AVRUPA BİRLİĞİ NİN TÜRKİYE YE YÖNELİK MALİ YARDIMLARININ VERGİSEL DURUMU

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "AVRUPA BİRLİĞİ NİN TÜRKİYE YE YÖNELİK MALİ YARDIMLARININ VERGİSEL DURUMU"

Transkript

1 T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ MALİYE ANABİLİM DALI AVRUPA BİRLİĞİ NİN TÜRKİYE YE YÖNELİK MALİ YARDIMLARININ VERGİSEL DURUMU YÜKSEK LİSANS TEZİ ENES ÖZKAN Tez Danışmanı: Doç. Dr. Ramazan ARMAĞAN ISPARTA-2010

2 T.C. SÜLEYMAN DEMİREL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ MALİYE ANABİLİM DALI AVRUPA BİRLİĞİ NİN TÜRKİYE YE YÖNELİK MALİ YARDIMLARININ VERGİSEL DURUMU YÜKSEK LİSANS TEZİ ENES ÖZKAN Tez Danışmanı: Doç. Dr. Ramazan ARMAĞAN ISPARTA-2010

3

4 i ÖZET AVRUPA BİRLİĞİ NİN TÜRKİYE YE YÖNELİK MALİ YARDIMLARININ VERGİSEL DURUMU Enes ÖZKAN Süleyman Demirel Üniversitesi, Maliye Anabilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, 174 sayfa, Mayıs 2010 Danışman: Doç. Dr. Ramazan ARMAĞAN Avrupa Birliği tarafından aday ve potansiyel aday ülkelere yönelik olarak başta ekonomik ve toplumsal gelişim düzeyinin yükseltilmesi amaçlı mali yardımlardan, Türkiye nin yeteri kadar yararlanamadığı temel bir tartışma konusudur. Bu tartışmanın temel argümanlarının ortaya konulması ile konunun objektif olarak değerlendirilmesi mümkün olabilecektir. Türkiye için en önemli sorun, mali yardımlardan daha çok yararlanamamak değil, mevcut yardımlardan en iyi şekilde yararlanmamaktır. Çünkü Türkiye de henüz proje hazırlama ve yönetme kapasitesi yeterince gelişmiş değildir. AB mali yardımları, Birliğe aday ülkeler açısından büyük bir önem arz etmektedir. Aday ülkelere yapılan mali yardımlar sayesinde bu ülkeler, AB üyeliğine hazırlanmakta, mevcut hukuksal ve kurumsal altyapısını geliştirerek Birliğe daha kolay uyum sağlayabilmektedir. Bu çalışmada, öncelikle Avrupa Birliği nin kuruluşu, gelişim süreci ve Türkiye nin Avrupa Birliğine Adaylık sürecinden bahsedildikten sonra Avrupa Birliğine üyelik sürecinde aday ülke olan Türkiye ye yönelik olarak son yıllarda nitelik ve nicelik olarak artış gösteren mali yardımlar ve bu bağlamda önemli bir finans kaynağı olan Avrupa Yatırım Bankası mali araçları, Avrupa Birliği genel bütçesinden sağlanan yardımlar ve Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) üzerinde durulmuştur. Daha sonra Türkiye ye yönelik mali yardımlarla ilgili geçmişteki ve halen devam eden uygulamalar hakkında bilgiler verilmiştir. Son olarak bu mali yardımların vergi istisnalarına ilişkin uluslararası anlaşmalar ve ikincil mevzuattaki hükümler değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Avrupa Birliği, Mali Yardımlar, Vergi İstisnası, IPA, TR-AB Çerçeve Anlaşma

5 ii ABSTRACT TAXATİON STATUS OF FİNANCİAL AİD GİVEN BY EUROPAN UNİON FOR TURKEY Enes ÖZKAN Suleyman Demirel University, Department of Finance Ph.D, 174 pages, May 2010 Supervising Professor: Associate Professor Doctor Ramazan ARMAĞAN Turkey could not get enough of financial assistance, given by the European Union to candidate and potential candidate countries for upgrading the level of economic and social development, is a key topic of discussion. The main arguments put forward in this discussion of the topic is able to be assessed objectively. Most important problem for Turkey is not to get more benefit from financial assistance, but to benefit from existing aid in the best way. Because, capacity of preparing and managing projects in Turkey is not developed yet. For EU candidate countries, financial assistance of EU has great importance. With the financial assistance to candidate countries, those countries can be prepared for EU membership, alsothey can improve their existing legal and institutional infrastructure in order to adapt more easily to the Union. In this study, primarily the European Union's institutions, the development process and Turkey's EU candidacy process are mentioned. Lately increasing quality and quantity of financial assistance for Turkey, which is a candidate country in the EU accession process, and in this context, an important financial source of financial instruments, the European Investment Bank, European Union, the assistance provided by the general budget and Pre-Accession Assistance (IPA) is emphasized. Later, information about the applications with financial assistance for Turkey in the past and ongoing are given. Finally, this financial assistance relating to tax exemptions and the provisions of international treaties and secondary legislation has been evaluated. Keywords: European Union, Fiscal Aids, Tax Exceptions, IPA,TR-AB Framework Agreement

6 iii İÇİNDEKİLER Sayfa no ÖZET... i ABSTRACT... ii İÇİNDEKİLER... iii KISALTMALAR DİZİNİ...ix ŞEKİLLER DİZİNİ...xi TABLOLAR DİZİNİ...xii GİRİŞ...1 BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA BİRLİĞİ ADAYLIK SÜRECİNDE TÜRKİYE VE AVRUPA BİRLİĞİ İLİŞKİLERİ 1.1. Avrupa Birliği nin Kuruluşu ve Gelişim Süreci Avrupa da İlk Ekonomik Birleşme: Benelüks Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) Batı Avrupa Birliği (BAB) Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (EURATOM) Topluluktan Birliğe Geçiş Avrupa Tek Senedi Maastricht Antlaşması Amsterdam Antlaşması Nice Antlaşması AB Anayasa Taslağı Lizbon Antlaşması Avrupa Birliği ve Türkiye Ortaklık Rejimi Adaylık Süreci Değerlendirme...20 İKİNCİ BÖLÜM AVRUPA BİRLİĞİ MALİ YARDIMLARI 2.1. Mali Yardımların Niteliği ve Tarihsel Gelişimi Avrupa Yatırım Bankası Aracılığı İle Sağlanan Mali Yardımlar Avrupa Birliği Genel Bütçesinden Sağlanan Mali Yardımlar... 25

7 iv Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) IPA Bileşenleri Geçiş Yardımı ve Kurumsal Yapılanma Sınır Ötesi İşbirliği Bölgesel Kalkınma İnsan Kaynaklarının Gelişimi Kırsal Kalkınma IPA Uygulama Süreci IPA Kurumsal Yapılanması Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi Avrupa Birliği nin Türkiye ye Yönelik Mali Yardımları Helsinki Zirvesi Öncesi Dönem Helsinki Zirvesi Sonrası Dönem Türkiye de Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi Merkezi Olmayan Uygulama Sistemini Oluşturan Mevzuat Merkezi Olamayan Uygulama Sisteminin Aktörleri Türkiye ye Yönelik Yardımlar Kapsamında IPA Bileşenleri Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Kalkınma Bölgesel ve Sınır Ötesi İşbirliği Bölgesel Kalkınma İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Kırsal Kalkınma IPA nın Türkiye deki Kurumsal Yapısı IPA kapsamında Türkiye ye Yapılacak Yardımlar Türkiye de Bölgesel Kalkınma Ajansları Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu ÜÇÜNCÜ BÖLÜM MALİ YARDIMLARININ VERGİSEL DURUMU 3.1. Avrupa-Akdeniz Ortaklığı Programı ve Vergisel Durumu Genel Bilgi MEDA Programı ve Anlaşması nın Vergisel Durumu MEDA Anlaşması...76

8 v AYB Mali Araçlarının Vergisel Durumu Çerçeve Anlaşma nın Vergisel Durumu Genel Olarak Mevzuat Çerçeve Anlaşmasının Vergi İstisnaları Hükümleri Genel Kural Kapsam Geçerli Olduğu Dönem Tanımlar İthalat İşlemlerinde Vergi İstisnası ve Uygulaması KDV İstisnası ve Uygulaması KDV Yönünden Mükellefiyeti Bulunmayan AT Yüklenicilerine Yapılacak KDV İadelerinin Usul ve Esasları ÖTV İstisnası ve Uygulaması AT Yüklenicileri Tarafından Ödenen Özel Tüketim Vergisinin İadesi Gelir ve Kurumlar Vergisi İstisnası ve Uygulaması Projelerde Çalışanların Ücret Gelirlerinin Vergilendirilmesi Damga ve Harç İstisnası ve Uygulaması Veraset ve İntikal Vergisi İstisnası ve Uygulaması Diğer Hususlar IPA Çerçeve Anlaşmasının Vergisel Durumu Tanımlar IPA Çerçeve Anlaşması Kapsamındaki Vergi İstisnaları ve Uygulaması Vergi İstisnasına İlişkin Genel Kural İthalat İşlemlerinde Vergi İstisnası ve Uygulaması Anlaşma Hükümleri İstisnanın Uygulaması İthalat İstisnası ile ilgili Özellikli Durumlar Katma Değer Vergisi İstisnası ve Uygulaması Anlaşma Hükmü İstisnanın Uygulaması Genel Olarak İstenilen Belgeler...122

9 vi Avrupa Komisyonu veya Türkiye Cumhuriyeti Sınırları Dışındaki Topluluk Ajansları ile İmzalanan AT Sözleşmelerinde İstenilen Belgeler AT Sözleşmesindeki Değişikliklerde İstenilen Belgeler ve Yapılacak İşlemler Vergi Dairesi Başkanlığı nca Yapılacak İşlemler Vergi Dairesi Müdürlüğü nce Yapılacak İşlemler KDV İstisna Sertifikasının Kullanılması TL nin Üstündeki Alımlarda TL nin Altındaki Alımlarda Katma Değer Vergisi İadesi KDV Mükellefi AT Yüklenicisine KDV İadesi Süresi Devam Eden AT Sözleşmeleri Kapsamındaki İadeler Süresi Sona Eren AT Sözleşmeleri Kapsamındaki İadeler KDV Mükellefi Olmayan AT Yüklenicisine KDV İadesi Süresi Devam Eden AT Sözleşmeleri Kapsamındaki İadeler Süresi Sona Eren AT Sözleşmeleri Kapsamındaki İadeler KDV İadesi için Vergi Dairesi Müdürlüğü nce Yapılacak İşlemler KDV Açısından Amortismana Tabi İktisadi Kıymetler ile İlgili Hususlar Özel Tüketim Vergisi İstisnası ve Uygulaması Gelir ve Kurumlar Vergisi İstisnası ve Uygulaması Veraset ve İntikal Vergisi İstisnası ve Uygulaması Damga Vergisi ve Harç İstisnası ve Uygulaması Özel İletişim Vergisi İstisnası ve Uygulaması Motorlu Taşıtlar Vergisi İstisnası ve Uygulaması Sayılı Kanun la Onaylanması Uygun Bulunan Çerçeve Anlaşma ve Bununla İlgili Genel Tebliğlerin Durumu Sözleşme Makamlarının Yapacağı İşlemler...145

10 vii Sorumluluk AT Yüklenicilerinin Sorumluluğu Türkiye de Yerleşik Sözleşme Makamlarının Sorumluluğu DÖRDÜNCÜ BÖLÜM SONUÇ VE DEĞERLENDİRME KAYNAKÇA EKLER EK 1/a: İthal Edilecek Mallara İlişkin Liste EK 1/b: Taahhütname EK 2: Vergi Dairesi Başkanlığı Kurulu İller Listesi EK 3: KDV İstisna Sertifikası Örneği EK-4/a: Katma Değer Vergisi İstisna Sertifikası Talep Dilekçesi (Gelir İdaresi Başkanlığı na Yapılacak Başvurular için) EK-4/b: Katma Değer Vergisi İstisna Sertifikası Talep Dilekçesi (Vergi Dairesi Başkanlığı na Yapılacak Başvurular için) EK-5: 5824 Sayılı Kanun la Onaylanması Uygun Bulunan IPA Çerçeve Anlaşması Kapsamındaki Katma Değer Vergisi İstisnası ndan Yararlanmak İçin Avrupa Topluluğu (AT) Yüklenicisi ve Avrupa Topluluğu Sözleşmesi Hakkında Bilgi Formu EK-6: KDV İstisna Sertifikası Bildirim Tablosu EK-7: Avrupa Topluluğu (AT) Yüklenicileri Tarafından TL nin Üstünde Yapılan Alımlara İlişkin Üçer Aylık Bildirim Tablosu (KDV İstisna Sertifikası alınan vergi idaresine gönderilecektir.) EK-8: Avrupa Topluluğu (AT) Yüklenicileri Tarafından TL nin Altında Yapılan Alımlara İlişkin Üçer Aylık Bildirim Tablosu (KDV İstisna Sertifikası alınan vergi idaresine gönderilecektir.) EK-9: Katma Değer Vergisi (KDV) Mükellefi olmayan Avrupa Topluluğu (AT) Yüklenicilerine KDV İadesine ve AT Yüklenicilerine Özel Tüketim Vergisi (ÖTV), Özel İletişim Vergisi (ÖİV) ve Motorlu Taşıtlar Vergisi (MTV) İadesi Yapmakla Yetkili Vergi Dairesi Müdürlükleri Listesi EK-10: Avrupa Topluluğu (AT) Yüklenicisi Tarafından Yetkili Vergi Dairesi Müdürlüğüne Yapılacak Özel Tüketim Vergisi İade Başvurusunda

11 viii İbraz Edilecek Doğrudan ÖTV Mükelleflerinden Yapılmayan Alımlarla İlgili Üçer Aylık Liste EK 11: Avrupa Topluluğu (AT) Sözleşmesi Kapsamında Satın Alınan Motorlu Taşıtlar Vergisi Kanunu na Tabi Araçlarla İlgili Sözleşme Makamından Alınacak Resmi Yazı Örneği EK 12: Sözleşme Makamı tarafından Avrupa Topluluğu (AT) Yüklenicileri İle İmzalanan Ve Gelir İdaresi Başkanlığı na Gönderilecek AT Sözleşmelerine Ait Bilgileri İhtiva Eden Liste EK 13: Avrupa Topluluğu (AT) Yüklenicilerine ve Bunların Tedarikçilerine Yapılan KDV İadeleri İçin Hazırlanacak Form EK 14: Avrupa Topluluğu (AT) Yüklenicilerine ve Bunların Tedarikçilerine Yapılan ÖTV İadeleri İçin Hazırlanacak Form ÖZGEÇMİŞ...174

12 ix KISALTMALAR DİZİNİ v.b. Ve Benzeri v.d. Ve Diğerleri a.g.m. Adı Geçen Makale a.g.e. Adı Geçen Eser ss. Sayfa Sırası p. Page ppt Power Point s. Sayfa bkz. Bakınız Vol. Volume BENELÜKS Belgium-Nederland-luxembourg EURATOM Avrupa Atom Enerji Topluluğu FEMIP Facility for Euro-Mediterranean Investment and Partnership ECSC The European Coal And Steel Comminity SAPARD Special Accession Programme for Agriculture and Rural Development ISPA Instrument for Structural Policies for Pre-Accession PHARE Poland and Hungary: Action for the Restructuring of Economy NUTS The Nomenclature of Territorial Units for Statistics AKÇT Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu AB Avrupa Birliği IPA Instrument for Pre-Accession Assistance MIFF Çok Yıllı İndikatif Planlama Belgesi DIS Decentralı-Sed Implementatıon System EDIS Extended Decentralised Implementation System CARDS Community Assistance for Reconstruction, Development and Stabilisation TERRA Türk Deprem Rehabilitasyon ve Yeniden İmar Yardımı IPARD Instrument for Pre-accession Assistance-Rural Development EFB Ekonomik ve Parasal Birlik KKDF Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu

13 x AT AET AYB MIPD MMIPD GKRY KOBİ TKDK SWOT TAIB MEDA CBC ABGS NAC DPT MFİB KDV REC ÖTV REC ARGE KOB UP Avrupa Topluluğu Avrupa Ekonomik Topluluğu Avrupa Yatırım Bankası Çok Yıllı İndikatif Planlama Belgesi Çok Yararlanıcılı Çok Yıllı İndikatif Planlama Belgesi Güney Kıbrıs Rum Yönetimi Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmeler Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Güçlü-Zayıf Yönler, Fırsatlar-Tehditler Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Kalkınma Bileşeni Mediterranean Economic Development Area Sınır Ötesi İşbirliği Avrupa Birliği Genel Sekreterliği Ulusal Mali Yardım Koordinatörü Devlet Planlama Teşkilatı Merkezi Finans ve İhale Birimi Katma Değer Vergisi Bölgesel Çevre Merkezi Özel Tüketim Vergisi Bölgesel Çevre Merkezi Araştırma Geliştirme Katılım Ortaklığı Belgesi Ulusal Program

14 xi ŞEKİLLER DİZİNİ Sayfa no Şekil 1: AB 2007 Sonrasında Katılım Öncesi Yardım Paketini Tek Bir Araç Altında Topluyor: IPA(Instrument For Pre Accesson) Şekil 2: Öngörülen IPA Uygulama Süreci Şekil 3: Mali İşbirliğinde Kurumsal Yapılanma Şekil 4:Türkiye nin Mali Yardımları Kullanma Alanları Şekil 5: Türkiye de Öngörülen IPA Yapılanması... 66

15 xii TABLOLAR DİZİNİ Sayfa no Tablo 1: Mali Protokoller Aracılığıyla Topluluğun Türkiye ye Yönelik Mali Yardımları...23 Tablo 2: Döneminde Avrupa Yatırım Bankası ndan Genişlemeye Ayrılan Krediler (Milyon Euro)...24 Tablo 3: Yılları Arasında AYB'den Sağlanan Kredinin Sektörel Dağılımı...43 Tablo 4: Türkiye ye 2006 Yılına Kadar Yapılan Hibe Yardımlarının Yunanistan ve İspanya ile Karşılaştırılması...45 Tablo 5: I.Bileşen Kapsamındaki AB Fonları...60 Tablo 6: Bölgesel Kalkınma Bileşeni Kapsamında Desteklenecek Projeler ve Oranları...61 Tablo 7: Çok Yıllı İndikatif Mali Çerçeve ile Türkiye ye Yapılacak Mali Yardımların IPA Bileşenleri Bazında Dağılımı (Milyon Euro)...67 Tablo 8: Türkiye de Kurulmuş Olan Kalkınma Ajansları...70 Tablo 9: Avrupa Birliği 2012 Yılına Kadar Kırsal Kalkınma Bileşeni Çerçevesinde Ülkemize Ayrılan Kaynak Tahsisi (Milyon Euro)...72 Tablo 10: Gelir Vergisi Tarifesi

16 1 GİRİŞ Avrupa Birliği nin kurucu anlaşmaları olan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğunu Kuran Anlaşma ve Avrupa Ekonomik Topluluğunu Kuran Anlaşmalara kadar uzanan bir tarihi geçmişi olan mali yardımlarının temel görevi, bir ortak pazarın kurulması ve üye ülkelerin ekonomi politikalarının kademeli olarak uyumlu gelişmesini, sürekli ve dengeli biçimde genişlemesini, istikrardaki artışı ve Antlaşmaya bağlı ülkeler arasındaki sıkı ilişkilerin ve yaşam standartlarının hızla artmasını sağlamaktır. Ortaya çıktığı dönemde yalnızca ekonomik bir birlik olma amacı taşıyan Avrupa Birliği, bugün itibari ile tarihsel süreçte geçirdiği değişim ve dönüşümlerle birlikte, siyasal ve ekonomik bir birlik olmakla birlikte aynı zamanda toplumsal ve kültürel bir birliktir. Kıtanın birkaç ülkesi hariç hepsini bünyesinde barındıran Avrupa Birliği nin ortaya koyduğu yapı gereğince, çeşitli genişleme tarihlerinde üye olan ülkelerin, üye olmadan önce üyeliğe hazırlanması sağlanmıştır. Yapısal, toplumsal, siyasal, kültürel alanlardaki uyum sürecinde en önemli araç mali yardımlardır. Avrupa Birliği tarafından aday ve potansiyel aday ülkelere yönelik olarak başta ekonomik ve toplumsal gelişim düzeyinin yükseltilmesi amaçlı mali yardımlardan, Türkiye nin yeteri kadar yararlanamadığı temel bir tartışma konusudur. Bu tartışmanın temel argümanlarının ortaya konulması ile konunun objektif olarak değerlendirilmesi mümkün olabilecektir. Türkiye için en önemli sorun, mali yardımlardan daha çok yararlanamamak değil, mevcut yardımlardan en iyi şekilde yararlanamamaktır. Çünkü Türkiye de henüz proje hazırlama ve yönetme kapasitesi gelişmiş değildir. Tezin temel amacı, Türkiye nin aday ülke olması bakımından Avrupa Birliği tarafından Türkiye ye yönelik olarak verilen mali yardımların özellikle 1999 sonrasından itibaren parasal miktarların ortaya konulması ve mali yardımların kapsamı ile ilgili temel noktaların ifade edilmesi ile birlikte, mali yardımlara ilişkin vergi mevzuatında tanınan istisnaların (ayrıcalıkların) kapsamlı bir şekilde açıklanmasıdır.

17 2 Mali yardımlara tanınan vergi ayrıcalıkları, bu yardımların istenilen amaçları gerçekleştirilebilmesi için en önemli araçtır. Çünkü hibe olarak alınan bir mali yardım ile proje gerçekleştirilmesi sırasında ayrıca yerel mevzuat gereğince vergi ödenmesi durumunda; proje sahiplerinin mali güçlerinin yetersizliği nedeni ile söz konusu projelerin gerçekleşmemesi gibi bir sonuçla karşılaşılması mümkündür. Mali yardımlara uluslararası anlaşmalarla tanınan vergi istisnalarının bilinmesi ve bunlardan yararlanılması ile projelerin daha hızlı ve etkili bir şekilde sonuçlanması ve amaçlanan faydaların temin edilmesi mümkün olabilecektir. Bu amaçla çalışma kapsamında Avrupa Birliği nin, Birliğe üye olacak aday, potansiyel aday ve komşu ülkelere yönelik mali yardımlarının genel hatları ile ifade edilmesi ve Türkiye ye yönelik mali yardımların niteliği ve tarihsel süreci ile Türkiye ye yönelik mali yardımlara ilişkin olarak Avrupa Komisyonu ile Türkiye arasında imzalanan Anlaşmalar ve bunların vergisel durumu hakkında genel hatları ile açıklamalarda bulunularak vergi boyutu ağırlıklı olarak incelenecektir.

18 3 BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA BİRLİĞİ ADAYLIK SÜRECİNDE TÜRKİYE VE AVRUPA BİRLİĞİ İLİŞKİLERİ 1.1. Avrupa Birliği nin Kuruluşu ve Gelişim Süreci Avrupa nın İkinci Dünya Savaşı sonrasında büyük zarar görmesi sonucunda Avrupa nın kalkınmasını ve yeniden yapılandırılmasını sağlamak için en önemli etmenlerden biri Amerika nın Marshall yardım planı çerçevesinde Avrupa ya yaptığı ekonomik yardımlar olmuştur. Tarihi süreçte Avrupa ülkeleri arasındaki rekabete bağlı olarak ortaya çıkan Dünya savaşları sonucunda Avrupa siyasi ve ekonomik gücünü kaybetmiştir. Kaybettiği bu gücü, savaşlardan galip çıkan Rusya ve ABD eline geçirmiştir. Bu güç kaybı sonucunda Avrupa ülkelerinin bir araya gelip güç oluşturma fikri ortaya çıkmıştır. Bu fikrin temelinde Avrupa nın A.B.D. ve Rusya dan çekinmesi yatmaktadır. İkinci Dünya Savaşının gerçekleşmesi ve sonucunda ortaya çıkan tahribat, uluslararası güvenlik konusunu yeniden çok daha güçlü bir biçimde hissettirmiştir. Ortaya çıkabilecek bir savaş tehlikesine karşı birleşme gereği bir kez daha ciddi bir şekilde ortaya çıkmıştır. Savaş sonrası, uluslar arasında siyaset ve ekonomi alanlarında işbirliğini sağlamak ve güçlendirmek için Birleşmiş Milletler 26 Haziran 1945 te imzalanan bir antlaşmayla kurulmuştur. 1 İngiltere Başbakanı Churchill 1946 yılında Zürih te Avrupa Birleşik Devletleri nden söz etmiştir. Robert Schuman ın 9 Mayıs 1950 yılında Avrupa ülkelerine yaptığı çağrı kabul görmüş ve pratiğe dökülmüştür. Schuman planının ilham kaynağı ve AKÇT (Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu) nin kurulmasını sağlayan Fransa Planlama Örgütü nün başkanı Jean Mannet tir. Avrupa Birliği 1995 te ilk öncülerinin anısına dikilmiş bir anıt gibidir; ekonomi, sanayi, siyaset, yurttaş hakları ve dış politika gibi alanları içerisine alan çok sektörlü bir bütünleşmenin en ileri düzeyini oluşturmaktadır. 18 Nisan 1951 de Avrupa Kömür Çelik Topluluğu nu (AKÇT) kuran Paris Antlaşması, 1957 yılında Avrupa Ekonomik Topluluğu nu (AET) ve Avrupa Atom Enerji Topluluğu nu (EURATOM) 1 MAOVAT, R.C., Creating The European Community, London, Blandford Press, 1973, s.3

19 4 kuran Roma Antlaşmaları, 1986 da imzalanıp 1987 de yürürlüğe giren Avrupa Tek Senedi ve 1993 teki Maastricht Antlaşması kararıyla Avrupa Topluluğu yerine yeni oluşumun adı Avrupa Birliği olmuştur Avrupa da İlk Ekonomik Birleşme: Benelüks Benelüks, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg arasında 18 Temmuz 1932 tarihinde imzalanan Ouchy Sözleşmesi ile hayata geçen, sadece Avrupa da değil dünya üzerindeki ilk ekonomik birleşme (entegrasyon) hareketlerinden biridir. Bu hareketin temel noktası, söz konusu üç ülke arasında gümrük birliği oluşturulmasına dayanır. Avrupa Birliği nin oluşumuna zemin hazırlamasının yanı sıra kendi bünyesi içindeki başarısıyla da dünya ekonomisi literatüründe en başarılı ekonomik entegrasyonlardan biri olarak yer almıştır yılından sonraki faaliyetler, daha çok üyeler arasındaki miktar kısıtlamalarının kaldırılmasına yöneliktir yılı Haziran ayında Chateau d Ardenne de yapılan Konferansta, üye ülkelerin temel amacının ekonomik birlik yaratmak olduğu açıklanmıştır. 1 Ekim 1949 tarihinde, üç ülke arasındaki ticarette liberalizasyon gerçekleştirilmiştir. Buna rağmen 1950 yılına kadar ekonomik birlik konusunda önemli bir ilerleme sağlanamamıştır. 18 Şubat 1950 de üye ülkelerde üretim, tüketim ve ticaretten alınan vergilerin birleştirilmesine ilişkin bir Protokol imzalanmıştır. Fakat bunun ne kadarlık sürede gerçekleştirileceği belirtilmemiştir yılında ekonomik birlik gerçekleşene kadar geçen süre içinde üç ülke ekonomisini birbirine yaklaştıran çeşitli toplantılar yapılmış ve birçok ortak karar alınmıştır. Bunlardan en önemlisi 7 Haziran 1956 tarihinde kabul edilen İş Gücü Sözleşmesi dir. Ekonomik birliğin gerçekleşmesiyle aynı zamanda yürürlüğe girmesi kararlaştırılan Sözleşme, Birlik içinde emeğin serbest dolaşımını amaçlamıştır yılında kurulan Gümrük Birliği nden sonra ortaya çıkan ve ekonomik birliğin gerçekleştirilmesine yönelik ülkelerin taahhütlerini kapsayan sözleşmelerin bir tek dokümanda toplanması amacıyla hazırlanan belge, 17 Eylül 1957 tarihinde üyelerce kabul edilmiştir. 3 Şubat 1958 de de ise Hollanda nın başkenti La Haye de 2 KARLUK, S.Rıdvan., Avrupa Birliği ve Türkiye, İstanbul, İMKB Yayınları,1996, s.37 3 A.g.e., s

20 5 (The Hague) Ekonomik İş Birliği anlaşması imzalanmıştır. Anlaşma tarafların parlamentoları tarafından onaylandıktan sonra 1 Kasım 1960 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 5 Kısaca Benelüks ün gelişim süreci şu şekilde özetlenebilir 6 : - 21 Ekim 1943 Gümrük Birliği Sözleşmesi - Haziran 1948 Chateau Konferansı Kararları - 7 Haziran 1956 işgücü Sözleşmesi - 17 Eylül 1957 Ekonomik İşbirliği Anlaşması - 1 Ocak 1958 Roma Anlaşması Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (A.K.Ç.T.) 1789 yılında gerçekleşen Fransız İhtilali sonucunda ortaya çıkan ulus-devlet modelleri, İkinci Dünya Savaşı nın yaşandığı zaman içerisinde ciddi anlamda çıkar çatışmalarını olumsuz bir şekilde ve en yüksek seviyede yaşamıştır. Bilindiği gibi Almanya, milli devletlerin ortaya çıkması ve bunun paralelindeki milliyetçi duygularla savaşı başlatan ülke olmuştur. İkinci Dünya Savaşı ndan sonra kurulan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT), hem Avrupa Birliği açısından ilk genel ve somut örnek oluşturuyor; hem de milliyet ve menfaat farklılıklarından doğan çıkar çatışmasından kaynaklanan savaşları önlemek için doğuyordu. 7 Almanya nın savaşta, savaşın kaynağı olarak kömür ve çeliği silah sanayisinde kullanması, Avrupa da kömür, çelik ve demirin savaş sanayisinin en önemli kaynakları olarak kabul edilmesine neden olmuştur. İkinci Dünya Savaşı ndan sonra Avrupa nın yardım alması sonucunda Almanya nın sanayisi yeniden yükselme trendine girmiştir. ABD özellikle Avrupa ya yardım etmek istiyordu; çünkü ABD her ne kadar savaştan galip olarak çıkmış olsa da ekonomik yönden savaştan olumsuz etkilenmiştir. Dolayısıyla Avrupa ekonomisini yeniden canlandırma planı olarak bilinen Marshall Programı, sonuç olarak hem Avrupa yı GÜNER, Ümit., Avrupa Birliğinin Mali Yardımları ve Ekonomik Büyüme Üzerine Etkisi, Yayımlanmış Doktora Tezi, Dumlupınar Üniversitesi, Kütahya, YAMAKOĞLU, Cihan, Türkler Yine Avrupa da, Akçağ Yayınevi, Ankara, 1993, s.9

21 6 yeniden canlandıracak; hem de ABD ekonomisini canlandırıcı yeni pazar olanaklarını ortaya çıkaracaktır. Ancak ABD nin böyle bir yardım programını uygulamaya koyabilmesi için, Avrupa devletlerinin kendi aralarında bir birlik kurmaları gerekliydi. 8 Bu koşullar altında, uluslar üstü bir yüksek otorite gözetiminde ortak ekonomik, politik hatta askeri etkinlikler şart gözükmektedir. Avrupa da kalıcı bir barışın ve birliğin sağlanması için öncelikli olarak Almanya ve Fransa arasındaki karşılıklı rekabetin ve güvensizliğin kesin olarak ortadan kaldırılması gerekliydi. O dönemin Fransız dışişleri bakanına göre Almanya ve Fransa yı savaştırmamanın yolu, iki ülkenin sahip olduğu kömür ve çelik sanayilerinin yönetiminin uluslar üstü bir yüksek otoriteye devredilmesi gerekliliğidir. Bu şekilde savaşın kilit noktası olan bu iki sektörün kontrol altında tutulması fırsatına sahip olunabilecektir. Fransa Planlama Teşkilatı nın başkanı Jean MONNET, Avrupa da birlik oluşturma konusunda önemli bir görüşe imza atmıştır. Monnet, savaş sonrası Avrupa da düzeni korumanın güvencesini, Almanya nın büyümesinin sınırlanmasında değil; Almanya yı Avrupa içinde asimile etmekte görüyordu. Avrupa Birliği nin kurulmasında fikir babalığı yapan Monnet in düşüncelerinden etkilenen dönemin Fransız Dışişleri Bakanı Robert SCHUMAN, 9 Mayıs 1950 tarihinde ünlü deklârasyonunu yaptı: O na göre, Almanya ile Fransa arsındaki kömür ve çelik kaynaklarının birleştirilmesini, savaş sanayisinin ana kaynağı olan bu maddelerin üretiminin ve kullanımının uluslar üstü bir organa devredilmesini önermişti. 9 Bir Avrupalı olarak, Avrupa nın birliği ve geleceği konusunda çokça düşünen ve çözüm önerisi getiren Monnet, 1940 yılında Fransa nın Alman işgaline uğradığı sırada İngiltere ile Fransa arasında siyasal birliğin kurulması yolunda öneride bulunmuştur; lakin bu öneri, Fransa nın o zaman ki devlet başkanı olan Charles de Gaulle tarafından kabul edilmemişti. İşte, Monnet in fikirleri ve Schuman Planları, birleşmiş Avrupa da ulusal devletlerin tek başlarına hareket etmelerini devre dışı 8 YÜKSEL, A.S., Türkiye İle İlişkiler Açısından A.E.T., İ.T.İ.A. Yayınları, Eskişehir, 1975, s.9 9 A.g.e., s.17-28

22 7 bırakılarak büyük bir Avrupa entegrasyonunun kurulmasını amaçlamaktaydı. 10 Schuman Planı olarak bilinen bu planı Almanya nın kabul etmesinden sonra, İtalya, Belçika, Hollanda da kabul etmiş ve Fransa nın önerisine 25 Mayısta Lüksemburg da olumlu cevap vermiştir. Avrupa da politik bir birleşmeye yönelik hareket niteliğindeki Schuman Planı na diğer ülkelerin de olumlu yaklaşımları üzerine, altı ülke arasında demir-çelik ürünlerinde bir ortak pazar oluşturulmaya yönelik görüşmeler, 20 Haziran 1950 de başlamıştır. Sonuçta, 18 Nisan 1951 de Paris te Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu nu ( The European Coal And Steel Comminity: ECSC ya da AKÇT ) kuran Paris Antlaşması imzalanmıştır. AKÇT resmen kurulması üzerine, yüksek otoritenin başkanlığına da Jean Monnet atanmıştır. Meclisteki gruplar, uluslar üstü bir çizgide, mensup oldukları ülkelere göre değil; politik görüşlerine göre gruplaşmışlardır. Kısaca: Hıristiyan Demokratlar, Liberaller, Sosyalistler gibi. Sonuç olarak Avrupa Birliği, salt bir ekonomik çıkar birleşmesi şeklinde olmayıp bunun yanında esas itibariyle, her yönden büyük bir birleşme (entegrasyon) amacını taşımaktadır. Bu durumu Wolter Holltain şöyle özetlemektedir: Gerçekte Avrupa Topluluğu nu üç bölümlü roket olarak tanımlamak belki de en iyi tanımlamadır. Birinci bölüm, gümrük birliği; ikinci bölüm, ekonomik birlik ve üçüncü bölüm de politik birliktir. O halde gümrük ve ekonomik birlikler tamamen tamamlanmış olmasa dahi, Avrupa Birliği nin nihai rotasını belli etmesi açısından AKÇT nin çok önemli bir konuma sahip olduğunu söyleyebiliriz Batı Avrupa Birliği (BAB) Batı Avrupa Birliği bir savunma ve güvenlik işbirliği kurumu olarak 1948 de Brüksel Antlaşması yla kurulmuştur. Kurucuları Fransa, İngiltere, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg dur. İkinci Dünya Savaşı ndan sonra Almanya ya karşı bir savunma sistemi olarak düşünülmüş, fakat 1949 yılında NATO nun kurulmasıyla daha örgütlenemeden önemini yitirmiş olmasına rağmen lağvedilmemiştir yılında Almanya ve İtalya BAB a katılmışlardır. BAB, 1980 li yıllarda Alman-Fransız 10 DAVİES, Norman., Europe A History, Oxford University Press, London, 1997, pp POLLACK, Mark., Issue Areas and Authority in Europe, Journal of Common Market Studies, Vol:38, 2002, p.12

23 8 işbirliği çerçevesinde yeniden canlandırılmasına karar verilinceye kadar, Batı dan komünist ülkelere yapılan silah satışlarını denetleyen bir kuruluş olarak kalmıştır de Maastricht te kabul edilen bir kararla BAB ın Topluluklara bağlı bir Avrupa Savunma sistemi olarak yeniden yapılandırılması kararlaştırılmıştır. AB üyesi ülkeler 1997 yılında imzalanan Amsterdam Antlaşması ile daha gelişmiş bir AB-BAB işbirliğinin yanı sıra Avrupa Konseyi tarafından onaylanması halinde BAB ın AB ye entegre edilmesine karar vermiştir. Petersbeg görevleri olarak bilinen insani yardım ve kurtarma operasyonlarının yapılması, barış sağlama ve koruma ve kriz yönetimi görevleri Haziran 1999 da yapılan Köln Zirvesi nde AB ye devredilmiştir. Ayrıca Kasım 1999 da AB Ortak Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Javier Solana, BAB Genel Sekreteri olarak atanmıştır yılında BAB Merkezi Brüksel e taşınmış, BAB Askeri Karargâhı kapatılmış, Ocak 2002 de BAB Uydu Merkezi ve BAB Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü AB ye devredilmiştir. Hâlihazırda BAB sınırlı görevleri olan sembolik bir yapı durumundadır. 12 BAB, 50 yıllık bir süre için kurulmuştur. BAB ı kuran antlaşmalara göre, eğer üye ülkelerden birisi Avrupa da silahlı bir saldırıya uğrarsa diğer üye ülkeler ellerinden gelen her türlü askeri yardım ve diğer her türlü yardımı yapacaklardır. BAB, NATO içinde Batı Avrupalıların kendi aralarında yapmış oldukları bir askeri işbirliği örgütüdür ve özel bir askeri kuvveti yoktur. 13 BAB ın asıl üyeleri İngiltere, Fransa, Almanya, İspanya, Portekiz, İtalya, Belçika, Hollanda, Lüksemburg ve Yunanistan dır. İzlanda, Norveç ve Türkiye ortak üyelerdir. Avusturya, Danimarka, Finlandiya, İrlanda ve İsveç gözlemci statüsündedirler Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET) Ekonomik birleşme olmasını isteyen ülkeler arasında olan ve batıda birleşmeyi önemseyen Fransa, Gümrük Birliği öngörürken; İngiltere daha çok 12 ERKİNER, Engin., Avrupa Birliği ve Türkiye Soldan Bir Bakış, Öteki Yayınlar, Ankara, 1999, s BOZKURT, Veysel., Avrupa Birliği ve Türkiye, Alfa Yayınevi, İstanbul, 1997, s.58

24 9 Serbest Ticaret Bölgesi oluşturma istemiyle hareket etmekteydi. Bütün bunlara rağmen, altı Avrupa ülkesi (Batı Almanya, Fransa, Belçika, Hollanda, Lüksemburg ve İtalya) refah seviyelerinin arttırılması düşüncesi ile 25 Mart 1957 de Avrupa Ekonomik Topluluğu nu (AET) kuran anlaşma olan Roma Antlaşmasını imzalamış ve bu antlaşma 01 Ocak 1958 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 15 Roma Antlaşması, 248 madde, ekler ve protokollerden oluşmaktadır. AET nin nihai hedefi Avrupa nın siyasal bütünlüğe ulaşmasıdır. Bu hedefe varmak için öngörülen ekonomik dengeyi sağlamak üzere, ilk araç olarak üye ülkeler arasında malların, hizmetlerin, sermayenin ve emeğin serbestçe dolaştığı bir Ortak Pazar ve Gümrük Birliği kurulması öngörülmüştür. Roma Antlaşması nın 2 nci maddesinde AET nin hedefi; Topluluğun görevi, Ortak Pazar ın kurulması ve üye ülkelerin ekonomik politikalarının giderek yaklaştırılması suretiyle, Topluluğun bütünü içinde ekonomik etkinliklerinin uyumlu olarak gelişmesini, sürekli ve dengeli bir yayılmayı, artan bir istikrarı, yaşam düzeyinin hızla yükseltilmesini ve birleştirildiği devletlerarasında daha sıkı ilişkileri gerçekleştirmektir şeklinde özetlenmiştir Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu (EURATOM) 1952 yılında Avrupa Savunma Topluluğu ve 1953 yılında Avrupa Siyasal Topluluğu (European Political Economy) olarak somutlaşan dış politika ve savunma politikası alanlarındaki bütünleşme girişimlerinin başarılı olamaması sonucunda, ekonomik entegrasyon gerçekleştirilmeden siyasi entegrasyona ulaşılamayacağı şeklinde bir görüş ortaya çıkmış ve bu doğrultuda ekonomik entegrasyon çalışmaları yoğunluk kazanmıştır. Bunun üzerine, Messina da Haziran 1955 tarihinde düzenlenen konferansta iki yeni Avrupa Topluluğunun daha kurulması kararlaştırılmıştır. Uzun süren görüşmeler ve teknik çalışmalardan sonra 25 Mart 1957 de bu kez Roma da imzalanan antlaşmalar ile AET ve EURATOM kurulmuştur. EURATOM un amacı; atom enerjisinin barışçıl amaçlarla kullanımını geliştirmektir. Antlaşmanın birinci maddesi çerçevesinde EURATOM un temel hedefi, nükleer endüstrinin hızlı bir şekilde kurulması ve gelişmesi için gerekli 15 GÖKDEMİR, Özge., AB nin Dünü Bugünü, Avrupa Birliği Sözlüğü, DPT Müsteşarlığı AB ile İlişkiler Genel Müdürlüğü, Ankara, 2004, s

25 10 şartların yerine getirilmesi yolu ile üye ülkelerin hayat seviyelerinin yükseltilmesi ve diğer ülkelerle ilişkilerin geliştirilmesi olarak özetlenmektedir Topluluktan Birliğe Geçiş Toplulukları 1965 te bir yönetim altında toplamak amacıyla kısaca Birleşme Antlaşması diye anılan bir antlaşmaya gidildi. Fakat gerçekleştirilmek istenen bu amaca kısmen ulaşıldı ve ekonomik birlik ve parasal birliğe öncelik veridi. Avrupa Toplulukları 1967 de ortak konseye ve ortak komisyona bağlanarak kendi aralarında kısmen birleştirilmişlerdir. 14 Aralık 1973 tarihinde üye ülkelerin dışişleri bakanları Avrupa Kimliği Belgesi ni kabul ederek ilk defa AB yi gerçekleştirme istek ve iradesini ortaya koymuşlardır dan itibaren ise Avrupa Parlamentosu üyeleri, üye ülke vatandaşlarının genel oyu ile seçilmeye başlanmış ve parlamentonun bütçe konusundaki yetkileri arttırılmıştır. Almanya ve İtalya 1981 den sonra Genscher/Colombo İnisiyatifi olarak bilinen bir girişimle AB ne yönelik bir Avrupa senedini gündeme getirmişlerdir. Maksat Avrupa Siyasal İşbirliği aracılığıyla Avrupa nın bütünleşmesine temel oluşturmaktır. İki ülkenin bu girişimi olumlu sonuç vermiş ve AT üyesi devletler AB ne yönelik 1983 Stuttgart Deklarasyonu ile dış politika, iktisat ve para politikası, kültür ve hukukun denkleştirilmesi ve de güvenlik alanlarında daha sıkı işbirliği yapacaklarını ilan etmişlerdir Avrupa Tek Senedi 1 Temmuz 1987 tarihinde yürürlüğe giren Avrupa Tek Senedi ile Avrupa Topluluklarını kuran Antlaşmalar, ilk kez kapsamlı bir biçimde tadil edilmiştir. Avrupa Tek Senedi ile yeni ortak politikalar saptanmış, mevcut olanlar geliştirilmiştir. Bu çerçevede Roma Antlaşması na sosyal politika, ekonomik ve sosyal uyum, çevre gibi konularda yeni maddeler eklenmiştir. Ayrıca, işbirliği usulü adı verilen bir sistem çerçevesinde Avrupa Parlamentosu na Komisyon un yasa koyma önerilerini ikinci kez değerlendirmek suretiyle yasama sürecini daha yakından etkileme imkânı verilmiştir. Yine Tek Senet ile daha önce oybirliğinin 17 Karluk, a.g.e., ss Avrupa Birliği Kronolojisi , DPT Müsteşarlığı AB İlişkiler Genel Müdürlüğü, Ankara, 2002, s.14

26 11 gerekli olduğu, Ortak Gümrük Tarifesi nde değişiklik yapılması, hizmetler, sermayenin serbest dolaşımı, ortak ulaşım politikaları konularında alınan kararların nitelikli çoğunluğa dayanması kararlaştırılmıştır. Üye ülkeler arasında Avrupa Siyasi İşbirliği aracılığı ile dış politikada işbirliği yapılması da Tek Senet ile karara bağlanmıştır. Avrupa Tek Senedi, Tek Pazarın tamamlanması için gerekli itici gücü sağlamakta ve hukuki yapıyı oluşturmaktadır Maastricht Antlaşması Avrupa Birliğini oluşturan Belçika, Danimarka, Almanya, Yunanistan, İspanya, Fransa, İrlanda, İtalya, Lüksemburg, Portekiz ve İngiltere olmak üzere 12 ülke temsilcilerinin 7 Şubat 1992 tarihinde Maastricht de bir araya gelerek yapmış oldukları antlaşmadan dolayı bu adı almaktadır. Maastricht Antlaşması, üye ülkelerin ekonomilerini güçlendirmek, ekonomik bütünlük sağlamak, tek ve istikrarlı para içeren ekonomik ve parasal bir birlik kurmak, Avrupa kıtasının bölünmüşlüğüne bir son vermek ve tek bir Avrupa Devletler Topluluğunu oluşturmak üzere yapılmıştır. Demokrasi ve insan hakları ile temel özgürlüklere ve hukuk devleti olma ilkesine dayalı, tarih, kültür ve geleneklerine saygı içinde, halkları arasında dayanışmayı güçlendirmek amaçlanmaktadır Şubat 1992 tarihinde, Hollanda nın Maastricht kentinde imzalanarak 1 Kasım 1993'de yürürlüğe giren Avrupa Birliği Antlaşmasında (Maastricht Antlaşması), Ekonomik ve Parasal Birliğin (EPB) aşamaları, bu aşamalarda izlenecek ekonomik ve parasal politikalar ve bu politikaların uygulanması için gerekli kurumsal değişiklikler ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler çerçevesinde, EPB nin gerçekleştirilmesi doğrultusunda, üye ülke ekonomileri arasındaki farklılıkların giderilebilmesini teminen, bazı makro büyüklükler açısından, Maastricht Kriterleri olarak adlandırılan yakınlaşma kriterleri tespit edilmiş ve Taksim Menkul Değerler A.Ş., Özel Araştırma-Maastricht Kriterleri, Araştırma Raporu, s.1, , C4%B0.pdf,

27 12 bunlara uyulmaması durumunda uygulanacak yaptırımlar belirlenmiştir Amsterdam Antlaşması AB nin genişlemesine ilişkin sürecin belirlenebilmesi ve Tek para birimine geçiş amacıyla 1996 Mart ayında Torino da başlatılan Hükümetlerarası Konferans Haziran 1997 tarihlerinde gerçekleştirilen Amsterdam Zirvesi ile tamamlanmıştır. Amsterdam Zirvesi, AB nin genişleme sürecinin başlaması ve 1 Ocak 1999 tarihinde tek para birimi uygulamasına geçişin teyit edilmesi bakımından oldukça önemli bir aşamadır. Bu zirvenin sonucu olan Amsterdam Antlaşması 2 Ekim 1997 tarihinde imzalanmış ve 1999 yılının Mayıs ayında yürürlüğe girmiştir. Amsterdam Antlaşması genişleme konusunda temel kurumsal mekanizmaları oluşturmada bekleneni vermemekle birlikte ortak karar mekanizmasını daha kolay işler hale getirecek bazı önemli değişiklikleri beraberinde getirmiştir. Örneğin, Konsey ve Parlamento nun Uzlaşma Komitesi nde üzerinde anlaşmaya varamadıkları konuların üçüncü kez Parlamento önüne getirilmesi uygulamasından vazgeçilmiştir. Avrupa Para Sistemi dışında ortak karar alma mekanizması o sırada işbirliği yapılan her alanda genişletilmiştir. İstihdam yaratma, fırsat eşitliği, halk sağlığı, sahtecilik, şeffaflık, veri güvenliği gibi konular da ortak karar mekanizması alanına girmişlerdir. İnsanların serbest dolaşımı, sığınma ve göç konuları da yeni bir madde ile antlaşmaya eklenmiştir. Schengen Anlaşması nın da yeni bir protokolle Amsterdam Antlaşması içine yerleştirilmesi öngörülmüştür yılında toplanan yeni bir Hükümetlerarası Konferans, Amsterdam Antlaşması nın eksiklerini tamamlamaya çalışmış ve bunun sonucunda da Nice Antlaşmasını imzalamıştır Nice Antlaşması 26 Şubat 2001 tarihinde imzalanan ve 1 Şubat 2003 tarihinde yürürlüğe giren Nice Antlaşması nın başlıca amacı Birliğe, yeni üyeler alarak genişlemeye hazırlamaktır. Konseyde oy ağırlıkları, salt çoğunluk uygulamasının genişletilmesi ve Komisyon reformu olarak bilinen üç alan bu Antlaşma da ele alınmıştır. Antlaşma ile Bakanlar Konseyi ndeki ağırlıklı oy oranları değiştirilmektedir. Konsey de toplam 237 oy olacaktır. Yeni sitemde herhangi bir kararın

28 13 çıkması için 169 oy yeterli olacaktır. Salt çoğunluk için aranan eşik yeni üyeler Avrupa Birliği ne katıldıkça değişecektir. Konsey in karar verme mekanizması da sadeleştirilmekte, Antlaşma da bulunan 27 hüküm ile oybirliği kuralından nitelikli çoğunluk koşuluna geçilmektedir. Yeni üye ülkelerin temsil edileceği dönemi Avrupa Parlamentosu nun üye sayısı 732 ye çıkarılmaktadır. Avrupa Komisyonu nun üye sayısı her devleti temsil eden bir üye olacak şekilde 25 olarak sınırlandırılmıştır. Avrupa Birliği 27 üye devlete ulaştığında atanacak ilk Komisyon dan başlayarak, Komisyon üyelerinin sayısı üye devletlerin sayısından daha az olacaktır. Komisyon üyeleri, bütün ülkeler için adil olan bir rotasyon sistemiyle seçilecektir. Komisyon un oluşumunda ve oyların ağırlık dağılımında Nice Antlaşması nın getirdiği değişiklikler, 1 Kasım 2004 ten başlayarak geçerli olacak, Avrupa Parlamentosu nun yeni oluşumu ise 2004 seçimlerinden başlayarak geçerli olacaktır AB Anayasa Taslağı 28 Şubat 2002 tarihinde AB Anayasası taslağını oluşturmak üzere 105 üyeli Avrupa nın Geleceği Kurultayı toplanmıştır. Kurultay, 16 aylık bir dönemin sonunda çalışmalarını tamamlamış ve taslak metni Hükümetlerarası Konferans ta görüşülmek üzere AB Dönem Başkanlığı na sunmuştur. Avrupa için bir Anayasa oluşturan Antlaşma Taslağı, Haziran 2004 tarihlerinde Brüksel de gerçekleştirilen Zirve sonunda kabul edilmiştir. AB Anayasası, üye ve aday ülke liderleri tarafından Roma da imzalanmış ve böylece 29 Ekim 2004 tarihinde son şeklini almıştır. AB Anayasası, Avrupa Birliği üye ülkelerinin siyasi bir birlik kurma yolunda attıkları en önemli adımı teşkil etmekte ve AB nin temelini oluşturan kurucu antlaşmalar ile bugüne kadar onları değiştiren tüm antlaşmaları tek ve yeni bir metinde bütünleştirmektedir. 12 Ocak 2005 tarihinde Avrupa Parlamentosu tarafından kabul edilen Anayasa nın yürürlüğe gireceği tarih olarak Anayasal Antlaşma da 1 Kasım 2006 belirtilmiştir. Ancak Anayasa nın yürürlüğe girebilmesi için tüm üye ülkeler tarafından onaylanması gerekmektedir. Hâlihazırda, üye ülkeler, kendi Anayasaları

29 14 tarafından belirlenen sisteme göre parlamento veya referandum kanalıyla onay sürecini sürdürmektedir. Fakat üye devletlerden birinin dahi Anayasal Antlaşma da belirtilen süre içinde onaylamaması halinde yürürlüğe giremeyecek olan AB Anayasası zorlu bir onay süreci geçirmektedir. Özellikle, Fransa ve Hollanda da gerçekleştirilen referandumlarda çıkan hayır kararı olumsuz etki yaratmıştır. Bu durum karşısında, Haziran 2005 tarihlerinde Brüksel de düzenlenen AB Hükümet ve Devlet Başkanları Zirvesi nde, AB Anayasası onay sürecine ilişkin olarak, referandumlardan çıkan hayır sonuçlarının üye ülkeler arasında domino etkisi oluşturmasını önlemek için onay sürecine bir yıl ara verilmesine karar vermiştir. İngiltere, İrlanda, Portekiz, Danimarka, Çek Cumhuriyeti ve Slovenya karara uygun olarak onay sürecini dondururken, Güney Kıbrıs ve Lüksemburg gibi bazı üyeler süreci durdurmayarak AB Anayasasına onay vermişlerdir. 1 Ocak 2007 tarihinde Bulgaristan ve Romanya Avrupa Birliği üyesi olmuştur. Böylece, AB üye sayısı 27 ye yükselmiştir. Aynı zamanda Birlik te kullanılan resmi dillerin sayısı 23 olmuştur Lizbon Antlaşması Lizbon Antlaşması yaklaşık yedi yıl süren reform tartışmaları, zorlu hükümetlerarası müzakereler ve Hollanda ile Fransa da Anayasa nın reddedilmesine neden olan iki referandumun ardından kurumsal isleyişlere ve politika konularına ağırlık veren bir antlaşma olarak hazırlanmıştır. 13 Aralık 2007 tarihinde imzalanan ve 17 Aralık tarihli AB Resmi Gazetesi nde yayımlanan Lizbon Antlaşması, demokratik hesap verebilirliğin ve Avrupa Birliği nin karar alma süreçlerinin etkinliğinin geliştirilmesinin yanı sıra genişlemiş Birliğin isleyişine yönelik yasal bir çerçeve oluşturulmasını amaçlamaktadır. Lizbon Antlaşması, kurucu antlaşmaları tadil eder nitelikte olması ve Anayasa adını taşımamasına karşın, diğer Antlaşmalar gibi, Birliğin demokratik, etkili ve şeffaf bir yapıya kavuşturulmasını ve kurumsal zorlukların giderilmesi amacını gözetmektedir. Avrupa Birliği nin kurumsal yapısında önemli değişiklikler meydana getirecek olan ve 1 Ocak 2009 tarihinde yürürlüğe girmesi öngörülen Lizbon

30 15 Antlaşması, Hollanda ve Fransa tarafından reddedilen Anayasa sonrasında Üye Devletler in farklı kaygılarına yanıt verecek şekilde düzenlenmiştir. Bu bağlamda, en önemli fark Birliğin sembolleri, marşı ve sloganı gibi öğelerin yeni Antlaşma dan çıkarılmış olmasıdır Avrupa Birliği ve Türkiye Ortaklık Rejimi Cumhuriyetimizin kuruluşundan itibaren muasır medeniyetler seviyesine ulaşma hedefine yönelen ve yüzünü Batıya çeviren Türkiye, 2. Dünya Savaşı sonrasında Avrupa kıtasında hızla gelişmekte olan uluslararası örgütlenmelerin içinde olmuştur. Bu bağlamda, 1958 yılında Avrupa Ekonomik Topluluğu nun kurulmasının ardından, 31 Temmuz 1959 tarihinde Topluluğa ortaklık başvurusunda bulunulmuş, AET Bakanlar Konseyi bu başvuruyu kabul ederek üyelik koşulları gerçekleşinceye kadar geçerli olacak bir ortaklık anlaşması imzalanmasını önermiştir. 12 Eylül 1963 tarihinde imzalanan Ankara Antlaşması nın 1 Aralık 1964 tarihinde yürürlüğe girmesi ile toplulukla ortaklık ilişkisi başlamıştır. 26 Türkiye-Avrupa Topluluğu ortaklığının genel ilke ve esaslarını belirleyen Ankara Antlaşması, içerisinde malların, hizmetlerin, sermayenin ve kişilerin ortak bir rekabet düzeni çerçevesinde serbestçe dolaşabileceği bir Ekonomik Alan yaratılması için bir program tespit etmektedir. Kademeli olarak kurulması öngörülen gümrük birliği, antlaşmanın temelini teşkil etmektedir. Bunun yanında tarım, isçilerin serbest dolaşımı, yerleşme serbestisi, hizmetlerin serbest dolaşımı, ulaştırma, rekabet ve vergilendirme, mevzuat ve ekonomi politikalarının uyumlaştırılması, sermaye ve ödemelerin serbest dolaşımı hakkı vb. konularda, Antlaşma da hükümler öngörülmüştür. Türkiye-AET arasındaki ortaklık ilişkisi; taraflar arasında ekonomik ilişkilerin artırılarak, ekonomik bütünleşmenin sağlanması ve ardından siyasi bütünleşmeye giden bir süreç olarak düşünülmüştür. Bu çerçevede Ankara 25 ÖZLER, Zeynep., İktisadi kalkınma vakfı değerlendirme notu, No:9, ekim 2009, YAĞAN, Haldun., Dünden Bugüne Avrupa Birliği ve Türkiye, Gümrük Dünyası Dergisi, S.48, s. 3-8

31 16 Antlaşması nın 28. maddesi, Türkiye için tam üyelik perspektifi de vermiştir. Ankara Antlaşması; Hazırlık, Geçiş ve Son Dönem olmak üzere üç dönem olarak planlanmıştır. Ankara Antlaşması na göre Geçiş Dönemi, tarafların karşılıklı ve dengeli yükümlülükler altına girdiği bir dönemdir. 1 Ocak 1973 Tarihinde Katma Protokol ün yürürlüğe girmesi ile geçiş dönemi başlamıştır. Katma Protokol, esas olarak Türkiye- AET arasında Gümrük Birliği kurulması için gerekli düzenlemeler ile takvimleri öngörmektedir. Ankara Antlaşması nın ayrılmaz bir parçası olan Katma Protokol, ekonomik, sosyal ve siyasi niteliği açısından esas itibari ile Ankara Antlaşması ile paralellik göstermektedir. Katma Protokol, Ankara Antlaşması ile yaratılan hukuki temel üzerinde geçiş döneminin ayrıntıları ve özelliklede kurulacak Gümrük Birliği nin ilke ve usulleri esaslı bir biçimde düzenlenmiş olduğundan Ankara Antlaşması na paralel ama daha kapsamlı ve ayrıntılı düzenlemeler içermektedir li yıllardan 1980 li yılların ortasına kadar olan dönemde Türkiye ile Topluluk arasındaki ilişkiler dalgalı bir seyir izlemiştir. Türkiye tarafından Katma Protokol hükümleri gereğince yerine getirilmesi gereken yükümlülükler gerçekleştirilememiştir. Ertelenen yükümlülükler 1988 yılından itibaren tekrar uygulamaya geçmesi ile Ortak Gümrük Tarifesi ne uyum konusunda 12 yıllık listede 10 yıllık bir gecikme doğmuştur. 28 Türkiye 14 Nisan 1987 de tam üyelik başvurusu yapmıştır. Tam üyelik başvurusunu uzun süre cevapsız bırakan Komisyon, 18 Aralık 1989 tarihinde açıklamış olduğu görüşünde, Türkiye ile mevcut ilişkilerin geliştirilmesi yönünde bir öneri sunmuştur. Komisyon, Türkiye nin üyelik konusundaki ehliyetini ilke olarak kabul etmekle birlikte, Türkiye nin üyeliğe hazır olmadığını belirterek, toplulukların kendi içerisindeki derinleşme sürecinin tamamlanmasını ve gelecek genişlemesine kadar beklenilmesini ve bu arada Türkiye ile gümrük birliği sürecinin tamamlanmasını tavsiye etmiştir. Üyelik süreci açısından önemli bir adım olacağı düşünülerek, öncelikle Gümrük Birliği ni tamamlamak için gerekli çalışmalara hız 27 GÖÇER, Haydar., Tam Üyelik Hedefinde AB Türkiye Gümrük Birliğinin Gelişimi, Araştırmalar- 1, Gümrük Kontrolörleri Derneği, Ankara, CAN, H., ÖZEN, Ç., Zor Ya da Zoraki Aday: Türkiye nin Avrupa Birliği ne Tam Üyelik Süreci, Türkiye-AB İlişkileri, Orion Yayını, Ankara, 2007, s

32 17 verilmiştir. Bu çerçevede, 1 Ocak 1996 tarihinde Gümrük Birliği tamamlanmış ve Türkiye-AB Ortaklık İlişkisinin son dönemine geçilmiştir Adaylık Süreci Türkiye, 1996 yılı itibariyle AB nin başlatmış olduğu genişleme politikasında yerini almak isteğini AB ye iletmiştir yılında gerçekleşen Cardiff Zirvesinde, Türkiye de diğer adayların dahil olduğu rapor sistemine dahil edilmiş ve Türkiye nin Kopenhag kriterleri bakımından performansını inceleyen ilk İlerleme Raporu 1998 yılında yayımlanmıştır Aralık 1999 tarihlerinde Helsinki de gerçekleştirilen AB Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesinde Türkiye, diğer aday ülkelerle eşit şartlarda Avrupa Birliğine aday ülke olarak kabul edilmiştir. Zirve metninde, Türkiye nin, diğer aday ülkelere uygulanan kriterler çerçevesinde aday ülke olduğunun ilan edilmesinin yanı sıra, üyelik bakımından gerekli olan reformların gerçekleştirilmesine yönelik olarak Türkiye için bir Katılım Öncesi Strateji Türkiye nin Üyeliğinin AB ye Muhtemel Etkileri geliştirileceği belirtilmiştir. Ayrıca, katılım sürecinde, Türkiye nin de Topluluk Programlarından faydalandırılacağı ve AB ile aday ülkeler arasında yapılacak toplantılara dahil edileceği ifade edilmiştir. Bunlara ilaveten, Türkiye nin AB ye katılımında AB müktesebatının üstlenilmesine ilişkin bir ulusal program hazırlaması öngörülmüştür. Bu doğrultuda Zirvede, AB Komisyonundan, üstlenilmesi gereken AB mevzuatına ilişkin bir çalışma yapması ve katılım öncesi sağlanacak olan tüm mali yardımların koordinasyonuna ilişkin bir çerçeve hazırlaması talep edilmiştir. Türkiye nin, Helsinki Zirvesinde aday ülke ilan edilmesinin ardından, Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanarak AB Konseyince onaylanan ve Türkiye nin, AB müktesebatına uyum yükümlülükleri dahil olmak üzere Kopenhag kriterlerine uyum çerçevesinde kısa ve orta vadeli öncelikleri ve sağlanacak mali yardımları içeren Katılım Ortaklığı Belgesi, 24 Mart 2001 tarihinde Avrupa Toplulukları Resmi Gazetesinde yayımlanmıştır. Katılım Ortaklığı Belgesine paralel olarak, AB 29 ÖKMEN, M., CANAN, Kadri., Avrupa Birliği ne Üyelik Sürecinde Türk Kamu Yönetimi, Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, cilt:16, sayı:1, s.142, 2009, 2010

33 18 müktesebatına uyum sağlanması için mevzuatımızda yapılacak değişikliklerin ve yeni düzenlemelerin, uyum için gerekli beşeri ve mali kaynakların, AB müktesebatının üstlenilmesi için gerekli olan idari kapasitenin geliştirilmesinin ve kısa ve orta vadeli öncelikler takviminin yer aldığı AB Müktesebatının Üstlenilmesine İlişkin Türkiye Ulusal Programı (Ulusal Program) Bakanlar Kurulu tarafından 19 Mart 2001 tarihinde kabul edilmiştir. 30 Bu programa göre Türkiye de önemli siyasi reformlar gerçekleştirilmiş, insan hakları ve temel özgürlükler alanlarında hukuki ve idari reformlar yapılmış, düşünce ve ifade özgürlüğünün genişletilmesi v.b. konularda önemli adımlar atılmıştır. Ancak AB nin ulusal programa tepkisi çok net olmamıştır. Özellikle anadilde yayın ve kültürel haklar konusunda açık olmayan ifadelere yer verildiği için eleştirilse de programın sunulması da bir asama olarak görülmüştür. Kopenhag siyasi kriterlerine uyum sağlamak amacına yönelik olarak Türkiye daha sonra sekiz uyum paketini hayata geçirmiştir Aralık 2002 tarihlerinde gerçekleştirilen Kopenhag Zirvesinde, Türkiye nin Kopenhag kriterlerine uyum sağlaması açısından 2002 yılı içinde kaydettiği ilerlemelerin olumlu karşılandığı belirtilmiş, fakat siyasi kriterlere uyumu yönünden uygulamanın da önem taşıdığı vurgulanmıştır. Zirvede, Komisyonun görüş ve tavsiyeleri doğrultusunda, Aralık 2004 te toplanacak Zirvenin Türkiye nin Kopenhag siyasi kriterlerini yerine getirdiği yönünde bir karar alması halinde müzakerelerin gecikmeksizin başlatılacağı ifade edilmiştir. Ayrıca, Kopenhag Zirvesinde, Türkiye için Katılım Ortaklığı Belgesinin gözden geçirilmesi ve Türkiye ye sağlanacak mali yardımın artırılması yönündeki yaklaşım kabul edilerek, Komisyon, Türkiye için yeni bir Katılım Ortaklığı Belgesi hazırlamaya davet edilmiştir. Bu doğrultuda, Komisyon tarafından hazırlanan yeni Katılım Ortaklığı Belgesi, 14 Nisan 2003 tarihinde AB Konseyi tarafından kabul edilmiştir. Yeni 30 Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Türkiye nin Üyeliğinin AB ye Muhtemel Etkileri, 2004, CAN, H., Türkiye nin Avrupa Birliği ile Bütünleşme Sorunları, Türkiye AB İlişkileri, Orion Yayını, Ankara, 2007, s.286

34 19 Katılım Ortaklığı Belgesine paralel olarak 2001 tarihli Ulusal Program revize edilmiş ve 23 Haziran 2003 tarihinde Bakanlar Kurulu tarafından kabul edilmiştir. 32 Kopenhag Zirvesinde 10 aday ülkeyle Katılım Antlaşması imzalanmış ve Türkiye ile ilgili olarak, 2004 yılı İlerleme Raporu ve tavsiyesi doğrultusunda, Kopenhag siyasi kriterlerinin yeterli ölçüde karşılandığının belirlenmesi halinde gecikmeksizin katılım müzakerelerine başlanacağı ifade edilmiştir. Bilindiği üzere, Helsinki Zirvesi ni takip eden dönemde yoğun bir reform sürecine girilmiş, AB siyasi kriterlerine uyum amacıyla çok sayıda yasa ve mevzuat düzenlemesini içeren 8 Uyum ve 2 Anayasa Değişikliği Paketi kabul edilmiştir. AB ye aday ülkeler, yasal uyumun yanında, Katılım Öncesi Ekonomik Program ile Avrupa Birliği ne üyelik için uygun ekonomi politikaları ve reformları belirlemeyi ve üyelik sonrasında Ekonomik ve Parasal Birliğe katılmaya yönelik yapıyı oluşturmayı hedeflemektedir. Tüm aday ülkeler için bir yükümlülük olan söz konusu Programın temel önceliği Kopenhag ekonomik kriterlerini karşılamaktır. Katılım Ortaklığı Belgesi çerçevesinde hazırlanan ilk Katılım Öncesi Ekonomik Program 1 Ekim 2001, ikincisi 14 Ağustos 2002, üçüncüsü 15 Ağustos 2003, dördüncüsü ise 30 Kasım 2004 tarihlerinde AB Komisyonu na sunulmuştur. Bunun yanında, adaylık statüsünün Helsinki Zirvesi nde teyit edilmesinin ardından, Türkiye ye sağlanan mali yardım miktarı da artırılmıştır. 33 Bu olumlu gelişmeler sonrasında Aralık 2002 de Kopenhag da yapılan zirvede Türkiye için şartlı bir takvim öngörülmüştür. Bu zirvede, Türkiye nin Kopenhag siyasi kriterlerini yerine getirmek için son eksikliklerini Aralık 2004 e kadar gidermesi durumunda, 2005 yılından itibaren kendisi ile katılım müzakerelerinin gecikmeksizin açılacağı ifade edilmiştir. Komisyon, Kopenhag Siyasi Kriterlerine Türkiye nin yeterli ölçüde uyumu sağladığını tespit ederek, üye ülkelere Türkiye ile müzakerelerin başlatılması yönünde açık bir tavsiyede bulunmuştur. 17 Aralık 2004 te Brüksel de gerçekleştirilen Avrupa Birliği Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi nde Türkiye nin reform sürecinde atmış olduğu kararlı 32 Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Türkiye nin Üyeliğinin AB ye Muhtemel Etkileri, 2004, ,2010

35 20 adımların memnuniyetle karşılandığı belirtilerek, Türkiye ile üyelik müzakerelerinin 3 Ekim 2005 tarihinde başlatılması kararlaştırılmıştır. Komisyon, 29 Haziran 2005 Tarihinde, müzakerelerde AB nin izleyeceği pozisyonu belirleyen bir belge olan Müzakere Çerçeve Belgesi ni kabul etmiştir. Bunu müteakip 3 Ekim 2005 te müzakerelerin ilk ayağı olan tarama sürecine başlanılmıştır. Müzakere süreci biraz sıkıntılı da olsa devam etmektedir Değerlendirme Müzakerelerin başlamış olması AB üyesi olmak için önemli bir adım olmakla birlikte, her şeyin yeni başladığını söylemek çokta yanlış olmayacaktır. Müzakere çerçeve belgesinin kabul edilmesi, kanımızca tam üyelik yolunda en meşakkatli sınavın başladığını ifade etmektedir. AB tarihçesi incelendiğinde tam üyeliğin gittikçe daha güç işleyen bir süreç olduğu sonucuna rahatlıkla varılabilir. Bunda onay sürecinin AB kurumlarının haricinde üye ülkelerinde kabulünün arandığı bir sistem olması önemli bir rol oynamaktadır. Her yeni üye, bir tür sınav olarak isimlendirilmesi mümkün olan tam üyelik sürecini daha da güç hale getirmektedir. Tabi bu ülkeler arasında Yunanistan, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi(GKRY) gibi tarihi geçmişimizin çokta olumlu olmadığı ülkelerin olması, bunun yanında Avusturya gibi sürpriz çıkışlar yapabilen ülke sayısının azımsanmayacak sayıda olması işimizi daha da zorlaştırmaktadır. 34 ÖKMEN, M., CANAN, Kadri., Avrupa Birliği ne Üyelik Sürecinde Türk Kamu Yönetimi, Celal Bayar Üniversitesi İ.İ.B.F. Dergisi, cilt:16, sayı:1, s.143, 2009, 2010

36 21 İKİNCİ BÖLÜM AVRUPA BİRLİĞİ MALİ YARDIMLARI 2.1. Mali Yardımların Niteliği ve Tarihsel Gelişimi Avrupa Birliği mali yardımlarını, Avrupa Birliğinin kuruluşuna yol açan sebeplerden hareketle tanımlamak ve hatta Birliğin kuruluşundan beri hedeflenenlere ulaşma yolunda, karşılıklı dayanışma ilkesine dayalı olarak, gelişme ve refahı tüm topluluğun coğrafyasına yaymayı esas alan faaliyetler bütünü şeklinde ifade etmek gerekmektedir. Esas olarak yukarıda tanımlanmaya çalışılan Avrupa Birliği Mali Yardımlarını, genel olarak Avrupa Birliği nin kurulmasına yol açan sebeplerden ayrı düşünmek imkansızdır. Bu nedenle tarihsel süreçte ekonomik, sosyal, mali ve felsefi düşüncelerdeki değişmeler ve Birliğin bunlar karşısındaki tutumu da mali yardımların şekillenmesinde önemli rol oynamıştır. 35 Avrupa Birliği nin kurucu anlaşmaları olan Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğunu Kuran Anlaşma ve Avrupa Ekonomik Topluluğunu Kuran Anlaşma lara 36 kadar uzanan bir tarihi geçmişi olan mali yardımların temel görevi, bir ortak pazarın kurulması ve üye ülkelerin ekonomi politikalarının kademeli olarak uyumlu gelişmesini, sürekli ve dengeli biçimde genişlemesini, istikrarın devamı ve Antlaşmaya bağlı ülkeler arasındaki sıkı ilişkilerin ve yaşam standartlarının hızla artmasını sağlamaktır SÜNGÜ, Serdar., Avrupa Birliği Mali Yardımlarının Topluluğa Yeni Katılmış ve Katılacak Olan Ülkelerle Türkiye Açısından Değerlendirilmesi, Sayıştay Dergisi, Sayı:54, s Anılan Anlaşmalar için bkz. Devlet Planlama Teşkilatı, Avrupa Topluluklarını Kuran Temel Anlaşmalar (AET, AKÇT, AAET), Cilt:1, Ankara, 1993; Özdemir, Salih., Avrupa Birliği Temel Anlaşmalarına İlişkin Açıklayıcı Not, Devlet Planlama Teşkilatı, Ankara, 2001; Özdemir, Salih., Avrupa Topluluğunda İkincil Mevzuat ve Karar Alma Usulleri, Devlet Planlama Teşkilatı, Ankara, 2001; Reçber, Kamuran., Avrupa Birliği Mevzuatı, Ezgi, Bursa, Bu amaçlara ulaşmak için, Avrupa Sosyal Fonu nun kurulması ve yeni kaynakların yaratılması ile Topluluğun ekonomik genişlemesine yardımcı olmak amacına yönelik bir Avrupa Yatırım Bankası nın kurulması Topluluğun üstleneceği girişimler arasında sayılmıştır. Avrupa Birliği nin ortak politikalarının (tarım, sanayi-kobi, araştırma, çevre, ulaştırma vb.) finansmanının sağlanması amacıyla oluşturulan mali yardımlar, genel olarak hibeler ve krediler olarak iki başlık altında toplanabilir yılı itibari ile 150 milyar Euro luk toplam Birlik Bütçesinin milyar Euro su hibelerden oluşmaktadır. Bkz. KARABACAK, Hakan., Avrupa Birliği Mali Yardımları ve Türkiye ile Mali İşbirliği, Maliye Dergisi, Sayı:146, Mayıs-Ağustos 2004, s.70; BİLİCİ, Nurettin., Avrupa Birliği Mali Yardımları ve Türkiye, Akçağ, Ankara, 1997, s.72 vd

37 22 Ayrıca mali yardımlar, verildiği bütçe kalemleri bakımlarından ise genel olarak ikiye ayrılmaktadır Avrupa Yatırım Bankasının Mali Yardımları Avrupa Yatırım Bankası (AYB), 1958 yılında Roma Antlaşması ile kurulmuş bağımsız bir bankadır. Bankanın az gelişmiş bölgelerin gelişmesine yönelik projelerin finansmanı ve kırsal kalkınmayı temin edecek projelerin desteklenmesi şeklindeki görevlerinin yanı sıra Maastricht Antlaşmasıyla getirilen, şirketlerin modernleştirilmesi veya başka yeni üretim alanlarına kaydırılmasına ilişkin projelerin finansmanı gibi görevleri vardır. 38 Avrupa Yatırım Bankası (AYB), Avrupa Ekonomik Topluluğunu kuran Roma Antlaşmasında belirtilen amaçlara ulaşabilmek ve Topluluğun ekonomik gelişmesini desteklemek için anılan Antlaşmanın 129. ve 130. maddeleri gereğince 1957 de kurulmuş ve Amsterdam Antlaşmasının 266. ve 267. maddeleri ile yeniden tanımlanmıştır. 39 AYB, AB nin finansman kuruluşu olarak, kamu ve özel sektör kuruluşlarına uzun vadeli finansman sağlamak suretiyle Birliğin politik hedeflerinin hayata geçirilmesine yardımcı olmaktadır. 40 Üye ülkelerin kendi bütçelerinden katkı sağladıkları AYB, Birlik içinde tüzel kişiliğe ve mali özerkliğe sahiptir. Mali yardımlar, daha çok proje bazında ve Bankanın kendi öz kaynaklarından finanse edilecek şekilde verilmektedir. Bankanın temel amacı, AB nin çıkarları doğrultusunda, Ortak Pazar ilkelerine ters düşmeyecek şekilde öz kaynaklarını kullanarak ve sermaye piyasası araçlarını kullanarak, AB içinde dengeli bir kalkınmayı sağlamaktır. Açtığı krediler ile ekonominin alt yapı, enerji, sanayi, hizmet ve tarım sektöründeki projelerin 38 YILDIZ, Habib., YARDIMCIOĞLU, Fatih., Türkiye ye Yönelik Avrupa Birliği Mali Yardımları ve Aday Ülkelerle Karşılaştırılması, Cumhuriyet Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt 6, S.2, 2005, s Avrupa Yatırım Bankasının yapısı, hedefleri, kaynakları hakkında ayrıntı için bkz. Karluk., a.g.e., s.632; Karabacak., a.g.m., s.70 vd; Bilici., a.g.e., 72-73; İktisadi Kalkınma Vakfı, AB ve Türkiye-AB İlişkileri Temel Kavramlar Rehberi, İstanbul, 2003, s.53; Avrupa Yatırım Bankası, a.g.m.,; Köstepen, Can., Avrupa Yatırım Bankası ve Türkiye ye Sağlanan Kredi İmkanları, İktisadi Kalkınma Vakfı, İstanbul, 2001; Yıldız, İsmet., Helsinki Sonrası Türkiye nin Avrupa Yatırım Bankası Kredi İmkanları, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir, Avrupa Yatırım Bankası, Türkiye deki Avrupa Yatırım Bankası Kredileri, 2006, 2009

38 23 finansmanına katılır. Büyük ölçekli projeler, bu proje için açılan kredilerle desteklenirken, küçük ve orta ölçekli projeler global krediler ile finanse edilir. Maastricht Antlaşmasına göre, AYB nin kar amacı gütmeksizin borç ve teminat vererek ekonominin tüm sektörlerinde projelerin finansmanını destekleyeceği belirtilmiştir. 41 Tablo 1: Mali Protokoller Aracılığıyla Topluluğun Türkiye ye Yönelik Mali Yardımları Mali Yardım Süresi Kredi (Milyon Euro) Birinci Protokol İkinci Protokol Tamamlayıcı Protokol Üçüncü Protokol Özel İşbirliği Fonu Kaynak: Dış Ticaret Müsteşarlığı, Avrupa Birliği nin Mali Mekanizması ve Türkiye-AB Mali İlişkileri, Ankara, 1995, s.58 Avrupa Yatırım Bankası kredileri 42 : Global Krediler: Bu krediler banka, leasing kuruluşları ve mali kurumlara sunulmaktadır. 25 milyon Euro ya kadar olan yatırım projeleri uygun görülmektedir. Risk sermayesi (venture capital): 1997 den bu yana, Avrupa Yatırım Bankası küçük ve orta büyüklükteki işletmelerin teknolojik yenilenmelerine dayalı gelişimlerini risk sermaye olanakları sunarak desteklemektedir. Bireysel Krediler: Bankalar dahil, özel ya da kamu sektörü bu kredilerden yararlanabilmektedir. 25 milyon Euro yu geçen projeler uygun olarak kabul edilmektedir. Faiz oranları, Bankanın fonlama maliyetine göre belirlenmektedir. Yapısal Mali Olanaklar: Genel olarak Birlik düzeyinde kullanılsa da üye olmayan ülkeler de bu olanaklardan yararlanabilmektedir. Bu başlık altındaki mali kaynaklar, 1,5-2,5 milyar Euro luk operasyonların yönetimi için kullanılmaktadır. 41 Karluk., a.g.e., s Avrupa Yatırım Bankası tarafından verilen krediler hakkında ayrıntı için bkz. Karluk., a.g.e., s.664; Çal, Sedat., Avrupa Birliği Kredi Olanakları, Sunum, , İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Avrupa Birliği, Bilici., a.g.e, 72-73, ; Avrupa Yatırım Bankası., a.g.e., s.3-6

39 24 Avrupa Yatırım Fonu: AYB, AB Komisyonu ve Avrupalı çeşitli mali kurumların ortaklığında 1994 te kurulmuştur. Çeşitli risk sermayesi ve garanti enstrümanları ile AYB nin özellikle global kredilerini tamamlayıcı işlev üstlenir. Banka, kurulduğu 1958 yılından bu yana Birliğe üye ve partner ülkelerdeki projelerin desteklenmesi için 540 Milyar Euro dan fazla finansman sağlamıştır. 43 Tablo 2: Döneminde Avrupa Yatırım Bankası ndan Genişlemeye Ayrılan Krediler (Milyon Euro) ÜLKE Estonya Letonya Litvanya Polonya Çek Cumhuriyeti Slovakya Macaristan Romanya Slovenya Bulgaristan Toplam GKRY Malta Toplam Türkiye Kaynak: ABGS; Yıldız, H. ve Yardımcıoğlu, F. (2005). Tablo 2 de görüldüğü gibi yıllar itibariyle AYB den sağlanan kredi miktarlarının dağılımına baktığımızda yılları arasında Avrupa Yatırım Bankası ndan genişlemeye ayrılan kredilerin yüzde olarak en yükseğini Polonya ardından Çek Cumhuriyeti üçüncü olarak ise Romanya almıştır. Polonya Türkiye nin 4,13 katı fazlası kredi almıştır yılları itibariyle ise en çok payı alan ülkeler ise sırayla Polonya, Romanya ve Çek Cumhuriyetidir. Bu yıllar arasında ise Polonya Türkiye nin 3,09 katı fazlası kredi almıştır. Tablo da görüldüğü gibi 43 Banka tarafından verilen kredilerin istatistiği verileri için bkz. Avrupa Yatırım Bankası., a.g.e., s.3 vd; Karluk., a.g.e., s ; Avrupa Yatırım Bankası., Avrupa Birliği Bilgi Merkezi, Avrupa Yatırım Bankası (AYB) Kredileri,

40 25 Türkiye, Avrupa Yatırım Bankası ndan genişlemeye ayrılan kredilerden yıllar ilerledikçe Türkiye nin faydalandığı miktarda giderek artmaktadır Avrupa Birliği Genel Bütçesinden Sağlanan Mali Yardımlar Birlik bütçesinden üye ülkelere ve üçüncü ülkelere hibe veya özel koşullu kredi biçiminde kaynak sağlanabilmektedir. Avrupa Birliği nin bütçe yapısı ve tarihsel süreç içinde geçirdiği değişimler, mali yardımları doğrudan etkilemektedir. 1 Temmuz 1967 tarihinde bütçelerin birleştirilmesi ile Avrupa Toplulukları Bütçesi adını alan ve bütçede birlik ilkesi etrafında çok yıllı mali planlar esas alınarak oluşturulmaktadır. 44 Bu kapsamda, dönemine ait 4. mali plan kabul edilmiştir. Birlik bütçe harcamalarının büyük bir kısmı; tarım harcamaları, yapısal harcamalar, dış faaliyetlere yönelik harcamalar, katılım öncesi yardımlar, iç politikalar ve idari harcamalar şeklinde altı başlık altında gerçekleştirilmektedir. 45 Üçüncü ülkelere yönelik AB mali yardımları genel olarak hibe ve kredi paketleri olarak ve ülke grupları dikkate alınarak çeşitli ikili ve bölgesel anlaşmalara göre yapılmaktadır. Bu ülke grupları ise; Afrika-Karayip ve Pasifik Ülkeleri, Aday Ülkeler, Akdeniz Ülkeleri, Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) Ülkeleri ile Asya ve Latin Amerika Ülkeleridir. 27 üyeli Birlik, demokrasi, insan hakları ve pazar ekonomisi konusunda aynı temel değerleri paylaşan ülkelerle ortaklıklar kurar. AB bu ülkelerin ekonomik ve sosyal gelişmelerine çeşitli mali araçlarla finansal olarak katkı sağlar. Bu ülkelerden bazıları Avrupa içindedir ve AB ye üye olmaya çalışmaktadırlar. Aday ülke olarak kabul edildiklerinde katılım öncesi finansman adı verilen artırılmış mali destek almaktadırlar. AB katılım öncesi finansmanının amacı, aday ülkelere AB üyeliğine hazırlanmaları için yardımcı olmaktır. Kopenhag Kriteri olarak bilinen üyelik kriterleri 1993 yılında potansiyel üye ülkelerin AB değerlerini, hedeflerini ve politikalarını paylaşıyor olmalarını ve üyelikten tamamen yararlanabilmelerini temin 44 Avrupa Birliği Bütçesi hakkında ayrıntı için bkz. Bilici, Nurettin., Türkiye-Avrupa Birliği İlişkileri (Genel Bilgiler, İktisadi-Mali Konular, Vergilendirme), 2. Baskı, Seçkin, Ankara, 2005, s.73 vd. 45 Karabacak., a.g.m., s.71 vd

41 26 etmek için oluşturulmuştur. Kriterler AB standartlarına yakınlaşmak için ülke tarafından alınması gereken politik, ekonomik, yasal ve idari önlemlerle ilgilidir. Katılım öncesi fonların nihai amacı bireylerin yaşamlarını iyileştirmektir. Ancak, finansman için uygun projeler genellikle devlet kurumları veya sivil toplum örgütlerince gerçekleştirilmektedir. AB finansmanı alan kurumlar sağlık ve eğitimden alt yapı ve kırsal kalkınmaya kadar değişik alanlarda kamu politikalarının tasarlanması ve uygulanmasından sorumlu kurumlardır. Bu finansmanın bir kısmı ayrıca bu alanlarda reformu destekleyen sivil toplum örgütleri aracılığıyla aktarılmaktadır Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) AB Komisyonu 29 Eylül 2004 tarihinde bir Tebliğ 46 ile AB nin dış yardım enstrümanlarını, mali perspektifi için, 6 farklı başlıktan oluşan yeni bir çerçeveye oturtmuştur. Katılım Öncesi Yardım Aracı (Instrument for Pre-Accession Assistance-IPA), öngörülen bu 6 dış yardım enstrümanlarından biridir. 47 Bu kapsamda AB Komisyonu, mali perspektif döneminde 48 katılım sürecindeki ülkelere yönelik AB nin dış mali yardım politikasının etkinliğini artırmak amacıyla yeni ve tek bir katılım öncesi mali yardım aracı geliştirmeyi öngörmüştür. Bu amaçla Komisyon, AB Konseyi ne bir Tüzük teklifi sunmuştur. 1085/2006 sayılı Katılım Öncesi Yardım Aracı nı Düzenleyen Tüzük (IPA Tüzüğü), 17 Temmuz 2006 tarihinde Avrupa Konseyi tarafından kabul edilmiştir Communication from the Commission to the Council nad the European Parliament on the Instruments for External Assistance under the Future Financial Perspective , 29 September Birliğin kullandığı diğer dış yardım enstrümanları şunlardır: a) European Neighbourhood and Partnership Instrument (ENPI), b) Development Cooperation and Economic Cooperation Instrument (DCECI), c) Instrument for Stability (IS), d) Humanitarian Aid, e) Macro Financial Assistance. 48 AB bütçesindeki her bir harcama kaleminin tavanları, yedi yıllık dönemleri kapsayan mali perspektifler ile tespit edilmektedir dönemi mali perspektifi çerçevesinde beş harcama kalemi oluşturulmuştur. Bunlar; a) Sürdürülebilir Kalkınma, b) Doğal Kaynakların Korunması ve Sürdürülebilir Yönetimi, c) Vatandaşlık, Özgürlük, Güvenlik ve Adalet, d) Küresel Bir Partner Olarak Avrupa Birliği ve e) İdari Harcamalardır. 49 Böylece IPA mali yardım uygulaması; döneminde uygulanan PHARE (Poland and Hungary: Action for the Restructuring of Economy), ISPA (Instrument for Structural Policies for Pre- Accession) ve SAPARD (Special Accession Programme for Agriculture and Rural Development) katılım öncesi mali yardım programlarının, Türkiye Katılım Öncesi Mali Yardım Programı nın ve

42 27 Şekil 1: AB 2007 Sonrasında Katılım Öncesi Yardım Paketini Tek Bir Araç Altında Topluyor: IPA(Instrument For Pre Accesson) IPA PHARE SAPARD ISPA CARDS Potansiyel Aday Ülkeler IPA HEDEF Aday Ülkeler TÜRKİYE HIRVATİSTAN MAKEDONYA BOSNA-HERSEK SIRBİSTAN-KARADAĞ ARNAVUTLUK Kaynak: SEVİNÇ, Derya., Türkiye - AB Mali İşbirliği Süreci, Kayseri Erciyes Üniversitesi, 23 Mart 2006 ppt sunumu, slide 27 IPA kapsamında, aday ve potansiyel aday ülkelere, döneminde toplam 11,468 milyar Euro mali yardım sağlanacaktır. IPA kapsamındaki bu mali yardımların finansmanı, AB bütçesinin Küresel Bir Partner Olarak Avrupa Birliği harcama kaleminden sağlanmaktadır. IPA kapsamındaki mali yardım düzenlemelerinin uygulanmasından AB Komisyonu sorumludur. IPA kapsamındaki faaliyetler, Topluluk bütçesine uygulanacak mali hükümleri belirleyen 1605/2002 sayılı Konsey Tüzüğü 50 hükümlerine uygun şekilde yönetilir, izlenir, değerlendirilir ve raporlanır. AB Komisyonuna, bu görevinde yardımcı olmak üzere, bir IPA Komitesi kurulması Batı Balkan ülkeleri için uygulanan CARDS (Community Assistance for Reconstruction, Development and Stabilisation) Mali Yardım Programı nın yerini almıştır. Council Regulation (EC) No 1085/2006 of 17 July 2006 establishing an Instrument for Pre-Accession Assistance (IPA), Official Journal, L 210, , p , Council Regulation (EC, Euratom) No 1605/2002 of 25 June 2002 on the Financial Regulation applicable to the general budget of the European Communities, Official Journal L 248, 16/09/ 2002, p

43 28 öngörülmektedir. IPA Komitesi, Komisyon temsilcisinin başkanlığında üye ülkelerin temsilcilerinden oluşacaktır. IPA, AB mali yardımlarının programlama ve dağıtım sürecinin etkinliğini artırmak amacıyla tasarlanmıştır. IPA, daha önce uygulanan mali yardım programlarında olduğu gibi, üyelik perspektifi çerçevesinde, aday ve potansiyel aday ülkelerin AB standartlarına, politikalarına ve müktesebatına uyum çabalarına destek olacaktır. Bu çerçevede, demokrasi ve hukukun üstünlüğü ilkesinin uygulanması, insan hakları ile temel hak ve hürriyetlerin korunması, kamu yönetimi reformu, sosyal içerme, sivil toplumun desteklenmesi, bölgesel ve sınır ötesi işbirliği, kurumsal yapılanma, sürdürülebilir kalkınmayı sağlama, kırsal kalkınma gibi konularda mali yardımlar kullanılabilecektir. Ayrıca, aday ülkelerin AB müktesebatına tam uyumunun sağlanması (kabul ve uygulama) ve özellikle Birliğin ortak tarım ve uyum politikası uygulamalarına ve yönetimine hazır hale getirilmesi, IPA nın diğer hedeflerindendir. IPA Tüzüğü nde, mali yardımlardan yararlanabilecek ülkeler (beneficiary countries) iki gruba ayrılmıştır: - Aday ülkeler, IPA Tüzüğü nün (1) sayılı ekinde belirtilmiştir. Hırvatistan, Türkiye ve Makedonya bu grupta yer almaktadır. - Potansiyel aday ülkeler ise, IPA Tüzüğü nün (2) sayılı ekinde yer almaktadır. Arnavutluk, Bosna Hersek, Karadağ ve Sırbistan ile Kosova 51 potansiyel aday ülkeler grubunda yer almaktadır Esasen bu ayırım, IPA kapsamındaki yardım başlıklarından yararlanma biçimlerine göre oluşturulmuştur. Bu ayırımın bir diğer önemli nedeni, potansiyel aday ülkelerin AB mali yardımlarının yönetimi ve mali kontrolü konusunda merkezi bir yönetime tabi olmalarıdır. Diğer bir ifadeyle, potansiyel aday ülkelerde mali yardımların yönetimi, sözleşme otoritesi sıfatını taşıyan AB Komisyonu tarafından 51 Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi nin 1244 sayılı kararı doğrultusunda Kosova ya özel bir statü verilmiştir. Komisyon un hazırladığı MIFF (Çok Yıllı İndikatif Mali Çerçeve), MIPD (Çok Yıllı İndikatif Planlama Belgesi) ve MMIPD (Çok Yararlanıcılı Çok Yıllı İndikatif Planlama Belgesi) belgelerinin Kosova ile ilgili bölümlerinde ve IPA Tüzüğü nde BM nin bu kararına atıfta bulunulmaktadır.

44 29 yerine getirilmektedir. 52 Çünkü mali yardımların kullanımı, bunların mali kontrolü konusunda potansiyel aday ülkelerde gerekli idari ve hukuki kapasite bulunmamaktadır. IPA nın amaçlarından biri de potansiyel aday ülkelerin söz konusu kurumsal ve yasal kapasitelerini artırmak, belli bir süre sonunda merkezi uygulamadan, merkezi olmayan uygulama sistemine geçmektir. Merkezi olmayan uygulama sisteminde, AB mali yardımları yararlanıcı ülkede kurulan ve AB tarafından akredite edilen yönetim ve kontrol sistemleri aracılığıyla kullanılmaktadır IPA Bileşenleri IPA kapsamında yapılacak mali yardımlar beş ana başlık altında toplanmıştır. IPA bileşenleri olarak adlandırılan bu başlıklar ve kapsamları aşağıda açıklanmaktadır. Bu çerçevede potansiyel aday ülkeler, yalnızca Geçiş Yardımı ve Kurumsal Yapılanma ile Sınır Ötesi İşbirliği bileşenleri altındaki mali yardımlardan yararlanabilirlerken, aday ülkeler tüm bileşenler altında yapılacak mali yardımlardan faydalanabilmektedirler Geçiş Yardımı ve Kurumsal Yapılanma Geçiş Yardımı ve Kurumsal Yapılanma bileşeni, IPA uygulamasının en önemli bileşenidir. Bu bileşenden faydalananlar hem aday hem de potansiyel aday ülkelerdir. Bu bileşen altındaki yardımlar genel olarak ülkelere, idari ve adli kapasitelerini oluşturmalarında yardımcı olmak amacını taşımaktadır. Müktesebat uyumu, kamu yönetimi reformu, adalet ve içişleri reformu, sivil toplumun gelişimi ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki temel haklar, çevre politikası, eğitim ve sağlık sistemi reformu, demokrasi, insan hakları, hukukun üstünlüğü, azınlıkların korunması ve sivil toplum diyalogunun geliştirilmesi için hükümet ile hükümet dışı örgütler arasındaki diyalog, pazar ekonomisinin güçlendirilmesi, mali kontrol sistemlerinin güçlendirilmesi, nükleer güvenlik, radyoaktif atık yönetimi ve radyasyondan korunma alanında kurumsal yapılanma gibi konulara bu bileşen kapsamında mali yardım yapılması öngörülmektedir

45 30 Bunun yanı sıra, kurumsal yapılanma ve idari kapasitenin güçlendirilmesi ile Bölgesel Kalkınma ve Kırsal Kalkınma bileşenleri kapsamında bulunmayan yatırımların finansmanı da bu bileşen altında gerçekleştirilir. Geçiş Yardımı ve Kurumsal Yapılanma bileşeni altındaki mali yardımlar, aday ve potansiyel aday ülkelerin topluluk programına, ajanslarına katılım hazırlıklarını desteklemek amacıyla da kullanılmakta ve bu çerçevede ulusal, bölgesel ve yatay programlara bu bileşenden destek sağlanmaktadır. Ulusal programlar, yararlanıcı ülke tarafından Çok Yıllı İndikatif Mali Çerçeve deki (MIFF) öncelik ve prensiplere uygun olarak hazırlanıp sunulan proje önerileri esas alınarak komisyon tarafından kabul edilir. Bölgesel ve yatay programlar bölgesel işbirliğini geliştirmek, yararlanıcı ülkeleri ortak çıkar alanlarında işbirliği yapmaya yöneltecek girişimleri desteklemek amacıyla oluşturulan programlardır Sınır Ötesi İşbirliği Sınır Ötesi İşbirliği bileşeni, aday ve potansiyel aday ülkelerin birlikte yararlanabileceği diğer bir bileşendir. Bu bileşen, aday ve potansiyel aday ülkelerin birinin veya birkaçının birbirleri arasında veya ikili işbirliği şeklinde ya da bu ülkelerin AB üyesi ülkelerin biri veya birkaçı ile bölgesel veya uluslararası sınır ötesi işbirliğini desteklemektedir. Bu şekildeki işbirliği, ilgili tüm ülkelerin karşılıklı çıkarları çerçevesinde iyi komşuluk ilişkilerini ilerletmek, istikrar, güvenlik ve refahı büyütmek ve bu ülkelerin uyumlu, dengeli ve sürdürülebilir kalkınmalarını sağlamak amacını gütmektedir. Sınır bölgelerinde sürdürülebilir ekonomik ve sosyal kalkınmayı geliştirmek, çevre, halk sağlığı, kültürel ve doğal varlıklara yönelik tehditlerle ve organize suçlara karşı mücadele konularında ortak mücadele yürütmek, etkin sınır güvenliğini sağlamak, güvenli sınırlar oluşturmak için yasal ve idari işbirliğini geliştirmek, yerel düzeyde insan insana tipi faaliyetleri geliştirmek, Sınır Ötesi İşbirliği bileşeninin desteklediği alanlardır. Sınır ötesi işbirliğinin amaçları doğrultusunda finanse edilecek alanlar; Topluluk ile yararlanıcı ülkeler veya yararlanıcı ülkelerin birbirleri arasındaki kara

46 31 sınırları boyunca yer alan İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflandırmasına 53 göre Düzey- 3 bölgeleri veya bu sınıflandırmanın bulunmadığı yerlerde Düzey-3 eşdeğeri alanlardır. Her bir sınır ötesi program, ilgili ülkeler tarafından ortaklaşa hazırlanır. İlgili ülkeler, bir sınır ötesi programa ilişkin Çok Yıllı İndikatif Mali Çerçeve Belgesi ndeki (MIFF) öncelik ve amaçlara uygun olarak hazırlanacak olan önerilerini ortak şekilde Komisyona sunarlar Bölgesel Kalkınma Bölgesel Kalkınma bileşeni genel olarak ülkenin iç ekonomik ve sosyal uyumunun yanı sıra AB ile uyumun desteklenmesini amaçlar. Bu bileşenden yalnızca aday ülkeler yararlanabilir. Söz konusu bileşen, aday ülkelerin Topluluk uyum politikalarının uygulanması ve idaresine yönelik hazırlıklarına, özellikle de Avrupa Bölgesel Kalkınma Fonu (European Regional Development Fund) ve Uyum Fonu (Cohesion Fund) hazırlıklarına yönelik olarak, bu ülkelerin politika geliştirmelerine destek sağlamaktadır. Bu çerçevede, söz konusu bileşenin özel amacı Türkiye nin bölgeleri arasındaki farklılıkları azaltmaya yönelik önlemlerin desteklenmesidir. Bölgesel Kalkınma bileşeninin öncelik alanları şunlardır: Ulaştırma altyapısı, çevre altyapısı (özellikle su, atık su ve hava kalitesi konuları), enerji altyapısı (yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği konuları), bölgesel rekabetin artırılması, sürdürülebilir istihdam, eğitim altyapısı, sağlık altyapısı ve bilişim teknolojileri dâhil KOBİ lere destek verme şeklinde sınırlandırılmaktadır İnsan Kaynaklarının Gelişimi İnsan Kaynaklarının Gelişimi bileşeni ile aday ülkeler, politika geliştirme ve Topluluk uyum politikalarının uygulanması ve idaresine yönelik hazırlıklar, özellikle de Avrupa İstihdam Stratejisi çerçevesinde Avrupa Sosyal Fonu na (European Social Fund) uyum hazırlıkları konusunda desteklenir. Bu bileşen altında, istihdama erişim (istihdamın artırılması), sosyal içerme (sosyal dışlanmayla mücadele), beşeri sermayeye yatırım (eğitim ve mesleki eğitim 53 Avrupa Birliği Bölgesel İstatistik Sistemi ne uygun karşılaştırılabilir bir istatistikî veri tabanı oluşturmak amacıyla Türkiye de İstatistiki Bölge Birimleri tanımlanması hakkında 2002/4720 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı yayımlanmış durumdadır. Bu Karar ile Türkiye deki Düzey-1, Düzey-2 ve Düzey-3 bölge birimleri belirlenmiştir. Bkz tarihli ve sayılı Resmi Gazete

47 32 yoluyla istihdam kalitesinin artırılması) ile ulusal, bölgesel, yerel düzeyde kamu idare ve hizmetlerinin kapasitelerinin artırılması gibi faaliyetler desteklenmektedir. Yararlanıcı ülke, hem İnsan Kaynaklarının Gelişimi bileşeni hem de Bölgesel Kalkınma bileşeninin programlaması için bir referans belge olan Stratejik Uyum Çerçevesi ni (Strategic Coherence Framework) hazırlayacaktır Kırsal Kalkınma Kırsal Kalkınma bileşeni ile aday ülkeler, politika geliştirme ve Topluluğun ortak tarım politikasının uygulanması ve idaresine yönelik hazırlıklar konusunda desteklenmektedir. Ayrıca bu bileşen ile kırsal alanların ve tarım sektörünün sürdürülebilir uyumuna, aday ülkelerin Ortak Tarım Politikası (Common Agricultural Policy) ile ilgili diğer müktesebatın uygulanmasına ve Kırsal Kalkınma için Avrupa Tarım Fonu na (European Agricultural Fund for Rural Development) yönelik hazırlıklarına katkıda bulunmak amaçlanmaktadır. Bu bileşen altında; tarımsal işletmelere destek, tarım ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanması, kırsal ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi ve üretici birliklerine teknik destek gibi faaliyetler değerlendirilmektedir. 55 Kırsal Kalkınma bileşeni Türkiye deki tarımsal gıda sektörünün AB şartlarını karşılayacak şekilde hazırlanması ve katılım ile birlikte yeterli idari yapılar aracılığıyla AB kırsal kalkınma programlarının uygulanmasına hazır hale gelmesine yardımcı olma konusunda belirli ikili uzun dönem amaca sahiptir. 56 Destek, tarımsal sektörün (tarımsal işleme dahil) hedefe yönelik yatırımlarla modernizasyonuna; ayrıca AB müktesebatı ile de ilgili olan gıda güvenliği, veterinerlik, bitki sağlığı, çevresel veya diğer standartların geliştirilmesinin desteklenmesine ve kırsal alanların sürdürülebilir kalkınmasına katkıda bulunacaktır IPA Uygulama Süreci IPA kapsamında, aday ve potansiyel aday ülkelere, bileşen bazında sağlanacak mali yardımların kullanımı belli süreçlerin tamamlanmasına bağlıdır. Söz konusu süreçleri dört aşamada değerlendirmek mümkündür

48 33 - Çok Yıllı İndikatif Mali Çerçeve Belgesi (Multi-Annual Indicative Financial Framework/MIFF): AB Komisyonu her yıl, IPA çerçevesinde gelecek üç yıllık dönemler için verilecek mali yardımların dağılımını gösteren ve uygulama planı niteliğindeki bir Çok Yıllı İndikatif Mali Çerçeve Belgesi hazırlayarak AB Parlamentosu ve Konseyi ne sunar. Mali Çerçeve Belgesi, mali yardımların IPA bileşenleri ve ülkeler bazında dağılımı konusunda AB Komisyonu nun görüşünü yansıtır. Bu Belge, IPA dan faydalanan ülkeleri ve her bileşen altında yapılacak yardım miktarını indikatif olarak gösterir. Ayrıca bu Belge, genişleme süreci ile bütçe süreci arasındaki bağlantıyı da oluşturur. Mali Çerçeve Belgesi, üç yıllık dönemler için programlanır. Diğer bir ifadeyle, normal şartlar altında Mali Çerçeve Belgesi, genişleme paketinin bir parçası olarak, N-2 yılının son çeyreğinde N, N+1 ve N+2 yılları için hazırlanır yıllarını kapsayan ilk Mali Çerçeve Belgesi AB Komisyonu tarafından hazırlanmıştır genişleme paketine dayanılarak oluşturulan bu ilk Mali Çerçeve Belgesi nde 2007 yılı için belirlenen mali yardım miktarlarına da yer verilmiştir. Bunun nedeni, Mali Çerçeve Belgesi ne dayanak oluşturan Mali Çerçeve Anlaşması ve IPA Tüzüğü nün kabul edilmesinde zamansal olarak yaşanan gecikmedir. - Çok Yıllı İndikatif Planlama Belgesi (Multi-Annual Indicative Planning Document/MIPD): IPA sürecinin ikinci aşamasını, ilgili yararlanıcı ülke ve AB Komisyonu nun işbirliği içerisinde Çok Yıllı İndikatif Planlama Belgesi hazırlamaları oluşturmaktadır. Her bir yararlanıcı ülke için bir Çok Yıllı İndikatif Planlama Belgesi hazırlanacaktır. Çok Yıllı Planlama Belgesi, Mali Çerçeve Belgesi ile bir ülkeye ayrılan mali yardım fonunun, IPA bileşenleri altında gerçekleştirilecek faaliyetler ve temel önceliklere göre dağılımını gösterir. Bu dokümanlar izleyen üç yılın perspektifini yansıtacak şekilde hazırlanır ve yıllık gözden geçirmelere tabi tutulur. Çok Yıllı Planlama Belgesi, AB Komisyonu tarafından kabul edildikten sonra uygulanabilir hale gelir. Çok Yıllı Planlama Belgesi; Katılım Ortaklığı Belgesi, Ulusal Program, İlerleme Raporları, Konsey kararları, genişleme paketi ve 57 Communication from the Commission to the Council and the European Parliament, Instrument for Pre-Accession Assistance (IPA), Multi-Annual Indicative Financial Framework for , pdf.

49 34 AB Komisyonu nun hazırlamış olduğu strateji belgelerinde tanımlanmış olan ihtiyaç, sorun ve önceliklere dayalı olarak hazırlanır. AB Komisyonu, ülkemize yönelik olarak dönemine ait IPA bileşenleri bağlamında finanse etmeyi düşündüğü öncelik, hedef ve beklentileri yansıtan ilk Çok Yıllı Planlama Belgesi ni kabul etmiştir Stratejik Uyum Çerçevesi (Strategic Coherence Framework/SCF): IPA nın Bölgesel Kalkınma ve İnsan Kaynaklarının Gelişimi bileşenleri için ise ayrıca, aşağıda görev ve fonksiyonları açıklanan Sektörel Koordinatör ülkemizde Devlet Planlama Teşkilatı tarafından Stratejik Uyum Çerçeve Belgesi nin hazırlanması gerekmektedir. Stratejik Uyum Çerçevesi, Bölgesel Kalkınma ve İnsan Kaynaklarının Gelişimi bileşenlerinin programlanmasında bir referans doküman niteliğindedir. Çok Yıllı Planlama Belgesi esas alınarak hazırlanan bu Belge, söz konusu bileşenlerle ilgili temel amaçları ve öncelikleri, SWOT (güçlü-zayıf yönler, fırsatlar-tehditler) analizlerini ve operasyonel programlar için tahsis edilen mali kaynakları içerir. Belge, ilgili bileşenler altındaki programların onaylanması için önkoşuldur Operasyonel Programlar: IPA sürecinin üçüncü aşamasında, her bir IPA bileşeni için ilgili aday ülke otoriteleri tarafından Operasyonel Program hazırlanır ve AB Komisyonu na sunulur. Operasyonel Programlar, Çok Yıllı Planlama Belgesi ndeki amaç ve önceliklere ulaşmak için yapılacak faaliyetleri ve uygun önlemleri tanımlar ve gösterir. Operasyonel Programlar, ilgili oldukları alan, sektör ve bölgelerle ilgili SWOT analizlerini de içerir. Operasyonel Programlar, orta dönem hedeflerin ve ihtiyaçların analizini içerecek ve üç yıllık mali perspektifi ortaya koyacaklardır. Amaçlar, ulaşılmak istenen sonuçlar, müdahale alanları, objektif izleme ve değerlendirme göstergeleri ile büyük projelerin listesi bu belgelerde yer alacaktır dönemi için bkz., IPA Uygulama Tüzüğü nün, 154 üncü maddesi, Stratejik Uyum Çerçeve belgesinin yapısı, kapsamı ve işleviyle ilgili hükümleri düzenlemektedir. 60 Aday Ülkelere Mali Yardım,

50 35 -Finansman Anlaşmaları: Finansman anlaşması, finansman desteği sağlanacak olan belli bir proje veya programa ilişkin tanımı içerir. AB ile ortak ülkenin tanımlanan tedbirler bazında finansman sağlayacağının resmi taahhüdünü ifade eder. AB Komisyonu tarafından finansman kararı alınmasını müteakip, yasal olarak bağlayıcılığı olan mali yükümlülükleri içeren ve aday ülke Ulusal Mali Yardım Koordinatörü ile AB Komisyonu arasında imzalanan anlaşmadır. 61 IPA uygulama sürecinde de son olarak, her bir aday veya potansiyel aday ülke tarafından hazırlanarak AB Komisyonu na sunulan ve IPA bileşenlerinin her biri altında yapılacak faaliyetleri proje bazında gösteren programlar doğrultusunda, ayrı bir finansman anlaşması yapılır. Yukarıda anlattığımız IPA nın uygulama sürecinin Şekil 2 de görüldüğü üzere dört aşamadan oluşan kısa bir özeti gösterilmektedir. Şekil 2: Öngörülen IPA Uygulama Süreci Kaynak: Avrupa Birliği Genel Sekreterliği,

51 IPA Kurumsal Yapılanması IPA kapsamındaki mali yardımlardan faydalanabilmek için, yararlanıcı ülkenin gerekli idari yapıları oluşturması zorunludur. Bu idari yapıların ne olduğu ve bunların fonksiyonları, IPA Tüzüğü nün 3. maddesi uyarınca çıkarılan ve Komisyon tarafından haziran ayında kabul edilen IPA Uygulama Tüzüğü nde açıklanmaktadır. 62 IPA mali yardımlarını, Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi vasıtasıyla kullanan bir aday ülkenin IPA Uygulama Tüzüğü nde belirtilen idari birim ve otoriteleri kurması gerekir. Yararlanıcı ülke, bu birim ve otoriteler arasında uygun görevler ayırımını sağlar. Bu birim ve otoriteler kurulup işlemeye başladıktan sonra AB Komisyonu, yardım fonları üzerindeki yönetim yetkisini yararlanıcı ülkeye verir. Türkiye, mevcut merkezi olmayan uygulama sistemine sahip olması bakımından IPA mali yardımlarının yönetimi ve denetimi için gerekli olacak yeni yapılanmanın altyapısına sahip durumdadır. Bu anlamda Türkiye, avantajlı bir konumdadır. IPA uygulaması kapsamında oluşturulması öngörülen söz konusu idari birim ve otoritelerin görev ve fonksiyonları aşağıda özetlenmiştir. Ulusal IPA Koordinatörü (National IPA Coordinator): Yararlanıcı ülke tarafından, kamudaki yüksek düzeyli memurlar arasından atanır. IPA kapsamında, AB Komisyonu ile yürütülen ilişkilerin genel sorumluluğunu üstlenir ve mali yardımların koordinasyonunu sağlar. IPA Uygulama Tüzüğü kapsamındaki programların koordinasyonundan ve uyumundan sorumludur. Yıllık IPA uygulama raporunu hazırlar ve AB Komisyonu na sunar. Bölgesel Kalkınma ve İnsan Kaynaklarının Gelişimi Bileşenleri Sektörel Koordinatörü (Sectoral Coordinator): Sektörel Koordinatör, III-Bölgesel Kalkınma ve IV-İnsan Kaynaklarının Gelişimi bileşenlerinin koordinasyonunu sağlamak üzere, yararlanıcı ülke tarafından görevlendirilir. Sektörel Koordinatör, bir kamu idari birimidir. Ulusal IPA Koordinatörü nün sorumluluğu altında görev yapar. Söz konusu bileşenlerin uygulanmasına doğrudan katılımı yoktur. Sektörel 62 Commission Regulation (EC) No 718/2007 of 12 June 2007 implementing Council Regulation (EC) No 1085/2006 establishing an instrument for pre-accession assistance (IPA), Official Journal, L 170, 29/06/2007, p

52 37 Koordinatör, III ve IV sayılı bileşenler altında verilen yardımların koordinasyonunu sağlar. Stratejik Uyum Çerçevesi taslağını hazırlar. Sektörel strateji ve programlar arasında eşgüdümü sağlar. Yetkili Akreditasyon Görevlisi (Competent Accrediting Officer): Yetkili Akreditasyon Görevlisi, yüksek düzeyli bir kamu görevlisidir ve yararlanıcı ülke tarafından atanır. Ulusal Yetkilendirme Görevlisi nin ve Ulusal Fon un akreditasyonundan, izlenmesinden ve akreditasyonun askıya alınmasından veya geri alınmasından sorumludur. Ulusal Yetkilendirme Görevlisi (National Authorising Officer): Ulusal Yetkilendirme Görevlisi, yararlanıcı ülke tarafından tayin edilen, yüksek düzeyli bir kamu görevlisidir. Ulusal Fon un başkanı olarak AB fonlarının mali yönetiminin genel sorumluluğunu üstlenir. İşlemlerin yasallığından ve düzenliliğinden sorumludur. IPA kapsamındaki mali yönetim ve kontrol sistemlerinin etkili işlemesi, Ulusal Yetkilendirme Görevlisi nin sorumluluğu altındadır. Ulusal Yetkilendirme Görevlisi: - Yardım fonlarının uygulama birimlerine ve/veya nihai kullanıcılara transferinin genel sorumluluğunu taşır. - Eş finansmanla ilgili unsurların varlığını ve doğruluğunu onaylar. - Her türlü usulsüzlüğün süratle tanımlanmasını ve iletilmesini sağlar. - Uygulama birimlerinin akreditasyonundan, izlenmesinden ve akreditasyonun askıya alınması veya geri alınmasından sorumludur. - IPA kapsamında verilen mali yardımlara ilişkin yönetim sistemlerinin varlığını ve etkili işlemesini sağlar. - Yararlanıcı ülke ile AB Komisyonu arasındaki mali nitelikli bilgi alışverişinde temas noktasıdır. - IPA fonların yönetimiyle ilgili iç kontrol sisteminin etkin ve etkili işlemesini sağlar. - Yönetim ve kontrol sistemleri hakkında rapor hazırlar.

53 38 eder. - Denetim otoritesinin denetim raporlarındaki bulgularının sonuçlarını takip Ulusal Fon (National Fund): Ulusal Fon, yararlanıcı ülkede, merkezi yönetim bütçeleme sürecinde yetkili olan bir bakanlık bünyesinde kurulan birimdir. Merkezi hazine olarak görev yapar ve Ulusal Yetkilendirme Görevlisi nin sorumluluğu altında, IPA kapsamındaki yardımların mali yönetimini yürütür. Banka hesaplarının organizasyonu, AB Komisyonu ndan fonların talep edilmesi, Komisyon dan alınan fonların uygulama birimlerine veya nihai kullanıcılara transferi ve Komisyon a mali rapor verme sorumluluğu, Ulusal Fon a aittir. Uygulama Birimleri (Operating Structures): IPA Uygulama Tüzüğü ne göre, her IPA bileşeni altındaki yardımın yönetimine ve uygulanmasına yönelik bir Uygulama Birimi bulunmalıdır. Uygulama Birimi, yararlanıcı ülkenin kamu idaresi bünyesinde tek bir kurum olabileceği gibi, birkaç kurumun bir araya gelmesinden de oluşabilir. Uygulama Birimi, ilgili bileşen operasyon programının sağlam mali yönetim ilkelerine (etkililik, verimlilik, ekonomiklik) uygun bir şekilde yönetiminden ve uygulanmasından sorumludur. Uygulama birimi; - Yıllık veya çok yıllı programları hazırlar. - Programı izler, Sektörel İzleme Komitesi nin çalışmalarına rehberlik ve liderlik yapar. - Sektörel yıllık raporunu ve nihai uygulama raporlarını hazırlar. Bu raporları AB Komisyonu na, Ulusal IPA Koordinatörü ne ve Ulusal Yetkilendirme Görevlisi ne gönderir. - Uygulama Birimini oluşturan farklı kurumların iç denetimini sağlar. - Usulsüzlüklerin raporlanmasını sağlar. - İhale, sözleşme ve ödeme süreçlerini düzenler. - Harcamalarla ilgili tüm süreçlere ve onaylara ilişkin bilgilerin, Ulusal Yetkilendirme Görevlisi ne ve Ulusal Fon a iletilmesini sağlar.

54 39 Denetim Otoritesi (Audit Authority): Yararlanıcı ülke tarafından, diğer tüm yönetim ve kontrol sistemlerindeki aktörlerden fonksiyonel olarak bağımsız bir Denetim Otoritesi oluşturulur. Denetim Otoritesi, yönetim ve kontrol sistemlerinin etkili ve sağlam işlemesini sağlamaktan sorumludur. Denetim Otoritesi, her yıl yıllık denetim çalışma planı hazırlar ve uygular. Yıllık çalışma planı, ilgili olduğu yıl başlamadan Ulusal Yetkilendirme Görevlisi ne ve AB Komisyonu na sunulur. Denetim, faaliyet ve işlem örneklerinin denetimi ve prosedürlerin incelenmesini içerir. Ayrıca, yıllık denetim planı, yönetim ve kontrol sistemlerinin etkili işlemesi ve AB Komisyonu na sunulan muhasebe bilgilerinin güvenilirliğinin doğrulanmasına yönelik denetimleri de kapsar. Denetim Otoritesi, denetim faaliyetleri sonucunda, yıllık denetim faaliyet raporu hazırlayarak, AB Komisyonu na, Ulusal Yetkilendirme Görevlisi ne ve Yetkili Akreditasyon Görevlisi ne iletir. Denetim Otoritesi, faaliyetlerini, uluslararası kabul edilmiş denetim standartlarına uygun olarak yürütür. IPA İzleme Komitesi: Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi ne sahip yararlanıcı ülkeler, ilk finansman anlaşmasının yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde, bir IPA İzleme Komitesi oluşturur. Komite, IPA bileşenlerinin uygulanmasında uyumu ve koordinasyonunu sağlar. IPA İzleme Komitesi, genel olarak bütün program ve faaliyetlerin uygulanmasında etkinliğin, kalitenin ve uyumun sağlanmasına ve çok yıllı indikatif planlama belgelerinde ve finansman anlaşmalarında yer alan hedeflere ulaşılmasına odaklanır. IPA İzleme Komitesi, AB Komisyonu na, Ulusal IPA Koordinatörü ne ve Ulusal Yetkilendirme Görevlisi ne, farklı bileşenler altında uygulanan program ve faaliyetler arasında uyum ve koordinasyonu sağlamaya yönelik tedbir önerilerinde bulunabilir. Ayrıca Komite, ilgili Sektörel İzleme Komitesi veya komitelerine, program hedeflerinin başarılmasına ve ilgili IPA bileşeni veya programı altında sağlanan yardımların etkinliğinin artırılmasına yönelik, düzeltici önlem ve kararların alınması için önerilerde bulunabilir. IPA İzleme Komitesi; AB Komisyonu temsilcileri, Ulusal IPA Koordinatörü, Ulusal Yetkilendirme Görevlisi, Uygulama Birimlerinin temsilcileri ve Sektörel Koordinatör den oluşur. AB Komisyonu temsilcisi ve Ulusal IPA Koordinatörü, Komite toplantılarına eş başkanlık yapar. Komite yılda en az bir kez toplanır.

55 40 Sektörel İzleme Komiteleri: IPA bileşenleri altında kurulan Sektörel İzleme Komiteleri, IPA İzleme Komitesi ne yardım eder. Gerektiğinde sivil toplum temsilcileri de Sektörel İzleme Komitelerine dahil edilebilir. Her bir Sektörel İzleme Komitesi, ilgili olduğu program ve faaliyetlerin uygulanmasının etkinliğine, kalitesine, her bir bileşen için öngörülen özel hükümlere ve ilişkili sektörel veya finansman anlaşmasına göre yapılandırılır. Sektörel İzleme Komitesi, AB Komisyonu na, Ulusal IPA Koordinatörü ne ve Ulusal Yetkilendirme Görevlisi ne, program hedeflerinin başarılmasını ve yardımların etkinliğinin arttırılmasını sağlamaya yönelik, düzeltici önlem ve kararlar için önerilerde bulunabilir Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi (Decentralı-Sed Implementatıon System-DIS); Avrupa Topluluklarını kuran antlaşmalar uyarınca nihai sorumluluğun AB Komisyonu tarafından muhafaza edilmesi şartıyla, yönetim ve sorumlulukların kısmen ortak ülkeye devredildiği AB dış yardım programları uygulama sistemi olarak tanımlanmaktadır. Bu sistem proje yönetiminin (örneğin ihale, sözleşme yapma ve ödemelerle ilgili işlemlerin), AB Komisyonu nun denetiminde olmak koşuluyla, ilgili ülkelerdeki yetkililere devredilmesini öngörmektedir. AB tarafından öngörülen bu yapılanmada, mali işbirliğinin değişik evrelerinin farklı birimler ve/veya kişilerce uygulanması ve denetlenmesi söz konusudur. Bu da program hazırlama, izleme ve değerlendirme ile proje uygulama birimlerinin farklılaştırılmasını gerektirmektedir. Diğer aday ülkelerle aynı kurumsal yapılanmanın gerçekleştirilmesi, aynı terminolojinin kullanılması, üye devletlerin adaylarla işbirliğinin yanı sıra adayların da birbirleri ile ilişkisi ve yürütülecek ortak projelerin başarısı açısından önem kazanmaktadır. Ayrıca bu yapılanma, üyelik döneminde AB fonlarının kullanımı için aday ülkeleri hazırlamaktadır. 63 Bu sistemde, birimler arasında farklılaştırma ve birbirini kontrol ve denetim ön plana çıkmaktadır. Mali işbirliğinin programlama, uygulama, izleme ve denetim aşamalarının farklı birimler tarafından ancak sıkı koordinasyon içinde yürütülmesi esas alınmaktadır. Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi nin amacı, AB tarafından finanse edilen programların uygulama 63 Avrupa Komisyonu Türkiye Delegasyonu,

56 41 sorumluluklarının AB Komisyonu ndan ortak ülkelere transferi için uygun yasal ve idari çerçeveyi sağlamaktır. Sistem temel olarak, proje yönetim sorumluluğunun (ihale, sözleşme ve ödeme) AB Komisyonu nun denetimi altında ortak ülkelerdeki makamlara aktarımı ile ilgilidir Avrupa Birliği nin Türkiye ye Yönelik Mali Yardımları Türkiye ile Avrupa Birliği ilişkilerinin geçirdiği aşamalara bağlı olarak mali yardımlarda çeşitli şekillerde yapılmıştır. Bu bölümde bu mali yardımlar, genel olarak aday ülke statüsünün verildiği Aralık 1999 Helsinki Zirvesi öncesi ve sonrası olarak ikiye ayrılarak incelenecektir Helsinki Zirvesi Öncesi Dönem Türkiye Avrupa Birliği mali işbirliği, ortaklık ilişkisinin başlangıcından Gümrük Birliği nin tamamlanmasına kadar olan dönemde ( ), esas olarak Mali Protokollerle yürütülmüştür. Türkiye nin sosyal ve ekonomik gelişmesini teşvik amacıyla yılları arasında üç Mali Protokol ile bir Tamamlayıcı Protokol imzalanmıştır yılı sonrasında 600 milyon Euro tutarında Dördüncü Mali Protokol hazırlanmış, ancak Yunanistan ın vetosu nedeniyle yürürlüğe girememiştir. 32 yıllık bu dönemde milyon Euro tutarında yardım öngörülmesine rağmen kullanılabilen yardım toplam 830 milyon Euro seviyesinde kalmıştır. Mali Protokoller kapsamındaki yardım türü ağırlıklı olarak hibelerden, ayrıca Avrupa Yatırım Bankası (AYB) ve Topluluk kaynaklı kredilerden oluşmaktadır. AYB, Türkiye nin Birliğe üye olma sürecindeki gelişimini desteklemek amacıyla faaliyetlerini öncelikli olarak aşağıda açıklanan sektörlerde yoğunlaştırmaktadır. 65 : - Özel sektörünün desteklenmesi: Bankanın sunmuş olduğu finansal enstrümanların genişletilmesi ve yerel para birimi bazında kredi sağlanması suretiyle yabancı kökenli şirketlerin yanı sıra özellikle de ulusal özel sektörün teşvik edilmesi amaçlanmaktadır. Özellikle kırsal kesim planlarını hedef alan doğrudan yabancı yatırımlara tanınan öncelikler devam ederek, bu bağlamda az gelişmiş bölgelerdeki 64 Avrupa Birliği Türkiye mali işbirliği hakkında ayrıntı için bkz. Bilici., a.g.e., s.106 vd; Karluk, Rıdvan., Avrupa Birliği ve Türkiye, 7. Baskı, Beta, İstanbul, 2003, s.757 vd; 65 Avrupa Yatırım Bankası., a.g.e., s.2

57 42 gelişmeyi teşvik eden projelerin yanı sıra sınır ötesi ticareti veya bölgesel entegrasyonu canlandıracak girişimler de özellikle desteklenmektedir. - AYB, kredi desteğini belediyelere, şehir içi taşımacılık sektörüne, katı atık ve ısıtma hizmetleri ile su tedarik işletmelerini genişletmek suretiyle altyapı sektörünü teşvik destekletmeye devam edecektir. AYB aynı zamanda kamu sektörünün deniz ve hava limanları ile kara ve demiryolu yatırımlarını da desteklenmektedir. - Banka, kamu ve özel sektör kuruluşlarının enerji üretimi, taşımacılık ve dağıtım alanları ile enerjinin verimliliğine yönelik yatırımlarına refakat etmek suretiyle enerji sektörü de desteklenmektedir. - AYB, yerel banka ve finansal kurumlarla işbirliği içerisinde finansal kaynakların emre amadeliğini ve çeşitliliğini sağlamakta, müşteriye en uygun koşullarda finansman olanakları sunmakla ülkedeki yatırım ortamının iyileştirilmesini hedef almaktadır. AYB nin Akdeniz ülkelerine yönelik Avrupa-Akdeniz Ortaklığı ve Akdeniz Ortaklığı kredi paketleri, aday ülkelere yönelik Katılım Öncesi Yardım İmkânı, Türk Deprem Rehabilitasyon ve Yeniden İmar Yardımı (TERRA) ve Gümrük Birliği ni desteklemeye yönelik kredi paketinden Türkiye yararlanabilmektedir. Global krediler kapsamındaki AYB fonları, Türkiye deki beş ortak banka aracılığıyla sanayi, hizmet ve turizm sektöründe faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli özel sektör projelerine aktarılacaktır. Türkiye deki beş ortak bankanın arasında, AYB nin uzun bir dönemden bu yana ortaklık ilişkisi içinde olduğu Türkiye Sınai Kalkınma Bankası ile Türkiye Vakıflar Bankasının yanı sıra, üç yeni ortak banka (Türkiye Kalkınma Bankası, Türkiye Halk Bankası ve Ziraat Bankası) da bulunmaktadır. 66 AYB, ortaklık kurduğu üç yeni Türk bankasına, sunulacak projelere uzun vadeli kredi sağlama kapasitelerini güçlendirmeyi öngören uzun vadeli bir teknik yardım anlaşması imzalayarak destek sağlayacaktır. Bu teknik yardım AYB nin, 66 Avrupa Komisyonu Türkiye Delegasyonu, Avrupa Yatırım Bankası ve Türkiye,

58 43 AYB-AB Komisyonu nun yakın bir süre önce oluşturduğu FEMIP 67 Teknik Yardım Fonu ndan Türkiye ye sağladığı ilk hibe finansmanını oluşturmaktadır. 68 Tablo 3: Yılları Arasında AYB'den Sağlanan Kredinin Sektörel Dağılımı SEKTÖR % ORANI MİKTAR (EURO) TELEKOM 1 33 MİLYON ULAŞTIRMA MİLYON TERRA(MARMARA DEPREM KREDİLERİ) MİLYON EĞİTİM 1 33 MİLYON ENERJİ MİLYON KOBİ(GLOBAL KREDİLER) MİLYON DOĞRUDAN SERMAYE GİRİŞİ MİLYON ATIK SU MİLYON TOPLAM MİLYAR Kaynak: Çal, Sedat., Avrupa Birliği Kredi Olanakları, Sunum, , Tablo 3 te görüldüğü gibi AYB den sağlanan kredilerin %32 gibi büyük bir kısmı özel sektör harcamalarına ayrılmış, %1 gibi küçük bir kısmı Telekom harcamalarına ve benzer şekilde %1 lik diğer bir kısmı eğitim harcamalarına ayrılmıştır. Tablodan çıkan sonuca göre kredilerin en küçük miktarları Eğitim ve Telekom hizmetlerine ayrılmış bunun en önemli sebebi Türkiye nin bu hizmet alanlarında altyapısının gelişmiş olmasıdır. 1 Ocak 1996 da tamamlanan Gümrük Birliği çerçevesinde ise, 1/95 sayılı Ortaklık Konseyi Kararı ile Türkiye ye, Avrupa Birliği bütçe kaynaklarından ve Topluluğun Akdeniz ülkelerine yönelik programından kredi ve hibe yardımları öngörülmüştür döneminde hibe yardımlar Bütçe Kaynaklı Yardım, MEDA, İdari İşbirliği Fonu gibi başlıklar altında toplanmış ve 768 milyon Euro luk yardım öngörülmüştür. Ancak bu yardımın kullanımı Yunanistan ın engellemesi nedeniyle 52 milyon Euro gibi düşük bir seviyede kalmıştır Avrupa-Akdeniz Yatırım ve Ortaklık İmkânı (Facility for Euro-Mediterranean Investment and Partnership) 68 Avrupa Komisyonu Türkiye Delegasyonu, a.g.m., 69 İktisadi Kalkınma Vakfı, Avrupa Birliği-Türkiye Mali İşbirliği,

59 44 Bu dönemde alınan mali yardımların kategorileri aşağıdadır: a) Ankara Antlaşması: AB ile Türkiye arasındaki mali işbirliğinin geçmişi, taraflar arasında bir ortaklık rejiminin kurulmasını sağlayan 1963 tarihli Ankara Antlaşması'nın imzalanmasına kadar uzanır. Bu yasal çerçeve kapsamında, Türkiye'nin sosyo-ekonomik gelişiminin desteklenmesi amacıyla, tarihleri arasında Türkiye ile Topluluk arasında üç ayrı Mali Protokol imzalanarak, toplam 680 milyon taahhüt edildi. Bu meblağın bir kısmı AYB kredilerinden, bir kısmı ise düşük faizli AB kredilerinden temin edildi. 600 milyon tutarında hibe öngören 4. Mali Protokolün Avrupa Birliği Konseyi'nce onaylanmamasının sebep olduğu oldukça hassas dönemlerde bile, Avrupa Birliği'nin Türkiye'ye mali yardımları devam etmiştir. b) Özel Yardım Paketi: 1980 yılından başlayarak, İstisnai Yardım kapsamında, AB Türkiye'deki özel projelerin finansmanına 75 milyon Euro sağlamıştır askeri müdahalesi ve yaygın insan hakları ihlalleri suçlamalarını izleyen dönemde, AB tarafından söz konusu yardımın 29 milyon Euro luk kısmı 1987 yılına kadar dondurulmaya karar verildi. Sivil yönetim tekrar işbaşına geldiğinde ise, askıya alınan mali yardım, Özel Eylem Programı adı altında Türkiye'ye aktarıldı. Bu program kapsamında AB ile Türk Hükümeti arasında, özellikle sağlık ve mesleki eğitim gibi alanlardaki bir dizi projenin hayata geçirilebilmesi için çeşitli finansman anlaşmaları imzalandı. Bu kapsamdaki projeler, kısa bir süre önce tamamlandı. c) Körfez Krizi: Ayrıca, Körfez Savaşı sırasında, krizden doğrudan etkilenen ülkelere verilen yardımlar kapsamında Türkiye'ye de 175 milyon Euro tutarında faizsiz kredi sağlandı. d) Diğer Bütçe Kalemleri: Bu yardımların dışında, Helsinki öncesi dönemde çok sayıda bütçe kalemi çerçevesinde Türkiye için mali destek sağlanmıştır. Bu ilave desteğin toplamı, 1964'ten bu yana, hibe olarak 95 milyon Euro ve kredi olarak (bir kısmı faizsiz olmak üzere) 855 milyon Euro düzeyinde olmuştur. Demokratikleşme ve insan hakları, idari ve teknik işbirliği, çevre/ekoloji, demografi, halk sağlığı, fen ve teknoloji alanlarında Avrupa Komisyonu'nun desteklediği projeler bulunmaktadır.

60 45 e) MEDA Programı: Helsinki öncesi dönemdeki mali destek, MEDA I ve Akdeniz Ortaklığı çerçevesinde kredi olarak 544,5 milyon Euro ve hibe olarak 376 milyon Euro tutarındadır. Bu kaynaklarla finanse edilen projelerin çoğu halen hazırlanmakta olup, eğitim, sağlık ve KOBİ'lere destek gibi çeşitli sektörleri kapsamaktadır. Tablo 4: Türkiye ye 2006 Yılına Kadar Yapılan Hibe Yardımlarının Yunanistan ve İspanya ile Karşılaştırılması Sağlanan Yıl Başına Nüfusu Net Ülke Dönem (Milyon (Milyon Hibe(Milyon Euro) Euro) Euro) Kişi Başına (Euro) Türkiye Yunanistan İspanya (43 yıl) (26 yıl) (21 yıl) , , Kaynak: Nurettin Bilici, Türkiye-Avrupa Birliği İlişkileri (Genel Bilgiler, İktisadi-Mali Konular, Vergilendirme), Seçkin Yayınevi, 2. Baskı, 2005, Ankara. Tablo 4 te görüldüğü üzere AB nin Türkiye ye sağladığı hibenin Yunanistan ve İspanya ya sağlanan hibe miktarıyla kıyaslandığında Türkiye ye 43 yılda verilen hibe miktarı Yunanistan a verilen hibe miktarının yaklaşık % 4 ü kadar, İspanya ya sağlanan hibe miktarının ise yaklaşık % 0,5 i kadardır Helsinki Zirvesi Sonrası Dönem Avrupa Birliği nin Aralık 1999 tarihinde gerçekleştirdiği Helsinki Zirvesi nde Türkiye nin Avrupa Birliği üyeliği adaylığının teyit edilmesiyle Türkiye- Avrupa Birliği ilişkilerinde yeni bir sürece girilmiş ayrıca bu gelişme Türkiye ye sağlanan mali yardımın niteliği ve miktarında değişikliğe sebep olmuştur. Avrupa Birliği, bu süreçte Türkiye nin diğer aday ülkelerle eşit koşullarda yer alacağını belirterek Aralık 2001 de kabul ettiği Türkiye için Katılım Öncesi Mali

61 46 Yardıma Yönelik Çerçeve Tüzük 70 ile Türkiye ye yapılacak hibe niteliğindeki mali yardımları tek bir çerçeve altında toplamıştır. Şekil 3: Mali İşbirliğinde Kurumsal Yapılanma 18 Temmuz 2001 tarihli Başbakanlık Genelgesi *Ulusal Mali Yardım Koordinatörü *Mali İşbirliği Komitesi *Ulusal Fon ve Ulusal Yetkilendirme Görevlisi *Merkezi Finans ve İhale Birimi *Ortak İzleme Komitesi Merkezi Olmayan Yapılanma 17 Aralık 2001 : AB tarafından Türkiye için Katılım Öncesi Mali Yardıma Dair Çerçeve Tüzük yayımlandı. MEDA II Gümrük Birliğinin Güçlendirilmesine İlişkin Avrupa Stratejisi Adaylıktan önce sağlanmaya başlanan mali yardımlar tek bir program çerçevesine alınmıştır. Ekonomik ve Sosyal Kalkınmaya Yönelik Avrupa Stratejisi Kaynak: SEVİNÇ, Derya., Türkiye - AB Mali İşbirliği Süreci, Kayseri Erciyes Üniversitesi, 23 Mart 2006 ppt sunumu, slide 7 Şekil 4 te görüldüğü gibi Avrupa Birliği tarafından, adaylıktan önce sağlanmaya başlanan mali yardımların tek bir program çerçevesine alınmasının kısa bir özeti gösterilmiştir. Çerçeve Tüzük ten önce mali yardım; MEDA, Türkiye ye Ekonomik ve Sosyal Kalkınma Yardımı ve Türkiye-Avrupa Birliği Gümrük Birliği ni Güçlendirme Yardımı olmak üzere üç ayrı bütçe kalemi altında toplanmıştı. Bu tüzükle mali yardımlar tek bir bütçe kalemine aktarılmıştır. Türkiye için katılım öncesi mali yardım tüzüğü, ulaştırma ve çevre altyapısı ile bölgesel ve kırsal 70 Türkiye için katılım öncesi mali yardımı, 17 Aralık 2001 tarih ve 2500/2001/EC sayılı Konsey Tüzüğü ile 26 Şubat 2001 tarih ve 390/2001/ EC sayılı Konsey Tüzüğü düzenlemektedir.

62 47 kalkınma programlarına yatırım dahil bu alanlardaki tüm programları desteklemektedir. Tek çerçeve tüzüğüne göre 71 ; - Yardım hibe niteliğindedir, proje ve programlar çerçevesinde sağlanır. - Hibe niteliğindeki yardım, katılıma yöneliktir, Katılım Ortaklığı Belgesi ndeki esaslara dayanır ve üyelik kriterlerini yerine getirmeye yardımcı olur. - Proje yönetiminde merkezi olmayan yapılanma esastır. - Projenin gerçekleştireceği faaliyetlere bağlı olarak yapılacak sözleşmenin türü hizmet, mal, iş, hibe şeklinde sınıflandırılır. - Yardım, ortak finansman anlayışına dayanır. - Yardım, projelerin programlama sürecine de destek olur; iletişim hizmetleri, izleme, değerlendirme ve denetleme görevlerini kapsar. - Türkiye nin yanı sıra üye ülkeler ile aday ülkelerden gerçek ve tüzel kişiler yeni program çerçevesindeki ihalelere katılabilir. - Türk firmaları diğer adayların faydalandığı PHARE, ISPA, SAPARD, CARDS ve TACIS programları bünyesindeki projeler için açılacak ihalelere katılabilir. - Türk firmaları Güney Kıbrıs ve Malta için geçerli olan programlara katılabilir. Adaylıkla gündeme gelen bir başka husus ise yardım miktarının artırılması olmuştur. Avrupa Birliği tarafından Türkiye ye döneminde 1,04 milyar Euro olarak sağlanması öngörülen mali yardımın, Avrupa Birliği Komisyonu nun Ekim 2002 tarihinde sunduğu Strateji Belgesi nde Türkiye nin ihtiyacı doğrultusunda önemli miktarda artırılması öngörülmüştür. Bu yaklaşım, Aralık 2002 tarihinde gerçekleştirilen Kopenhag Zirvesi nde de Türkiye nin döneminde mali işbirliği çerçevesinde; 2004 yılında 250 milyon Euro, 2005 yılında 300 milyon Euro ve 2006 yılında 500 milyon 71 İktisadi Kalkınma Vakfı, Avrupa Birliği-Türkiye Mali İşbirliği,

63 48 Euro olmak üzere toplam 1,05 milyar Euro tutarında hibe niteliğinde mali yardım kullanmasına karar verilerek onaylanmıştır. Böylece yardımların yıllık ortalaması da 177 milyon Euro dan 250 milyon Euro ya yükselmiştir. Tek Çerçeve Tüzükte belirtilen esaslara göre diğer aday ülkelerde olduğu gibi Türkiye de de mali yardım, Topluluk müktesebatına uyumun hızlandırılması ve Türkiye ekonomisinin dış pazardaki rekabet baskısıyla başa çıkma kapasitesinin geliştirilmesi için kurumsal yapının güçlendirilmesi ve yatırım konularına odaklanmaktadır. Topluluk, Türkiye de sivil toplumun gelişmesi için destek vermekte, Türkiye ve AB arasında, Türkiye ve diğer aday ülkeler arasında ve Türkiye ile bölgedeki diğer ülkeler arasında sınır ötesi işbirliğini teşvik etmektedir. 72 Türkiye de bu dönemdeki mali yardımları başlıca iki ana konuda kullanıldı: - Kapasite İnşası: Türkiye nin müktesebatın uygulanmasına yönelik faaliyetlerini ve ekonomik ve sosyal alanlarda AB politikalarına uyumunu destekledi. - Yatırımlar: 1- Yasal uyum çerçevesinde düzenleyici altyapıyı oluşturma ve güçlendirme ile 2- Bölgeler arasındaki farklılığı ve Türkiye nin milli geliri ile AB ortalaması arasındaki farkı daraltmayı amaçlayan ekonomik ve sosyal kalkınma konularına yönlendirildi. Bu başlık altında AB ye üye ülkeler ile aday ülkeler arasında sınır ötesi işbirliği teşvik edildi. 72 İktisadi Kalkınma Vakfı, Avrupa Birliği-Türkiye Mali İşbirliği,

64 49 Şekil 4:Türkiye nin Mali Yardımları Kullanma Alanları Kaynak: Şekil 3 de gösterildiği gibi idari kapasite geliştirme projeleri birinci sırada, ekonomik ve sosyal uyum projeleri ikinci sırada, sosyal politika projeleri üçüncü sırada altyapı, enerji, telekomünikasyon, ulaştırma ve çevre projeleri dördüncü sırada, iç piyasa, Gümrük Birliği, tarım projeleri beşinci sırada, adalet, özgürlük, güvenlik projeleri altıncı sırada bu altı proje kapsamına dahil olmayan diğer projeler toplamı yedinci sırada bulunmaktadır. MEDA II ( ) çerçevesinde, Türkiye için ayrılan pay iki katına çıkarılmıştır. Hibe olarak 899 milyon Euro (Komisyon idaresinde) ve kredi olarak milyar Euro (AYB idaresinde) düzeyinde pay ayrılmıştır yılı için Türkiye ye hibe olarak ayrılan pay 170 milyon, kredi olarak ise 210 milyon Euro ya ulaşmıştır. Bunlardan başka, Komisyon, deprem sonrası rehabilitasyon çalışmaları için Türkiye ye 20 milyon Euro luk bir hibe daha tahsis etmiştir. (AB bugüne kadar deprem acil durum yardımı ve rehabilitasyonu çerçevesinde Türkiye ye 31 milyon Euro tutarında hibe ve 600 milyon Euro tutarında kredi sağlamıştır). Komisyon, 2001 tarihinde Türkiye nin batısında büyükbaş hayvanlar arasında baş gösteren şap hastalığı ile mücadele için, Türkiye ye derhal 1,5 milyon aşı bağışlamıştır. Gümrük birliğinin güçlendirilmesi ve pekiştirilmesi için Avrupa

65 50 Komisyonu 26 Temmuz 2000 de 450 milyon Euro luk bir kredi paketi teklif etmiştir. Paket, Aralık 2000 de onaylanmıştır Türkiye de Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi Helsinki Zirvesi ile farklı bir boyut kazanan AB-Türkiye ilişkileri, mali yardım konusuna da yansımış ve tarihinde yürürlüğe giren Tek Çerçeve Tüzük ile Türkiye ye sağlanması öngörülen mali yardımların hukuki temeli oluşturulmuştur. Tek Çerçeve Tüzük ile beraber Türkiye, Avrupa Toplulukları bütçesinin Katılım Öncesi Yardımlar başlığı altında açılan ve Türkiye ye Yönelik Katılım Öncesi Yardım olarak adlandırılan bütçe başlığı kapsamında mali yardımları kullanmaya başlamıştır. 74 Tek Çerçeve Tüzük kapsamında 2006 yılı sonuna kadar gerçekleşen mali yardımlar, 2007 yılından itibaren IPA Tüzüğü çerçevesinde kullanılmaya başlamıştır. AB nin sağladığı bu mali yardımların KOB ve UP da yer verilen önceliklere uygun kullanımına yönelik öngörülen ve adem-i merkezi bir yapılanma olan Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi, aday ülkeleri üyelik sonrası kullanmaya başlayacakları Topluluk fonlarının işleyişine hazırlama işlevi de görecektir. 75 Adaylık döneminde, mali işbirliğinin hızlı ve etkin olarak işleyebilmesini sağlamak üzere böyle bir yapılanmaya ihtiyaç duyulmasının nedenlerini şu şekilde özetlemek mümkündür: AB mali yardımlarının, kademeli bir geçiş süreciyle, AB Komisyonu yerine bizzat aday ülkeler tarafından programlanması, uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi, yani kısaca yönlendirilmesini sağlamak. Diğer aday ülkelerde olduğu gibi Türkiye de de DIS sistemi kapsamında yönetilen AB mali kaynakları için AB Komisyonu Delegasyonu nun ex-ante onayı gerekmektedir. Üye ülkeler için ise, EDIS (Extended Decentralised Implementation System Genişletilmiş Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi) sistemi çerçevesinde AB Komisyonu nun onayına gerek kalmamaktadır KARABACAK, Hakan., Avrupa Birliği Mali Yardımları ve Türkiye ile Mali İşbirliği, Maliye Dergisi, Mayıs-Aralık 2004, Sayı: 146, s: GENÇKOL, Metin., Avrupa Birliği Mali İşbirliği Politikaları ve Türkiye, Uzmanlık Tezi, Avrupa Birliği İle İlişkiler Genel Müdürlüğü, DPT, Eylül 2003, s.181.

66 51 Aday ülkelerde, AB mali yardımlarının kullanımının ulusal bütçelerden farklı bir yapı içerisinde gerçekleşmesini sağlamak ve kullanım esaslarını farklılaştırmak, AB mali yardımlarının programlama, sözleşme hazırlama, ihale, finansman, uygulama, izleme ve değerlendirme aşamalarının ve işlevlerinin birbirlerinden bağımsız birimler tarafından eşgüdümlü olarak yürütülmesini sağlamak. 76 Bu yeni dönemde Avrupa Birliği tarafından sağlanacak mali yardımların Katılım Ortaklığı Belgesi ve Ulusal Program da yer alan önceliklere uygun projeler kapsamında hayata geçirilmesi; ayrıca Türkiye de de diğer aday ülkelerle aynı kurumsal yapılanmanın gerçekleştirilmesi, aynı terminolojinin kullanılması, üye devletlerin adaylarla ve adayların birbirleri ile ilişkilerinin güçlendirilmesi açısından Merkezi Olmayan Yapılanma oluşturulması gerekmiştir. Türkiye söz konusu yapılanmayı 2001 yılında kurmuştur. 77 Merkezi Olmayan Yapılanma, son sorumluluğun Avrupa Birliği Komisyonu nda olması şartıyla, Türkiye ye yönelik Avrupa Birliği mali yardımlarının yönetim ve sorumluluğunun Türkiye ye devredilmesini sağlayan mekanizmadır. Bu yapılanma içinde birimler arasında farklılaşma ve birbirini kontrol ve denetim ön plana çıkmaktadır. Mali işbirliğinin programlama, uygulama, izleme ve denetim aşamalarının farklı birimler tarafından ancak sıkı bir koordinasyon içinde yürütülmesi esas alınmaktadır. 78 Türkiye de oluşturulan bu Sistem, önemli bir sorunla karşılaşmadan çalışmış ayrıca AB den aktarılan fonlar, çeşitli projelerin gerçekleştirilmesinde, başarılı bir şekilde kullanılmıştır Merkezi Olmayan Uygulama Sistemini Oluşturan Mevzuat Türkiye de Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi, esas olarak 18 Temmuz 2001 tarihinde yayımlanan 2001/41 No lu Başbakanlık Genelgesi ile düzenlenmiş ve 76 Avrupa Birliği Genel Sekreterliği, Temmuz 2001 tarih ve 2001/ 41 sayılı Başbakanlık Genelgesi. 78 İktisadi Kalkınma Vakfı, Avrupa Birliği-Türkiye Mali İşbirliği,

67 52 kurulmuştur. 79 Genelge de, AB ile mali işbirliğini yürütmek üzere bu tür bir yapılanmaya gidilmesinin gerekliliğine vurgu yapılarak sistemin aktörlerine ve görevlerine yer verilmiştir. Bununla birlikte, 2002 yılında yayımlanan 2002/50 No lu Başbakanlık Genelgesi 80 ile de sistemin unsurlarından olan Merkezi Finans ve İhale Birimi nin görevleri yeniden tanımlanmıştır. Bu kapsamda, Türkiye ile AB Komisyonu arasında 14 Şubat 2002 tarihinde Ankara da, Merkezi Finans ve İhale Birimi nin Kurulmasına ve Ulusal Fon un Kurulmasına İlişkin Mutabakat Zaptı imzalanmıştır. Söz konusu Zapt ın, TBMM tarafından 4802 sayılı Kanun ile onaylanması uygun bulunmuş ve Zapt 2003/5313 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı 81 ile onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Zapt ile hem Ulusal Fon un hem de Merkezi Finans ve İhale Birimi nin kuruluş esasları ve Sistem in diğer aktörlerinin görev ve sorumluluklarının kapsamı belirlenmiştir. Öte yandan 31 Mart 2006 tarihinde, Türkiye ile AB Komisyonu arasında Merkezi Finans ve İhale Biriminin Kuruluşuna İlişkin Mutabakat Zaptına 1 No lu Ek imzalanmıştır. İmzalanan bu 1 No lu Ek in, 5500 sayılı Kanun ile onaylanması uygun bulunmuş ve 2006/10565 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı 82 ile onaylanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Ek ile yukarıda sözü edilen Mutabakat Zaptı nın bazı hükümleri değiştirilmiştir. 2001/41 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile oluşturulan kurumsal yapı çerçevesinde yürütülen AB ile ülkemiz arasındaki mali işbirliği mekanizmasının gözden geçirilerek 718/2007 sayılı IPA Uygulama Tüzüğü ile uyumlu hale getirilmesi gerekmiş ve bu çerçevede, IPA Tüzüğünde belirtilen görevleri yerine getirmek üzere Yetkili Akreditasyon Görevlisi ve Denetim Otoritesi sayılı Başbakanlık Genelgesi 83 ile atanmıştır. 79 Başbakanlık Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü nün B.02.0.PPG Sayı ile yayımlanan Genelgesi. 80 Başbakanlık Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğü nün B.02.0.PPG Sayı ile yayımlanan Genelgesi tarihli ve sayılı Resmi Gazete tarihli ve sayılı Resmi Gazete. 83 Resmi Gazete:

68 Merkezi Olmayan Uygulama Sisteminin Aktörleri Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi ni oluşturan yapılar, diğer bir ifadeyle sistemin aktörleri 2001/41 No lu Başbakanlık Genelgesi ve yukarıda bahsedilen Mutabakat Zaptları ile belirlenmiştir. Söz konusu hukuki metinler ışığında Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi nin aktörleri ve fonksiyonları aşağıdaki başlıklarda açıklanmaktadır. a) Ulusal Yardım Koordinatörü (National Aid Coordinator) Ulusal Mali Yardım Koordinatörü olarak da adlandırılan Ulusal Yardım Koordinatörü, AB ile mali işbirliğinin koordinasyonundan, AB programlarının izlenmesi ve değerlendirilmesinden sorumludur. AB mali yardımlarının kullanımı ile genel katılım süreci arasında ilişki kurulmasını sağlar. Ulusal Yardım Koordinatörü aynı anda Ulusal Yetkilendirme Görevlisi veya bir Program Yetkilendirme Görevlisi olamaz. 2001/41 sayılı Genelge yle bu görev, AB ile ilişkilerden sorumlu Devlet Bakanı ve Başbakan Yardımcısı na verilmiş olmasına karşın, yukarıda sözü edilen ve Mutabakat Zaptlarında değişiklik yapan 1 No lu Ek ile bu görev Avrupa Birliği Genel Sekreteri ne verilmiştir. Dolayısıyla koordinatörlük görevini günümüzde AB Genel Sekreteri yürütmektedir. Ulusal Mali Yardım Koordinatörü nün görevleri şunlardır: - Topluluk mali yardımının katılım süreci ile ilişkilendirilmesi ve fonların sadece bu amaç için kullanılması için gerekli koordinasyonu sağlamak, - Mali işbirliği kapsamında değerlendirilecek projelerin Katılım Ortaklığı Belgesi (KOB) ve Ulusal Program (UP) daki öncelikler doğrultusunda yönlendirilmesini, seçilmesini, uygulanmasını ve izlenmesini sağlamak, - Yıllık Finansman Protokollerini, Ulusal Yetkilendirme Görevlisi ve ilgili Bakanlıklar ile bağlantılı olarak hazırlamak ve koordine etmek, - Programların izlenmesini ve değerlendirilmesini koordine etmektir. b) Mali İşbirliği Komitesi (Financial Cooperation Committee) Mali İşbirliği Komitesi, AB ile mali işbirliği kapsamında yapılan çalışmalar ve faaliyetler arasında eşgüdümü ve gerekli uyumu sağlamakla görevli komitedir. Dışişleri

69 54 Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı, Ha-zina Müsteşarlığı ve Avrupa Birliği Genel Sekreterliği temsilcilerinden oluşmaktadır. Komite ye, Ulusal Yardım Koordinatörü veya görevlendireceği temsilcisi başkanlık eder. Komite nin sekretarya hizmetleri AB Genel Sekreterliği tarafından yürütülmektedir. Mali İşbirliği Komitesi: - Mali kaynakların kullanımında öncelikleri belirlemek, - Belirlenecek öncelikler kapsamında yıllık programları hazırlamak, - Mali kaynakların öncelikler doğrultusunda dağılımını ve dağıtımını gözetmek, - Mali işbirliği uygulamasını izlemek ve değerlendirmekle görevlendirilmiştir. c) Ulusal Fon (National Fund) 2001/41 sayılı Genelge de AB nden sağlanan mali yardımların Hazine Müsteşarlığı bünyesinde açılacak ve yönetilecek olan Ulusal Fon da toplanacağı belirtilmiştir. Nitekim Ulusal Fon un Kurulmasına İlişkin Mutabakat Zaptı nda da Ulusal Fon; Hazine Müsteşarlığı içinde yer alan ve Topluluk fonlarının faydalanan ülkeye aktarıldığı merkezi hazine birimi olarak tanımlanmıştır. Ulusal Fon un kuruluş, görev ve yetkileri anılan Zapt ile belirlenmiş durumdadır. Öte yandan, Ulusal Fon un Kurulmasına İlişkin Mutabakat Zaptı nın Eki de 2004/7464 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı 84 ile onaylanmıştır. Merkezi Finans ve İhale Birimi veya uygulama birimleri, ilgili finansman anlaşmasında belirlenmiş olan ihtiyaçları doğrultusunda fon transferi taleplerini Ulusal Fon a bildirirler. Ulusal Yetkilendirme Görevlisi nin sorumluluğu altında faaliyet gösteren Ulusal Fon a iletilen bu taleplere ve destekleyici belgelerine dayanılarak yapılan inceleme sonucunda uygun bulunması halinde fonlar serbest bırakılmaktadır. Ulusal Fon, AB tarafından finanse edilen her program, alt program, proje ve alt projenin uygulanmasına yönelik yapılan tüm fon transferlerinin hesaplarını tutmaktadır tarihli ve sayılı Resmi Gazete.

70 55 d) Ulusal Yetkilendirme Görevlisi (National Authorising Officer) Ulusal Yetkilendirme Görevlisi, AB mali yardımından yararlanan ülke tarafından atanacak Bakan veya Müsteşar düzeyinde bir kamu görevlisi olabilir. 2001/41 No lu Başbakanlık Genelgesi nde Ulusal Fon başkanı ve yöneticisi, Ekonomiden Sorumlu Devlet Bakanı olarak belirlenmiştir. Ancak yukarıda sözü edilen 1 No lu Ek ile bu görev Hazine Müsteşarı na verilmiştir. Dolayısıyla Ulusal Fon a başkanlık eden Hazine Müsteşarı, Ulusal Yetkilendirme Görevlisi olarak AB fonlarının sağlam şekilde mali yönetiminin genel sorumluluğunu taşımaktadır. Ulusal Yetkilendirme Görevlisi, aynı anda Ulusal Yardım Koordinatörü veya bir Program Yetkilendirme Görevlisi olamaz. Ulusal Yetkilendirme Görevlisi aşağıdaki görevleri yerine getirir: - AB Komisyonu ndan mali kaynakların transferini talep etmek ve fonları yönetmek, - Komisyon ve ilgili Türk yetkililerince seçilen ve onaylanan ve Merkezi Finans ve İhale Birimi veya her bir uygulama birimi ile finansman anlaşmaları imzalamak, - Finansman Anlaşmalarında geçen ulusal kaynaklar ve diğer mali kaynakların akışını sağlamak, - Mali yardımlar için AB tarafından kabul edilmiş bir mali raporlama sistemi oluşturmak, - Finansman Anlaşmasında belirtilen usule uygun olarak mali kaynakları Merkezi Finans ve İhale Birimi ne veya uygulama birimlerine transfer etmek, - Ulusal Yardım Koordinatörü ne danışıp, Merkezi Finans ve İhale Birimi veya her bir uygulama birimi içindeki Program Yetkilendirme Görevlisi ni atamak, - AB fonları ile ilgili raporlama sisteminin düzenli olarak güncelleştirilmesini ve Merkezi Finans ve İhale Birimi veya uygulama birimleri tarafından raporlama usullerine uyulmasını sağlamak, - Ortak İzleme Komitesi ne katılmak, - Program sonunda Merkezi Finans ve İhale Birimi veya uygulama birimleri tarafından kullanılmayan fonları geri almak.

71 56 Ulusal Yetkilendirme Görevlisi, şüphe duyulan ve/veya gerçekleşen her türlü yolsuzluk, düzensizlik ile ilgili yapılan denetlemelerde elde edilen bulguları AB Komisyonu na rapor etmekle yükümlüdür. Ulusal Fon ve Ulusal Yetkilendirme Görevlisi, fon transferlerinin düzgün olarak yapılması ve doğru bilgilere dayandırılması hususlarında AB Komisyonu na karşı nihai sorumlu durumundadırlar. e) Ortak İzleme Komitesi (Joint Monitoring Committee) Ortak İzleme Komitesi, Ulusal Yardım Koordinatörü, Ulusal Yetkilendirme Görevlisi, Mali İşbirliği Komitesi ve AB Komisyonu temsilcilerinden oluşan ve mali işbirliği kapsamındaki programları gözden geçiren komitedir. Komite, programların katılım hedefleri yönünde ilerlemesini değerlendirir. Yılda en az bir kez toplanmaktadır. Ortak İzleme Komitesi nin başlıca görevleri şunlardır: - İzleme raporları kapsamında Finansman Protokollerinde yer alan hedeflerin gerçekleşmesini değerlendirmek, - Belirlenen hedeflere ulaşılabilmesi için önceliklerde değişiklik, programlar arasında kaynak aktarımı ve gerekli hallerde program bazında ilave mali kaynak önerisinde bulunmak. f) Merkezi Finans ve İhale Birimi (Central Finance and Contracts Unit) AB ile Türkiye arasındaki mali işbirliği kapsamındaki projelerin AB kural, düzenleme ve usullerine uygun olarak ihaleleri, ödemeleri, muhasebe ve raporlama işlemlerini yerine getirecek olan birimdir. Merkezi Finans ve İhale Birimi nin Kurulmasına İlişkin Mutabakat Zaptı nda Birim in kuruluş esasları ve görevleri belirlenmiştir. Zapt ta Merkezi Finans ve İhale Birimi; ulusal idare içinde, kurumsal yapılanma projeleri ve özel olarak sağlanmışsa diğer projeler için, ihaleye çıkma, sözleşme yapma ve ödemelerle görevlendirilmiş Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi uygulama birimi olarak tanımlanmıştır. Birimin görevleri, proje kapsamında ihale açılması, ihalelerin sonuçlandırılması ve AB fonlarının proje bazında uygulayıcı kuruluşa aktarılmasını kapsayan Proje

72 57 Uygulaması dönemindeki tüm işlemleri kapsamaktadır. 85 Birim, Program Yetkilendirme Görevlisi nin sorumluluğunda Hazine Müsteşarlığı na bağlı olarak faaliyet göstermektedir ve kararlarında bağımsızdır. Program Yetkilendirme Görevlisi; Ulusal Yardım Koordinatörü nün görüşü alınarak Ulusal Yetkilendirme Görevlisi tarafından atanan bir kamu görevlisidir ve Merkezi Finans ve İhale Birimi veya Uygulama Biriminin faaliyetlerinden ve yürütülecek projelerin etkin mali yönetiminden sorumludur. Birim, Türkiye de AB tarafından finanse edilen programlar çerçevesinde gerçekleşen mal, hizmet, iş ve hibelere ilişkin ihalelerin genel bütçeleme, ihaleye çıkma, sözleşme imzalama, ödeme yapma, muhasebe ve mali raporlaması faaliyetlerinde tek sorumlu durumundadır. Merkezi Finans ve İhale Birimi nin Kurulmasına İlişkin Mutabakat Zaptı nın 3. maddesinde Birim in görevleri; ihaleye çıkılması, sözleşme yapılması, muhasebe, ödemeler, raporlama, fon talepleri ve hesapların idaresi, eğitim ve danışmanlık ve denetim olmak üzere sekiz başlık altında toplanmış ve bu görevlerin tanımları yapılmıştır. Öte yandan Merkezi Finans ve İhale Birimi nin Hazine Müsteşarlığı ile idari ilişkisini, istihdam ve bütçe esaslarını düzenleyen 5671 sayılı Kanun, 7 Haziran 2007 tarihinde yürürlüğe girmiştir. 86 g) Program Yetkilendirme Görevlisi (Programme Authorising Officer) Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi nin bir diğer aktörü olan Program Yetkilendirme Görevlisi, yukarıda anılan Başbakanlık Genelgesi nde yer almamakla beraber, Ulusal Fon ve Merkezi Finans ve İhale Birimi nin kurulmasına ilişkin mutabakat zabıtları ile düzenlenmiştir. Program Yetkilendirme Görevlisi; Ulusal Yetkilendirme Görevlisi tarafından tayin edilen Merkezi Finans ve İhale Birimi nin veya bir uygulama biriminin yöneticisidir. Söz konusu uygulama birimleri, faaliyetlerini Program Yetkilendirme Görevlisi nin sorumluluğu altında yürütürler Bkz sayılı Merkezi Finans ve İhale Birimi nin İstihdam ve Bütçe Esasları Hakkında Kanun, tarihli ve sayılı Resmi Gazete.

73 58 Program Yetkilendirme Görevlisi, AB tarafından finanse edilen programların yürütülmesinden ve bütün projelerin mali yönetim kurallarına uygun olarak yerine getirilmesinden sorumludur. Ayrıca Program Yetkilendirme Görevlisi, bütün projeler için gerçekleştirilecek hizmet, tedarik ve iş ihalelerinin mali ve idari sorumluluğunu taşımaktadır. Program Yetkilendirme Görevlisi, her türlü belge imzalama yetkisini ve ihaleye çıkılması, sözleşme yapılması, muhasebe, ödemeler, raporlama, fon talepleri ve hesapların idaresi, eğitim ve danışmanlık ve denetim faaliyetlerine ilişkin sorumluluklarının bir kısmını devredebilir. h) Kıdemli Program Görevlisi (Senior Programme Officer) Başbakanlık Genelgesi nde yer almayıp, mutabakat zabıtlarında düzenlenen bir diğer aktör Kıdemli Program Görevlisi dir. Kıdemli Program Görevlisi, Merkezi Finans ve İhale Birimi nin projelerin idari ve mali uygulamalarından sorumlu olduğu durumlarda bu projelerin teknik uygulamasından sorumlu olan ilgili Bakanlık veya idarenin bir görevlisidir. Kıdemli Program Görevlisi, projelerin teknik düzeyde iyi ve zamanında uygulanmasını sağlamakla görevlidir. Taahhüt ve ödeme belgelerini onaylama yetkisi bulunmaktadır. Sorumluluk ve yetkilerinin bir kısmını, ilgili idare bünyesinde devredebilir. Kıdemli Program Görevlisi nin görev ve sorumlulukları şunlardır: - AB tarafından finanse edilen projeleri teknik açıdan yürütmek ve izlemek, - Planlama, ilgili yerlere rapor sunma ve teknik konularda Komisyon ile temasları yürütmek, - Merkezi Finans ve İhale Birimi nin faaliyetleri için gerekli mali belgelerin ve raporların hazırlanmasına ilişkin verileri sunmak, - Görev tanımlarını hazırlamak, - Merkezi Finans ve İhale Birimi ne ihaleye çıkılması için talepte bulunmak, - Merkezi Finans ve İhale Birimi ne sözleşmelerin müzakere ve imzası için talepte bulunmak,

74 59 - Merkezi Finans ve İhale Birimi ne sözleşmelerin müzakeresi için destek sağlamak, - Fatura karşılığı ödemeleri onaylamaktır Türkiye ye Yönelik Yardımlar Kapsamında IPA Bileşenleri IPA Bileşenlerinin Türkiye ye yapılacak yardımlar açısından aktarılması gerekmektedir Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Kalkınma Bu bileşen, kamu kurumlarının AB hukukunu kabul etmelerini ve uygulamalarını destekler. Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Kalkınma (TAIB) bileşeni, ilkesel olarak topluluk müktesebatı ile ilgili tüm kurumsal kalkınma eylemlerini veya önlemlerini kapsayacak; genel olarak ülkelere, idari ve adli kapasitelerini oluşturmalarında yardımcı olacaktır. TAIB bileşeni ayrıca ülkelere, üyelik için politik, ekonomik ve müktesebat ile ilgili katılım kriterlerini yerine getirmelerinde de yardımcı olacaktır. Bu bileşen ayrıca Topluluk Programları na katılımı ve Topluluk Ajansları na katılım hazırlıklarını da desteklemektedir. Bu destek; topluluk müktesebatının önemli bir kısmını oluşturur. Ayrıca bu bileşen kapsamında, Topluluk Programları na katılım ve Topluluk Ajansları için hazırlık yararlanıcısı olan ülkenin, Birliğe katılım sırasında bu Programlardan ve Ajanslardan tam fayda sağlamaya başlamasına imkân verecek şekilde Birliğe katılım öncesinde idari yapılarının kurulması da desteklenmektedir. Bu bileşen kapsamında finanse edilebilecek proje türleri, esas olarak üyelikten sonra müktesebatın uygulanmasından ve yürütülmesinden sorumlu olacak Türk Kurumlarına kapasite oluşturma desteği verecek projelerdir. Bu destek; teknik yardım, öneri, personel eğitimi, ekipman iktisabı, alt yapı, eşleştirme ve eş finansmanlı Topluluk Programları üzerinden verilebilir. I. Bileşen ayrıca AB ve Türkiye de sivil toplum arasındaki ilişki, temas ve karşılıklı deneyim değişimini güçlendirmeyi amaçlayan Sivil Toplum Diyaloğu eylemlerini de finanse edecektir. Bu destek aracılığıyla, Avrupa Birliği düzeyinde Türkiye hakkında daha doğru bilgi verilerek Türkiye nin daha iyi anlaşılmasının yanı sıra, Türkiye de de Avrupa Birliği nin daha iyi bilinmesi ve anlaşılması sağlanacaktır.

75 60 Tablo 5: I.Bileşen Kapsamındaki AB Fonları Kopenhag siyasi kriterlerinin ele alınması % Müktesebatın Aktarımı ve Uygulanması % AB-Türkiye Sivil Toplum Diyalogunun desteklenmesi % Kaynak: Avrupa Birliği Genel Sekreterliği, Bölgesel ve Sınır Ötesi İşbirliği Bu bileşen, ortak fayda ilkesi üzerinden çalışacaktır. Sınır Ötesi İşbirliği (CBC) bileşeni, hem dış yardım hem de ekonomik ve sosyal uyum hedeflerini birleştiren ortak yerel ve bölgesel girişimler aracılığıyla ülkeler arasında sınır bölgelerindeki işbirliğini güçlendirerek iyi komşuluk ilişkilerini desteklemeyi amaçlar. Bu bileşen, özellikle sınır alanlarında sürdürülebilir ekonomik ve sosyal kalkınmanın desteklenmesine; çevre, doğal ve kültürel miras, kamu sağlığı, organize suçun engellenmesi ve organize suçla mücadele gibi ortak sorunları ele almada birlikte çalışmaya, verimli ve güvenli sınırların sağlanmasına, sınır ülkelerinden yerel aktörleri kapsayan ortak küçük ölçekli eylemlerin desteklenmesine odaklanacaktır Bölgesel Kalkınma Bu bileşen, Türkiye nin bölgeleri arasındaki farklılıkları azaltmaya yönelik önlemleri destekler. Daha önce geçerli olan katılım öncesi mali araçlarla karşılaştırıldığında, IPA kapsamındaki yenilik, ekonomik ve sosyal uyum desteğinin yerini katılım sonrasında AB fonlarının, yani Yapısal Fonların yönetilmesi için özel hazırlığın alacak olmasıdır. III. bileşen genel olarak ülkenin iç ekonomik ve sosyal uyumunun yanı sıra AB ile uyumun desteklenmesini amaçlar. Bu kapsamlı hedefe ulaşmak için III. bileşen üç alt bileşene ayrılmıştır:

76 61 Tablo 6: Bölgesel Kalkınma Bileşeni Kapsamında Desteklenecek Projeler ve Oranları BİLEŞENLER DESTEKLENCEK PROJELER ORAN 1.Çevre 2.Ulaştırma 3.Bölgesel Rekabet Su rezervi ve şehir atık suyu arıtılması, toprağın rehabilitasyonu Demiryolu alt yapısı, liman tesisleri, deniz otobanları Dinamik ve rekabetçi KOBİ ortamı, bölgeler arasında rekabetin artırılması, KOBİ lere ticaretle ilgili altyapı ve teknoloji hizmetlerinin sağlanması, uygun maliyetli kredi ve öz sermaye finansmanı verilmesinin kolaylaştırılması Kaynak: Avrupa Birliği Genel Sekreterliği, % % % Çevre alt bileşeni, gerçekleştirilmesi en zor ve pahalı olarak düşünülen AB çevre mevzuatının aktarılması, uygulanması ve yürütülmesinde Türkiye ye destek olmayı amaçlamaktadır. IPA kapsamında finanse edilecek çevresel projelerin ilgili sektörler için (su, atık, vs.) çevresel planların uygulanmasına yakın şekilde bağlantılı olması ve (su sektöründe nehir havza yönetim planları da dahil olmak üzere) stratejik ve entegre bir yaklaşıma dayalı olması gerekir. Çevre alt bileşeni kapsamında desteklenecek projeler ve önlemler, su rezervi ve şehir atık suyu arıtılmasının yanı sıra kirlenmiş alanların ve toprağın rehabilitasyonu dahil olmak üzere atık yönetimi ile ilgili olacaktır. 2. Ulaştırma alt bileşeni, gelişmiş ulaştırma ağlarının ticaret fırsatlarını canlandırması ve verimliliği artırması nedeniyle ekonomik kalkınma için esas olan verimli, esnek ve güvenli ulaştırma alt yapısının sağlanmasını destekleyecektir. Ayrıca sınır ötesi projelere özel önem verilerek Avrupa ve aday ülkeler ulaştırma alt yapısının geliştirilmesi, mesafelerin kısaltılması açısından önemlidir. IPA, bu nedenle, özellikle Trans Avrupa Ağları nın yanı sıra Ulusal Ağlar ın birbirleriyle bağlantısı, birlikte işlerliği ve çeşitliliği dahil ulaştırma alt yapısını destekleyecektir. Ana müdahale alanları temel eksenlerde Avrupa Birliği ile bağlantılara yoğunlaşacak, Türkiye de Trans Avrupa Ağı nın geliştirilmesine dayanak olacaktır. Demiryolu alt yapısı, taşıma sistemindeki payı açısından odak

77 62 noktası olacaktır; prensipte yukarıdaki projeler ile ilgili önemli çalışma ve gerekli hizmetlere desteğin yanı sıra (ekonomik kalkınma ile bağlantılı olduğu yerlerde liman tesisleri) Deniz Otobanları da dikkate alınacaktır. 3. Bölgesel Rekabet, Türkiye nin bölgeleri arasındaki yüksek istihdamı ve verimlilik artışını, ayrıca sosyal ve ekonomik uyum sağlayan iç kalkınmayı desteklemeyi amaçlamaktadır. KOBİ ler, istihdamı artırarak ve gelir dağılımını geliştirerek, pazarda rekabetin oluşturulmasında önemli rol oynarlar. Dinamik ve rekabetçi KOBİ ortamı, Türkiye deki farklı bölgeler arasında rekabetin artırılması, farklılıkların azaltılması ve AB ye daha yüksek oranda uyumun sağlanması için esastır. IPA, refah ve istihdamı artırmak, sürdürülebilir ekonomik faaliyeti devam ettirmek için Türkiye nin mevcut bölgeleri arasındaki rekabetin gelişmesine katkı sağlayacaktır. Bu katkı, şu şekilde verilecektir: KOBİ lerin kalkınması için temel hizmet ve altyapının sağlanması, güçlendirilmesi ve seviyenin yükseltilmesi; kamuözel sektör ortaklıklarının geliştirilmesi yoluyla yeniliğin, girişimciliğin, teknoloji transferinin canlandırılması, ayrıca finans erişimini sağlamaları için uygun maliyetli kredi ve öz sermaye finansmanı verilmesinin kolaylaştırılması şeklindedir. IPA pazar deformasyonundan kaçınmayı; yerel içerik, hizmet ve uygulamaların geliştirilmesini sağlayacaktır. Ayrıca KOBİ lere bilgi ve iletişim teknolojilerini benimsemeleri ve bunu etkin bir şekilde kullanmaları için destek ve hizmet verilmesini amaçlayacaktır İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Her ülkenin temel zenginliği insanlarıdır. İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi bileşeni, Türkiye nin insan kaynaklarının geliştirilmesine ve katılımcı bir toplumun oluşturulmasına odaklanmaktadır. Türk iş piyasasının temel özellikleri; her şeyden önce özellikle kadınların işgücü piyasasına düşük katılımı, gençler içinse yüksek oranda işsizlik, geniş oranda kayıt dışı ekonomi ve istihdamda bölgesel farklılık, düşük işgücü becerileri ve dezavantajlı gruplar için düşük istihdam oranlarına sahip olmasıdır.

78 63 Bu bileşen, istihdam fırsatlarının artırılması ve işsizlik oranlarının azaltılması için söz konusu bu sorunları ele alacak önlemleri destekleyecektir. İnsan Kaynakları bileşeni ayrıca iş piyasasında kadınların katılımını artıracak, Türk işgücü becerilerini ve niteliklerini yükseltecek, eğitim ve diğer benzeri önlemlerin kalitesini artıracaktır. Türkiye nin büyük ve nispeten genç nüfusu düşünüldüğünde aktif nüfusun Türkiye nin yaşam standartlarını artırmak için ihtiyaç duyduğu refahı yaratmak adına gerekli beceri ve fırsatlara sahip olması önemlidir. Bu programın hedefleri: İşsizlik oranının azaltılması ve iş oluşturma hızının artırılması İş gücüne kadınların katılımının artırılması Piyasanın, AB üye ülkelerinde olduğu gibi, rekabet gücünü yükseltmek için iş gücünün yeterli beceri ve nitelikleri elde etmesine yardımcı olmaktır. Bu program kapsamındaki fonlar aşağıdaki gibi tahsis edilecektir: İstihdam - % Eğitim ve öğretim - % Sosyal Katılım - % Kırsal Kalkınma Bu bileşen kırsal kalkınmayı desteklemektedir. Tarım, hem sosyal hem de ekonomik açıdan Türkiye için büyük öneme sahiptir. Yaklaşık 79 milyon hektar yüzölçümüne sahip bir ülke olan Türkiye de bu alanın hemen hemen yarısı tarıma ayrılmıştır. Bu oran, yaklaşık olarak Avrupa Birliği nin 27 Üye ülkesinin (AB27) ortalamasına (%48) yakındır. V. bileşen Türkiye deki tarımsal gıda sektörünün AB şartlarını karşılayacak şekilde hazırlanmasını ve katılım ile birlikte yeterli idari yapılar aracılığıyla AB kırsal kalkınma programlarının uygulanmasını, hazır hale gelmesini sağlama konusunda belirli ikili uzun dönem amaca sahiptir. Destek, tarımsal sektörün (işleme dahil) hedefe yönelik yatırımlarla modernizasyonuna; aynı zamanda AB müktesebatı ile de ilgili olan gıda güvenliği, veterinerlik, bitki sağlığı,

79 64 çevresel veya diğer standartların geliştirilmesinin desteklenmesine ve kırsal alanların sürdürülebilir kalkınmasına katkıda bulunacaktır. Bu program kapsamındaki fonlar 2010 yılından itibaren aşağıdaki gibi tahsis edilecektir: Tarımsal sektörün uyarlanması - minimum % 50 Kırsal alanların kalkınması - minimum % IPA nın Türkiye de ki Kurumsal Yapısı 2001/41, 2002/50 ve 2007/30 sayılı Başbakanlık Genelgeleri nin IPA sonrası revize edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda hazırlanan yapı temel olarak aşağıdaki gibidir. Türkiye de IPA faaliyetlerinin eşgüdüm, yönetim ve uygulamasından sorumlu kişi veya makamlar şunlardır: - IPA Koordinatörü (NIPAC): Avrupa Birliği Genel Sekreterliği (ABGS), başta I. bileşen olmak üzere IPA fonlarının programlanmasının eşgüdümün sağlanmasında büyük bir role sahiptir. ABGS, Ulusal Mali Yardım Koordinatörü (NAC) Sekreterliğinin fonksiyonlarını yürütür. - Koordine Makamı (CA): Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) da ülkedeki altyapı yatırımlarının planlanmasında ve kararlaştırılmasına anahtar rolü oynar. Bu konuda kaydedilen çok olumlu bir gelişme, DPT nin rolünü en iyi şekilde yerine getirebilmesi için, uygulamadan ziyade, eşgüdüm ve planlama fonksiyonlarına yoğunlaşılması gerektiğinin farkına varılmasıdır. - Yönetim Makamları (MA): Bölgesel Kalkınma III. Bileşen: Sanayi ve Ticaret Bakanlığı nın ana rolü üstlenmesi beklenmektedir, fakat çevre, ulaştırma ve bölgesel kalkınma bölümlerine bağlı olarak Çevre ve Orman Bakanlığı ve Ulaştırma Bakanlığı da dahil edilecektir. İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi IV. Bileşen: Bu bileşeni yöneten makam Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı olacaktır.

80 65 Kırsal Kalkınma V. Bileşen: Tarım ve Köyişleri Bakanlığı planlara önderlik edecektir. - Uygulama Ajansları Geçiş Dönemi Yardımı, Kurumsal Kalkınma, Bölgesel ve Sınır Ötesi İşbirliği I. Ve II. Bileşenler: Merkezi Finans ve İhale Birimi (MFİB), Türkiye de tüm katılım öncesi programların merkezi olmayan yönetimi ile ilgili ihale ve ödemelerden sorumlu olacaktır. Bölgesel Kalkınma, İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi ve Kırsal Kalkınma III. IV. V. Bileşenler: Çevre: Çevre ve Orman Bakanlığı ve/veya İller Bankası Ulaştırma: Ulaştırma Bakanlığı veya Bayındırlık ve İskan Bakanlığı Bölgesel İşbirliği ve Kırsal Kalkınma: MFİB ve/veya Ulusal Ajans İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi: MFİB veya İŞKUR

81 66 Şekil 5: Türkiye de Öngörülen IPA Yapılanması Kaynak: Avrupa Birliği Genel Sekreterliği,

AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ

AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ AVRUPA TOPLULUKLARININ TARİHSEL GELİŞİMİ 1. AVRUPA TOPLULUKLARI 1.1. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu nun kurulması yönündeki ilk girişim, 9 Mayıs 1950 tarihinde Fransız

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ

AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ AVRUPA BİRLİĞİ TARİHÇESİ Bilindiği üzere; Belçika, Federal Almanya, Fransa, Hollanda, İtalya ve Lüksemburg tarafından, 1951 yılında Paris te imzalanan bir Antlaşma ile Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT)

Detaylı

11 Eylül: AET Bakanlar Konseyi, Ankara ve Atina nın Ortaklık başvurularını kabul etti.

11 Eylül: AET Bakanlar Konseyi, Ankara ve Atina nın Ortaklık başvurularını kabul etti. ARAŞTIRMA RAPORU ÖZEL ARAŞTIRMA--AVRUPA BİRLİĞİ TÜRKİYE KRONOLOJİSİ 20/06/2005 1959 1963 1964 1966 1968 1970 1971 1972 1973 31 Temmuz: Türkiye, AET ye ortaklık için başvurdu. 11 Eylül: AET Bakanlar Konseyi,

Detaylı

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı.

1.- GÜMRÜK BİRLİĞİ: 1968 (Ticari engellerin kaldırılması + OGT) 2.- AET den AB ye GEÇİŞ :1992 (Kişilerin + Sermayenin + Hizmetlerin Serbest Dolaşımı. TÜRKİYE AB İLİŞKİLERİ HAFTA 2 Roma Antlaşması Avrupa Ekonomik Topluluğu AET nin kurulması I. AŞAMA AET de Gümrük Birliğine ulaşma İngiltere, Danimarka, İrlanda nın AET ye İspanya ve Portekiz in AET ye

Detaylı

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü

Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü Yrd. Doç. Dr. Münevver Cebeci Marmara Üniversitesi, Avrupa Birliği Enstitüsü AVRUPA BİRLİĞİNEDİR? Hukuki olarak: Uluslar arası örgüt Fiili olarak: Bir uluslararası örgütten daha fazlası Devlet gibi hareket

Detaylı

Ekonomik ve Sosyal Komite - Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü AB Politikaları AB Konseyi AB Bakanlar Kurulu Schengen Alanı

Ekonomik ve Sosyal Komite - Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü AB Politikaları AB Konseyi AB Bakanlar Kurulu Schengen Alanı Avrupa Komisyonu SCHUMANN Roma Antlaşması Brüksel Almanya - Avrupa Parlamentosu Đktisadi Kalkınma Vakfı Adalet ve Özgürlükler AB - AVRO Politikaları AB Konseyi Bakanlar Kurulu Schengen Alanı Üye Devlet

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI

AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI AVRUPA BİRLİĞİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI Hazırlayan: Ömer Faruk Altıntaş Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü Daire Başkanı ANKARA 5 Nisan 2007 Birincil Kurucu Antlaşmalar Yazılı kaynaklar

Detaylı

DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DIŞ EKONOMİK İLİŞKİLER GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE - AVRUPA BİRLİĞİ MALİ İŞBİRLİĞİ TARİHSEL GELİŞİM Avrupa Komisyonu tarafından sunulan öneri üzerine, Avrupa Konseyi 17 Temmuz 2006 tarihinde yeni bir Katılım

Detaylı

TBMM DIŞİLİŞKİLER VE PROTOKOL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR

TBMM DIŞİLİŞKİLER VE PROTOKOL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR A V R U P A B İİ R L İİ Ğ İİ H U K U K U 1)) AVRUPPA TOPPLLULLUK HUKUKUNU OLLUŞŞTURAN TEEMEELL ANTLLAŞŞMALLAR BİRİNCİ İL HUKUK 1951-Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması 18/3/1951 de Paris'de imzalandı.

Detaylı

TARIM VE KIRSAL KALKINMAYI DESTEKLEME KURUMU. Mali Yardımlar ve IPA N. Alp EKİN/Uzman

TARIM VE KIRSAL KALKINMAYI DESTEKLEME KURUMU. Mali Yardımlar ve IPA N. Alp EKİN/Uzman TARIM VE KIRSAL KALKINMAYI DESTEKLEME KURUMU Mali Yardımlar ve IPA N. Alp EKİN/Uzman 2 AB MALİ YARDIMLARI Ekonomik ve sosyal gelişmişlik farklılıklarını gidermek 3 AB MALİ YARDIMLARI AB Üyeliğine hazırlanmaları

Detaylı

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA KÖMÜR VE ÇELİK TOPLULUĞU, AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU VE AVRUPA ATOM ENERJİSİ TOPLULUĞU

İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA KÖMÜR VE ÇELİK TOPLULUĞU, AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU VE AVRUPA ATOM ENERJİSİ TOPLULUĞU İÇİNDEKİLER BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA KÖMÜR VE ÇELİK TOPLULUĞU, AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU VE AVRUPA ATOM ENERJİSİ TOPLULUĞU I. AVRUPA DA BİR B İR LİK YARATILMASI FİK R İN İN DOĞUŞU... 1 II. 9 MAYIS 1950 BİLDİRİSİ

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ

AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ NİSAN 2016 ANKARA İçindekiler GİRİŞ... 2 AVRUPA BİRLİĞİ BÜTÇESİ... 2 I. AB BÜTÇESİNİN GELİRLERİ... 2 II. AB BÜTÇESİNİN HARCAMALARI... 4 1. Akıllı ve Kapsayıcı Büyüme... 4 2. Sürdürülebilir

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ GENİŞLEMESİ DOĞRULTUSUNDA YASAMA USULLERİNDEKİ DEĞİŞİMLER

AVRUPA BİRLİĞİ GENİŞLEMESİ DOĞRULTUSUNDA YASAMA USULLERİNDEKİ DEĞİŞİMLER ARALIK 2015 İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ AVRUPA BİRLİĞİ ANABİLİM DALI AVRUPA BİRLİĞİ GENİŞLEMESİ DOĞRULTUSUNDA YASAMA USULLERİNDEKİ DEĞİŞİMLER İLKER GİRİT Ders Avrupa Birliği nin Genişleme

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ İLE KATILIM MÜZAKERELERİ

AVRUPA BİRLİĞİ İLE KATILIM MÜZAKERELERİ AVRUPA BİRLİĞİ İLE KATILIM MÜZAKERELERİ SÜRECİ ÇİSEL İLERİ 10-14 Ekim 2011 Katılım Müzakereleri Nedir? AB ile katılım müzakereleri klasik anlamda bir müzakere değildir. Aday ülke AB müktesebatının tümünü

Detaylı

TÜRKİYE AVRUPA BİRLİĞİ ÇERÇEVE ANLAŞMASI GENEL TEBLİĞİ

TÜRKİYE AVRUPA BİRLİĞİ ÇERÇEVE ANLAŞMASI GENEL TEBLİĞİ TEBLİĞ Maliye Bakanlığından: TÜRKİYE AVRUPA BİRLİĞİ ÇERÇEVE ANLAŞMASI GENEL TEBLİĞİ (SIRA NO: 2) Avrupa Birliği (AB) ve Türkiye arasında, AB'nin finanse ettiği ya da Türkiye-AB ortak finansmanı ile yürütülen

Detaylı

AB ve sosyal politika: giri. Oturum 1: Roma dan Lizbon a

AB ve sosyal politika: giri. Oturum 1: Roma dan Lizbon a AB ve sosyal politika: giri Oturum 1: Roma dan Lizbon a AB entegrasyonu Gönüllü süreç Ba ms z Devletler ortak politikalar tasarlamak ve uygulamak amac yla uluslarüstü yap lara Uluslararas Antla malar yoluyla

Detaylı

21- BÖLGESEL POLİTİKA VE YAPISAL ARAÇLARIN KOORDİNASYONU

21- BÖLGESEL POLİTİKA VE YAPISAL ARAÇLARIN KOORDİNASYONU 21- BÖLGESEL POLİTİKA VE YAPISAL ARAÇLARIN KOORDİNASYONU I- ÖNCELİKLER LİSTESİ ÖNCELİK 21.1 Topluluk standartlarına uygun hukuki ve idari çerçeve ile bölgesel politikaların programlanması, yürütülmesi,

Detaylı

F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER

F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER F. KÜRESEL VE BÖLGESEL ÖRGÜTLER 20. yy.da meydana gelen I. ve II. Dünya Savaşlarında milyonlarca insan yaşamını yitirmiş ve telafisi imkânsız büyük maddi zararlar meydana gelmiştir. Bu olumsuz durumun

Detaylı

28 TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİNDE ORTAYA ÇIKACAK GELİŞMELER

28 TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİNDE ORTAYA ÇIKACAK GELİŞMELER 28 TÜRKİYE-AB İLİŞKİLERİNDE ORTAYA ÇIKACAK GELİŞMELER I. 10-11 Aralık 1999 tarihlerinde Helsinki de yapılan Avrupa Birliği Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi nde alınan kararlarla, Türkiye nin Avrupa

Detaylı

T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI KATILIM MÜZAKERELERİ ÇERÇEVESİNDE 33 NO LU MALİ VE BÜTÇESEL HÜKÜMLER FASLININ MÜZAKERELERE AÇILMASI

T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI KATILIM MÜZAKERELERİ ÇERÇEVESİNDE 33 NO LU MALİ VE BÜTÇESEL HÜKÜMLER FASLININ MÜZAKERELERE AÇILMASI KATILIM MÜZAKERELERİ ÇERÇEVESİNDE 33 NO LU MALİ VE BÜTÇESEL HÜKÜMLER FASLININ MÜZAKERELERE AÇILMASI 18 Mart 2016 tarihinde gerçekleştirilen Türkiye-AB Zirvesi nde 33 No lu Mali ve Bütçesel Hükümler Faslının

Detaylı

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ KOORDİNASYON DAİRESİ BAŞKANLIĞI

T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ KOORDİNASYON DAİRESİ BAŞKANLIĞI T.C. ÇALIŞMA VE SOSYAL GÜVENLİK BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ KOORDİNASYON DAİRESİ BAŞKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ DESTEĞİYLE TÜRKİYE DE YÜRÜTÜLEN PROJELERİN GENEL BİR DEĞERLENDİRMESİ VE PROJELERDE ÇALIŞAN PERSONELİN

Detaylı

TBMM DIŞİLİŞKİLER VE PROTOKOL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR

TBMM DIŞİLİŞKİLER VE PROTOKOL MÜDÜRLÜĞÜ TARAFINDAN HAZIRLANMIŞTIR AVRUPA BİRLİĞİ AVRUPA BİRLİĞİNİN KURULUŞ NEDENLERİ Tarihin en kanlı iki dünya savaşını yaşamış Avrupa Kıtasında sürdürülebilir bir barışın tesisi, Daha yüksek yaşam standartları ve tam istihdamın sağlanmasını

Detaylı

2007 2013 MALİ PERSPEKTİFİ İÇİN ÖNGÖRÜLEN AVRUPA BİRLİĞİ KATILIM ÖNCESİ FONLARININ YAPISI

2007 2013 MALİ PERSPEKTİFİ İÇİN ÖNGÖRÜLEN AVRUPA BİRLİĞİ KATILIM ÖNCESİ FONLARININ YAPISI 2007 2013 MALİ PERSPEKTİFİ İÇİN ÖNGÖRÜLEN AVRUPA BİRLİĞİ KATILIM ÖNCESİ FONLARININ YAPISI GİRİŞ İbrahim ÇELİKTAŞ Avrupa Birliği, barış, refah, özgürlük ve demokrasiyi sağlamak ve kanlı çatışmaları önlemek

Detaylı

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır.

Bu nedenle çevre ve kalkınma konuları birlikte, dengeli ve sürdürülebilir bir şekilde ele alınmalıdır. 1992 yılına gelindiğinde çevresel endişelerin sürmekte olduğu ve daha geniş kapsamlı bir çalışma gereği ortaya çıkmıştır. En önemli tespit; Çevreye rağmen kalkınmanın sağlanamayacağı, kalkınmanın ihmal

Detaylı

2 Sıra No lu Türkiye Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) Çerçeve Anlaşması Genel Tebliği Yayımlanmıştır.

2 Sıra No lu Türkiye Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) Çerçeve Anlaşması Genel Tebliği Yayımlanmıştır. İstanbul, 21.02.2014 2 Sıra No lu Türkiye Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) Çerçeve Anlaşması Genel Tebliği Yayımlanmıştır. DUYURU NO:2014/15 8.2.2014 tarih ve 28907 sayılı Resmi Gazete

Detaylı

AB ĠLE MÜZAKERE SÜRECĠNDE AB MÜKTESEBATINA UYUMUN VE BU BAĞLAMDA ÇEVĠRĠNĠN ÖNEMĠ. Nilgün ARISAN ERALP TEPAV AB ENSTİTÜSÜ DİREKTÖRÜ

AB ĠLE MÜZAKERE SÜRECĠNDE AB MÜKTESEBATINA UYUMUN VE BU BAĞLAMDA ÇEVĠRĠNĠN ÖNEMĠ. Nilgün ARISAN ERALP TEPAV AB ENSTİTÜSÜ DİREKTÖRÜ AB ĠLE MÜZAKERE SÜRECĠNDE AB MÜKTESEBATINA UYUMUN VE BU BAĞLAMDA ÇEVĠRĠNĠN ÖNEMĠ Nilgün ARISAN ERALP TEPAV AB ENSTİTÜSÜ DİREKTÖRÜ 1 AB ÜYELİK (KOPENHAG) KRİTERLERİ Siyasi Kriterler demokrasiyi, hukukun

Detaylı

Türkiye Avrupa Birliği İlişkileri Tarihçe:

Türkiye Avrupa Birliği İlişkileri Tarihçe: Türkiye Avrupa Birliği İlişkileri Tarihçe: Türkiye ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki ilişkiler, Avrupa Topluluğu (AT) ile 12 Eylül 1963 tarihinde imzalanan ve 1 Aralık 1964 tarihinde yürürlüğe giren Ankara

Detaylı

DAHİLDE İŞLEME REJİMİ HAKKINDA GENELGE (2005/2) TELAFİ EDİCİ VERGİ UYGULAMASI

DAHİLDE İŞLEME REJİMİ HAKKINDA GENELGE (2005/2) TELAFİ EDİCİ VERGİ UYGULAMASI ifade eder. DAHİLDE İŞLEME REJİMİ HAKKINDA GENELGE (2005/2) 1- Bu Genelge de geçen kısaltmalardan; TELAFİ EDİCİ VERGİ UYGULAMASI - AKÇT: Avrupa Kömür Çelik Topluluğu nu, - AT: Avrupa Topluluğu nu, - DİİB:

Detaylı

AB nin Kurumları 26. AB kurumları 27. Birliği Yöneten Kurumlar; 02: Avrupa Birliği nin Yapısı ve Yöne6mi. otonus@anadolu.edu.tr

AB nin Kurumları 26. AB kurumları 27. Birliği Yöneten Kurumlar; 02: Avrupa Birliği nin Yapısı ve Yöne6mi. otonus@anadolu.edu.tr AB nin Kurumları 26 İKT461 AB Türkiye İlişkileri 02: Avrupa Birliği nin Yapısı ve Yöne6mi AT larını kuran Paris ve Roma Antlaşmaları, bir ulusal devleke olduğu gibi yasama, yürütme ve yargı görevlerini

Detaylı

Türkiye ve Avrupa Birliği

Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği Türkiye ve Avrupa Birliği İlişkisi Avrupa Birliği 25 Mart 1957 tarihinde imzalanan Roma Antlaşması'yla Avrupa Ekonomik Topluluğu adı altında doğdu. Türkiye 1959 yılında bu topluluğun

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BÜLTENİ AB SERVİSİ SAYI:15 NİSAN 2004/2

AVRUPA BİRLİĞİ BÜLTENİ AB SERVİSİ SAYI:15 NİSAN 2004/2 Hazırlayan: Müge ÇAKAR İÇİNDEKİLER 1. AB- TÜRKİYE SON DAKİKA 1.1. AB-Türkiye İlişkileri nde Kıbrıs 2. AB den ÖNEMLİ BAŞLIKLAR 2.1. Avrupa Birliği nde Tarihi Genişleme AVRUPA BİRLİĞİ BÜLTENİ AB SERVİSİ

Detaylı

İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 I. BÖLÜM İKTİSADİ BÜTÜNLEŞME OLGUSU: KAVRAM VE BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ

İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 I. BÖLÜM İKTİSADİ BÜTÜNLEŞME OLGUSU: KAVRAM VE BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ İÇİNDEKİLER GİRİŞ...1 I. BÖLÜM İKTİSADİ BÜTÜNLEŞME OLGUSU: KAVRAM VE BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ 1. İKTİSADİ BÜTÜNLEŞME KAVRAMI...7 2. EKONOMİK BÜTÜNLEŞME BİÇİMLERİ...12 2.1. Coğrafi Ölçek ve İktisadi Bütünleşme

Detaylı

ÇEVRE SEKTÖRÜ. Türkiye nin i Avrupa Birliği ne üyelik başvurusu. Katılım Ortaklığı Belgesi nin kabulü. 2003 Yılı Ulusal Programı nın hazırlanması

ÇEVRE SEKTÖRÜ. Türkiye nin i Avrupa Birliği ne üyelik başvurusu. Katılım Ortaklığı Belgesi nin kabulü. 2003 Yılı Ulusal Programı nın hazırlanması Sedat KADIOĞLU Müsteşar Yardımcısı ğ 27 Mayıs 2008, ANKARA SÜREÇ ÇEVRE SEKTÖRÜ Temmuz 1959 Türkiye nin i Avrupa Birliği ne üyelik başvurusu Aralık 1999 Mart 2001 Mart 2001 Temmuz 2003 Aralık 2004 Helsinki

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ SİGORTA MÜKTESEBAT REHBERİ

AVRUPA BİRLİĞİ SİGORTA MÜKTESEBAT REHBERİ AVRUPA BİRLİĞİ SİGORTA MÜKTESEBAT REHBERİ Hazırlayan: Berna Özşar Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği AB, Mevzuat ve Projeler Birimi Uzmanı AVRUPA BİRLİĞİ SİGORTA MÜKTESEBAT REHBERİ TSRŞB Yayın

Detaylı

KASIM AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. Türkiye nin AB ye üyelik müzakereleri çerçevesinde 22 Nolu fasıl müzakereye açıldı.

KASIM AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. Türkiye nin AB ye üyelik müzakereleri çerçevesinde 22 Nolu fasıl müzakereye açıldı. KASIM AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER SİYASİ GELİŞMELER Türkiye nin AB ye üyelik müzakereleri çerçevesinde 22 Nolu fasıl müzakereye açıldı. AB ile üyelik müzakerelerinde üç yıllık aradan sonra, 22. Fasıl müzakereye

Detaylı

20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010

20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010 T.C. BAŞBAKANLIK AVRUPA BİRLİĞİ GENEL SEKRETERLİĞİ Siyasi İşler Başkanlığı 20. RİG TOPLANTISI Basın Bildirisi Konya, 9 Nisan 2010 - Reform İzleme Grubu nun (RİG) 20. Toplantısı, Devlet Bakanı ve Başmüzakerecimiz

Detaylı

FASIL 3 İŞ KURMA HAKKI VE HİZMET SUNUMU SERBESTİSİ

FASIL 3 İŞ KURMA HAKKI VE HİZMET SUNUMU SERBESTİSİ FASIL 3 İŞ KURMA HAKKI VE HİZMET SUNUMU SERBESTİSİ Öncelik 3.1 Bu fasıl kapsamındaki müktesebata uyum sağlanabilmesi için, kurumsal kapasite ve mevzuat uyumu açısından gerekli tüm adımlarla ilgili takvimi

Detaylı

6- REKABET POLİTİKASI

6- REKABET POLİTİKASI 6- REKABET POLİTİKASI 8 Mart 2001 tarihli Katılım Ortaklığı Belgesinin yayımlanmasından bugüne kadar yapılmış olan idari düzenlemeler Ek 6.1 de gösterilmiştir. I- ÖNCELİKLER LİSTESİ ÖNCELİK 6.1 Rekabet

Detaylı

HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. AB Liderleri Jean-Claude Juncker in AB Komisyonu Başkanı Olması İçin Uzlaştı

HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. AB Liderleri Jean-Claude Juncker in AB Komisyonu Başkanı Olması İçin Uzlaştı SİYASİ GELİŞMELER HAZİRAN AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER AB Liderleri 27 Haziran da Jean- Claude Juncker i AB Komisyon Başkan adayı olarak belirledi. Schulz yeniden AP Başkanı oldu. AB Liderleri Jean-Claude

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ KAVRAMI ve TARİHÇESİ. Aydın Valiliği AB ve Dış İlişkiler Koordinasyon Merkezi

AVRUPA BİRLİĞİ KAVRAMI ve TARİHÇESİ. Aydın Valiliği AB ve Dış İlişkiler Koordinasyon Merkezi AVRUPA BİRLİĞİ KAVRAMI ve TARİHÇESİ Aydın Valiliği AB ve Dış İlişkiler Koordinasyon Merkezi AVRUPA BİRLİĞİ KAVRAMI ve TARİHÇESİ Avrupa Birliği Kavramı Avrupa Birliği nin Tarihçesi Türkiye AB İlişkileri:

Detaylı

FASIL 5 KAMU ALIMLARI

FASIL 5 KAMU ALIMLARI FASIL 5 KAMU ALIMLARI Öncelik 5.1 Kamu alımları konusunda tutarlı bir politika oluşturulması ve bu politikanın uygulanmasının izlenmesi görevinin bir kuruma verilmesi 1 Mevzuat uyum takvimi Tablo 5.1.1

Detaylı

18- EĞİTİM, ÖĞRETİM VE GENÇLİK

18- EĞİTİM, ÖĞRETİM VE GENÇLİK 18- EĞİTİM, ÖĞRETİM VE GENÇLİK Göçmen İşçi Çocuklarının Eğitimine İlişkin Yönetmelik, 14 Kasım 2002 tarih ve 24936 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu yönetmelik kapsamında yapılan

Detaylı

ALMANYA FRANSA SAVAŞLARI

ALMANYA FRANSA SAVAŞLARI AVRUPA DA BARIŞ??? SAVAŞ SONRASI AVRUPASI ALMANYA FRANSA SAVAŞLARI 1870-1945 yılları arasında Fransa ve Almanya üç kez savaştılar. AVRUPA NIN EKONOMİK KALKINMA SORUNLARI 1 Savaş sonrasında kurulan örgütler

Detaylı

NELERDEN BAHSEDECEĞİZ? AB nin Tarihsel Gelişimi ve AB Kurumları. AB Türkiye İlişkileri Tarihi. Bakanlığımız ve Sunduğumuz Hizmetler

NELERDEN BAHSEDECEĞİZ? AB nin Tarihsel Gelişimi ve AB Kurumları. AB Türkiye İlişkileri Tarihi. Bakanlığımız ve Sunduğumuz Hizmetler 1 NELERDEN BAHSEDECEĞİZ? AB nin Tarihsel Gelişimi ve AB Kurumları AB Türkiye İlişkileri Tarihi Bakanlığımız ve Sunduğumuz Hizmetler 2 AB NİN KURUMSAL TEMELLERİ Avrupa nın yükselişi, iki ezeli düşmanı ortaklık

Detaylı

Kıbrıs Türk toplumunun ekonomik kalkınmasını teşvik etmek amacıyla mali destek aracı oluşturan ve Avrupa Yeniden Yapılanma Ajansı na ilişkin 2667/2000 sayılı Konsey Tüzüğü nü değiştiren 27 Şubat 2006 tarihli

Detaylı

ürünümü tüm dünyada koruyabilir miyim?

ürünümü tüm dünyada koruyabilir miyim? Hayır. Türkiye de patent başvurusu yapmakla ürünümü tüm dünyada koruyabilir miyim? Sadece, 1 Kasım 2000 tarihinden itibaren Türkiye nin de dahil olduğu 38 Avrupa ülkesi tarafından kabul edilen ve ayrıca

Detaylı

Katılım Öncesi AB Hibelerinin Belediyeler Tarafından Kullanılması

Katılım Öncesi AB Hibelerinin Belediyeler Tarafından Kullanılması Katılım Öncesi AB Hibelerinin Belediyeler Tarafından Kullanılması Hasan Çoban ( hcoban@dpt.gov.tr ) 04 Mart 2008 İller Bankası Tesisleri Ankara Hazine Müsteşarlığı - İller Bankası Genel Müdürlüğü İşbirliğinde

Detaylı

MAYIS AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. Avrupa Parlamentosu Seçimleri nde Aşırı Sağın Yükselişi

MAYIS AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. Avrupa Parlamentosu Seçimleri nde Aşırı Sağın Yükselişi MAYIS AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER SİYASİ GELİŞMELER Avrupa Parlamentosu Seçimleri sonuçlandı. Avrupa Parlamentosu Seçimleri nde Aşırı Sağın Yükselişi 2014 Avrupa Parlamentosu Seçimleri, 22-25 Mayıs tarihlerinde

Detaylı

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi

Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Türkiye de Sivil Toplumu Geliştirme ve Sivil Toplum-Kamu Sektörü Diyaloğunu Güçlendirme Projesi Uluslararası Konferans Sivil Toplum-Kamu Sektörü İşbirliği 25-26 Nisan 2013, İstanbul 2 nci Genel Oturum

Detaylı

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris)

TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) TEST REHBER İLKELERİ PROGRAMI ULUSAL KOORDİNATÖRLER ÇALIŞMA GRUBU 26. TOPLANTISI (8-11 Nisan 2014, Paris) Dr. A. Alev BURÇAK Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü Sunu Planı OECD Hakkında

Detaylı

2- KİŞİLERİN SERBEST DOLAŞIMI

2- KİŞİLERİN SERBEST DOLAŞIMI 2- KİŞİLERİN SERBEST DOLAŞIMI 8 Mart 2001 tarihli Katılım Ortaklığı Belgesinin yayımlanmasından günümüze kadar Avrupa Birliğinin Kişilerin Serbest Dolaşımı ile ilgili mevzuatına doğrudan uyum amacıyla

Detaylı

SEKİZİNCİ YÖNERGE ÇERÇEVESİNDE AVRUPA BİRLİĞİNDE BAĞIMSIZ DENETİM

SEKİZİNCİ YÖNERGE ÇERÇEVESİNDE AVRUPA BİRLİĞİNDE BAĞIMSIZ DENETİM SEKİZİNCİ YÖNERGE ÇERÇEVESİNDE AVRUPA BİRLİĞİNDE BAĞIMSIZ DENETİM GİRİŞ Ali ÇALIŞKAN Avrupa Birliği, 1932 yılında BENELÜKS ve 1952 yılında Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğunun kurulmasının ardından Avrupa

Detaylı

Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi. Avrupa Ekonomik ve Sosyal

Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi. Avrupa Ekonomik ve Sosyal Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi Avrupa Ekonomik ve Sosyal Komitesi ve y Uzun bir ortak tarih Türkiye, Avrupa Ekonomik Topluluğu na (EEC) katılmak için ilk kez Temmuz 1959'da başvuru yaptı. EEC yanıt

Detaylı

İÇİNDEKİLER GİRİŞ:... 1

İÇİNDEKİLER GİRİŞ:... 1 İÇİNDEKİLER GİRİŞ:... 1 Birinci Ayrım: MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ... 3 I. Milletlerarası Örgütlerin Doğuş Nedenleri... 3 II. Uluslararası İlişkiler ve Milletlerarası Örgütler... 5 III. Milletlerarası

Detaylı

Göç ve Serbest Dolaşım Eğilimler ve Engeller. Ayşegül Yeşildağlar 16.09.2010 Ankara, Turkey

Göç ve Serbest Dolaşım Eğilimler ve Engeller. Ayşegül Yeşildağlar 16.09.2010 Ankara, Turkey Göç ve Serbest Dolaşım Eğilimler ve Engeller Ayşegül Yeşildağlar 16.09.2010 Ankara, Turkey Türkiye den AB ne Göç 1961 den itibaren göçün değişen doğası 60 lar : Batı Avrupa da niteliksiz işgücü ihtiyacı

Detaylı

IPA Çerçeve Anlaşması Vergi Đstisnaları ve Uygulaması -7. Çerçeve Programı-

IPA Çerçeve Anlaşması Vergi Đstisnaları ve Uygulaması -7. Çerçeve Programı- Gelir Đdaresi Başkanlığı Avrupa Birliği ve Dış Đlişkiler Daire Başkanlığı Avrupa Birliği Müdürlüğü IPA Çerçeve Anlaşması Vergi Đstisnaları ve Uygulaması -7. Çerçeve Programı- 06 MAYIS 2010-ANKARA 1 Vergi

Detaylı

Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Ulusal Eylem Planları

Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Ulusal Eylem Planları T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Türkiye nin Yeni AB Stratejisi ve Özlen Kavalalı Müsteşar Yardımcısı V. 50 yıldan fazla bir geçmişe sahip Türkiye-AB ilişkileri günümüzde her iki tarafın da yararına olan

Detaylı

AVRUPA ORTAK ENERJĠ POLĠTĠKASINDA ELEKTRĠK ENTERKONEKSĠYONLARININ ÖNEMĠ VE TÜRKĠYE NĠN KONUMU

AVRUPA ORTAK ENERJĠ POLĠTĠKASINDA ELEKTRĠK ENTERKONEKSĠYONLARININ ÖNEMĠ VE TÜRKĠYE NĠN KONUMU AVRUPA ORTAK ENERJĠ POLĠTĠKASINDA ELEKTRĠK ENTERKONEKSĠYONLARININ ÖNEMĠ VE TÜRKĠYE NĠN KONUMU Nazif Hülâgü SOHTAOĞLU Duygu PAPUR İ.T.Ü. Elektrik-Elektronik Fakültesi, Elektrik Mühendisliği Bölümü 1951

Detaylı

Tebliğ. Maliye Bakanlığından: Türkiye Avrupa Birliği Çerçeve Anlaşması Genel Tebliği (Sıra No: 1)

Tebliğ. Maliye Bakanlığından: Türkiye Avrupa Birliği Çerçeve Anlaşması Genel Tebliği (Sıra No: 1) Maliye Bakanlığından: Tebliğ Türkiye Avrupa Birliği Çerçeve Anlaşması Genel Tebliği (Sıra No: 1) Türkiye - Avrupa Birliği Çerçeve Anlaşması Uyarınca Avrupa Birliği Tarafından veya Türkiye - Avrupa Birliği

Detaylı

FASIL 10 BİLGİ TOPLUMU VE MEDYA

FASIL 10 BİLGİ TOPLUMU VE MEDYA FASIL 10 BİLGİ TOPLUMU VE MEDYA Öncelik 10.1. 2002 AB düzenleyici çerçevesi için anahtar başlangıç koşullarının kabul edilmesinin ve uygulanmasının tamamlanması 1 Mevzuat uyum takvimi Tablo 10.1.1 1 2002/20/AT

Detaylı

FASIL 6: ŞİRKETLER HUKUKU

FASIL 6: ŞİRKETLER HUKUKU FASIL 6: ŞİRKETLER HUKUKU 6.A. Avrupa Birliği ndeki Genel Sektörel Durum Analizi Şirketler hukuku mevzuatı, şirketler ile muhasebe ve denetim konularını kapsamaktadır. Şirketler konusuna ilişkin kurallar,

Detaylı

Devlet Bakanı ve Başmüzakereci Sayın Egemen Bağış ve Avrupa Birliği Genel Sekreterliği. Haftalık Türkiye - AB Gündemi 24. Hafta (13 19 Haziran 2011)

Devlet Bakanı ve Başmüzakereci Sayın Egemen Bağış ve Avrupa Birliği Genel Sekreterliği. Haftalık Türkiye - AB Gündemi 24. Hafta (13 19 Haziran 2011) Devlet Bakanı ve Başmüzakereci Sayın Egemen Bağış ve Avrupa Birliği Genel Sekreterliği Haftalık Türkiye - AB Gündemi 24. Hafta (13 19 Haziran 2011) 13 HAZİRAN 2011, PAZARTESİ 09:30-11:30 Avrupa Birliği

Detaylı

ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ

ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ ORTA ANADOLU İHRACATÇI BİRLİKLERİ GENEL SEKRETERLİĞİ Sayı: TİM.OAİB.GSK.ORG.2014/1583-23954 Ankara, 20/11/2014 Konu: Paraguay Yatırım Ortamı Hk. Sayın Üyemiz, SİRKÜLER (G/2014) Türkiye İhracatçılar Meclisi

Detaylı

TÜRKIYE-AB KATILIM SÜRECİNDE KAYDEDİLEN GELİŞMELER. Avrupa Komisyonu Tarafından Türkiye İçin Hazırlanan Müzakere Çerçevesi

TÜRKIYE-AB KATILIM SÜRECİNDE KAYDEDİLEN GELİŞMELER. Avrupa Komisyonu Tarafından Türkiye İçin Hazırlanan Müzakere Çerçevesi T.C. BAŞBAKANLIK DIŞ TİCARET MÜSTEŞARLIĞI AB Genel Müdürlüğü TÜRKIYE-AB KATILIM SÜRECİNDE KAYDEDİLEN GELİŞMELER Avrupa Komisyonu Tarafından Türkiye İçin Hazırlanan Müzakere Çerçevesi 16-17 Aralık 2004

Detaylı

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006

187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 187 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİNİ GELİŞTİRME ÇERÇEVE SÖZLEŞMESİ, 2006 ILO Kabul Tarihi: 15 Haziran 2006 Yürürlüğe Giriş Tarihi: 20 Şubat 2009 Uluslararası Çalışma Örgütü Genel Konferansı, Uluslararası

Detaylı

Mali Kaynaklar / Fon (Hibe) Kaynakları. Mali Kaynaklar

Mali Kaynaklar / Fon (Hibe) Kaynakları. Mali Kaynaklar Mali Kaynaklar / Fon (Hibe) Kaynakları Mali Kaynaklar 1 Mali Kaynaklar I. AB Katılım Öncesi Mali Yardım (Hibeler) II. AB Topluluk Programları III. Diğer Fon Kaynakları Mali Kaynaklar I. AB Katılım Öncesi

Detaylı

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... TABLOLAR LİSTESİ... BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA BİRLİĞİ NİN GELİŞİM SÜRECİ VE TÜRKİYE

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... TABLOLAR LİSTESİ... BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA BİRLİĞİ NİN GELİŞİM SÜRECİ VE TÜRKİYE İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... TABLOLAR LİSTESİ... iii x BİRİNCİ BÖLÜM AVRUPA BİRLİĞİ NİN GELİŞİM SÜRECİ VE TÜRKİYE DÜNYADAKİ BAŞLICA BÜTÜNLEŞME SÜREÇLERİ... 1 AVRUPA BİRLİĞİNİN TARİHİ GELİŞİMİ VE AMAÇLARI... 2

Detaylı

AVRUPA BĐRLĐĞĐ ICT PSP PROGRAMI 2012 ÇAĞRISI SONUÇLARI AÇIKLANDI

AVRUPA BĐRLĐĞĐ ICT PSP PROGRAMI 2012 ÇAĞRISI SONUÇLARI AÇIKLANDI AVRUPA BĐRLĐĞĐ ICT PSP PROGRAMI 2012 ÇAĞRISI SONUÇLARI AÇIKLANDI ICT PSP Programının 2012 Çağrısına ilişkin ilk değerlendirme sonuçları Avrupa Komisyonu tarafından açıklanmıştır. Programın 2012 Yılı Çağrısında,

Detaylı

EIPA LÜKSEMBURG İLE İŞBİRLİĞİ KAPSAMINDA GERÇEKLEŞTİRİLEN FAALİYETLER

EIPA LÜKSEMBURG İLE İŞBİRLİĞİ KAPSAMINDA GERÇEKLEŞTİRİLEN FAALİYETLER EIPA LÜKSEMBURG İLE İŞBİRLİĞİ KAPSAMINDA GERÇEKLEŞTİRİLEN FAALİYETLER I. EIPA Lüksemburg ile İşbirliği Kapsamında 2010 Yılında Gerçekleştirilen Faaliyetler AB Hukuku ve Tercüman ve Çevirmenler için Metotlar

Detaylı

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ

YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ YENİ YAYIN ULUSLARARASI ÖRGÜTLER HUKUKU: BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SİSTEMİ Yazar : Erdem Denk Yayınevi : Siyasal Kitabevi Baskı : 1. Baskı Kategori : Uluslararası İlişkiler Kapak Tasarımı : Gamze Uçak Kapak

Detaylı

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık

Türk Bankacılık ve Banka Dışı Finans Sektörlerinde Yeni Yönelimler ve Yaklaşımlar İslami Bankacılık İÇİNDEKİLER FİNANS, BANKACILIK VE KALKINMA 2023 ANA TEMA SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA: FİNANS VE BANKACILIK ALT TEMALAR Türkiye Ekonomisinde Kalkınma ve Finans Sektörü İlişkisi AB Uyum Sürecinde Finans ve Bankacılık

Detaylı

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ...i GİRİŞ...1. Birinci Bölüm MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ

İÇİNDEKİLER. ÖN SÖZ...i GİRİŞ...1. Birinci Bölüm MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ İÇİNDEKİLER ÖN SÖZ...i GİRİŞ...1 Birinci Bölüm MİLLETLERARASI ÖRGÜT TEORİSİ I. MİLLETLERARASI ÖRGÜTLERİN DOĞUŞ NEDENLERİ...3 II. MİLLETLERARASI ÖRGÜTLERİN AMAÇLARI...5 III. MİLLETLERARASI ÖRGÜTLER VE ULUSLARARASI

Detaylı

Topluluk Programları Bölgesel Kalkınma Hibe Programı Katılım Öncesi Mali Araç (2007 sonrası perspektif)

Topluluk Programları Bölgesel Kalkınma Hibe Programı Katılım Öncesi Mali Araç (2007 sonrası perspektif) TÜRKİYE - AVRUPA BİRLİĞİ MALİ İŞBİRLİĞİ SÜRECİ Derya Sevinç TEPAV Dış Politika Direktörü-AB Takımı Üyesi Kayseri Erciyes Üniversitesi 23 Mart 2006 TÜRKİYE-AVRUPA BİRLİĞİ MALİ İŞBİRLİĞİ SÜRECİ Slide 2 TÜRKİYE

Detaylı

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI AVRUPA BİRLİĞİ ve KADIN Avrupa Birliği Bakanlığı Sunum İçeriği AB nin kadın-erkek eşitliği ile ilgili temel ilkeleri AB nin kadın istihdamı hedefi AB de toplumsal cinsiyete duyarlı

Detaylı

I T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI

I T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI NO 06 TÜRKİYE -AB KATILIM MÜZAKERELERİ I T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI TÜRKİYE -AB KATILIM MÜZAKERELERİ NO 06 İçindekiler TÜRKİYE - AB KATILIM MÜZAKERELERİ 1 T.C. AVRUPA BİRLİĞİ BAKANLIĞI Adres: Mustafa

Detaylı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı

ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı ISSAI UYGULAMA GİRİŞİMİ 3i Programı 3i Programme Taahhütname ARKA PLAN BİLGİSİ Temel denetim alanları olan mali denetim, uygunluk denetimi ve performans denetimini kapsayan kapsamlı bir standart seti (Uluslararası

Detaylı

Dış Borç Ödeme Hesabı Oluşturulması ve İşleyişine İlişkin Esas ve Usullere Dair Yönetmelik

Dış Borç Ödeme Hesabı Oluşturulması ve İşleyişine İlişkin Esas ve Usullere Dair Yönetmelik Devlet Bakanlığından: Dış Borç Ödeme Hesabı Oluşturulması ve İşleyişine İlişkin Esas ve Usullere Dair Yönetmelik Amaç Madde 1- Bu Yönetmeliğin amacı, büyükşehir belediyeleri, belediyeler ve bunlara bağlı

Detaylı

(Resmî Gazete ile yayımı: 11.12.1992 Sayı : 21432 Mükerrer)

(Resmî Gazete ile yayımı: 11.12.1992 Sayı : 21432 Mükerrer) 25 Kamu Hizmetinde Örgütlenme Hakkının Korunmasına ve İstihdam Koşullarının Belirlenmesi Yöntemlerine İlişkin 151 Sayılı Sözleşmenin Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun (Resmî Gazete ile yayımı:

Detaylı

Güncel Bilgiler. y a y ı n l a r ı

Güncel Bilgiler. y a y ı n l a r ı DÜNYA - SİYASET 2012 yılının Şubat ayında Tunus ta yapılan Suriye nin Dostları Konferansı nın ikincisi Nisan 2012 de İstanbul da yapıldı. Konferansta Esad rejimi üstündeki uluslararası baskının artırılması,

Detaylı

AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası

AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası AB nin İstihdam ve Sosyal Politikası Büyümenin ve istihdamın artırılması için 2005 yılında kabul edilen Yenilenmiş Lizbon Stratejisi kapsamında, Avrupa Sosyal modelini yeniden şekillendiren Sosyal Gündem

Detaylı

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü

Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri. Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Türkiye-Kosova Serbest Ticaret Anlaşması IV. Tur Müzakereleri Caner ERDEM AB Uzman Yardımcısı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü Eylül 2013 Sunum Planı STA ların Yasal Çerçevesi Türkiye nin

Detaylı

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ

ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI Ve TÜRKİYE ÜZERİNE ETKİLERİ ÇERÇEVE SUNU Gülçiçek ÖZKORKMAZ Başkanlık Baş Danışmanı Mukim Özel Temsilciler Direktörü ABD - AB SERBEST TİCARET ANLAŞMASI ve TÜRKİYE ÜZERİNE

Detaylı

2014-02 KALKINMA KURULU TOPLANTISI 13.11.2014 UŞAK

2014-02 KALKINMA KURULU TOPLANTISI 13.11.2014 UŞAK 2014-02 KALKINMA KURULU TOPLANTISI 13.11.2014 UŞAK GÜNDEM 1 2 3 4 5 Açılış ve Yoklama 2014 Yılı Ajans Ara Faaliyet Raporunun Görüşülmesi Bölge İllerinin Turizm Potansiyellerinin Değerlendirilmesi ve Kurul

Detaylı

IPA Çerçeve Anlaşması Vergi Đstisnaları ve Uygulaması

IPA Çerçeve Anlaşması Vergi Đstisnaları ve Uygulaması Gelir Đdaresi Başkanlığı Avrupa Birliği ve Dış Đlişkiler Daire Başkanlığı Avrupa Birliği Müdürlüğü IPA Çerçeve Anlaşması Vergi Đstisnaları ve Uygulaması Mehmet ASLAN Arzu Bahar PALA 09 NĐSAN 2010-ĐZMĐR

Detaylı

DEĞER YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

DEĞER YEMİNLİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş. Büyükdere Cd. Nevtron İşhanı No:119 K /6 Gayrettepe-İST TEL: 0212/ 211 99 01-02-04 FAX: 0212/ 211 99 52 MALİ MEVZUAT SİRKÜLERİ SİRKÜLER NO : 2005/57 İstanbul,20 Mayıs 2005 KONU : Türkiye-Avrupa Birliği

Detaylı

TAIEX PROGRAMI BÖLGESEL EĞİTİM PROGRAMI (RTP)

TAIEX PROGRAMI BÖLGESEL EĞİTİM PROGRAMI (RTP) TAIEX PROGRAMI BÖLGESEL EĞİTİM PROGRAMI (RTP) 1. Bölgesel Eğitim Merkezi (RTP) Bilindiği üzere; Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü Kurumsal Yapılanma Birimi tarafından uygulanan Bölgesel Eğitim

Detaylı

AB LİDERLER ZİRVESİ BRÜKSEL 30 OCAK 2012

AB LİDERLER ZİRVESİ BRÜKSEL 30 OCAK 2012 AB LİDERLER ZİRVESİ BRÜKSEL 30 OCAK 2012 ZİRVE SONRASINDA YAPILAN AÇIKLAMA * Son aylarda ekonomik istikrara ilişkin bazı olumlu sinyaller gözlemlense de, finansal piyasalardaki gerginlik ekonomik aktiviteyi

Detaylı

EKİM AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. Avrupa Komisyonu Türkiye İlerleme Raporunu Yayınladı.

EKİM AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER. Avrupa Komisyonu Türkiye İlerleme Raporunu Yayınladı. EKİM AYINDA ÖNE ÇIKAN GELİŞMELER SİYASİ GELİŞMELER Avrupa Komisyonu Türkiye İlerleme Raporunu Yayınladı. Avrupa Komisyonu, 2013 Yılı Türkiye İlerleme Raporu nu 16 Ekim de yayınladı. Her yıl olduğu gibi,

Detaylı

Tablo 15.1.1 No Yürürlükteki AB mevzuatı Taslak Türk mevzuatı Kapsam Sorumlu kurum Yayım tarihi 1 2003/55/AT ve 2004/67/AT sayılı Direktifler

Tablo 15.1.1 No Yürürlükteki AB mevzuatı Taslak Türk mevzuatı Kapsam Sorumlu kurum Yayım tarihi 1 2003/55/AT ve 2004/67/AT sayılı Direktifler FASIL 15 ENERJİ Öncelik 15.1 Enerji Topluluğu Antlaşmasına olası üyelik amacı da dikkate alınarak gaz ve elektrik iç piyasası ile elektriğin sınır ötesi ticaretine ilişkin müktesebata uyumun ve ilgili

Detaylı

TEBLİĞ TÜRKİYE-AVRUPA BİRLİĞİ KATILIM ÖNCESİ YARDIM ARACI (IPA) ÇERÇEVE ANLAŞMASI GENEL TEBLİĞİ (SIRA NO: 2)

TEBLİĞ TÜRKİYE-AVRUPA BİRLİĞİ KATILIM ÖNCESİ YARDIM ARACI (IPA) ÇERÇEVE ANLAŞMASI GENEL TEBLİĞİ (SIRA NO: 2) 8 Şubat 2014 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : 28907 Maliye Bakanlığından: TEBLİĞ TÜRKİYE-AVRUPA BİRLİĞİ KATILIM ÖNCESİ YARDIM ARACI (IPA) ÇERÇEVE ANLAŞMASI GENEL TEBLİĞİ (SIRA NO: 2) MADDE 1 8/5/2009 tarihli

Detaylı

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş

KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ. Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı. 1.Giriş KAMU İÇ KONTROL STANDARTLARI UYUM EYLEM PLANI REHBERİ 1.Giriş Ramazan ŞENER Mali Hizmetler Uzmanı Kamu idarelerinin mali yönetimini düzenleyen 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu 10.12.2003

Detaylı

İlgi: B.06.1-ABG-0-10-00.00/514-08 Sayılı, 21.03.2008 tarihli Mektubunuz

İlgi: B.06.1-ABG-0-10-00.00/514-08 Sayılı, 21.03.2008 tarihli Mektubunuz Sayın M. Oğuz Demiralp Büyükelçi Genel Sekreter Avrupa Birliği Genel Sekreterliği Eskişehir Yolu 9.km 06800-Ankara TÜRK SANAYİCİLERİ VE İŞADAMLARI DERNEĞİ İlgi: B.06.1-ABG-0-10-00.00/514-08 Sayılı, 21.03.2008

Detaylı

TÜRKİYE Lİ AVRUPA AVRUPALI TÜRKİYE. 1. Avrupa Birliği Tarihi. 2. Avrupa Birliği Kurumları. 3. Türkiye-AB İlişkileri. 4.

TÜRKİYE Lİ AVRUPA AVRUPALI TÜRKİYE. 1. Avrupa Birliği Tarihi. 2. Avrupa Birliği Kurumları. 3. Türkiye-AB İlişkileri. 4. AB Treni Balıkesir den Geçiyor TÜRKİYE Lİ AVRUPA AVRUPALI TÜRKİYE 1. Avrupa Birliği Tarihi 2. Avrupa Birliği Kurumları 3. Türkiye-AB İlişkileri 4. Müktesebat Uyumu II. Dünya Savaşı sonrası Avrupa da refahı

Detaylı

Bazı Anlaşmaların Yürürlüğe Girdiği Tarihlerin Tespit Edilmesi Hakkında Karar

Bazı Anlaşmaların Yürürlüğe Girdiği Tarihlerin Tespit Edilmesi Hakkında Karar RG Tarihi: 14.01.2016 RG Sayısı: 29593 Bazı Anlaşmaların Yürürlüğe Girdiği Tarihlerin Tespit Edilmesi Hakkında Karar Karar Sayısı: 2016/8362 Ekli listede imza yeri ve tarihleri ile adları yazılı anlaşmaların

Detaylı

23- TÜKETİCİNİN VE TÜKETİCİ SAĞLIĞININ KORUNMASI

23- TÜKETİCİNİN VE TÜKETİCİ SAĞLIĞININ KORUNMASI 23- TÜKETİCİNİN VE TÜKETİCİ SAĞLIĞININ KORUNMASI 8 Mart 2001 tarihli Katılım Ortaklığı Belgesinin yayımlanmasından bu yana Avrupa Birliğinin Tüketicinin Korunması kapsamındaki mevzuatına uyum çerçevesinde

Detaylı

Assan Alüminyum, Türkiye deki İşçi Hakları Endişeleri ile ilgili Şikayetler Hakkında PAYDAŞ DEĞERLENDİRMESİ

Assan Alüminyum, Türkiye deki İşçi Hakları Endişeleri ile ilgili Şikayetler Hakkında PAYDAŞ DEĞERLENDİRMESİ Assan Alüminyum, Türkiye deki İşçi Hakları Endişeleri ile ilgili Şikayetler Hakkında PAYDAŞ DEĞERLENDİRMESİ 22 Temmuz Uyum Danışmanlığı / Ombudsmanlığı Uluslararası Finans Kurumu / Çok Taraflı Yatırım

Detaylı

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası

Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EİT) ve EİT Ticaret ve Kalkınma Bankası Ömer Faruk Baykal* Türkiye, Pakistan, İran tarafından 1985 yılında kurulan Iktisadi İşbirliği Teşkilatı (EİT), üye ülkeler arasında

Detaylı

İKV DEĞERLENDİRME NOTU

İKV DEĞERLENDİRME NOTU 113 Şubat 2015 İKV DEĞERLENDİRME NOTU TÜM AB VATANDAŞLARI İÇİN VİZESİZ TÜRKİYE Deniz SERVANTIE İKV Uzman Yardımcısı Deniz SERVANTIE 27 Ekim 2014 İKTİSADİ KALKINMA VAKFI www.ikv.org.tr TÜM AB VATANDAŞLARI

Detaylı

KOOPERATİFLERE YÖNELİK HİBE DESTEĞİ

KOOPERATİFLERE YÖNELİK HİBE DESTEĞİ Karınca Dergisi, Ekim 2014, Sayı:934 KOOPERATİFLERE YÖNELİK HİBE DESTEĞİ 1. GİRİŞ Kooperatifler, ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarını karşılamak

Detaylı

FARKLI AB ÜLKELERİNDE GÖÇMEN POLİTİKALARINDAKİ GENEL YAKLAŞIMLAR

FARKLI AB ÜLKELERİNDE GÖÇMEN POLİTİKALARINDAKİ GENEL YAKLAŞIMLAR FARKLI AB ÜLKELERİNDE GÖÇMEN POLİTİKALARINDAKİ GENEL YAKLAŞIMLAR AB Göç politikalarında uyum ve koordinasyon için: Amsterdam Anlaşması 2.10.1997 Tampere Zirvesi 15-16.10.1999 GÖÇ VEGÖÇMEN POLİTİKALARININ

Detaylı