbi Onkoloji

Detaylı

6 Temmuz 2006 PERŞEMBE Sayı : 26220. Resmî Gazete YÖNETMELİK

6 Temmuz 2006 PERŞEMBE Sayı : 26220. Resmî Gazete YÖNETMELİK 6 Temmuz 2006 PERŞEMBE Sayı : 26220 Resmî Gazete YÖNETMELİK Çevre ve Orman Bakanlığından: HAYVAN DENEYLERİ ETİK KURULLARININ ÇALIŞMA USUL VE ESASLARINA DAİR YÖNETMELİK BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak

Detaylı

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri

Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizdeki Sağlık Kuruluşları VE Sağlık Hizmetleri Çevremizde bulunan sağlık kuruluşları, herhangi bir sağlık probleminde müdahalede bulunan ve tedavi amacı güden kuruluşlardır. Yaşadığınız çevrede bulunan

Detaylı

İlaçta Ar Ge Kamu Üniversite Sanayi İşbirliğinin Önemi. Prof. Dr. Sedef Kır Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi

İlaçta Ar Ge Kamu Üniversite Sanayi İşbirliğinin Önemi. Prof. Dr. Sedef Kır Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi İlaçta Ar Ge Kamu Üniversite Sanayi İşbirliğinin Önemi Prof. Dr. Sedef Kır Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Hacettepe Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Misyonumuz Evrensel bilim ve teknolojiyi

Detaylı

Klinik Araştırma Nedir?

Klinik Araştırma Nedir? Klinik Araştırma Nedir? Teşhis, tedavi, profilaksi veya bir fizyolojik fonksiyonun değiştirilmesi için kullanılan ilaçların geliştirilmesinde çok önemli bir süreç ve zorunluluktur. -Kredi kartı mağduru

Detaylı

BORNOVA VETERİNER KONTROL VE ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ HAYVAN DENEYLERİ ETİK KURUL YÖNERGESİ

BORNOVA VETERİNER KONTROL VE ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ HAYVAN DENEYLERİ ETİK KURUL YÖNERGESİ BORNOVA VETERİNER KONTROL VE ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ HAYVAN DENEYLERİ ETİK KURUL YÖNERGESİ Bu yönerge, Bornova Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitüsü 26 Mayıs 2006 tarihli Fen Kurulu kararı ile kurulan Hayvan

Detaylı

İ.Ü. ECZACILIK FAKÜLTESİ LİSANS EĞİTİMİ STAJ YÖNERGESİ

İ.Ü. ECZACILIK FAKÜLTESİ LİSANS EĞİTİMİ STAJ YÖNERGESİ İ.Ü. ECZACILIK FAKÜLTESİ LİSANS EĞİTİMİ STAJ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1- Bu Yönergenin amacı; İstanbul Üniversitesi Eczacılık Fakültesinin vizyonu, misyonu ve

Detaylı

Çekirdek Eğitim Programı (ÇEP) Hakkında Güncel Durum. Eczacılık Fakülteleri Dekanlar Konseyi Erzincan Üniversitesi Eczacılık Fakültesi, 29 Mayıs 2015

Çekirdek Eğitim Programı (ÇEP) Hakkında Güncel Durum. Eczacılık Fakülteleri Dekanlar Konseyi Erzincan Üniversitesi Eczacılık Fakültesi, 29 Mayıs 2015 Çekirdek Eğitim Programı (ÇEP) Hakkında Güncel Durum Eczacılık Fakülteleri Dekanlar Konseyi Erzincan Üniversitesi Eczacılık Fakültesi, 29 Mayıs 2015 14 Şubat 2015 Tıp Sağlık Konseyi Toplantısı Yüksek Öğretim

Detaylı

Hayvan deneylerine ait ilk

Hayvan deneylerine ait ilk Hayvan Deneyleri Nasýl Yapýlmalýdýr? HAYVAN DENEYLERÝ NASIL YAPILMALIDIR? Özgür KASIMAY, Dr., Berrak Ç. YEÐEN, Prof. Dr. Marmara Üniversitesi Týp Fakültesi Fizyoloji Anabilim Dalý, Ýstanbul Hayvan deneylerine

Detaylı

Prof.Dr. Şule Kalkan Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı Klinik Toksikoloji Bilim Dalı Dokuz Eylül Üniversitesi

Prof.Dr. Şule Kalkan Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı Klinik Toksikoloji Bilim Dalı Dokuz Eylül Üniversitesi Prof.Dr. Şule Kalkan Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıbbi Farmakoloji Anabilim Dalı Klinik Toksikoloji Bilim Dalı Dokuz Eylül Üniversitesi Klinik Araştırmalar Etik Kurulu Üyesi Klinik Araştırma

Detaylı

LABORATUVAR HAY- VANLARI YETİŞTİRME VE SAĞLIĞI

LABORATUVAR HAY- VANLARI YETİŞTİRME VE SAĞLIĞI LABORATUVAR HAY- VANLARI YETİŞTİRME VE SAĞLIĞI LBV210U KISA ÖZET DİKKAT Burada ilk 4 sahife gösterilmektedir. Özetin tamamı için sipariş veriniz www.kolayaof.com 1 1.ÜNİTE Laboratuvar Hayvan Yetiştiriciliği

Detaylı

T.C. DİCLE ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ DEKANLIĞI GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI

T.C. DİCLE ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ DEKANLIĞI GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI 1. SINIF, 1. YARIYIL 08:30-09:15 HİSTOLOJİ I MEDİKAL BİYOLOJİ ANATOMİ I FİZYOLOJİ I 09:25-10:10 HİSTOLOJİ I MEDİKAL BİYOLOJİ BİLGİSAYAR MEDİKAL KİMYA BİLGİSAYAR MEDİKAL KİMYA ANATOMİ I ANATOMİ I ANATOMİ

Detaylı

İLAÇ DIŞI KLİNİK ARAŞTIRMALARI BAŞVURU FORMU

İLAÇ DIŞI KLİNİK ARAŞTIRMALARI BAŞVURU FORMU A. BAŞVURUNUN YAPILDIĞI YER Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu ve Etik Kurula yapılacak olan başvurular için aynı form kullanılmalı ve ilgili kutu işaretlenmelidir. A.1. Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu

Detaylı

Proje Yöneticisi Doç.Dr.Kıvanç GÜNHAN

Proje Yöneticisi Doç.Dr.Kıvanç GÜNHAN Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi Cerrahi Tıp Bilimleri Bölümü Kulak Burun Boğaz Anabilim Dalı Deney Hayvanları Uygulama ve Araştırma Merkezi (CBÜ DEHAM) Proje Yöneticisi Doç.Dr.Kıvanç GÜNHAN Üniversitemiz

Detaylı

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ - SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEKOKULU ANESTEZİ PROGRAMI 1. SINIF GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ - SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEKOKULU ANESTEZİ PROGRAMI 1. SINIF GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ - SAĞLIK HİZMETLERİ MESLEK YÜKSEKOKULU ANESTEZİ PROGRAMI 1. SINIF GÜZ DÖNEMİ DERS PROGRAMI 08.00-08.50 MYTKM 109 UNVİT 001 09.00-09.50 MYTKM 109 UNVİT 001 10.00-10.50 MYTTR 107

Detaylı

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi nde. Lisans Düzeyinde Etik Eğitimi

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi nde. Lisans Düzeyinde Etik Eğitimi Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi nde Lisans Düzeyinde Etik Eğitimi Öğr. Gör. Dr. Aslıhan Akpınar; Öğr. Gör. Dr. Müge Demir Prof. Dr. Nüket Örnek Büken Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Tıp Tarihi

Detaylı

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ DIŞI ARAŞTIRMALAR ETİK KURULU YÖNERGESİ

KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ DIŞI ARAŞTIRMALAR ETİK KURULU YÖNERGESİ KTO KARATAY ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ İLAÇ VE TIBBİ CİHAZ DIŞI ARAŞTIRMALAR ETİK KURULU YÖNERGESİ AMAÇ Madde 1 (1) Bu yönergenin amacı KTO Karatay Üniversitesi Tıp Fakültesinde ve Sağlık Bilimleri Alanında

Detaylı

27 Şubat 2009 Cuma YÖNERGE Sayı :21

27 Şubat 2009 Cuma YÖNERGE Sayı :21 T.C. RECEP TAYYİP ERDOĞAN ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURUL YÖNERGESİ (Değişik S.T:03.05.2012/55) Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi bünyesinde kurulmuş bulunan Deney Hayvanları Etik Kurulunun

Detaylı

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI

FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI FİZYOTERAPİ VE REHABİLİTASYON YÜKSEK LİSANS PROGRAMI YÜKSEK LİSANS PROGRAMI NA GİRİŞ KOŞULLARI : Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokullarının veya Yüksekokul ve Fakültelerin Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon

Detaylı

Kanser Erken Teşhis ve Tarama Merkezleri Yönetmeliği

Kanser Erken Teşhis ve Tarama Merkezleri Yönetmeliği Kanser Erken Teşhis ve Tarama Merkezleri Yönetmeliği SAĞLIK BAKANLIĞI NDAN: KANSER ERKEN TEŞHİS VE TARAMA MERKEZLERİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç: Madde 1-Bu yönetmeliğin

Detaylı

GEBZE TEKNİK ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK YÜKSELTME VE ATAMA ÖLÇÜTLERİ YÖNERGESİ 2015

GEBZE TEKNİK ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK YÜKSELTME VE ATAMA ÖLÇÜTLERİ YÖNERGESİ 2015 GEBZE TEKNİK ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK YÜKSELTME VE ATAMA ÖLÇÜTLERİ YÖNERGESİ 2015 Sayfa 1 / 6 GEBZE TEKNİK ÜNİVERSİTESİ AKADEMİK YÜKSELTME VE ATAMA ÖLÇÜTLERİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç MADDE 1- (1) Akademik

Detaylı

YENİ TIBBİ YÖNTEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞU

YENİ TIBBİ YÖNTEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞU Dr. MEHMET EMİN ÖZGÜL Pamukkale Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Hukuk Bilimleri Anabilim Dalı Öğretim Elemanı YENİ TIBBİ YÖNTEMLERİN HUKUKA UYGUNLUĞU

Detaylı

ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ. Üsküdar Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu (ÜÜ-HADYEK) BAŞVURU FORMU

ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ. Üsküdar Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu (ÜÜ-HADYEK) BAŞVURU FORMU ÜSKÜDAR ÜNİVERSİTESİ Üsküdar Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu (ÜÜ-HADYEK) BAŞVURU FORMU Protokol no: Onay tarihi: KARAR : Uygun Düzeltilmesi Gerekir Koşullu Olarak Uygun Uygun Değil Bu bölüm

Detaylı

AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ

AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ AHİ EVRAN ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ AMAÇ Madde 1. Bu yönergenin amacı; Ahi Evran Üniversitesi nde deneysel, test ve eğitim amaçlı olarak kullanılacak hayvanların barındırılmaları,

Detaylı

Boğaziçi Üniversitesi Yaşam Bilimleri ve Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi

Boğaziçi Üniversitesi Yaşam Bilimleri ve Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi Boğaziçi Üniversitesi Yaşam Bilimleri ve Teknolojileri Uygulama ve Araştırma Merkezi http://lifesci.boun.edu.tr Rana Sanyal rana.sanyal@boun.edu.tr Boğaziçi Üniversitesi Yaşam Bilimleri ve Teknolojileri

Detaylı

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar.

Kapsam MADDE 2- (1) Bu yönerge, Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilatı ile bu teşkilatta görevli personeli kapsar. SAĞLIK ARAŞTIRMALARI GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DAİRE BAŞKANLIKLARI YÖNERGESİ Amaç MADDE 1- (1) Bu yönerge, Sağlık Bakanlığı Sağlık Araştırmaları Genel Müdürlüğünün teşkilat yapısını, görevlerini, yetkilerini ve

Detaylı

BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KLİNİK TIP BİLİMLERİ ÖĞRENCİLERİNİN STAJ EĞİTİM VE ÖĞRETİMİ YÖNERGESİ

BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KLİNİK TIP BİLİMLERİ ÖĞRENCİLERİNİN STAJ EĞİTİM VE ÖĞRETİMİ YÖNERGESİ BÜLENT ECEVİT ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ KLİNİK TIP BİLİMLERİ ÖĞRENCİLERİNİN STAJ EĞİTİM VE ÖĞRETİMİ YÖNERGESİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1. Bülent Ecevit Üniversitesi Tıp

Detaylı

04.07.2007 14 2007-143 Üniversitemiz Deney Hayvanları Etik Kurulu Başkanlığı tarafından önerilen Hacettepe Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu Yönergesi okunarak, Yönergenin ekteki şekliyle

Detaylı

İSTANBUL MEDİPOL ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ* BİRİNCİ BÖLÜM

İSTANBUL MEDİPOL ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ* BİRİNCİ BÖLÜM İSTANBUL MEDİPOL ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ* BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönerge, İstanbul Medipol Üniversitesinde deney hayvanları

Detaylı

ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI

ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI ONKOLOJİ ECZACILIĞINA DOKTOR BAKIŞI Dr. Evren Özdemir Hacettepe Üniversitesi Kanser Enstitüsü Ankara 05.04.2014 Akılcı İlaç Kullanımı İçin Sorumluluk Sahibi Taraflar Hekim Eczacı Hemşire Diğer sağlık personeli

Detaylı

Tıbbi Cihazlarda Klinik Araştırmalar ve Yeni Gereklilikler IPTS Dr. Ali Sait SEPTİOĞLU

Tıbbi Cihazlarda Klinik Araştırmalar ve Yeni Gereklilikler IPTS Dr. Ali Sait SEPTİOĞLU Tıbbi Cihazlarda Klinik Araştırmalar ve Yeni Gereklilikler IPTS 2016 Dr. Ali Sait SEPTİOĞLU Sağlık Sektörü Sağlık Hizmeti Sunumunda Bileşenler Tıbbi gereçler Vücuda yerleştirilebilir aktif tıbbi cihazlar,

Detaylı

Yurtdışı Kontenjan Teklifi ALES. Yatay Geçiş. Puan Türü. Yüksek Lisans. Yüksek Lisans. Sağlıyor. Doktora. Doktora

Yurtdışı Kontenjan Teklifi ALES. Yatay Geçiş. Puan Türü. Yüksek Lisans. Yüksek Lisans. Sağlıyor. Doktora. Doktora ENSTİTÜ ADI: SAĞLIK BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜĞÜ ANABİLİM DALI ADI PROGRAMIN ADI Genel Kontenjan Teklifi Yatay Geçiş Yurtdışı Kontenjan Teklifi Yatay Geçiş ALES Asgari Öğretim Üyesi Şartını sağlayıp sağlamadığı

Detaylı

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYELİĞİNE ATANMA PUANLARI - SENATO ONAYLANAN - 09.09.2015

HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ ÖĞRETİM ÜYELİĞİNE ATANMA PUANLARI - SENATO ONAYLANAN - 09.09.2015 113082 HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ 75.39 222.98 459.98 74.57 186.19 370.69 113628 ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ ENSTİTÜSÜ * 56.55 167.24 406.2 55.93 139.65 278.02 113627 BİLİŞİM ENSTİTÜSÜ * 75.39 222.98

Detaylı

Farmasötik Toksikoloji

Farmasötik Toksikoloji Farmasötik Toksikoloji 2015-2016 II Prof.Dr.Buket Alpertunga Farmasötik Toksikoloji Anabilim Dalı 1 Doz-cevap ilişkisi «Her madde zehirdir, zehir olmayan madde yoktur, zehir ile ilacı birbirinden ayıran

Detaylı

GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU BAŞVURU FORMU

GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU BAŞVURU FORMU GİRNE AMERİKAN ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU BAŞVURU FORMU (Kurul tarafından doldurulacak) Protokol No: Onay Tarihi: 1. PROJE PERSONELİ Proje Yürütücüsü Ünvan: Ad-Soyad: Fakülte/Akademik

Detaylı

NÜKLEER ENERJİ MÜHENDİSİ

NÜKLEER ENERJİ MÜHENDİSİ TANIM Atom çekirdeğinin çeşitli süreçler sonunda parçalanması ile ilgili enerjinin kontrollü ve güvenli bir şekilde elde edilmesi ve ilgili teknolojilerin geliştirilmesi için gerekli tasarım, işletme ve

Detaylı

Hekim, Tıp Fakültesinden mezun olarak, diploma sahibi olan kişidir.

Hekim, Tıp Fakültesinden mezun olarak, diploma sahibi olan kişidir. UZMANLIK ÖĞRENCİLERİNİN TIBBİ MÜDAHALE YETKİSİ ve HUKUKİ SORUMLULUKLARI Uz.Dr. Ziya T. GÜNEŞ-Sağlık Hukuku Yüksek Lisans Programı Tıbbi Müdahale; Meslek icrasına yetkili bir sağlık personeli tarafından,

Detaylı

T.C. SİİRT ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ VETERİNER HEKİMLİĞİ İNTÖRN PROGRAMI (VEHİP) YÖNERGESİ

T.C. SİİRT ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ VETERİNER HEKİMLİĞİ İNTÖRN PROGRAMI (VEHİP) YÖNERGESİ AMAÇ T.C. SİİRT ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ VETERİNER HEKİMLİĞİ İNTÖRN PROGRAMI (VEHİP) YÖNERGESİ Madde : Bu yönergenin amacı, Siirt Üniversitesi Veteriner Fakültesi ndeki IX. ve X. yarıyıl uygulama

Detaylı

Düzce Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu Kuruluş ve Đşleyiş Yönergesi

Düzce Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu Kuruluş ve Đşleyiş Yönergesi Düzce Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu Kuruluş ve Đşleyiş Yönergesi BĐRĐNCĐ BÖLÜM Amaç- Kapsam- Dayanak Amaç Madde 1. Bu yönergenin amacı, Düzce Üniversitesi ve bağlı kuruluşlarında deney

Detaylı

Yeni İlaçların Geliştirilmesi

Yeni İlaçların Geliştirilmesi Yeni İlaçların Geliştirilmesi Prof. Dr. Meral TUNCER B.Ü.Tıp Fakültesi, Farmakoloji AbD AR-GE PROJE HAZIRLAMA, YÖNETME VE UYGULAMA EĞİTİM PROGRAMI Ankara, 24 Aralık 2015 Klinik-Öncesi Değerlendirme Sentezle

Detaylı

KLİNİK ARAŞTIRMALAR YÖNETMELİĞİNE TABİ OLMAYAN ARAŞTIRMALARDA ETİK YAKLAŞIM (KAPSAM DIŞI ARAŞTIRMALAR)

KLİNİK ARAŞTIRMALAR YÖNETMELİĞİNE TABİ OLMAYAN ARAŞTIRMALARDA ETİK YAKLAŞIM (KAPSAM DIŞI ARAŞTIRMALAR) KLİNİK ARAŞTIRMALAR YÖNETMELİĞİNE TABİ OLMAYAN ARAŞTIRMALARDA ETİK YAKLAŞIM (KAPSAM DIŞI ARAŞTIRMALAR) PROF.DR. ÜNAL KUZGUN İ.Ü.İSTANBUL TIP FAKÜLTESİ KLİNİK ARAŞTIRMALAR ETİK KURUL ÜYESİ ŞİŞLİ ETFAL EAH

Detaylı

ORNOVA VET. KONT.VE ARS.ENS.

ORNOVA VET. KONT.VE ARS.ENS. HAYVAN ETİĞİ- REFAHI Dr. Gülnur KALAYCI Uzman Veteriner Hekim Bornova Veteriner Kontrol ve Araştırma Enstitü ETİK: Ahlak bilimi, törebilimi, insan ve hayvan yaşamını ilgilendiren bilimlerde yapılabilecek

Detaylı

Palyatif Bakım Dr. Ezgi ŞİMŞEK UTKU Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Kanser Daire Başkanlığı

Palyatif Bakım Dr. Ezgi ŞİMŞEK UTKU Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Kanser Daire Başkanlığı w w w. k a n s e r. g o v. t r Dr. Ezgi ŞİMŞEK UTKU Türkiye Halk Sağlığı Kurumu Kanser Daire Başkanlığı a Genel Bakış DSÖ ne Göre Nedir? Palyatif bakım; yaşamı tehdit eden hastalıklardan kaynaklanan problemler

Detaylı

UZMANLIK DERNEKLERİ ETİK KURULLAR KILAVUZU. TTB-UDEK- Etik Çalışma Grubu

UZMANLIK DERNEKLERİ ETİK KURULLAR KILAVUZU. TTB-UDEK- Etik Çalışma Grubu UZMANLIK DERNEKLERİ ETİK KURULLAR KILAVUZU TTB-UDEK- Etik Çalışma Grubu 31 Ekim 2009 TTB-UDEK Etik Çalışma Grubu UZMANLIK DERNEKLERİ ETİK KURULLARI GENEL OLARAK ETİK KURULLAR Etik Kurullar: Tanım Etik

Detaylı

309 HALK SAĞLIĞI-ADLİ TIP-DEONTOLOJİ- BİYOİSTATİSTİK

309 HALK SAĞLIĞI-ADLİ TIP-DEONTOLOJİ- BİYOİSTATİSTİK Ders Kurulu 309 Akademik Yılın 36. Haftası 12 Mayıs 13 Mayıs 14 Mayıs 15 Mayıs 16 Mayıs Halk Sağlığı Kavramı Sarp Üner Uluslararası Sağlık Bakış Açısıyla Ulusların Sınıflandırılması Epidemiyolojinin Kullanım

Detaylı

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ (YÜHADYEK)

YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ (YÜHADYEK) YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ HAYVAN DENEYLERİ YEREL ETİK KURULU YÖNERGESİ (YÜHADYEK) Amaç MADDE 1 (1) Bu Yönergenin amacı, deney hayvanları ile yapılacak olan bilimsel araştırma, test, sağlık hizmetleri uygulamaları,

Detaylı

Orta Doğu Teknik Üniversitesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu Başvuru Formu

Orta Doğu Teknik Üniversitesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu Başvuru Formu Orta Doğu Teknik Üniversitesi İnsan Araştırmaları Etik Kurulu Başvuru Formu Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) bünyesinde yapılan ve/ya ODTÜ çalışanları/öğrencileri tarafından yürütülen ve insan katılımcılardan

Detaylı

KLİNİK ARAŞTIRMALAR VE İYİ KLİNİK UYGULAMALARI İLE İLGİLİ EĞİTİM PROGRAMLAMA VE DEĞERLENDİRME İLKELERİ KILAVUZU

KLİNİK ARAŞTIRMALAR VE İYİ KLİNİK UYGULAMALARI İLE İLGİLİ EĞİTİM PROGRAMLAMA VE DEĞERLENDİRME İLKELERİ KILAVUZU 1. AMAÇ Bu kılavuz, iyi klinik uygulamaları ve klinik araştırmalar konusunda düzenlenmesi planlanan eğitim programlarına ilişkin Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumuna yapılacak başvurunun şekli ve içeriği

Detaylı

Klinik Araştırmalar İle İlgili Eğitim Programlama Ve Değerlendirme İlkeleri Kılavuzu

Klinik Araştırmalar İle İlgili Eğitim Programlama Ve Değerlendirme İlkeleri Kılavuzu Klinik Araştırmalar İle İlgili Eğitim Programlama Ve Değerlendirme İlkeleri Kılavuzu 1. AMAÇ Bu kılavuz, iyi klinik uygulamaları ve klinik araştırmalar konusunda düzenlenmesi planlanan eğitim programlarına

Detaylı

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM III NEOPLAZİ VE HEMOPOETİK SİSTEM HASTALIKLARI DERS KURULU

DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ DERS YILI DÖNEM III NEOPLAZİ VE HEMOPOETİK SİSTEM HASTALIKLARI DERS KURULU DİCLE ÜNİVERSİTESİ TIP FAKÜLTESİ 2016 2017 DERS YILI DÖNEM III NEOPLAZİ VE HEMOPOETİK SİSTEM HASTALIKLARI DERS KURULU 11.10.2016-31.10.2016 Dersler Teorik Pratik Toplam Patoloji 2 --- 2 Çocuk Hastalıkları

Detaylı

Dilek GÖKCEK. İzmir 2014

Dilek GÖKCEK. İzmir 2014 1 Dilek GÖKCEK İzmir 2014 2 Piyasa Gözetimi ve Denetimi TİTCK ürün grupları Kurumumuz sorumluluğundaki PGD ye tabi ürünler Tıbbi Cihazlar -Genel Tıbbi Cihazlar Kozmetikler İlaçlar -Vücuda Yerleştirilebilir

Detaylı

İLAÇ, ALET VE TOKSİKOLOJİ ARAŞTIRMALARI ÇALIŞMA GRUBU. Dr. A. Alev BURÇAK Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı

İLAÇ, ALET VE TOKSİKOLOJİ ARAŞTIRMALARI ÇALIŞMA GRUBU. Dr. A. Alev BURÇAK Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı İLAÇ, ALET VE TOKSİKOLOJİ ARAŞTIRMALARI ÇALIŞMA GRUBU Dr. A. Alev BURÇAK Bitki Sağlığı Araştırmaları Daire Başkanlığı Sunu Planı Dünya da Tarım İlacı Kullanımı Türkiye de Tarım İlacı Kullanımı İlaç Alet

Detaylı

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ

AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ AFYON KOCATEPE ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ DERS TANITIM FORMU Dersin Kodu / Adı : Bölüm / Anabilim Dalı : 100598 ATLARDA GEBELİK SÜRECİ ALANDIŞI DERS BÖLÜMÜ (VETERİNER) Öğretim Dili : Türkçe Yarıyılı

Detaylı

Halk Sağlığı. YDÜ Tıp Fakültesi Yrd. Doç. Dr. Aslı AYKAÇ

Halk Sağlığı. YDÜ Tıp Fakültesi Yrd. Doç. Dr. Aslı AYKAÇ Halk Sağlığı YDÜ Tıp Fakültesi Yrd. Doç. Dr. Aslı AYKAÇ Halk Sağlığı, organize edilmiş toplum çalışmaları sonunda; - çevre sağlığı koşullarını düzelterek - bireylere sağlık bilgisi vererek - bulaşıcı hastalıkları

Detaylı

Uludağ Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu Kuruluş ve İşleyiş Yönergesi

Uludağ Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu Kuruluş ve İşleyiş Yönergesi Uludağ Üniversitesi Hayvan Deneyleri Yerel Etik Kurulu Kuruluş ve İşleyiş Yönergesi BİRİNCİ BÖLÜM Amaç- Kapsam- Dayanak Amaç Madde 1. Bu yönergenin amacı Uludağ Üniversitesi ve bağlı kuruluşlarında deney

Detaylı

Prof. Dr. Ayşen Bulut

Prof. Dr. Ayşen Bulut ETİK KURULA BAŞVURU DOSYALARI, İLGİLİ FORMLAR VE KONTROL LİSTELERİ Prof. Dr. Ayşen Bulut İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Klinik Araştırmalar Etik Kurul Üyesi Araştırma Önerilerini Değerlendirme

Detaylı

NEDEN DENEYSEL ARAŞTIRMALAR?

NEDEN DENEYSEL ARAŞTIRMALAR? NEDEN DENEYSEL ARAŞTIRMALAR? ÜLKEMİZDE DENEYSEL ARAŞTIRMALARDA MEVCUT DURUM DOÇ.. DR. ÖNER DİKENSOYD GAZİANTEP ANTEP ÜNİVERSİTESİ GÖĞÜS S HASTALIKLARI AD. İçerik 1. Giriş 2. Araştırma Yöntemleri 3. Türkiye

Detaylı

T.C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

T.C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ T.C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ TEZ ÖNERİSİ HAZIRLAMA KILAVUZU MART, 2017 MUĞLA T.C. MUĞLA SITKI KOÇMAN ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ.... ANABİLİM DALI.... BİLİM

Detaylı

AKILCI İLAÇ KULLANIMI AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI. Adana Devlet Hastanesi 2016 Ecz. Gonca DURAK

AKILCI İLAÇ KULLANIMI AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI. Adana Devlet Hastanesi 2016 Ecz. Gonca DURAK AKILCI İLAÇ KULLANIMI AKILCI ANTİBİYOTİK KULLANIMI Adana Devlet Hastanesi 2016 Ecz. Gonca DURAK Akılcı İlaç Kullanımı tanımı ilk defa 1985 yılında Dünya Sağlık Örgütü tarafından yapılmıştır. Kişilerin

Detaylı

NERDEN ÇIKTI BU DENEY?

NERDEN ÇIKTI BU DENEY? NERDEN ÇIKTI BU DENEY? 2. Yüzyıl Roma sında bir hekim olan Galen domuz, maymun ve köpeklerin bazı organlarını vücuttan ayırarak, çeşitli organların fonksiyonlarının nasıl olduğunu görmeye çalışmıştır ve

Detaylı

MEVZUAT BİR YÖNETMELİKLE DENEY HAYVANLARI KONUSUNA BAKIŞ*

MEVZUAT BİR YÖNETMELİKLE DENEY HAYVANLARI KONUSUNA BAKIŞ* MEVZUAT Savaş Volkan GENÇ* BİR YÖNETMELİKLE DENEY HAYVANLARI KONUSUNA BAKIŞ* Canlı bir hayvanı incelemek üzere kesip ona zarar verdiğimde, içimde, kaba ve sarsak bir elle anlatılamaz derecede sanatsal

Detaylı

TBB İnsan Hakları Merkezi. İnsan Hakları İzleme, Raporlama ve Arşivleme Proje Önerisi 1 I. PROJENİN AMACI VE DAYANAĞI

TBB İnsan Hakları Merkezi. İnsan Hakları İzleme, Raporlama ve Arşivleme Proje Önerisi 1 I. PROJENİN AMACI VE DAYANAĞI TBB İnsan Hakları Merkezi İnsan Hakları İzleme, Raporlama ve Arşivleme Proje Önerisi 1 I. PROJENİN AMACI VE DAYANAĞI Proje, temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması, hukukun üstünlüğünün egemen

Detaylı

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ 2013-2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM DÖNEMİNDEN İTİBAREN GEÇERLİ DERS PROGRAMI

KAFKAS ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ 2013-2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM DÖNEMİNDEN İTİBAREN GEÇERLİ DERS PROGRAMI KAFKAS ÜNİVERSİTESİ VETERİNER FAKÜLTESİ 2013-2014 EĞİTİM-ÖĞRETİM DÖNEMİNDEN İTİBAREN GEÇERLİ PROGRAMI VET101 Anatomi I 3 4 5 9 VET103 Histoloji I 2 2 3 5 VET105 Veteriner Hekimlik Tarihi 1-1 2 VET107 Medikal

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam Ve Tanımlar

BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam Ve Tanımlar SAKARYA ÜNİVERSİTESİ SAĞLIK YÜKSEKOKULU HEMŞİRELİK/EBELİK BÖLÜMÜ 8. YARIYIL UYGULAMA (İNTÖRNLÜK) YÖNERGESİ (22.01.2015 Tarih, 442 Sayılı Ve 24 Numaralı Üniversite Senato Kararı) BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam

Detaylı

ORGANİK MANDA YETİŞTİRİCİLİĞİ. Vet. Hek. Ümit Özçınar

ORGANİK MANDA YETİŞTİRİCİLİĞİ. Vet. Hek. Ümit Özçınar ORGANİK MANDA YETİŞTİRİCİLİĞİ Vet. Hek. Ümit Özçınar ORGANİK TARIM VE HAYVANCILIK NEDİR? Organik tarımın temel stratejisi, kendine yeterli bir ekosistem oluşturarak, bu ekosistemdeki canlıların optimum

Detaylı

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ BEŞ YILLIK EĞİTİM PROGRAMI (2014-2015 AKADEMİK YILINDAN İTİBAREN)

İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ BEŞ YILLIK EĞİTİM PROGRAMI (2014-2015 AKADEMİK YILINDAN İTİBAREN) İNÖNÜ ÜNİVERSİTESİ ECZACILIK FAKÜLTESİ BEŞ YILLIK EĞİTİM PROGRAMI (2014-2015 AKADEMİK YILINDAN İTİBAREN) BİRİNCİ YIL 1. Yarıyıl (Güz Dönemi) Eczacılık Tarihi ve Eczacılığa Giriş 2 0 2 4 107 Genel Kimya

Detaylı

TEDAVİ PLANLARI CLINICAL CRITICAL PATHWAYS

TEDAVİ PLANLARI CLINICAL CRITICAL PATHWAYS SAĞLIK İŞLETMELERİ YÖNETİMİ TEDAVİ PLANLARI CLINICAL CRITICAL PATHWAYS B Doç. Dr. Mahmut AKBOLAT *Tedavi planları,esas olarak mühendislik alanında geliştirilen ve kullanılan bir yöntemdir. * Sağlık hizmetlerinde

Detaylı