TOPO ĞR AFYAV E KAYAÇLAR

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "TOPO ĞR AFYAV E KAYAÇLAR"

Transkript

1 BÖLÜM 1 TO A VE K A AFY Y A ĞR Ç PO R LA

2 Doğal yollarla oluşmuş, inorganik, karakteristik bir kristal yapısı ve belli bir kimyasal bileşimi (formülü) olan, sabit veya belli sınırlar içinde değişebilen, fiziksel özellikleri olan maddelere Mineral denir. Mineralleri inceleyen bilim dalı Mineroloji dir. Yer kabuğunun ana malzemesi taşlardır. Çeşitli minerallerden ve organik maddelerden oluşan katı ve doğal maddelere taş ya da kayaç denir. Kayaçları inceleyen bilim dalına Petrografi (Litoloji) denir. KAYAÇLARIN GENEL ÖZELLİKLERİ Yer kabuğu, oluşumları ve özellikleri farklı olan taşlardan meydana gelmiştir. Taşların birçoğu doğada bulunan, inorganik maddeler olarak bilinen minarellerin bir araya gelmesi ile oluşur. Bir taş tek bir minarelden meydana gelebileceği gibi birden fazla minarelden de meydana gelebilir. Kayaların geçirimliliği, çözünmeye karşı direnci gibi özellikleri yer şekillerinin oluşmasında ve gelişmesinde önemli etkileri vardır. Yer şekilleri, toprak ve bitki örtüleri, yerleşme ve tarım hayatı gibi coğrafi olayların açıklanmasında taşların özelliklerinden yararlanılır. En yumuşak taş türü Talk, en sert taş türü Elmas tır. Topoğrafya ve Kayaçlar 1. Doğada var olan kayaçların minerallerini, kimyasal bileşimlerini, yapı ve dokularını ve doğada bulunuş şekillerini ortaya koyarak, kayaçları tanımayı, sınıflamayı hedefleyen bir bilim dalıdır. Paragrafta özellikleri anlatılan, kayaç bilimi olarak ta adlandırılan bilim dalı aşağıdakilerden hangisidir? A) Sismoloji B) Limnoloji C) Paleontoloji D) Mineroloji E) Petrografi 2. Doğal yoldan oluşmuş, inorganik, karakteristik bir kristal yapısı, belli bir kimyasal bileşimi (formülü) olan, sabit veya belli sınırlar içinde değişebilen, fiziksel özellikleri olan maddelere ne denir? A) Kayaç B) Mineral C) Toprak D) Humus E) Tabaka 3. Aşağıda kayaçlarla ilgili verilen özelliklerden hangisi yanlıştır? A) Yer kabuğunun ana malzemesini oluşturan mineral ve organik kökenli katı maddelere taş veya kayaç denir. B) Kayaçlar oluşum özelliklerine göre, püskürük, tortul ve başkalaşım kayaçları olmak üzere üçe ayrılır. C) En yumuşak kayaç talk, en sert kayaç elmastır. D) Her taş tek bir minarelden meydana gelir. E) Kayaçların oluştukları günden bu yana devam eden ve farklı tür kayaçların doğal yollarla birbirine dönüşmesini açıklayan sürece kayaç döngüsü denir. 4. Püskürük kayaçlar nasıl oluşmuştur? A) Yer kabuğunun derinliklerinde, içinde çeşitli maddeler ve gazlar barındıran erimiş yüksek sıcaklıktaki magma, yer kabuğunun zayıf direnç alanlarından yeryüzüne çıkma eğilimi gösteren magmanın yeryüzüne çıkması ya da yeryüzüne yakın yerlere kadar sokulup katılaşmasıyla B) Su, rüzgâr veya buzullar gibi dış güçler tarafından taşınarak belirli bölgelerde biriktirilen materyallerin birleşmesiyle C) Kayaç kırıntılarının doğal bir çimentoyla birleşmesiyle D) Yer kabuğunu oluşturan kayaçların yüksek sıcaklık ve basınç etkisiyle fiziksel özelliklerinin ve kimyasal yapılarının değişikliğe uğramasıyla E) Suda çözünmüş halde bulunan maddelerin belirli alanlarda üst üste tortulanmasıyla 5. Aşağıda püskürük kayaçlarla ilgili olarak verilen özelliklerden hangisi yanlıştır? A) Yeryüzünde ilk oluşan kayaç türüdür. B) Kütleler halinde bulunurlar. C) İç püskürük kayaçlar derinlerde geç soğuyarak oluştukları için kristal yapıları küçük olur. D) Püskürük kayaçların içinde canlı kalıntıları bulunmaz. E) Magmanın bazen yeryüzüne kadar yükselerek ve orada soğuyup katılaşmasıyla püskürük kayaçlar oluşur. 6. Aşağıdakilerden hangisi granit, bazalt, andezit ve gabro gibi kayaçların ortak özellikleri arasında yer almaz? A) Taneli yapı özelliği gösterirler. B) Kütleler halinde bulunurlar. C) İçlerinde fosil bulunmaz. Test 1 D) Yüksek sıcaklık ve basınç altında oluşmuşlardır. E) Magmanın soğuyup katılaşmasıyla oluşurlar E 2. B 3. D 4. A 5. C 6. D

3 10. Magmanın yeryüzüne çıkıp (lav), yüzeyde soğumasıyla oluşan kayaçlara dış püskürük kayaçlar denir. manın veya lavın soğuma hızına bağlıdır. Mineraller gözle görülebilir Kayaç Derinlerdeki yavaş soğuma gözle görülebilen iri kristallerin oluşmasına neden olur. İç püskürük kayaçlarda soğuma yavaş olduğu için iri kristalli yapıya sahiptir. Çok sert ve açık renkli olup yoğunlukları fazladır. Kayaçlardaki mineral taneleri büyütme olmaksızın, gözle kolaylıkla görülebilir. A) Konya B) Obsidyen C) Gabro D) PÜSKÜRÜK (KATIŞAŞIM) D) Kayseri E) Antalya KAYAÇLAR Yer kabuğunun derinliklerinde bulunan magma, zayıf dirençteki 11. Ateş kürenin yapısında bulunan erimiş hal- alanlardan yeryüzüne çıkma eğili- deki magmanın (ve yüksek basınçlı gazların) yeryüzüne çıkarak veya yer kabuğu uşan kayaçlara püskürük (magmatik) kayaçlar denir. mi gösterir. Magmanın yeryüzüne Söz konusu kayaçların Türkiye de en fazla görülebileceği bölgeler aşağıdakilerden hangisidir? kayaçlar oluşur. Püskürük kayaç- Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yukarıda özellikleri anlatılan kayaçlara örnek olarak gösterilir? A) Andezit B) İzmir C) Edirne Yavaş Soğuma Türkiye de volkanik alanların dağılışı dikkate alındığında aşağıda verilen yerlerden hangisinde dış püskürük kayaçların daha çok görüldüğü söylenebilir? çıkması ya da yeryüzüne çıkamadan yer yüzüne yakın yerlere kadar sokulup katılaşmasıyla püskürük lar, diğer bütün kayaçların kökenini oluşturur. A) Ege - Marmara E) Tüf B) Doğu Anadolu - Güneydoğu Anadolu lerinde fosil bulunmaz. Magmanın çeşitli sıcaklıklarda katılaşmasıyla oluştuğu için kristalli ve yarı kristalli olabilirler.tabakalı bir yapıları olmayıp soğumadan dolayı sütunsal bir yapı kazanabilirler. C) Karadeniz - Akdeniz 8. Yeryüzünde ilk oluşan kayaç çeşididirler. İç- D) Doğu Anadolu - İç Anadolu E) İç Anadolu - Akdeniz A) Granit B) Jips C) Gre D) Breş bulunur. 12. Aşağıdaki şekilde bir volkan dağının kesiti verilmiştir. Püskürük kayaçlar oluşumlarına X göre ikiye ayrılır. Bunlar: Dış Püskürük Kayaçlar İç Püskürük Kayaçlar E) Traverten Y 9. Volkanların faaliyetler sırasında yerin de- Buna göre, X ve Y bölgelerinde magmanın soğuması sonucu oluşan volkanik kayaçlar aşağıdakilerden hangisi olabilir? Aşağıda verilen kayaçlardan hangisinin bulunduğu alanlarda bu tür deprem olma olasılığı daha fazladır? A) Linyit A) B) C) D) E) B) Tebeşir C) Kalker D) Breş E) Andezit 7. C 8. A 9. E DIŞ PÜSKÜRÜK KAYAÇLAR rinliklerindeki magmanın yeryüzüne çıkışı esnasında oluşan gazların neden oldukları patlamalarla, volkanik depremlerin meydana geldiği bilinmektedir. Türkiye de, püskürük kayaçlar içinde en çok andezit, bazalt ve granit Yukarıda bazı özellikleri verilen kayaç türü aşağıdakilerden hangisidir? 10. D X Traverten Kömür Kalker Konglomera 11. D 12. B Y Gnays Gabro Gre Granit Magmanın, yer kabuğunun kırık ve çatlaklarından yeryüzüne çıkarak soğumasıyla oluşan kayaçlardır. Volkanik aktiviteyle yeryüzüne çıkan materyaller havayla temas ederek hızla soğuyarak katılaşır ve kayaca dönüşürler. Hızlı soğuduklarından küçük tanelidirler (kristalli). Başlıcaları; 7. Magmatik kayaçların çoğunun dokusu, mag- bazalt, andezit, obsidyen (volkan camı), sünger taşı (pomza), riyolit ve tüftür. 3

4 Test 2 Topoğrafya ve Kayaçlar Magmanın yavaş çok derinliklerinde yavaş oluşan yavaş yerin soğumasıyla kayaçlardır. olduğu sert ve için iri Soğuma genellikle tanelidirler. Genellikle açık renklidirler. Dış güçlerin üzerlerindeki tabakaları 4. Aşağıdaki kayaçların hangisinin oluşu- tirdikleri hasarda, zemin yapısının büyük et kisi vardır. Zemin sert kayaçlardan oluşmuşsa, deprem yüzeyde nispeten az etki yaparken, eğer zemin gevşek dokulu kayaçlardan oluşmuşsa depremin yüzeydeki etkisi de fazla olmaktadır. munda iç kuvvetlerin etkisi olduğu söylenmez? Buna göre, aşağıda verilen kayaç türlerinden hangisinin bulunduğu yerde depremin yüzeyde yapacağı etki daha az olur? A) Kum taşı B) Marn görülebilirler. Başlıcaları; granit, C) Kil taşı D) Granit siyenit, diorit ve gabrodur. aşındırmasıyla yeryüzünde A) Gnays B) Andezit C) D) Breş E) Elmas 5. Aşağıdaki dağların oluşumları dikkate alınırsa, püskürük kayaçların bulunma olasılığının en az olduğu dağ hangisidir? A) Melendiz B) Toroslar C) Ağrı D) Nemrut E) Erciyes E) Kireç taşı 6. Kayaçların sert veya yumuşak olması, bulundukları bölgedeki dış kuvvetlerin (akarsu, rüzgâr, dalga gibi) aşındırma hızlarını etkiler. Kayaçların sert yapılı olması dış kuvvetlerin aşındırma hızını yavaşlatır. 2. Yer kabuğunu oluşturan katmanlardan si Ülkemizde Diyarbakır surları siyah bazalttan, Ankara Kalesi pembe andezitten yapılmıştır. Andezite Ankara taşı da denir. manın üzerinde bulunan katmana sial denir. Bu katmanın yapısında daha çok silisyum (Si) ve alüminyum (Al) bulunur. Yer kabuğunu oluşturan katlardan sial aşağıda verilen kayaçlardan hangisinden meydana gelmez? A) Kalker B) Tüf C) D) Obsidyen İÇ PÜSKÜRÜK KAYAÇLAR 1. Tektonik depremlerin yüzeyde meydana ge- E) Andezit Yeryüzünde ilk oluşan kayaç çeşididirler. Fosilsizdirler. Magmanın çeşitli ısıda katılaşmasıyla kayaçlar meydana geldiği için 3. Volkanik bir kayaç olan tüflerin hâkim olduğu yamaçların akarsular, rüzgârlar ve sel sularıyla aşındırılması sonucunda dirençli kısımların, aşınmadan yüksekte kalmasıyla peri bacaları oluşur. kristalli ve yarı kristalli olabilirler. Tabakalı bir yapıları yoktur. Yalnız soğumadan dolayı sütunsal bir IV yapı kazanırlar. I III Kütle halindedirler. II Taneli bir yapıya sahiptirler. B) Gnays C) Andezit D) E) Kil taşı sı sonucu batolit denilen çok büyük derinlik kayaç kütleleri oluşur. Üstteki kayaçların aşınması sonucu genellikle granitten oluşan batolitler yüzeye çıkar. Dirençli bir kayaç olan granit, nemli iklim bölgelerinde zayıf bir kayaca dönüşür. Bu kayaçlar su ile temas edince kolayca kimyasal çözünmeye uğrar. Bu kayalar üzerinde irili ufaklı ve köşeleri yuvarlaklaştırılmış granit bloklarının meydana getirdiği kaya kütlerinden oluşan bir topoğrafya meydana gelir. Paragrafta özellikleri anlatılan oluşum aşağıdakilerden hangisidir? V İç püskürük kayaçlar derinlerde geç soğuyarak oluştukları için kris- A) Granit 7. Mağmanın yer kabuğunun içinde katılaşma- Püskürük Kayaçların Genel Özellikleri: Buna göre, aşağıdaki kayaçlardan hangisinin yaygın olduğu bölgede dış kuvvetlerin aşındırma hızı daha fazladır? A) Kıyı Topoğrafyası B) Karst Topoğrafyası hızlı soğuyarak oluştukları için ince Buna göre yukarıdaki haritada verilen alanların hangisinde bu tür oluşumlar görülür? ve camsı kristal yapıya sahiptirler. A) I E) Flüvial Topoğrafya tal yapıları iri olur. Dış püskürük kayaçlar, yüzeyde 4 B) II C) III 1. D D) IV 2. A E) V 3. C 4. D C) Tor Topoğrafyası D) Buzul Topoğrafyası 5. B 6. E 7. C

5 12. Aşağıda bazı kayaçlar verilmiştir. gelen iri taneli ve oldukça sert magma kökenli derinlik kayacıdır. Renkleri, genellikle açık olmakla birlikte, içindeki minerallerin cins ve miktarına göre gri, pembe ve turuncu olabilir. Günümüzde daha çok parke ve bordür taşı ve bazı büyük yapılarda kaplama taşı olarak kullanılmaktadır. C) Marn D) Kalker A) I B) II IV D) IV E) V Buna göre, Dünya haritasında işaretlenen alanlardan hangisinde püskürük kayaçlar daha fazla rastlanır? C) III E) V A) Horst B) Graben C) Kıvrım dağları D) Fay B) II D) IV Çukur alanlarda biriken tortul kayaçların yer kabuğu hareketlerine bağlı olarak sıkışması ve kıvrılması ile oluşan yer şekli, aşağıdakilerden hangisidir? III A) I C) III niz, okyanus ve göl gibi çukur alanlarda biriktirilerek zaman içinde tortul kayaçlara dönüştürülürler. Bu tortul kayaçlar yer kabuğu hareketleri ile sıkıştırılıp kıvrılarak su yüzeyine çıkabilirler. numaralandırılarak gösterilmiştir. V 14. Aşağıda üç püskürük (magmatik) kayacın I. sönmüş ya da aktif volkanlar vardır, Buna göre, söz konusu kayaçların oluşması sırasında magmanın soğuma hızı en yavaş olandan en hızlı olana doğru sıralanışı nasıldır? II. denizel iklim koşulları hâkimdir, III. ortalama yükseltisi azdır, IV. Tropikal kuşakta yer alır, yargılarından hangisi ya da hangileri kesinlikle doğrudur? C) I ve II D) II ve III E) III ve IV A) I - II - III B) I - III - II C) II - I - III D) II - III - I Aşağıdaki kayaçlardan hangisi bütün diğer kayaçlar tarafından kolaylıkla çizilebir? Paragrafta oluşma süreci anlatılan kayaç türü aşağıdakilerden hangisidir? A) Elmas B) A) Püskürük B) Tortul C) Sileks D) Obsidyen C) Başkalaşım D) Katılaşım E) Talk 9. D TORTUL KAYAÇLAR E) III - I - II dış kuvvetler tarafında taşınarak çukur alanlarda biriktirilmesi ve daha sonra ki zaman diliminde bir takım süreçlerden geçerek yeni bir kayaca dönüştürüldükleri bilinmektedir. zilir. Bu çizilme durumu sertlik derecelerini belli eder. 8. B Ülkemizde Nevşehir de Ürgüp Göreme çevresinde peri bacalarında volkanik tüfler yaygın olarak görülür. 15. Daha önce oluşmuş olan mevcut kayaçların 11. Bir kayaç, başka bir kayacı ya çizer ya da çi- kristal yapıları gösterilmiştir. (Şekillerdeki noktalar kristal yapıyı temsil etmektedir) yaygın olarak görüldüğü bir yöreyle ilgili olarak; B) Yalnız IV Granitlerin ayrışması sonucu, birbiri üzerinde yer alan irili ufaklı ve köşeleri yuvarlaklaşmış olan kaya bloklarına Tor Topoğrafyası denir. En güzel örneklerine İskoçya da rastlanır. Anadolu da Uludağ ın zirvelerinde de görülür. E) Kırık dağları 10. Granit, andezit ve bazalt gibi kayaçların A) Yalnız I 13. Dış kuvvetlerin aşındırdığı malzemeler de- 9. Aşağıdaki Dünya haritasında bazı alanlar II IV. Andezit Hangisi oluşum bakımından diğerlerinden farklılık gösterir? E) Obsidyen I III. Konglomera B) Granit II. V. Siyenit Yukarıda bazı özellikleri anlatılan kayaç aşağıdakilerden hangisidir? A) I. Granit 10. A 11. E 12. C 13. C E) Metamorfik 14. A 15. B 8. Sert, kristal yapılı minerallerden meydana Yer kabuğunda farklı koşullar altında oluşmuş püskürük, tortul ve metamorfik kayaçların dış kuvvetler (akarsular, rüzgârlar, buzullar veya dalgalar) tarafından aşındırılması ve meydana gelen çeşitli büyüklükteki kayaç parçalarının taşınarak çukur sahalarda (göl, deniz ve okyanus tabanları gibi) biriktirilmesi sonucu oluşan kayaçlardır. 5

6 Tortul Kayaçların Oluşum Aşamaları: Ufalanma: Ana kayaç çeşitli etkenlerle (hava, su, donma olayı, canlılar gibi) gerek fiziksel, gerek kimyasal, gerekse biyolojik yollarla değişime uğrayarak ufalanır. Taşınma: Ufalanma olayı sonucunda parçalanan ve değişik boyutlarda parçacıklara ayrılan materyaller akarsular, rüzgârlar ve buzullar tarafından taşınırlar. Çökelme: Mineral veya organik maddelerden oluşan parçacıklar su, rüzgâr, dalga ve buzullarla taşınır. Taşıyıcı faktörün hızının azalması, yükü taşıyamaz hale gelmesiyle, taşınan mineral ya da taş parçacıkları, oldukları yerde üst üste birikirler ki (deniz, göl, akarsu ve karalarda) bu olaya çökelme ya da depolanma denir. Taşlaşma: Parçacık ve minerallerin bir bütün olarak bir arada tutulması (çimentolanma, sıkışma) sürecidir. Çökelme ortamlarında biriken malzemelerin, birikimlerinden sonra kayaç haline geçinceye kadar geçirmiş oldukları olayların tümüne denir. Topoğrafya ve Kayaçlar 1. Tortulanmanın devamında altta kalan tabakalar, üzerlerine biriken tabakalar tarafından büyük bir basınç etkisiyle sıkıştırılarak taşlaşırlar. Bu yolla oluşan kayaçlara tortul kayaçlar denir. Tortul kayaçların oluşumu birtakım aşamalardan geçer. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi yer kabuğunu oluşturan kayaçların tortul kayaçlara dönüşürken gerekli aşamalardan biri değildir? A) Ufalanma B) Taşlaşma C) Yanma D) Taşınma E) Çökelme 2. Akarsuların, rüzgârların ve buzulların, her çeşit taştan koparıp taşıdığı parçaların karalardaki çukur yerlerde veya deniz, göl diplerinde üst üste yığılmasıyla oluşan kayaçlara fiziksel tortul kayaç adı verilir. Bu taş kırıntıları doğal bir çimento ile birleşip taşlaşır. Aşağıda verilen kayaçlardan hangisi fiziksel tortul kayaçlara örnek olarak gösterilmez? A) Jips B) Gre C) Şist D) Breş E) Konglomera 4. Kireç taşı, traverten, kaya tuzu ve jips gibi çökelme sonucu oluşan kayaçlar hangi kayaç grubuna girerler? 5. A) Organik Tortul Kayaçlar B) Metamorfik Kayaçlar C) Dış Püskürük Kayaçlar D) Kimyasal Tortul Kayaçlar E) Fiziksel Tortul Kayaçlar Yukarıdaki haritada dağılımı gösterilen kayacın bulunduğu alanlarda aşağıdaki yeryüzü şekillerden hangisine rastlanmaz? A) Kanyon vadi B) Dolin C) Traverten D) Obruk E) Peri bacası Test 3 Tortul kayaçlar oluşum şekline göre 3 e ayrılır. Fiziksel (Kırıntılı) Tortul Kayaçlar Kimyasal Tortul Kayaçlar Organik Tortul Kayaçlar FİZİKSEL TORTUL KAYAÇLAR Akarsu, rüzgâr, buzul ve dalga gibi dış kuvvetlerin, yeryüzündeki kayaçlardan kopardıkları parçaları çukur yerlerde (deniz, göl gibi) birikmesi ve doğal bir çimento ile yapıştırılmaları sonucu oluşur. Başlıcaları; breş, çakıl taşı (konglomera), kum taşı (gre), marn, kil taşı (şist) gibi. 3. Toprak oluşumunda çeşitli faktörlerin etkisi vardır. İklim, ana kayanın direnci, zaman bunlardan bir kaçıdır. Toprağın altında bulunan ve ayrışarak toprağı oluşturan materyale ana materyal ya da ana kaya denir. Ana materyal çok sert bir kütle olabileceği gibi gevşek materyal de olabilmektedir. Bu durum toprağın oluşum sürecini etkiler. Buna göre, diğer koşulların aynı olduğu düşünüldüğünde, aşağıda verilen kayaçlardan hangisinin bulunduğu bir yörede, toprak oluşumu daha uzun bir süre içerisinde tamamlanır? A) Kalker B) C) Tüf D) Gre E) Konglomera 6. Su ile temas ettiğinde kolayca çözünebilen kireç taşı, jips ya da kaya tuzu gibi kimyasal tortul kayaçların yaygın olarak bulunduğu alanlarda yer altı mağaraları yaygınlık gösterir. IV I II Buna göre, yukarıdaki haritada verilen alanlardan hangisinde yer altı mağaraları yaygın olarak bulunur? A) I B) II C) III D) IV E) V V III 6 1. C 2. A 3. B 4. D 5. E 6. A

7 7. Suda eriyerek çözünebilen minerallerin daha sonra çökelerek birikmesi sonucunda oluşan kayaçlara kimyasal tortul kayaçlar denir. Aşağıdaki kayaçlardan hangisi kimyasal tortul kayaçlara örnek olarak gösterilemez? A) Jips B) Traverten C) Kaya tuzu D) Kalker E) Mercan kalkeri 11. Mineral veya organik maddelerden oluşan parçacıklar su, rüzgâr, dalga ve buzullarla taşınır. Taşıyıcı faktörün hızının azalması, yükü taşıyamaz hale gelmesiyle, taşınan mineral ya da taş parçacıkları, oldukları yerde üst üste birikmeye başlar. Paragrafta tortul kayaçların oluşum aşamalarından hangisi anlatılmıştır? A) Taşınma B) Ayrışma C) Taşlaşma D) Çökelme E) Ufalanma KİMYASAL TORTUL KAYAÇLAR Suda çözünme özelliğine sahip kayaçların, suda çözünerek başka alanlara taşınıp tortulanması 8. Mağaraların tavan bloklarının çökmesi sonucu oluşan, etki alanı dar ve zararı az olan depremlere çöküntü depremleri adı verilir. Bu tür depremler su tarafından kolayca çözünüme uğrayan kayaçların yaygın olduğu alanlarda oluşur. 12. ile oluşur. Başlıcaları; traverten, sarkıt, dikit, kaya tuzu, kireç taşı (kalker), tebeşir, dolomit, çakmak taşı (sileks) gibi. Buna göre, aşağıda verilen kayaçlardan hangisinin yaygın olarak bulunduğu bir alanda çöküntü depremlerinin oluşma olasılığı daha yüksek olur? A) Tüf B) C) Kireç taşı D) Şist E) Kum taşı Yukarıdaki yer şeklini oluşturan kayaç türü aşağıdakilerden hangisidir? A) Kireç taşı B) Sileks 9. Kalkerin suda çözünmesi sonucu mağara, kanyon vadi, polye ya da dolin; kireçli suların buharlaşması ve kirecin çökelmesi ile sarkıt, dikit ve traverten gibi yer şekilleri oluşur. Bu tür yer şekillerin görüldüğü araziye karst topoğrafyası adı verilir. Türkiye de karst topoğrafyasının en yaygın olduğu alan aşağıdakilerden hangisidir? C) Gabro D) Tüf E) Kuvarsit 13. I. Kalsiyumbikarbonatlı yer altı sularının mağara boşluklarında veya yeryüzüne çıktıkları yerlerde içlerindeki kalsiyum karbonatın çökelmesi sonucunda... adı verilen kayaç oluşur. Kimyasal tortul kayaç olan kalkerin suyla çözünmesiyle, mağaralar, kanyon vadiler, travertenler, sarkıt, dikit ve sütun gibi şekiller oluşur. Bu şekillere karstik şekiller adı verilir. Bu tür şekillerden oluşan karst topoğrafyasına en fazla Akdeniz Bölgesi nde rastlanır. A) Marmara B) Akdeniz C) Karadeniz D) Ege E) Doğu Anadolu 10. Bazı kayaçlar sular tarafından kimyasal yolla çözünebilirler. Aşağıdakilerden hangileri bu kayaç grubu içinde yer alır? A) Kalker - Jips B) Kaya tuzu - Linyit C) Konglomera - Traverten D) Mermer - Şist II. Magmanın yerin derinliklerinde uzun bir zaman katılaşmasıyla... adı verilen kayaç oluşur. III. Bitkisel maddelerin çok uzun süre basınç altında kalıp başkalaşmasıyla... adı verilen kayaç oluşur. Yukarıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdakilerden hangisi yazılabilir? I II III A) Kalker Turba Kaya tuzu B) Jips Siyenit Taş kömürü C) Kömür Gre Tebeşir D) Traverten Granit Linyit ORGANİK TORTUL KAYAÇLAR Bitki ya da hayvan kalıntılarının okyanus, deniz ve göl gibi çukur alanlarda birikmesiyle oluşan kayaçlardır. Bitki kalıntıları, kalın ve geçirimsiz tabakalar arasında veya su içinde kalır. Böylece turba, linyit, taş kömürü ve antrasit oluşur. Deniz canlılarının kabuk ya da iskeletlerinin birikmesiylede mercan E) Konglomera - Kaya tuzu E) Konglomera Andezit kalkeri ve tebeşir oluşur. 7. E 8. C 9. B 10. A 11. D 12. A 13. D 7

8 Test 4 Topoğrafya ve Kayaçlar 4. Gayzerler yer kabuğundaki açıklıklardan çı- da veya karalar üzerindeki çanaklarda çeşitli bitkisel ve hayvansal maddelerin tortulaşmalarıyla zaman içinde organik tortul kayaçlar oluşur. Örneğin, jeolojik zamanlar içerisinde ormanları oluşturan ağaçlar tortulaşarak taşlaşmış ve kömürler oluşmuştur. karak fışkıran, kaynar su ve buhar karışımı dev sıcak su fıskiyeleridir. Bunlar, yer yüzeyinin hemen altında, magma tarafından ısıtılmış yer altı suyunun bir kısmının küçük çatlaklar ve daha büyük boşluklardan oluşan bir ağız içinde sıkışıp kaldığı ve basınçla yeryüzüne çıkış yaptıkları sıcak su kaynaklarıdır. Aşağıdakilerden hangisi organik kayaçlar grubunda yer alan bir kömür türü değildir? A) B) Linyit C) Antrasit D) Turba Buna göre, gayzerlerin yoğun olarak bulunduğu bir bölgede aşağıdaki kayaç türlerinden hangisinin yaygın bir şekilde görülebileceği söylenebilir? E) Taş kömürü A) Organik Tortul Kayaçlar 2. Kayaçları inceleyen bir bilim adamı, kayaç Tortul kayaçların en önemli özelliği içlerinde fosil bulundurmalarıdır. Bu fosiller sayesinde kayaçların yaşı ve oluştukları dönemdeki iklim koşulları hakkında bilgi edinilebilmektedir. Tortul (Sediment) Kayaçların Genel Özellikleri: Oluşumları çok uzun yıllar gerektirir. Tabakalı olma özelliği gösterirler. Oluşum şekillerine göre; fiziksel, kimyasal ve organik kayaçlar olarak üç çeşittir. Bu kayaçlar belirli bir tortulanma dönemi sonucu oluştuğuna göre sınırları (tavan ve tabanları) bellidir. Tortul kayaçlar bazı koşullar dışında gözle görülebilir mineral veya kristal içermezler. Yer kabuğunun çok derinlerine kadar inmezler. Genelde yer kabuğunun üzerinde yayılımları çok fazladır. Yer kabuğu hareketleriyle (Orojenik hareket) kırıklı ve kıvrımlı bir yapıda olabilirler. Tortul kayaçları oluşturan tabakalar farklı zamanlarda oluşmuştur. Fosil içerirler. 8 B) Dış Püskürük Kayaçlar ların üzerinde ve arasında yaprak kalıntıları ile birlikte bazı küçük böcek kalıntılarına rastlamıştır C) Kırıntılı Tortul Kayaçlar D) Fiziksel Tortul Kayaçlar E) Kimyasal Tortul Kayaçlar Kömür Bitkiler öldükten sonra bakterilerin etkisiyle değişime uğrar. Eğer su altında kalarak değişime uğrarsa, karbon (C) oranı artarak kömürleşme başlar. Karbon miktarı %60 ise turba, karbon miktarı %70 ise linyit, karbon miktarı %80 90 ise taş kömürü, karbon miktarı %94 ise antrasit adını alır. 1. Okyanus, deniz, göl ve akarsu tabanların- 5. Organik tortul taşlar, bitki ve hayvanların öldükten sonra kalıntılarının yer kabuğunun deniz ya da göl gibi çukur alanlarında birikmesiyle oluşan kayaçlardır. Buna göre, aşağıdaki kayaçlardan hangisinin organik tortul kayaçlardan olduğu söylenemez? Bilim adamının bulduğu kayaç türü aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) Gnays B) Mermer A) Linyit B) Turba C) Volkan camı D) C) Mercan kalkeri D) Şist E) Kireç taşı 3. Aşağıda tortul kayaçlarla ilgili olarak veri- 6. Bitkiler öldükten sonra bakteriler etkisiyle değişime uğrar. Eğer su altında kalarak değişime uğrarsa, karbon (C) oranı artarak kömürleşme başlar. Bu oluşum bir süreç içinde gerçekleşir. len özelliklerden hangisi yanlıştır? A) Tortul kayaçlar yüksek sıcaklık ve basınç etkisi altında oluşurlar. Kömür türlerinin oluşum yaşlarına göre sıralarsak eskiden yeniye göre nasıl bir sıralama yapmamız doğru olur? B) Tortul kayaçların oluşumu çok uzun yıllar gerektirir. C) Tortul kayaçları oluşturan tabakalar farklı zamanlarda oluşmuştur. A) Turba - Linyit - Taş kömürü - Antrasit B) Linyit - Taş kömürü - Turba - Antrasit D) Tortul kayaçlar, diğer kayaçların parçalanıp dağılmasıyla oluştuğu için belirli bir kristal şekilleri yoktur ve tabakalıdır. C) Antrasit - Turba - Linyit - Taş kömürü D) Antrasit - Taş kömürü - Linyit - Turba E) Tortul kayaçların içinde bol miktarda mineral ve fosil bulunur. 1. A 2. E 3. A E) Taş kömürü E) Turba - Linyit - Antrasit - Taş kömürü 4. B 5. D 6. D

9 için tarihi devirlerden günümüze kadar insanlar tarafından yaygın olarak kullanılmıştır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi kayaçların kullanım alanlarından biri değildir? A) Jeotermal enerji B) Çimento sanayi C) İnşaat sektörü D) Süs eşyası yapımı E) Yol yapımı Buna göre, aşağıdaki kayaçlardan hangisinin bulunduğu bölgenin jeolojik yaşı ve olayları hakkında daha sağlıklı bilgi elde edilebilir? A) Linyit B) Mermer C) D) Tüf E) Diorit 12. İlk insanların barınakları oldukça ilkeldi. Ör- sularıyla aşındırılması sonucu oluşan yer şekli aşağıdakilerden hangisidir? B) Kırgıbayır C) Mantar kaya D) Plato E) Sarkıt 9. Aşağıdaki şekilde iki levhanın birbirine göre hareketi verilmiştir. ğu hareketleri sırasında çok yüksek basınç ve sıcaklık etkisi altında kalarak fiziksel ve kimyasal özelliklerinde değişimler olabilir. Bu etkilerle taşlar ezilir, erir ve yeniden katılaşır. Kayaçların yapıları, görünüşleri tamamen değiştiren bu olaya başkalaşım adı verilir. Yer kabuğu hareketleri sırasında meydana gelen şiddetli basınç ve yüksek sıcaklık etkisiyle fiziksel ve kimyasal özellikleri değişen ve yeni bir kayaç özelliği kazanan bu tür kayaçlara ne ad verilir? A) İç Püskürük Kayaçlar B) Dış Püskürük Kayaçlar C) Kırıntılı Tortul Kayaçlar D) Metamorfik Kayaçlar E) Kimyasal Tortul Kayaçlar Z X Buna göre, X, Y ve Z bölgelerinde oluşması beklenecek kayaçlar aşağıdakilerden hangisi olabilir? X A) B) C) D) E) Y Gre Kalker Andezit Mermer Traverten Jips Gre Şist Z Kaya tuzu Taş kömürü Konglomera Kum Taşı Marn kırgıbayır (badlans) oluşur. manlar sonucunda meydana gelmiştir. Dolayısıyla her alan farklı zamanlarda oluşmuş ve hepsinin farklı bir yaşı vardır. Bir kayacın yaşını tespit etmede kullanılan yöntemlerden biri de o kayaç içerisinde bulunan fosilleşmiş hayvanın yaşadığı dönemi tespit etmektir. Buna göre bir kayacın yaşı tespit edilmek istenirse, o kayaç aşağıdakilerden hangisi olursa, yaş tespiti daha kolay olur? A) Fillad B) Gabro C) Obsidyen D) Diorit E) Kalker grubu eşleştirmelerinden hangisi yanlış verilmiştir? A) Mermer - Metamorfik Kayaç B) Tüf - Dış Püskürük Kayaç C) Breş - Kırıntılı Tortul Kayaç D) Linyit - Organik Tortul Kayaç E) Mermer - Kimyasal Tortul Kayaç 8. B 9. D 10. E METAMORFİK (BAŞKALAŞIM) KAYAÇLARI Tortul ve püskürük kayaçların yer kabuğu hareketleri sırasında çok yüksek basınç ve sıcaklık etkisi altında kalmaları ile oluşan kayaçlardır. Bu etkilerle taşlar ezilir, erir ve yeniden katılaşır. Kayaçların yapıları, görünüşleri tamamen değişir. Bu olaya başkalaşım (metamorfizma), bu yolla oluşan kayaçlara başkalaşım (metamorfik) kayaçları denir. Başlıcaları; Kalkerin başkalaşıma uğramasyla 14. Dünya nın oluşumu, belirli evreler ve za- 10. Aşağıda verilen kayaç örneği ve kayaç 7. A sel sularıyla aşındırılması sonucu 13. Daha önceden oluşmuş kayaçların yer kabu- Y Okyanus Kumlu ve killi arazilerde yamaçların neğin, ağaç kovukları ya da mağaralar barınakları olabiliyordu. Buna göre, aşağıdaki kayaç türlerinden hangisinin ilk insanlar tarafından oyularak barınak olarak kullanımı daha yaygındı? A) Gnays B) Mermer C) Volkanik tüf D) E) Diorit 8. Kumlu ve killi arazilerde yamaçların sel A) Şelale 11. A 12. C 13. D 14. E Mermer Kil taşının başkalaşıma uğramasıyla Mika şist Kum taşının başkalaşıma uğramasıyla Kuvarsit Granitin başkalaşıma uğramasıyla Gnays Kömürün başkalaşıma uğramasıyla Elmas Ayrıca; serpantin, amfibolit, fillad metamorfik kayaçların diğer örnekleridir Birçok kayaç sert, yoğun ve dayanıklı olduğu rındırdıkları için, oluştukları jeolojik zaman ve olaylarla ilgili daha sağlıklı bilgiler vermektedirler. 7. Tortul kayaçlar içlerinde canlı kalıntıları ba-

10 Metamorfik Kayaçların Genel Özellikleri: Genellikle kristalli bir yapıya sahiptirler. Metamorfizmaya özgü yeni mineraller içerirler. İlk kayaca ait tabakalı yapı kaybolabilir. Çoğunlukla fosil içermezler. Fakat metamorfizma derecesi çok düşük olan metamorfik kayaçlarda ender de olsa fosil bulunabilir. Büyük kütleler halinde bulunabilirler. Asitten etkilenmezler. Sert yapıdadırlar. Topoğrafya ve Kayaçlar 1. Kimyasal tortul kayaç olan kalker, yüksek sıcaklık ve basınç etkisinde kalırsa fiziksel ve kimyasal özellikleri değişim gösterir. Başkalaşım geçirerek yeni bir kayaç özelliği kazanır. Kalker artık mermer adı verilen yeni bir kayaca dönüşmüştür. Aşağıdakilerden hangisi, mermer özelliği kazanmış olan kalker için söylenemez? A) Dış kuvvetlere karşı daha dayanıklı hale gelmiştir. B) İçinde bol miktarda organik madde bulundurma özelliği kazanmıştır. C) Metamorfik bir kayaç özelliğini kazanmıştır. D) Tabakalı yapısını yitirip kütlesel bir yapıya dönüşmüştür. E) Asitten etkilenmeyecek bir özellik kazanmıştır. 4. Aşağıda bir akarsu verilmiştir. Buna göre, akarsuyun denize döküldüğü alanda daha çok aşağıdaki kayaç gruplarından hangisinin oluşumu için ortam hazırlandığı söylenebilir? A) Fiziksel Tortul Kayaçlar B) Metamorfik Kayaçlar C) Dış Püskürük Kayaçlar D) Kimyasal Tortul Kayaçlar E) İç Püskürük Kayaçlar Test 5 Günümüzden çok eski zamanlarda oluşmuş, oluştuğu günden bugüne kadar şiddetli yer kabuğu hareketleri geçirmiş, kırılmış ya da kıvrılmış arazilere masif (kalkan) adı verilir. Bu tür araziler metamorfik kayaçların bulunduğu yerlerdir. Masif alanlar, yer kabuğu hareketliliğin sınırlı olması nedeniyle şiddetli deprem riskinin de düşük olduğu alanlardır. 2. Yer kabuğunun yapısı ve geçirmiş olduğu jeolojik devirlerle yer altı zenginlikleri arasında sıkı bir ilişki vardır. I. Manganez, demir ve kurşun volkanik olaylara bağlı olarak oluşan madenlerdir. II. Petrol, linyit ve taş kömürü organik tortulanmaya bağlı olarak oluşan madenlerdir. III. Granit, andezit ve obsidyen kimyasal tortulanmaya bağlı olarak oluşan madenlerdir. Buna göre yukarıda oluşum şekli verilen madenlerden hangisinde yanlışlık yapılmıştır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 3. Türkiye de çıkarılan aşağıdaki yer altı zenginliklerinden hangisi volkanik kökenli değildir? A) Demir B) Krom C) Bakır D) Kalker E) Altın 5. Kayaçların fiziksel yolla parçalanmasında çeşitli faktörlerin etkisi vardır. Aşağıdakilerden hangisinin, taşların fiziksel parçalanmasında etkili olduğu söylenemez? A) Suların, kayaçların çatlaklarında donması B) Sıcaklık farklarının fazla olması C) Rüzgârların çakıl ve kum tanelerini beraberlerinde sürüklemesi ve bir yerlere çarptırarak ufalaması D) Kayaçtaki tuz mineralinin suda çözünmesi E) Suların kayaçları zamanla eritmesi 6. Birinci jeolojik zamanın sonlarına doğru çok sıcak ve bol yağışlı bir iklimin etkisi ile bazı maden havzaları oluşmuştur. Türkiye de bu tür madenlerin oluşumuna örnek olarak gösterilebilecek maden havzası aşağıdakilerden hangisidir? A) Çankırı kaya tuzu yataları B) Zonguldak taş kömürü yatakları C) Adıyaman petrol yatakları D) Divriği demir yatakları E) Tavşanlı linyit yatakları B 2. C 3. D 4. A 5. E 6. B

11 10. Metamorfik kayaçların oluşumunda aşa- duğu yerlerdir. Dolayısıyla bu tür araziler yer kabuğu hareketliliğinin sınırlı olduğu yerler olması nedeniyle şiddetli depremlerin olmayacağı alanlardır. ğıdaki olaylardan hangileri etkili olmaktadır? A) Erime ve çözülme 7. Masif alanlar metamorfik kayaçların bulun- B) Ayrışma ve aşınma D) Sıkışma ve çimentolaşma Yer kabuğunun bazı bölgelerinde E) Parçalanma ve depolanma V oluşan, ekonomik yönden değer III IV 11. Aşağıdakilerden hangisi fosiller için doğru bir bilgi değildir? Buna göre, yukarıdaki haritada verilen alanlardan hangisi masif alanlara örnek olarak gösterilemez? A) Tortul kayaçların içerisinde en yaşlı fosiller üst tabakalarda, en genç fosiller alt tabakalarda bulunur. A) I B) Fosillerin bulunduğu bölgenin geçmişteki coğrafi durumunu ve iklim şartlarının nasıl olduğunun anlaşılmasını sağlar. B) II C) III D) IV E) V kuvvetlerce taşınarak aşağıdaki yeryüzü şekillerinden hangisinin oluşumunu sağlarlar? A) Dağların B) Falezlerin C) Delta ovalarının D) Platoların E) Tepelerin 8. Kolay aşınan ve parçalanan kayaçlar dış 9. Akarsular, sert kayaçları zor aşındırırken aşındırma faaliyetlerini derine doğru yaparlar. Aşındırma hızları da yavaşlar. Yumuşak kayaçların bulunduğu alanlarda aşındırma miktarları ve aşındırma hızları da artar. Aşındırma faaliyetlerini hem derine hem de yanlara yaparak vadilerini oluştururlar. Buna göre, aşağıda verilen seçeneklerden hangisinde bir akarsuyun yatağında sert ve yumuşak kayaçların üst üste sıralandıkları söylenebilir? A) çeşitli iç ve dış doğal etkenlerle C) Nesilleri tükenmiş veya eski zamanlarda yaşamış canlıların tanınmasını sağlar. D) Canlıların geçirdiği gelişim dönemleri (evreleri) hakkında bilgi edinilmesini sağlar. Volkanik olaylara bağlı olanlar; krom, kurşun, demir, nikel, pirit ve manganez, kurşun, alüminyum, bakır gibi madenler magmada erimiş haldedir. Organik tortulanmaya bağlı olanlar; Taş kömürü, linyit ve petrol oluşumu. Kimyasal tortulanmaya bağlı olanlar; Kaya tuzu, jips, kalker, borasit ve potas yataklarının oluşumu. E) Yer kabuğunda oluşan değişimler hakkında bilgi verir. 12. Aşağıdakilerden hangisi ilk çağlarda insanların kayaçlardan yararlanma yöntemlerinden biri değildir? İnsanlar kayaçları tarih boyunca A) Av silahlarının yapımı B) Ulaşımda enerji ham maddesi olarak kullanımı değişik amaçlarla kullanmıştır. Başlıca kullanıldığı alanlar: Kesici aletlerin yapımı, C) Kap kacak yapımı D) Tarım ürünlerinin öğütülmesi B) taşıyan minerallere maden denir. Bitkilerin öğütülmesi, Süs eşyası ve kap kacak yapımı, E) Barınacak yer yapımı Barınmak ve yırtıcı hayvanlardan korunmak için, C) 13. Aşağıdakilerden hangisi yeryüzünü oluşturan kayaçların ufalanıp taşınmasında ve tortulanmasında etkili olan dış kuvvetlerden değildir? D) A) Akarsular E) C) Heyelanlar 7. E 8. C 9. D 10. C 11. A E) Rüzgârlar 12. B 13. C B) Buzullar D) Dalgalar Günümüzde de insanlar kayaçlardan; İnşaat faaliyetlerinde, Yollarda kaldırımların döşenmesinde ve sanayide ham madde olarak yararlanmaktadır. 11 C) Sıcaklık ve basınç II I

12 14. Yeryüzündeki dış kuvvetlere bağtopoğrafya vekayaçlar, Kayaçlar A) B) Şist C) Marn D) Dolomit mü tropikal bölgelerde bulunan tortul kayaçlardan biridir? Tortul kayaçlar aşınmaya karşı dirençli olmayıp bu tür kayaçların bulunduğu yerlerde az eğimli ve alçak yer şekilleri oluşur. 12 A) Gabro B) Granit C) Obsidyen D) Marn I A) B) C) D) E) E) Mercan kalkeri 16. Aşağıda kayaç döngüsü verilmiştir. II III Bu yer şekillerinin bulunduğu alanlarda yaygın olarak bulunan kayaç türleri, aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? E) Kireç taşı 15. Aşağıdakilerden hangisi büyük bir bölü- II Gre Kalker Kum taşı Şist Şist Andezit Gre Tüf Jips III Kaya tuzu Traverten Konglomera Kireç taşı Marn 18. Kayaç döngüsüyle ilgili aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır? A) Magma, volkanik hareketlerle gerek yer kabuğunun içine sokularak gerekse üzerine çıkarak soğuyup katılaşır.hem kayaç döngüsünü başlatır hem de püskürük kayaçlara dönüşür. B) Püskürük kayaçlar zaman içerisinde dış güçlerin etkisiyle çözünmeye uğrayarak daha küçük parçalara ayrılarak ufalanırlar. C) Çeşitli ortamlarda biriktirilen malzemeler üzerlerine sonradan getirilip yığılan malzemelerin uyguladığı basınç ile sıkıştırılıp taşlaşarak tortul kayaçlara dönüşürler. Şekil üzerinde verilen A, B ve C harfleriyle gösterilen yerlere hangi kayaçlar yazılırsa doğru olur? ve yüksek yer şekilleri oluşur. I Buna göre, aşağıdaki kayaçlardan hangisinin bulunduğu arazi çevresine göre daha az eğimli ve alçak yer şekillerini oluşturmaz? Volkanik ve metamorfik kayaçlar aşınmaya karşı dirençli olup bu tür kayaçların bulunduğu yerlerde dik rilmiştir. KAYAÇ DÖNGÜSÜ Yer kabuğu üzerinde bulunan kayaçlar sürekli olarak birbirleriyle dönüşüm içindedir. İlk oluşan kayaç grubu olan püskürük kayaçların bir bölümü sıcaklık ve basınç altında kalarak değişmekte ve metamorfik kayaçlara dönüşmektedir. Bir bölümü fiziksel ve kimyasal ayrışma ve taşınma sürecinden geçerek, çukur alanlarda (göl, deniz gibi) birikmekte ve tortul kayaçları oluşturmaktadır. Tortul kayaçlar da sıcaklık ve basıncın etkisiyle değişerek metamorfik kayaçlara dönüşmektedir. Metamorfik kayaçlar da bir yandan yer kabuğu hareketleriyle derinlere sürüklenerek magmaya karışmakta, diğer yandan da ayrışma, taşınma ve birikme (tortulanma) süreçlerinden geçerek tortul kayaçlara dönüşebilmektedir. Böylece kayaçlar arasında jeolojik zamanlar içinde süregelen kayaç döngüsü gerçekleşmektedir. 17. Aşağıdaki fotoğraflarda bazı yer şekilleri ve- lı olarak sürekli aşınıp şekillenirler. Genel olarak yumuşak kayaçlar aşınmaya karşı dirençli olmadıklarından çevresine göre az eğimli ve alçak yer şekilleri oluştururlar. Ör neğin dolin, uvala, lapya, peri bacaları, kırgıbayır gibi. A) B) C) D) E) A Jips Kalker Konglomera Mermer B Kalker Mermer Traverten Andezit Granit D) Tortul kayaçlar, üzerlerinde biriktirilen yeni malzemelerin uyguladığı basınç ve magmanın sıcaklık etkisiyle metamorfik kayaçlara dönüşürler. C Granit Kalker Konglomera Jips 14. A 15. E E) Metamorfik kayaçlar dış kuvvetlerin etkisiyle tekrar çözünmeye uğrayarak püskürük kayaçlara dönüşürler. 16. B 17. D 18. E

TOPO ĞR AFYAV E KAYAÇLAR

TOPO ĞR AFYAV E KAYAÇLAR BÖLÜM 1 Sosyal Bilgiler Akademik Ders Notları Sayfası Paylaşımıdır.. (İbrahim Ulaş Baldemir) TO A VE K A AFY Y A ĞR Ç PO R LA BÖLÜM 1 COĞRAFYA Doğal yollarla oluşmuş, inorganik, karakteristik bir kristal

Detaylı

1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya

1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya 1.Bölüm: Kayaçlar vetopoğrafya KAYAÇ (TAŞ) :Bir ya da birden fazla. doğal olarak birleşmesiyle oluşan katılardır. PAna kaynakları..' dır, P ana malzemesini oluştururlar, PYer şekillerinin oluşum ve gelişimlerinde

Detaylı

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR Magmatik (Püskürük) Kayaçlar Ýç püskürük Yer kabuðunu oluþturan kayaçlarýn tümünün kökeni magmatikdir. Magma kökenli kayaçlar dýþ kuvvetlerinin etkisiyle parçalara ayrýlýp, yeryüzünün çukur yerlerinde

Detaylı

ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR

ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR Doðal Sistemler ÜNÝTE - 1 TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR TOPOÐRAFYA ve KAYAÇLAR...12 Ölçme ve Deðerlendirme...14 Kazaným Deðerlendirme Testi...16 Ünite Deðerlendirme Testi...18 Doðal Sistemler ÜNÝTE - 2 LEVHA

Detaylı

1 PÜSKÜRÜK ( MAGMATİK = KATILAŞIM ) KAYAÇLAR :

1 PÜSKÜRÜK ( MAGMATİK = KATILAŞIM ) KAYAÇLAR : Kayaçlar Nelerdir Kayaçlar su, gaz ve organik varlıkların dışında yerkabuğunu meydana getiren unsurlardır. Yol yarmaları, maden ocakları ve taş ocakları gibi yerlerle, toprak veya enkaz örtüsünden yoksun

Detaylı

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI

FENERBAHÇE SPOR KULÜBÜ EĞİTİM KURUMLARI ANADOLU LİSESİ 10. SINIFLAR COĞRAFYA İZLEME SINAVI 1. 2. Kalker gibi tortul kayaçların metamorfik kayaçlarına dönüşmesinde etkili olan faktörler aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir (5 puan)? A. Soğuma - Buzullaşma B. Ayrışma - Erime C. Sıcaklık - Basınç

Detaylı

JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR

JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR JEOLOJĠ TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR Bir nehir kenarında gezerken çakılların renk ve biçim bakımından birbirlerinden farklı olduğunu görürüz. Bu durum bize, kayaçların farklı ortamlarda oluştuğunu gösterir.

Detaylı

KAYAÇLAR YER KABUĞUNU OLUŞTURAN KAYAÇLAR

KAYAÇLAR YER KABUĞUNU OLUŞTURAN KAYAÇLAR TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR YER KABUĞUNU OLUŞTURAN KAYAÇLAR - Püskürük (Katılaşım - Volkanik) Kayaçlar. İç Püskürük Kayaçlar. Dış Püskürük Kayaçlar - Tortul Kayaçlar. Fiziksel (Kırıntılı) Tortul Kayaçlar. Kimyasal

Detaylı

YERKÜRE VE YAPISI. Çekirdek (Ağır Küre) Manto (Ateş Küre (Magma)) Yer Kabuğu (Taş Küre) Hidrosfer (Su Küre) Atmosfer (Hava Küre)

YERKÜRE VE YAPISI. Çekirdek (Ağır Küre) Manto (Ateş Küre (Magma)) Yer Kabuğu (Taş Küre) Hidrosfer (Su Küre) Atmosfer (Hava Küre) YERKÜRE VE YAPISI Dünya iç içe kürelerden meydana gelmiştir. Bu katmanların kalınlıkları, yoğunlukları ve bileşimleri birbirinden çok farklıdır. Yoğunlukları dışarıdan Dünya nın merkezine doğru artar.

Detaylı

Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR KONU ÖZETİ

Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR KONU ÖZETİ Sunum ve Sistematik 1. BÖLÜM: TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR KONU ÖZETİ Bu başlık altında, bölümün en can alıcı bilgileri, kazanım sırasına göre en alt başlıklara ayrılarak hap bilgi niteliğinde konu özeti olarak

Detaylı

8. Ünite Yeryüzünde Yaşam

8. Ünite Yeryüzünde Yaşam 8. Ünite Yeryüzünde Yaşam 381 Yer kabuðu Nelerden Oluþur? Milyarca yýl önce Dünya, ekseni etrafýnda dönen, erimiþ ve gaz hâlinde bulunan maddelerden oluþmuþtu. Zamanla dýþtan içe doðru soðuyarak yer kabuðu

Detaylı

TOPRAK ANA MADDESİ KAYAÇLAR. Oluşumlarına göre üç gruba ayrılırlar 1. Tortul Kayaçlar 2.Magmatik Kayaçlar 3.Metamorfik (başkalaşım) Kayaçlar

TOPRAK ANA MADDESİ KAYAÇLAR. Oluşumlarına göre üç gruba ayrılırlar 1. Tortul Kayaçlar 2.Magmatik Kayaçlar 3.Metamorfik (başkalaşım) Kayaçlar TOPRAK ANA MADDESİ KAYAÇLAR Oluşumlarına göre üç gruba ayrılırlar 1. Tortul Kayaçlar 2.Magmatik Kayaçlar 3.Metamorfik (başkalaşım) Kayaçlar 1. Magmatik Kayaçlar Magmanın arz kabuğunun çeşitli derinliklerinde

Detaylı

TOPRAK ANA MADDESİ Top T rak Bilgisi Ders Bilgisi i Peyzaj Mimarlığı aj Prof. Dr Prof.. Dr Günay Erpul kar.edu.

TOPRAK ANA MADDESİ Top T rak Bilgisi Ders Bilgisi i Peyzaj Mimarlığı aj Prof. Dr Prof.. Dr Günay Erpul kar.edu. TOPRAK ANA MADDESİ Toprak Bilgisi Dersi 2011 2012 Peyzaj Mimarlığı Prof. Dr. Günay Erpul erpul@ankara.edu.tr Toprak Ana Maddesi Topraklar, arz kabuğunu oluşturan kayalar, mineraller ve organik maddelerin

Detaylı

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir?

1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Soru - Yanýt 15 1. Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere ne ad verilir? Yanýt: Yer kabuðunun yapý gereði olan bir veya birkaç mineralden oluþan kütlelere kayaç denir.

Detaylı

KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR

KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR Kayaçların belirli bir yapısı vardır. Bu yapı kayaç oluşurken ve kayaç oluştuktan sonra kazanılmış olabilir. Kayaçların oluşum sırasında ve oluşum koşullarına bağlı olarak kazandıkları

Detaylı

PÜSKÜRÜK (MAĞMATİK) KAYAÇLAR

PÜSKÜRÜK (MAĞMATİK) KAYAÇLAR KAYAÇLAR Kayaçlar, yerkabuğunu oluşturan ve içerisinde çeşitli minareller bulunan taş ve kayalardır. Aslında baktığımızda bütün canlılar için çok önemli yeri olan ve incelemeye değer özellikleri bulunan

Detaylı

Toprak oluşum sürecinde önemli rol oynadıkları belirlenmiş faktörler şu

Toprak oluşum sürecinde önemli rol oynadıkları belirlenmiş faktörler şu TOPRAK OLUŞUMU Toprak oluşum sürecinde önemli rol oynadıkları belirlenmiş faktörler şu şekildedir: 1. İklim (su, sıcaklık, oksijen ve karbondioksit) 2. Ana materyal 3. Bitki ve hayvanlar (organik faktörler)

Detaylı

Özlem ŞAHİN, Faruk MİRZA

Özlem ŞAHİN, Faruk MİRZA YAYIN KURULU Hazırlayanlar Özlem ŞAHİN, Faruk MİRZA YAYINA HAZIRLAYANLAR KURULU Kurumsal Yayınlar Yönetmeni Saime YILDIRIM Kurumsal Yayınlar Birimi Dizgi & Grafik Mustafa Burak SANK & Ezgi Güler & Meltem

Detaylı

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ AUZEF

İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ AUZEF İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ AÇIK VE UZAKTAN EĞİTİM FAKÜLTESİ AUZEF Tüm yayın ve kullanım hakları İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesine aittir. Hiçbir şekilde kopyalanamaz, çoğaltılamaz ya

Detaylı

BAŞLICA TOPRAK TİPLERİ

BAŞLICA TOPRAK TİPLERİ BAŞLICA TOPRAK TİPLERİ Topraklar zonal, intrazonal ve azonal topraklar olmak üzere üçe ayrılır. 1. Zonal (Yerli) Topraklar iklim ve bitki örtüsüne bağlı olarak oluşan ve bütün katmanların(horizonların)

Detaylı

DOĞAL SİSTEMLER. 1. BÖLÜM TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR

DOĞAL SİSTEMLER. 1. BÖLÜM TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR DOĞAL SİSTEMLER. 1. BÖLÜM TOPOĞRAFYA VE KAYAÇLAR KONULAR: KAYAÇLAR PÜSKÜRÜK KAYAÇLAR NASIL OLUŞUR? TORTUL KAYAÇLAR NASIL OLUŞUR? BAŞKALAŞIM KAYAÇLAR NASIL OLUŞUR? EK NOTLAR VE SORULAR 1. ve 2. BÖLÜM 1

Detaylı

İçindekiler. TOPOĞRAFYA ve KAYAÇLAR...5 LEVHA HAREKETLERİNİN ETKİLERİ... 11. DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR: SU, TOPRAK ve BİTKİ... 17

İçindekiler. TOPOĞRAFYA ve KAYAÇLAR...5 LEVHA HAREKETLERİNİN ETKİLERİ... 11. DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR: SU, TOPRAK ve BİTKİ... 17 İçindekiler 1. Ünite TOPOĞRAFYA ve KAYAÇLAR....5 2. Ünite LEVHA HAREKETLERİNİN ETKİLERİ.... 11 3. Ünite DOĞADAKİ ÜÇ UNSUR: SU, TOPRAK ve BİTKİ.... 17 4. Ünite NÜFUSUN GELİŞİMİ, DAĞILIŞI ve NİTELİKLERİ...

Detaylı

Yeryüzünün en yaşlı kayacı milyar yıl

Yeryüzünün en yaşlı kayacı milyar yıl KAYAÇLAR Tek bir veya birden fazla minerale ait kristal ve/ veya tanelerin bir araya gelerek oluşturdukları katı kütlelere kayaç veya taş adı verilir. Kayaçlar kökenleri ve oluşum koşullarına göre üç gropta

Detaylı

Taşların fiziksel etkiler sonucunda küçük parçalara ayrılmasına denir. Fiziksel çözülme, taşları oluşturan minerallerin kimyasal yapısında herhangi

Taşların fiziksel etkiler sonucunda küçük parçalara ayrılmasına denir. Fiziksel çözülme, taşları oluşturan minerallerin kimyasal yapısında herhangi TOPRAK Yer kabuğunu oluşturan çeşitli kaya ve minerallerin fiziksel ve kimyasal yoldan ayrışmasıyla meydana gelen, içinde son derece zengin flora, hayvan varlığı barındıran ve inorganik maddeler ile hava,

Detaylı

5. Aşağıdakilerden hangisi, Dünya nın iç kısmının sıcak. 6. Yer kabuğu mantoyu çevreleyen bir zar gibi olup kıtalar.

5. Aşağıdakilerden hangisi, Dünya nın iç kısmının sıcak. 6. Yer kabuğu mantoyu çevreleyen bir zar gibi olup kıtalar. BÖLÜM 6 Yerin Şekillenmesi (İç Kuvvetler) 1. Dünya nın iç yapısı hakkında en kapsamlı bilgileri... verir. Bu bilgilere göre, Dünya, iç içe bir kaç küreden oluşmuştur. Buna göre, yukarıda noktalı yere aşağıdakilerden

Detaylı

Doç. Dr. Cengiz ÇETİN, KVK201 Taş Malzeme Bilgisi ve Bozulmaları Ders Notu DERS 3 1. KAYAÇ TÜRLERİ VE TEMEL ÖZELLİKLERİ

Doç. Dr. Cengiz ÇETİN, KVK201 Taş Malzeme Bilgisi ve Bozulmaları Ders Notu DERS 3 1. KAYAÇ TÜRLERİ VE TEMEL ÖZELLİKLERİ 1. KAYAÇ TÜRLERİ VE TEMEL ÖZELLİKLERİ Resim 1. Tabakalanmış tortul kayaçlar, Erzurum-Tortum Gölü: (). 1.2. TORTUL (SEDİMENTAL) KAYAÇLAR Tortul kayaçlar, 1. derste kayaçların oluşumu anlatırken bahsettiğimiz

Detaylı

DOĞAL SİSTEMLER 3. ÜN TE

DOĞAL SİSTEMLER 3. ÜN TE 1. DOĞAL SİSTEMLER 3. ÜN TE 11 1. ÜNİTE Doğal Sistemler Mantodan kaynağını alan mağma yeryüzünde katılaşarak dış püskürük kayaçları oluşturur. 1. Topoğrafya ve Kayaçlar KAYAÇLAR YERKABUĞUNUN MALZEMESİ

Detaylı

Science/Rocks/Rocks and the Rock Cycle.ppt

Science/Rocks/Rocks and the Rock Cycle.ppt http://www.mryorke.com/agriscience/earth Science/Rocks/Rocks and the Rock Cycle.ppt Granit Riyolit 14. Bu iki kayaç hangi yönüyle benzer? Her ikisi de ergimiş kayadan yapılmıştır. Bunların bileşimi aynıdır.

Detaylı

Zemin Mekaniğine Giriş

Zemin Mekaniğine Giriş Zemin Mekaniğine Giriş Zeminlerin; Tanımı Oluşumu Zemin Mekaniği ve inşaat Mühendisliğindeki Yeri Genel Özellikleri Zemin; Kayaların farklı (mekanik ve kimyasal) etkenlerle ayrışması ve parçalanması sonucu

Detaylı

İNM 102: İNŞAAT MÜHENDİSLERİ İÇİN JEOLOJİ MAGMATİK KAYAÇLAR TORTUL KAYAÇLAR METAMORFİK KAYAÇLAR. Kayaç nedir?

İNM 102: İNŞAAT MÜHENDİSLERİ İÇİN JEOLOJİ MAGMATİK KAYAÇLAR TORTUL KAYAÇLAR METAMORFİK KAYAÇLAR. Kayaç nedir? İNM 102: İNŞAAT MÜHENDİSLERİ İÇİN JEOLOJİ 24.03.2015 MAGMATİK KAYAÇLAR TORTUL KAYAÇLAR METAMORFİK KAYAÇLAR Dr. Dilek OKUYUCU Yerkürenin Yapısı Kayaç nedir? Kayaç, çeşitli minerallerin veya bir tek mineralin;

Detaylı

en.wikipedia.org Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi

en.wikipedia.org Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi METAMORFİZMA VE METAMORFİK KAYAÇLAR I en.wikipedia.org Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi KAYAÇ DÖNGÜSÜ VE METAMORFİK KAYAÇLAR METAMORFİZMA Metamorfizma; Yunanca değişme anlamına gelen meta ve

Detaylı

SEDİMANTER KAYAÇLAR (1) Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I

SEDİMANTER KAYAÇLAR (1) Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I SEDİMANTER KAYAÇLAR (1) Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I KAYAÇ ÇEŞİTLERİ VE OLUŞUMLARI soğuma ergime Mağmatik Kayaç Aşınma ve erosyon ergime Sıcaklık ve basınç sediment

Detaylı

ZEMİN MEKANİĞİ. Amaç: Yapı zemininin genel yapısını inceleyerek, zeminler hakkında genel bilgi sahibi olmak.

ZEMİN MEKANİĞİ. Amaç: Yapı zemininin genel yapısını inceleyerek, zeminler hakkında genel bilgi sahibi olmak. ZEMİN MEKANİĞİ Amaç: Yapı zemininin genel yapısını inceleyerek, zeminler hakkında genel bilgi sahibi olmak. Yakın çevrenizdeki yerleşim alanlarında mevcut zemini inceleyerek; Renk, tane yapısı, biçim,

Detaylı

ANAKAYALARIN TOPRAK VERME ÖZELLĠKLERĠ ve AĞAÇLANDIRMA AÇISINDAN YORUMLANMASI. AGM Etüt ve Proje ġube Müdürlüğü

ANAKAYALARIN TOPRAK VERME ÖZELLĠKLERĠ ve AĞAÇLANDIRMA AÇISINDAN YORUMLANMASI. AGM Etüt ve Proje ġube Müdürlüğü ANAKAYALARIN TOPRAK VERME ÖZELLĠKLERĠ ve AĞAÇLANDIRMA AÇISINDAN YORUMLANMASI AGM Etüt ve Proje ġube Müdürlüğü Anakayalar oluşum şekline göre 3 gurupta toplanır. 1 Püskürük (Volkanik) Anakayalar 2 Tortul

Detaylı

MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ. Of Teknoloji Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Şubat.2015

MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ. Of Teknoloji Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Şubat.2015 MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ Of Teknoloji Fakültesi İnşaat Mühendisliği Bölümü Şubat.2015 JEOLOJİNİN TANIMI Jeoloji, geniş anlamı ile 1. Yerküresinin güneş sistemi içindeki konumundan, 2. Fiziksel özelliğinden

Detaylı

OTEKOLOJİ TOPRAK FAKTÖRLERİ

OTEKOLOJİ TOPRAK FAKTÖRLERİ OTEKOLOJİ TOPRAK FAKTÖRLERİ - Kayaların ayrışması + organik maddeler - Su ve hava içerir - Bitki ve hayvanlar barındırır - Mineral maddeler TOPRAKLARI OLUŞTURAN ANA MATERYAL TİPLERİ - Toprak tipi-ana materyalin

Detaylı

MİNERAL VE KAYAÇLARIN MÜHENDİSLİK ÖZELLİKLERİ

MİNERAL VE KAYAÇLARIN MÜHENDİSLİK ÖZELLİKLERİ MİNERAL VE KAYAÇLARIN MÜHENDİSLİK ÖZELLİKLERİ Yapılar zemin veya kayalardan oluşan bir temel üzerine oturtulur. Kum, çakıl, şilt ve kil gibi malzemeler ve ayrık tortul kayaçlar zemin ortamını, KAYA Diyajeneze

Detaylı

TÜRKİYE NİN DÜNYA ÜZERİNDEKİ YERİ

TÜRKİYE NİN DÜNYA ÜZERİNDEKİ YERİ İ İ İ İ Ğ TÜRKİYE NİN DÜNYA ÜZERİNDEKİ YERİ TÜRKİYE VE YAKIN ÇEVRESİ NEOTEKTONİK HARİTASI TÜRKİYE VE ÇEVRESİ LEVHA HARİTASI TÜRKİYE VE ÇEVRESİ LEVHA HARİTASI-2 TÜRKİYE PALEOZOİK ARAZİLER HARİTASI TÜRKİYE

Detaylı

SEDİMANTER KAYAÇLAR (1) Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I

SEDİMANTER KAYAÇLAR (1) Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I SEDİMANTER KAYAÇLAR (1) Prof.Dr. Atike NAZİK, Çukurova Üniversitesi J 103 Genel Jeoloji I KAYAÇ ÇEŞİTLERİ VE OLUŞUMLARI soğuma ergime Mağmatik Kayaç Aşınma ve erosyon ergime Sıcaklık ve basınç sediment

Detaylı

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır.

5. SINIF SOSYAL BİLGİLER BÖLGEMİZİ TANIYALIM TESTİ. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. 1- VADİ: Akarsuların yataklarını derinleştirerek oluşturdukları uzun yarıklardır. PLATO: Çevresine göre yüksekte kalmış, akarsular tarafından derince yarılmış geniş düzlüklerdir. ADA: Dört tarafı karayla

Detaylı

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK

ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTE 4 DÜNYAMIZI SARAN ÖRTÜ TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprağın Oluşumu Fiziksel Parçalanma Kimyasal Ayrışma Biyolojik Ayrışma Toprağın Doğal Yapısı Katı Kısım Sıvı Kısım ve Gaz Kısım Toprağın Katmanları

Detaylı

GİRİŞ. Faylar ve Kıvrımlar. Volkanlar

GİRİŞ. Faylar ve Kıvrımlar. Volkanlar JEOLOJİK YAPILAR GİRİŞ Dünyamızın üzerinde yaşadığımız kesiminden çekirdeğine kadar olan kısmında çeşitli olaylar cereyan etmektedir. İnsan ömrüne oranla son derece yavaş olan bu hareketlerin çoğu gözle

Detaylı

DÜNYAMIZIN KATMANLARI FEN BİLİMLERİ

DÜNYAMIZIN KATMANLARI FEN BİLİMLERİ DÜNYAMIZIN KATMANLARI FEN BİLİMLERİ DÜNYAMIZIN KATMANLARI Uzaydan çekilen fotoğraflara baktığımızda Dünya yı mavi bir küreye benzetebiliriz. Bu durum, Dünya yüzeyinin çoğunluğunun su ile kaplı olmasının

Detaylı

MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ İÇİN

MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ İÇİN MÜHENDİSLİK JEOLOJİSİ İNŞAAT MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ İÇİN JEOLOJİNİN TANIMI, KONUSU, GELİŞİMİ ÖNEMİ Jeoloji, geniş anlamı ile 1. yerküresinin güneş sistemi içindeki konumundan, 2. fiziksel özelliğinden ve

Detaylı

5. SINIF FEN BİLİMLERİ YER KABUĞUNUN GİZEMİ TESTİ

5. SINIF FEN BİLİMLERİ YER KABUĞUNUN GİZEMİ TESTİ 1) Aşağıdaki anıtlardan hangisi diğerlerinden farklıdır? A) B) C) D) 2) I Arazide daha önce olmayan, kaynak suların, suya doygun alanların ve su sızıntılarının oluşması. II Bina temelleri altında çatlama,

Detaylı

Orojenez (Dağ Oluşumu) Jeosenklinallerde biriken tortul tabakaların kıvrılma ve kırılma olayına dağ oluşumu ya da orojenez denir.

Orojenez (Dağ Oluşumu) Jeosenklinallerde biriken tortul tabakaların kıvrılma ve kırılma olayına dağ oluşumu ya da orojenez denir. İç Kuvvetler Enerjisini yerin içinden (magma) alan güçlerdir. İç güçlerin oluşturduğu yer şekilleri dış güçler tarafından aşındırılır. İç güçlerin oluşturduğu hareketlerin bütününe tektonik hareket denir.

Detaylı

YER KABUĞU NELERDEN OLUġUR?(6.sınıf)

YER KABUĞU NELERDEN OLUġUR?(6.sınıf) YER KABUĞU NELERDEN OLUġUR?(6.sınıf) Dünyayı oluşturan katmanların dıştan içe doğru sırası şu şekildedir; hava küre, su küre, taş küre, ateş küre, ağır küre. Hava Küre(Atmosfer): Yeryüzünün etrafını saran

Detaylı

MAGMATİK KAYAÇLAR. Magmanın Oluşumu

MAGMATİK KAYAÇLAR. Magmanın Oluşumu MAGMATİK KAYAÇLAR Magmanın Oluşumu Taş hamuru veya taş lapası anlamına gelen magma,yer kabuğundaki yükselişleri sırasında meydana gelen olaylarla Magmatik Kayaçlara dönüşür. Magma, ergime sıcaklıkları

Detaylı

SEDİMANTER (TORTUL) KAYAÇLAR

SEDİMANTER (TORTUL) KAYAÇLAR SEDİMANTER (TORTUL) KAYAÇLAR Kayaçların her çeşit şartlar altında fiziksel, kimyasal ve biyolojik ayrışma sonucu bozuşması ve dağılması, daha sonra oldukları yerde veya değişik yollarla taşınarak belirli

Detaylı

Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü. Öğr. Gör. Kayhan ALADOĞAN

Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü. Öğr. Gör. Kayhan ALADOĞAN Hitit Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Antropoloji Bölümü Öğr. Gör. Kayhan ALADOĞAN ÇORUM 2017 Alp - Himalaya kıvrım kuşağı üzerinde yer alan ülkemizde tüm jeolojik zaman ve devirlere ait araziler görülebilmektedir.

Detaylı

5. Bölüm: TOPRAK PROFİLİ

5. Bölüm: TOPRAK PROFİLİ 5. Bölüm: TOPRAK PROFİLİ Toprak profili: Toprak yüzeyinden ana kayaya kadar düşey kesittir. Horizon: Toprak oluşum süreçleri ile meydana gelmiş, yataya ve/veya birbirine oldukça paralel dizilmiş katmanlardır.

Detaylı

DERS 6. Yerkabuğunu Oluşturan Maddeler: Mineraller ve Kayaçlar

DERS 6. Yerkabuğunu Oluşturan Maddeler: Mineraller ve Kayaçlar DERS 6 Yerkabuğunu Oluşturan Maddeler: Mineraller ve Kayaçlar Yerkabuğunu Oluşturan Maddeler: Mineraller ve Kayaçlar Mineraller Mineraller doğada bulunan, belirli kimyasal bileşimi ve muntazam atomik düzeni

Detaylı

BÖLÜM 16 YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİN GELİŞMESİ

BÖLÜM 16 YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİN GELİŞMESİ BÖLÜM 16 YERYÜZÜ ŞEKİLLERİNİN GELİŞMESİ TOPOĞRAFYA, YÜKSELTİ VE RÖLİYEF Yeryüzünü şekillendiren değişik yüksekliklere topoğrafya denir. Topoğrafyayı oluşturan şekillerin deniz seviyesine göre yüksekliklerine

Detaylı

KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR

KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR KAYAÇLARDA GÖRÜLEN YAPILAR Kayaçların belirli bir yapısı vardır. Bu yapı kayaç oluşurken ve kayaç oluştuktan sonra kazanılmış olabilir. Kayaçların oluşum sırasında ve oluşum koşullarına bağlı olarak kazandıkları

Detaylı

MAGMATİK KAYAÇLAR DERİNLİK (PLUTONİK) KAYAÇLAR

MAGMATİK KAYAÇLAR DERİNLİK (PLUTONİK) KAYAÇLAR DERİNLİK (PLUTONİK) KAYAÇLAR Tam kristalli, taneli ve yalnızca kristallerden oluşmuştur Yalnızca kristallerden oluştuklarından oldukça sağlam ve dayanıklıdırlar Yerkabuğunda değişik şekillerde Kütle halinde

Detaylı

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF COĞRAFYA DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI

MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF COĞRAFYA DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI MEV KOLEJİ ÖZEL ANKARA OKULLARI 10. SINIF COĞRAFYA DERSİ YAZ TATİLİ EV ÇALIŞMASI Öğrencinin, AdıSoyadı: Sınıfı: Numarası: Ödevin Veriliş Tarihi: 12.06.2015 Ödevin Teslim Tarihi: 19.09.2015 DOĞAL SİSTEMLER

Detaylı

BÖLÜM YEDİ DEPREM TÜRLERİ

BÖLÜM YEDİ DEPREM TÜRLERİ BÖLÜM YEDİ DEPREM TÜRLERİ 7.1 DEPREM TÜRLERİ Bölüm6 da deprem nedir, nasıl oluşur ve deprem sonucunda oluşan yer içinde hareket eden sismik dalgaların nasıl hareket ettiklerini ve yer içinde nasıl bir

Detaylı

ANAKAYALAR MAĞMATİK (erüptif= püskürük= volkanik) KAYALAR ASİT ERÜPTİF KAYALAR

ANAKAYALAR MAĞMATİK (erüptif= püskürük= volkanik) KAYALAR ASİT ERÜPTİF KAYALAR ANAKAYALAR Ormancılıkta, anakaynak olan toprağı oluşturan anakayanın özel bir önemi bulunmaktadır. Toprakların fiziksel ve kimyasal özellikleri (toprak derinliği, drenaj durumu, su tutma kapasitesi-hava

Detaylı

BBP JEOLOJİ. Prof.Dr. Atike NAZİK Ç.Ü. Jeoloji Mühendisliği Bölümü

BBP JEOLOJİ.  Prof.Dr. Atike NAZİK Ç.Ü. Jeoloji Mühendisliği Bölümü BBP JEOLOJİ http://i44.tinypic.com/9rlwea.jpg Prof.Dr. Atike NAZİK Ç.Ü. Jeoloji Mühendisliği Bölümü I.HAFTA Jeoloji hakkında temel bilgiler, dalları, tarihçe, jeoloji mühendisinin uğraş alanları, jeoloji

Detaylı

Test. Doğa ve İnsan BÖLÜM 1

Test. Doğa ve İnsan BÖLÜM 1 Doğa ve İnsan 1. Aşağıdakilerden hangisi insanın doğrudan veya dolaylı etkisi ile oluşmamış doğal olaylardandır? A) Kuraklık B) Orman yangını C) Sel D) Erozyon E) Aşırı yağış Test 1 6. Coğrafi araştırmalarda

Detaylı

AYRIŞMA (KAYA VE TOPRAK KAVRAMI)

AYRIŞMA (KAYA VE TOPRAK KAVRAMI) AYRIŞMA (KAYA VE TOPRAK KAVRAMI) AYRIŞMA, EROZYON ve TAŞINMA Yer yüzeyindeki kayaçlar su, hava, sıcaklık değişimler ve diğer etkenler tarafından devamlı değişmektedir. Ayrışma Yer yüzeyinde veya Yer yüzeyinin

Detaylı

FİZİK. Mekanik İNM 102: İNŞAAT MÜHENDİSLERİ İÇİN JEOLOJİ KAYAÇLARIN MÜHENDİSLİK ÖZELLİKLERİ. Mekanik Nedir? Mekanik Nedir?

FİZİK. Mekanik İNM 102: İNŞAAT MÜHENDİSLERİ İÇİN JEOLOJİ KAYAÇLARIN MÜHENDİSLİK ÖZELLİKLERİ. Mekanik Nedir? Mekanik Nedir? İNM 102: İNŞAAT MÜHENDİSLERİ İÇİN JEOLOJİ 14.04.2015 KAYAÇLARIN MÜHENDİSLİK ÖZELLİKLERİ Dr. Dilek OKUYUCU Mekanik Nedir? Mekanik: Kuvvetlerin etkisi altında cisimlerin davranışını inceleyen bilim dalıdır.

Detaylı

DENİZ BİYOLOJİSİ Prof. Dr. Ahmet ALTINDAĞ Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı

DENİZ BİYOLOJİSİ Prof. Dr. Ahmet ALTINDAĞ Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı DENİZ BİYOLOJİSİ Prof. Dr. Ahmet ALTINDAĞ Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı OKYANUSLARDA OLUŞAN SEDİMANTASYON OLAYI Okyanus ve denizlerin çok dik olan veya şiddetli

Detaylı

Yapısal Jeoloji: Tektonik

Yapısal Jeoloji: Tektonik KÜLTELERDE YAPI YAPISAL JEOLOJİ VE TEKTONİK Yapısal Jeoloji: Yerkabuğunu oluşturan kayaçlarda meydana gelen her büyüklükteki YAPI, HAREKET ve DEFORMASYONLARI inceleyen, bunları meydana getiren KUVVET ve

Detaylı

KĐMYA EĞĐTĐMĐ DERSĐ PROF. DR. ĐNCĐ MORGĐL

KĐMYA EĞĐTĐMĐ DERSĐ PROF. DR. ĐNCĐ MORGĐL KĐMYA EĞĐTĐMĐ DERSĐ PROF. DR. ĐNCĐ MORGĐL SINIF : 12 DERS SAATĐ: 6 KONU: Kimyasal maddelerin kaynağı olarak jeolojik yapılar,kayalar, ve mineraller Kayaç çeşitleri Mineraller Maden Yatakları Metallerin

Detaylı

COĞRAFYA DERSİ 9. SINIF 2. DÖNEM 1. YAZILISI SORULARI (1) (CEVAP ANAHTARLI)

COĞRAFYA DERSİ 9. SINIF 2. DÖNEM 1. YAZILISI SORULARI (1) (CEVAP ANAHTARLI) COĞRAFYA DERSİ 9. SINIF 2. DÖNEM 1. YAZILISI SORULARI (1) (CEVAP ANAHTARLI) 2013-2014 EĞİTİM VE ÖĞRETİM YILI.. OKULU 2.DÖNEM 9/ SINIFI COĞRAFYA DERSİ 1. YAZILISI ADI SOYADI:...SINIF NO..PUAN 1. Yukarıdaki

Detaylı

TUFA ve TRAVERTEN-III

TUFA ve TRAVERTEN-III TUFA ve TRAVERTEN-III Dr.Esref ATABEY Jeoloji Yüksek Mühendisi TRAVERTEN LİTOFASİYESLERİ Sıcak su travertenlerindeki çökeller farklı fasiyes tiplerinde olabilmektedir. Her traverten çökelinde tüm fasiyesler

Detaylı

Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler.

Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler. Rüzgarlar kum çakıl gibi gevşek maddeleri havalandırarak taşımak, zemine çarparak aşındırmak ve biriktirmek suretiyle yeryüzünü şekillendirirler. Rüzgarların şekillendirici etkilerinin görüldüğü yerlerin

Detaylı

MEKANSAL BIR SENTEZ: TÜRKIYE. Türkiye nin İklim Elemanları Türkiye de İklim Çeşitleri

MEKANSAL BIR SENTEZ: TÜRKIYE. Türkiye nin İklim Elemanları Türkiye de İklim Çeşitleri MEKANSAL BIR SENTEZ: TÜRKIYE Türkiye nin İklim Elemanları Türkiye de İklim Çeşitleri Türkiye de Sıcaklık Türkiye de Yıllık Ortalama Sıcaklık Dağılışı Türkiye haritası incelendiğinde Yükseltiye bağlı olarak

Detaylı

ÖABT. SORU BANKASI Tamamı Çözümlü. FEN BİLİMLERİ FEN ve TEKNOLOJİ ÖABT. YER BİLİMİ - ASTRONOMİ ÇEVRE BİLİMİ ve ALAN EĞİTİMİ

ÖABT. SORU BANKASI Tamamı Çözümlü. FEN BİLİMLERİ FEN ve TEKNOLOJİ ÖABT. YER BİLİMİ - ASTRONOMİ ÇEVRE BİLİMİ ve ALAN EĞİTİMİ ÖABT 2015 Soruları yakalayan komisyon tarafından hazırlanmıştır. ÖĞRETMENLİK ALAN BİLGİSİ TESTİ ÖABT FEN BİLİMLERİ FEN ve TEKNOLOJİ YER BİLİMİ - ASTRONOMİ ÇEVRE BİLİMİ ve ALAN EĞİTİMİ SORU BANKASI Tamamı

Detaylı

1- Çevresine göre alçakta kalmış ve vadilerle derin yarılmamış düzlüklere ne denir?

1- Çevresine göre alçakta kalmış ve vadilerle derin yarılmamış düzlüklere ne denir? 1- Çevresine göre alçakta kalmış ve vadilerle derin yarılmamış düzlüklere ne denir? a. Ova b. Vadi c. Plato d. Delta 2- Coğrafi bölgelerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur? a. Coğrafi özellikleri

Detaylı

YER KABUĞUNUN TARĠHĠ SÜRE- YIL BAŞLICA OLAYLAR ZAMANLAR BUZUL ÇAĞI SONRASI (POSTGLASİYA L) BUZUL ÇAĞI (PLEİSTOSEN)

YER KABUĞUNUN TARĠHĠ SÜRE- YIL BAŞLICA OLAYLAR ZAMANLAR BUZUL ÇAĞI SONRASI (POSTGLASİYA L) BUZUL ÇAĞI (PLEİSTOSEN) YER KABUĞUNUN TARĠHĠ DÖRDÜNCÜ ZAMAN KUATERNER ZAMANLAR BUZUL ÇAĞI SONRASI (POSTGLASİYA L) BUZUL ÇAĞI (PLEİSTOSEN) SÜRE- YIL 2,5 Milyon BAŞLICA OLAYLAR İklimin giderek ısınarak bugünkü şartlara geçişi.

Detaylı

ADIM ADIM YGS LYS Adım EKOLOJİ 7 MADDE DÖNGÜLERİ (Su, Karbon ve Azot Döngüsü)

ADIM ADIM YGS LYS Adım EKOLOJİ 7 MADDE DÖNGÜLERİ (Su, Karbon ve Azot Döngüsü) ADIM ADIM YGS LYS 100. Adım EKOLOJİ 7 MADDE DÖNGÜLERİ (Su, Karbon ve Azot Döngüsü) MADDE DÖNGÜLERİ Ekosistemde kimyasal elementler sınırlı sayıda bulunur. Bu nedenle bu kimyasal elementeler organik ve

Detaylı

EVREN VE DÜNYAMIZIN OLUŞUMU Evrenin ve Dünyanın oluşumu ile ilgili birçok teori ortaya atılmıştır. Biz bunların sadece ikisinden bahsedeceğiz.

EVREN VE DÜNYAMIZIN OLUŞUMU Evrenin ve Dünyanın oluşumu ile ilgili birçok teori ortaya atılmıştır. Biz bunların sadece ikisinden bahsedeceğiz. EVREN VE DÜNYAMIZIN OLUŞUMU Evrenin ve Dünyanın oluşumu ile ilgili birçok teori ortaya atılmıştır. Biz bunların sadece ikisinden bahsedeceğiz. 1. Hareketsiz ve başlangıcı olmayan evren teorisi 2. Büyük

Detaylı

FEN VE TEKNOLOJĐ DERSĐ 6. SINIF 8. ÜNĐTE

FEN VE TEKNOLOJĐ DERSĐ 6. SINIF 8. ÜNĐTE FEN VE TEKNOLOJĐ DERSĐ 6. SINIF 8. ÜNĐTE YER KABUĞU NELERDEN OLUŞUR? KONU : KAYAÇLARI SINIFLANDIRALIM KONU ANLATIMI FĐGEN HASRET Kayaçları birbirinden farklı yapan nedenlerden birisi yapısındaki minerallerdir.

Detaylı

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA

YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA YAZILI SINAV CEVAP ANAHTARI COĞRAFYA CEVAP 1: (TOPLAM 10 PUAN) 1.1: 165 150 = 15 meridyen fark vardır. (1 puan) 15 x 4 = 60 dakika = 1 saat fark vardır. (1 puan) 12 + 1 = 13 saat 13:00 olur. (1 puan) 1.2:

Detaylı

MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA

MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA MADDE DÖNGÜLERİ SU, KARBON VE AZOT DÖNGÜSÜ SELİN HOCA Ekosistemde kimyasal elementler sınırlı sayıda bulunur. Bu nedenle bu kimyasal elementeler organik ve inorganik formlarda devir halindedir. Bu devre,

Detaylı

ÖSYM YGS / SOS M Diğer sayfaya geçiniz.

ÖSYM YGS / SOS M Diğer sayfaya geçiniz. 17. 18. Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti sadece iki şeye güvenir. Biri millet kararı, diğeri en elim ve güç şartlar içinde dünyanın takdirlerine hakkıyla layık olan ordumuzun kahramanlığı; bu iki şeye güvenir.

Detaylı

Fen ve Teknoloji ÜNİTE: DOĞAL SÜREÇLER 8.1 Evren ve Dünyamız Nasıl Oluştu? Anahtar Kavramlar Büyük Patlama EVRENİN OLUŞUMU 2.

Fen ve Teknoloji ÜNİTE: DOĞAL SÜREÇLER 8.1 Evren ve Dünyamız Nasıl Oluştu? Anahtar Kavramlar Büyük Patlama EVRENİN OLUŞUMU 2. 8.1 Evren ve Dünyamız Nasıl Oluştu? Anahtar Kavramlar Büyük Patlama * Edwin Hubble 1929 da gök adaların birbirinden uzaklaştıklarını gözlemleyerek evrenin devamlı genişlemekte olduğu fikrini destekler.

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

1. İnsan etkisi dışında, kendiliğinden oluşan her unsur doğayı oluşturmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir doğal unsurdur?

1. İnsan etkisi dışında, kendiliğinden oluşan her unsur doğayı oluşturmaktadır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi bir doğal unsurdur? COĞRAFYA, yeryüzünü oluşturan doğal ortamların özelliklerini, Dünya üzerindeki dağılışlarını; doğal ortamla insan toplulukları ve etkinlikleri arasındaki karşılıklı ilişki ve etkileşimi nedenleriyle birlikte

Detaylı

Diğer sayfaya geçiniz YGS / SOS

Diğer sayfaya geçiniz YGS / SOS 18. Doğal ve beşerî unsurlar birbirleriyle karşılıklı etkileşim içindedir. 19. Arazide yön ve hedef bulma sporlarında pusula ve büyük ölçekli haritalar sporcuların en önemli yardımcılarıdır. Sporcular

Detaylı

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL

1.10.2015. Kömür ve Doğalgaz. Öğr. Gör. Onur BATTAL Kömür ve Doğalgaz Öğr. Gör. Onur BATTAL 1 2 Kömür yanabilen sedimanter organik bir kayadır. Kömür başlıca karbon, hidrojen ve oksijen gibi elementlerin bileşiminden oluşmuş, diğer kaya tabakalarının arasında

Detaylı

COĞRAFYA-2 TESTİ. eşittir. B) Gölün alanının ölçek yardımıyla hesaplanabileceğine B) Yerel saati en ileri olan merkez L dir.

COĞRAFYA-2 TESTİ. eşittir. B) Gölün alanının ölçek yardımıyla hesaplanabileceğine B) Yerel saati en ileri olan merkez L dir. 2012 LYS4 / COĞ-2 COĞRAFYA-2 TESTİ 2. M 1. Yukarıdaki Dünya haritasında K, L, M ve N merkezleriyle bu merkezlerden geçen meridyen değerleri verilmiştir. Yukarıda volkanik bir alana ait topoğrafya haritası

Detaylı

2-Karstik kayaların kalın tabakalı olması: Karstik kayalar ne kadar kalın olursa üzerlerinde oluşacak karstik şekillerde o derece büyük olmaktadır.

2-Karstik kayaların kalın tabakalı olması: Karstik kayalar ne kadar kalın olursa üzerlerinde oluşacak karstik şekillerde o derece büyük olmaktadır. 4-KARSTLAŞMA Suda kolaylıkla eriyebilen kayalara karstik kayalar denir ve karstik kayaların yer altı ve yerüstü suları tarafından şekillendirilmesi sonucu oluşan şekillere karstik şekiller denir. Suyun

Detaylı

VOLKANLAR VOLKANLAR :

VOLKANLAR VOLKANLAR : VOLKANLAR VOLKANLAR : Yanardağ ya da volkan, magmanın (Dünya'nın iç tabakalarında bulunan, yüksek basınç ve yüksek sıcaklıkla erimiş kayalar) yeryuvarlağının yüzeyinden dışarı püskürerek çıktığı coğrafi

Detaylı

DENİZ BİYOLOJİSİ Prof. Dr. Ahmet ALTINDAĞ Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı

DENİZ BİYOLOJİSİ Prof. Dr. Ahmet ALTINDAĞ Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı DENİZ BİYOLOJİSİ Prof. Dr. Ahmet ALTINDAĞ Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi Biyoloji Bölümü Hidrobiyoloji Anabilim Dalı JEOLOJİK OSEONOGRAFİ Genelde çok karmaşık bir yapıya sahip olan okyanus ve deniz

Detaylı

PERKOLASYON İNFİLTRASYON YÜZEYSEL VE YÜZETALTI AKIŞ GEÇİRGENLİK

PERKOLASYON İNFİLTRASYON YÜZEYSEL VE YÜZETALTI AKIŞ GEÇİRGENLİK PERKOLASYON İNFİLTRASYON YÜZEYSEL VE YÜZETALTI AKIŞ GEÇİRGENLİK Toprak yüzüne gelmiş olan suyun, toprak içine girme olayına ve hareketine denir. Ölçü birimi mm-yağış tır. Doygunluk tabakası. Toprağın yüzündeki

Detaylı

TOPRAK OLUŞUMUNDA AŞINMA, AYRIŞMA VE BİRLEŞME OLAYLARI

TOPRAK OLUŞUMUNDA AŞINMA, AYRIŞMA VE BİRLEŞME OLAYLARI TOPRAK OLUŞUMUNDA AŞINMA, AYRIŞMA VE BİRLEŞME OLAYLARI Toprak Bilgisi Dersi Prof. Dr. Günay Erpul erpul@ankara.edu.tr Toprak Oluşumunda Kimyasal Ayrıştırma Etmenleri Ana kayanın kimyasal bileşimini değiştirmek

Detaylı

TÜRKİYE NİN FİZİKİ ÖZELLİKLERİ. ekrem keskin

TÜRKİYE NİN FİZİKİ ÖZELLİKLERİ. ekrem keskin TÜRKİYE NİN FİZİKİ ÖZELLİKLERİ ? DÜNYA NIN OLUŞUMU I. Jeolojik Zaman : Türkiye de ve dünyada En eski kıvrımlarla kıta çekirdekleri oluşmuştur.kırşehir, Bitlis, Yıldız Dağları, Menteşe Dağları, Zonguldak

Detaylı

BÖLÜM BEŞ LEVHA SINIRLARI

BÖLÜM BEŞ LEVHA SINIRLARI BÖLÜM BEŞ LEVHA SINIRLARI 5.1 YERKABUĞU ÜZERİNDEKİ LEVHA SINIRLARI Levha tektoniğine göre dünyayı saran yerkabuğu üzerinde 8 büyük (Avrasya, Afrika, Pasifik, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Antartika, Avustralya)

Detaylı

5.SINIF FEN VE TEKNOLOJİ KİMYA KONULARI MADDENİN DEĞİŞMESİ VE TANINMASI

5.SINIF FEN VE TEKNOLOJİ KİMYA KONULARI MADDENİN DEĞİŞMESİ VE TANINMASI 5.SINIF FEN VE TEKNOLOJİ KİMYA KONULARI MADDENİN DEĞİŞMESİ VE TANINMASI Yeryüzündeki sular küçük damlacıklar halinde havaya karışır. Bu damlacıklara su buharı diyoruz. Suyun küçük damlacıklar halinde havaya

Detaylı

Ayxmaz/biyoloji. Azot döngüsü. Azot kaynakları 1. Atmosfer 2. Su 3. Kara 4. Canlılar. Azot döngüsü

Ayxmaz/biyoloji. Azot döngüsü. Azot kaynakları 1. Atmosfer 2. Su 3. Kara 4. Canlılar. Azot döngüsü Azot döngüsü Azot kaynakları 1. Atmosfer 2. Su 3. Kara 4. Canlılar Azot döngüsü 1. Azot bitkiler tarafından organik moleküllerin (A.asit,organik baz vb.)yapısına katılır. 2. Bitkiler azotu sadece NO3-

Detaylı

DIŞ KUVVETLER. Hazırlayan : Taylan Batman Coğrafya Öğretmeni

DIŞ KUVVETLER. Hazırlayan : Taylan Batman Coğrafya Öğretmeni DIŞ KUVVETLER Rüzgar aşınım ve birikim şekilleri Akarsu aşınım şekilleri Akarsu birikim şekilleri Yer altı suları ve kaynaklar Karstik aşınım ve birikim şekilleri Buzul aşınım ve birikim şekilleri* Dalga

Detaylı

ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK

ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK ÜNİTE 3 YAŞAM KAYNAĞI TOPRAK ÜNİTENİN KONULARI Toprak Nedir? Toprağın Tanımı Toprağın İçindeki Maddeler Toprağın Canlılığı Toprak Neden Önemlidir? Toprağın İnsanlar İçin Önemi Toprağın Hayvanlar İçin Önemi

Detaylı

Magmatik kayaçlar Sedimanter (tortul) kayaçlar Metamorfik (başkalaşım) kayaçları

Magmatik kayaçlar Sedimanter (tortul) kayaçlar Metamorfik (başkalaşım) kayaçları Magmatik kayaçlar Sedimanter (tortul) kayaçlar Metamorfik (başkalaşım) kayaçları Magmanın derinlerde ya da yüzeye yakın kesimlerde soğumasıyla magmatik kayaçlar oluşur. Tektonik hareketler sonucunda

Detaylı

Doç. Dr. Cengiz ÇETİN, BEK166 Taş Malzeme Bilgisi ve Bozulmalar Ders Notu DERS 2 1.1. KAYAÇ TÜR VE TEMEL ÖZELLİKLERİ

Doç. Dr. Cengiz ÇETİN, BEK166 Taş Malzeme Bilgisi ve Bozulmalar Ders Notu DERS 2 1.1. KAYAÇ TÜR VE TEMEL ÖZELLİKLERİ DERS 2 1.1. KAYAÇ TÜR VE TEMEL ÖZELLİKLERİ 1.1. 1. MAGMATİK (VOLKANİK) KAYAÇLAR Magma, çeşitli madde ve minerallerin dünyanın manto, özellikle astenosferde yüksek sıcaklık ve basınç altında ergimesi ve

Detaylı

Akdeniz in Pleyistosen Deniz Düzeyi Değişimlerini Karakterize Eden, Çok Dönemli-Çok Kökenli Bir Mağara: Gilindire Mağarası (Aydıncık-İçel)

Akdeniz in Pleyistosen Deniz Düzeyi Değişimlerini Karakterize Eden, Çok Dönemli-Çok Kökenli Bir Mağara: Gilindire Mağarası (Aydıncık-İçel) Akdeniz in Pleyistosen Deniz Düzeyi Değişimlerini Karakterize Eden, Çok Dönemli-Çok Kökenli Bir Mağara: Gilindire Mağarası (Aydıncık-İçel) The Cave With Multiple-Periods And Origins Characterizing The

Detaylı

FEN BİLİMLERİ FEN ve TEKNOLOJİ

FEN BİLİMLERİ FEN ve TEKNOLOJİ KPSS 2017 önce biz sorduk 50 Soruda 32 soru ÖABT FEN BİLİMLERİ FEN ve TEKNOLOJİ TAMAMI ÇÖZÜMLÜ SORU BANKASI YER BİLİMİ, ASTRONOMİ, ÇEVRE BİLİMİ, ALAN EĞİTİMİ Eğitimde 30. yıl KOMİSYON ÖABT Fen Bilimleri/

Detaylı

Akarsu aşındırma ve biriktirme şekilleri nelerdir?

Akarsu aşındırma ve biriktirme şekilleri nelerdir? On5yirmi5.com Akarsu aşındırma ve biriktirme şekilleri nelerdir? Akarsular yeryüzünün şekillenmesinde en etkili olan dış kuvvetlerdir. Çünkü, kutup bölgeleri, çöller ve dağların yüksek kısımları dışında

Detaylı