ÖNSÖZ. Adana, Kasım, Prof. Dr. Servet Yaman

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "ÖNSÖZ. Adana, Kasım, 1997. Prof. Dr. Servet Yaman"

Transkript

1 ÖNSÖZ Bu kitap, 1990 yılından beri Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi ile Beden Eğitimi ve Spor Yüksekokulu öğrencilerine vermekte olduğum "Dalıș Tekniği ve ilk Yardım" dersi için bir temel bașvuru eseri olarak hazırlanmıștır. Günümüzde dalıș eğitimi konusunda çeșitli sportif veya mesleki kurulușlarca hazırlanmıș birçok kitap, broșür ve görsel eğitim kasetleri mevcuttur. Ancak öğrencilerimizin sorgulayıcı ve detaylı bilgi taleplerini karșılamak amacıyla, aletli dalıș tekniği öğretisinin bir ders notu șekline dönüștürülmesine ihtiyaç duyulmuștur. Bu notun hazırlanmasında bașta PADI ve CMAS gibi sportif dalıș eğitimi veren çeșitli kurulușların eğitim kitapları ile dalıș konusunda uzmanlașmıș çeșitli yurtiçi ve yurtdıșı dergilerden faydalanılmıștır. Eserin, bu sahada mevcut önemli bir türkçe kaynak eksikliğini gidereceğine inanıyorum. Doğa sevgisi ve çevre bilinci içerisinde yetiștirmeye çalıștığımız öğrencilerimize her șeyden önce bir doğa sporu olan dalma ile birlikte su ortamlarının da tanıtılması amaçlanmıștır. Onlarla, yașamlarında ilk defa karșılaștıkları yeni bir dünyanın gizemi karșısında duyulan heyecan ve zevki paylașmak uğrașımızın en anlamlı dakikalarını olușturmaktadır. Sualtı dünyasının gizemi karșısında ilk defa duyulan heyecan çoğu kișinin iç dünyasında zamanla bir tutkuya dönüșmektedir. Her tutkuda olduğu gibi dalma sporunda da kiși kendisini hata yapma olasılığı gittikçe artan bir faaliyet içerisinde bulur ve yapar da!. Bu eser ile dalgıç adaylarına kendi fiziksel sınırlarını tayin etmelerinin ne kadar gerekli olduğu vurgulanmıș, sorumluluk ve paylașma isteyen tüm olayların ve becerilerin önemi anlatılmaya çalıșılmıștır. Bazı önemli kavram ve teknik terimlerin İngilizceleri verilerek öğrencilerimize konuyla ilgili uluslararası temel iletișim zemini hazırlanmıștır. Bu ders notunun hazırlanmasında yakın teșvik ve yardımlarını gördüğüm ve yıllarca dalıș deneyimlerimi paylaștığım balıkadam dostlarım, Prof. Dr. Kurtuluș Tuncer, Dr. Hakan Güzel, Mustafa inal, Bülent Özgümüș ve Ayhan Veziroğlu'nu burada șükranla anıyorum. Ayrıca, tüm șekil ve yazıların bilgisayar ortamında hazırlanmasında emeği geçen Canset Çan'a teșekkür ederim. Beni sualtında da yalnız bırakmayarak dip zamanımın bir kısmını paylașan eșim Asiye YAMAN bu eserin hazırlanmasında en büyük destek ve eșin kaynağım olmuștur. Adana, Kasım, 1997 Prof. Dr. Servet Yaman

2 İÇİNDEKİLER Sayfa ÖNSÖZ TARİHÇE BÖLÜM 1 DALMADA TEMEL FİZİKSEL KAVRAMLAR YOĞUNLUK YÜZERLİK BASINÇ Atmosfer Basıncı Hidrostatik Basınç SAZ KANUNLARI Boyle-Mariotte Kanunu Boyle-Mariotte Kanununun Dalıș Tekniğindeki Pratik Uygulamaları Guy-Lussac ve Charles Kanunları Guy-Lussac ve Charles Kanunlarının Dalıș Teknigindeki Pratik Uygulamaları Dalton Kanunu Dalton Kanununun Dalıș Tekniğindeki Uygulamaları 25 Henry Kanınu Henry Kanununun Dalıș Tekniğindeki Uygulamaları 29 Graham Kanunu Graham Kanununun Dalıș Tekniğindeki 30 Uygulamaları

3 BÖLÜM 2 DALIȘ MALZEMELERİ MASKE ȘNORKEL PALETLER BALIKADAM ELBİSESİ DENGE YELEĞİ AĞIRLIK KEMERİ 37 TÜPLER TÜP VANALARI REGÜLATÖR KONSOL BÖLÜM 3 ALETLİ DALIȘ UYGULAMALARI SUALTI EL İȘARETLERİ DALIȘ PLANLAMALARI DALIȘ ȘARTLARI VE DALIȘ ORTAMI MALZEMELERİN HAZIRLANMASI DALIȘ ARKADAȘI DONANIM KONTROLÜ SUYA GİRİȘ... : REGÜLATÖR TEMİZLİĞİ ȘNORKEL KULLANMA MASKE TEMİZLENMESİ DENGELEME SUDA ALÇALMA VE YÜKSELME 58 2

4 YEDEK HAVA KAYNAKLARI VE ÇİMLENME. 58 ACİL DURUMLAR VE YARDIM Tükenme.. 60 DİPTE BAYGIN DALGICA YARDIM ve KURTARMA. 60 Yardım.. 61 Kurtarma.. 62 ACİL ÇIKIȘ EMNİYET KURALLARI SUNİ TENEFFÜS VE KALP MASAJI Suni Teneffüs 67 Kalp Masajı 68 BOLUM 4 SUALTI FİZİĞİ SUALTINDA GÖRME Kırılma Sualtında Ișık ve Renk Yayılma Bulanıklık Absorbsiyon SUALTINDA SES BÖLÜM 5 DENiZ BiLGiSi DENİZLERDE SICAKLIK VE TUZLULUK 78 AKINTILAR. 79 Rüzgar Akıntıları 80 Tuzluluk ve Sıcaklık Akıntıları 80 3

5 Gel-Git Akıntıları 81 Boğaz Akıntıları. 83 Dalga Akıntıları.. 83 DALGALAR.. 85 Rüzgar Dalgalan 86 DALIȘTA GiRiȘ VE ÇIKIȘ NOKTALARI.. 90 TERMAL TABAKALAȘMA 90 Termoklin.. 91 SUALTI CANLILARI 93 Zehirli Balıklar.. 94 BÖLÜM 6 SUALTI FİZYOLOJİSİ DALIȘ TEHLİKELERİ, KAZALARI VE HASTALIKLARI. 98 Azot Narkozu. 98 Vurgun 100 Vurgunu Arttıran Nedenler 101 Vurgun Belirtileri 102 Vurgun Tedavsi. 103 Oksijen Zehirlenmesi. 105 Karbonmonoksit Zehirlenmesi SOLUNUM VE DOLAȘIM SİSTEMLERİ. 108 Solunum Sistemi. 108 Hipervantilasyon Dolașım Sistem 113 Karotis-Sinus Refleksi

6 Kramplar VÜCUTTAKi HAVA BOȘLUKLARI 115 Kulak Boșluğu Vertigo Sinüs Boșlukları Akciğerler 120 Hava Embolizması Pnömotoraks Diğer Boșluklar Diș Boșlukları. 123 Mide Bağırsak Boșlukları Maske Boșluğu SICAK VE GÜNEȘ ÇARPMASI. 124 SU SICAKLIĞI VE ETKiLERi. 125 Hipotermia. 127 Hipoterminin Belirtileri ve Önlemleri Soğuk Suda Korunma Kızıșma STRESS ZEHİRLİ BALIK SOKMALARI. 131 BÖLÜM 7 DALIȘ TABLOLARI TARİHÇE VE PRENSİPLER 133 DALIȘ PROFiLLERİ PADI DALIȘ TABLOSU 138 5

7 BULHMANN/HAHN DALIȘ TABLOSU HAVA TÜKETİM HESAPLARI 149 UNUTULMUȘ DEKOMPRESYON 153 DALIȘTAN SONRA UÇAĞA BİNME 155 SAĞLIK ve DALIȘ. 155 DALIȘ ȘAMANDIRASI ve DALIȘ BAYRAĞI 156 YARARLANILAN KAYNAKLAR 158 6

8 TARİHÇE İlk insanlar su bitkilerinin, kabuklu hayvanların, balıkların ve iri su memelilerinin karșısında hayranlık ve șașkınlık duymușlardır. Mavi derinliklerin gizemi, denizlerin öngörülemeyen davranıșları ve suda yașayan garip yaratıklar ilk çağlarda bile insanın merakını, cesaretini ve hayalini kamçılamıștır. Denizleri güçlü tanrıların ve korkunç canavarların yașadığı ayrı bir dünya olarak düșlemișler, derin maviliklerin araștırılmasında tehdit edici güçler olarak görmüșlerdir. Buna karșılık fırsat buldukça balık avlamak, yük tașımak, fetihler yapmak amacıyla denirlere açılmıșlar, yolculuklar yapmıșlar ve zamanla derinlerin korkularını yenerek deniș altını araștırmaya bașlamıșlardır. Tarihte ilk apne dalgıçlarının keten kumașları boyamak amacıyla Akdeniz de mor salyangoz avladıkları bilinmektedir. Yüzlerce yıl bu çıplak dalgıçlar balık, yosun, sünger, inci, mercan, kabuklular ve batık hazineleri için denizlere dalmıșlardır. Sümerlerin mitolojilerinde Gılgamıș'ın ölümsüzlük otlarını denizlerin derinliklerinden çıkardığı anlatılır Tarihçi Thucydides, M.Ö. 5'ci yüzyılda Yunanlı savașçı dalgıçların istilacı Pers donanmasına karșı bașarıyla savaștıklarını, Atina donanmasının Sicilya Siraküz limanına saldırısı sırasında dalgıçların liman kapısını açtıklarını kaydetmiștir. İnsan deniz altında akciğerlerinin kapasitesi elverdiği sure ve derinlikte kalabilmiștir. Günümüzde çok kiși șnorkel, palet ve maske kullanarak ve de birkaç derin nefes alarak sığ denizlerde çevrelerini seyrederler. Bu basit araçlarla sualtının birçok alanına erișmek mümkün olmuștur. Ne var ki bu.büyülü dünyada nefes tutularak erișebilinecek derinlik ve sure azdır. Bunları arttırmak için uzun ve güçlü bir eğitim gerekir. Günümüzde Japonya ve Kore kıyılarında yașayan "ame'"ler eskiden beri süregelen midye ve yosun avcılığı geleneklerini sürdürmektedir. Yıllarca nefeslerini tutarak dalan kadın avcılar I8m'ye saatte 60 dalıșı 4 saat boyunca yapabilmektedirler, Pasifik Okyanusundaki Tuamoto adalarındaki yerli inci avcıları ise daha da derinlere ve daha uzun süre dalmaktadırlar. Öyle ki bir taș yardımı ile m'ye inebilen avcı günde ortalama 40 dalıș yapabilir. Özel hipervantilasyon egzersizleri yaparak dalıș sürelerini ortalama dakika ve daha uzun sure uzatabilirler. Bu dalgıçların üstün bir fizik güce eriștikten muhakkaktır. 7

9 Apne dalıșlarının en etkileyici derinlik rekoru 1977'de Jacgues Mayolun ilk defa 100 m'ye ulașan ve 3 dakika 39 saniye süren dalıșıdır Günümüzde bu rekor 127 m ile Kübalı Pipine aittir. İnsanın denizlerden beklediği kazanç anlayıșı geliștikçe su altında daha uzun ve daha derin kalmak istemesi olağandır. Bu amaçla birtakım aletlerin kullanılmasına M.Ö. 900 yıllarında bașlanmıștır Bu tarihlerde deriden yapılmıș ve ucuna taș bağlanmıș torbalardan soluyarak savașan Asurlular ilk aletli dalgıçlar olarak kabul edilirler (Șekil 1). Hatta M.Ö. 300 yıllarında Büyük İskenderin bir Șekil 1. Hava tulumlarından Soluyan ilkel dalgıç çanı içerisinde sualtına Asurlu Dalgıçlar indiği söylenir. Dalgıç çanı orta (M.Ö.900, Taș Kabartma) çağlarda deniz altı çalıșmalarında çok kullanılmıș bir aygıttır (Șekil 2). Çan tersine donmuș bir kap olup içerisinde bulunduğu derinliği yansıtan yüksek basınçta hava bulunur veya hava yukarıdan pompalanır Kabın yukarı çıkması çanın kendi ağırlığı veya ilave ağırlıklarla önlenir. Dalgıç çan içerisinde sıkıștırılmıș havayı solur ve bu șekilde dipte uzun süre çalıșabilir. Șekil 2. Dalgıç Çanı (Halley çanı, 1690) 8

10 1819 yılında August Siebe dalgıcın bașını içerisine alan ve omuzlara bağlanabilen bir küçük çan geliștirdi. Bu can içerisine gemilerden veya kıyıdan bir pompa yardımı ile hava verilmekteydi. Su miğfere girmediğinden normal nefeslenme yapılabilmekteydi. Artık fazla hava canın alt kısmından çıkmaktaydı. Hareketleri kısıtlı olan bu aygıtla beraber ağır kurșun ayakkabılar gerekliydi, 1850'lerde su geçirmez çadır bezinden yapılmıș ilk dalgıç elbisesi miğfere bağlandı ve miğfere artık havayı atmaya yarayan bir musluk takıldı. Pompalanan hava hem miğfer içerisinde hem de elbise içeriğinde bulunmakta, artık fazla hava ise dalgıç tarafından musluk uygun miktarda açılarak tahliye edilmekteydi Bu klasik dalgıç kıyafeti günümüze kadar gelmiș ve halen kullanılmaktadır yılında Jacques Yves Cousteau ve Emile Gagnan tarafındangeliștirilen ve dalgıçların su yüzeyi ile ilișkisini kesen aygıtlar kullanılmaya bașlandı. "Su ciğeri" adı verilen aygıtlar bar hava sıkıștırılmıș çelik tüpler ile bundan istenildiği anda hava almayı sağlayan regülatörlerden olușmaktadır. Bundan böyle dalgıç sualtında sorunsuzca soluk alıp verebilir, sırtında tașıdığı hava deposu ile uzunca bir sure bir balık gibi serbest dolașabilirdi. SCUBA (Self Contained Underwater Breathıng Apparatus) adı verilen aygıtların keșfiyle su altı dünyası herkese açılmıș oldu. O zamandan gönümüze dalgıçlık bir spor olarak büyük adımlarla ilerlemiștir. 9

11 BÖLÜM 1 DALMADA TEMEL FİZİKSEL KAVRAMLAR Bu bölümde, Yoğunluk (özgül ağırlık), Yüzerlik, Basınç ve Gaz Kanunları ile bu kavramların dalmadaki pratik uygulamalarından söz edilecektir. YOĞUNLUK (Density) Doğadaki tüm maddelerin bir ağırlığı vardır. Çoğu kez bu ağırlıklar tarafımızdan ağır veya hafif olarak yorumlanarak algılanır ve hissedilir. Maddenin ağırlık birimi yoğunluğu esas alınarak ifade edilir. Yoğunluk, "Bir maddenin bir birim hacminin ağırlığıdır" seklinde tanımlanır. Bu tanım; d = W / V formülü ile ifade edilir. W : Ağırlık (gr.) V : Hacim (cm 3 ) d : Özgül Ağırlık (gr/cm 3 ) Bu tanımlamada madde; katı (tuz), sıvı (su) veya gaz (hava) olabilir. Katıların hacim ve yoğunlukları sabittir. Sıvılar șekil değiștirebilirler ancak hacimleri değișmez. Gazların ise; hacimleri değișkendir ve sıkıștırabilirler, dolayısıyla yoğunlukları da değișir. Konumuzla ilgili bazı önemli maddelerin yoğunlukları așağıda verilmiștir; Hava gr / cm 3 Saf su gr / cm 3 Deniz suyu gr / cm 3 Demir 7.85 gr / cm 3 Kurșun gr / cm 3 10

12 Gaz ve sıvı karıșımların yoğunlukları o karıșımı olușturan maddelerin yoğunluklarına bağlı olarak değișir. Örneğin; saf su içerisine tuz ilave edildiği zaman suyun yoğunluğu artar. Gazların yoğunluğu etkisinde kaldığı basınca göre değișir. Bașka bir deyișle sıkıștıkça (basınç arttıkça) artar, genleștikçe (basınç azaldıkça) azalır. YÜZERLİK (Buoyancy) Su içerisine girdiğimiz zaman kendimizi hafiflemiș hissederiz. Aynı duyguyu ağır bir taș parçasını su içerisinde kolayca kaldırabildiğimiz zaman da hissederiz. Suya giren cisimler adeta hafifleșirler. Bu durum Arșimed Kanunu ile açıklanır; "Sıvıya atılan bir cisim tașırdığı sıvının ağırlığına eșit bir kuvvetle așağıdan yukarı doğru itilir" Bu durumda cisimler suda adeta ağırlıklarından bir kısmını kaybetmiș gibilerdir. Su yoğun ise tașan su daha ağır olacağından kaldırma kuvveti de o kadar fazla olacaktır. Nitekim yoğunluğu fazla olan tuzlu deniz suyunun kaldırma kuvveti tatlı suya göre daha fazladır. Cismin kendi hacmine eșit suyun ağırlığı cismin kendi ağırlığından fazla ise cisim yüzer, aksi halde batar. Yüzen cisim (+) yüzerlikli, batan cisim (-) yüzerlikli, su içerisinde asılı duran cisim ise nötr yüzerlikli kabul edilir. Șekil 3. Yüzerlik kavramı. (+) Yüzerlikli cisimler su yüzeyinde, (-) yüzerlikli cisimler suyun tabanında, nötr yüzerlikli cisimler su içerisinde asılı olarak durur. 11

13 Genel olarak insanlar ( + ) yüzeliklidir. Bir çoğumuz batabilmek için nefesimizi vermek zorunda kalırız. Nefes vermekle göğüs hacmimiz küçüleceğinden yüzerliğimiz azalır, bu da batmamızı sağlar. Dalgıçlarda vücuda giyilen elbise ve diğer teçhizatlar toplam yoğunluğu düșürdüğü için veya hacim büyümesine neden olduğu için batma güçleșir. Bunun için kursun baklalar içeren kemer seklinde ilave ağırlıklar takmak gerekir, ideal olan, tüm teçhizatını kușanmıș bir dalgıcın su yüzeyinde nefes aldığında yüzer, nefes verdiğinde batar durumda kendini ayarlayacağı ağırlıktaki ağırlık kemeri ile dalmasıdır. Bir dalgıç için yüzerliliğin (+) veya (-) hale getirilebilmesi, yani yüzerlik kontrolü B.C.D. (Buoyancy Control Device) denen șișirilebilir bir yelek ile sağlanır. Nitekim su yüzeyinde (+) yüzerlikli bir dalgıç batmayacağından fazla enerji sarf etmeden su üstünde kalabilir veya B.C.D.'nin havasını tahliye ederek suya batabilir, Nötr yüzerlikti bir dalgıç hiç enerji harcamadan su içerisinde istediği noktada kalabilir. Yüzerliğin kontrol edilmesi bir balıkadam için öğrenilmesi gereken önemli beceri ve uygulamalardan biridir. Dalıșa geçen ve tüm teçhizatını kușanmıș 80 Kg'lık (W) bir dalgıcın yoğunluğunu ortalama 1.1 gr/cm 3 (d) olarak kabul edersek bu dalgıcın hacmi V (dalgıç) ; V(dalgıç) = W / d 'den V = 80/1.1 V = 72.7 lt. dir. Bașka bir ifade ile, Arșimed kanununa göre bu dalgıç suya girdiğinde 72.7 It.'lik, bir su tașırmıș olacaktır. Deniz suyunun yoğunluğunu d = l.027 gr / cm 3 alırsak Deniz suyunun kaldırma kuvveti W = 72.7 x ' den W (deniz suyu) = kg olacaktır. Dalgıcın batmadan önceki ağırlığı 80 kg olduğundan dalgıcın su içerisindeki ağırlığı W(su) ; W (su) = Dalgıç Ağırlığı - Suyun Kaldırma Kuvveti W (su) = ' dan W(su) = 5.34 kg gelecektir. 12

14 Görüldüğü gibi 5.34 Kg'dan az veya biraz daha fazla bir ağırlık dalgıcın yüzerliğini ( + ) veya (-) yapabilmektedir. Aynı hesaplamaları aynı dalgıcın tatlı su (d = 1 gr/cm 3 ) içerisindeki durumu için yapacak olursak suyun kaldırma kuvvetini W (tatlı su) = 72,7 kg buluruz. Diğer yandan; W(deniz suyu) = kg olduğu göz önüne alındığında deniz suyunun tatlı suya göre 1.96 Kg daha fazla kaldırma kuvvetine sahip olduğu görülür. Tam teçhizatlı bir dalgıcın suya girdikten sonra ağırlığını değiștirmesi imkansızdır. Bu yüzden yüzerlik kontrolü B.C.D. ile yapılmalıdır. Diğer yandan; neopren malzemeden üretilen dalgıç elbiselerinin kumașı içerisinde hava kabarcıkları (gözenekleri) vardır. Unutulmamalıdır ki bu hava kabarcıkları derinlere indikçe artan basınç karșısında küçülecektir. Bu durumda dalgıcın elbisesi derinlere indikçe incelecek ve hacimce küçülecektir. Bunun doğal sonucu olarak dalgıç, derinlere indikçe daha da ağırlașacaktır. Bu durumlarda dalgıcın yüzerliğini B.C,D ' ye biraz hava vererek ayarlaması gerekir. Çıkıșlarda da tersi bir durum olacağını unutmamak gerekir. Nötr yüzerliğin temini dalgıçlar için önemli bir uygulamadır. BASINÇ (Pressure) Katı maddelerin belirli șekilleri ve hacimleri vardır. Sıvıların belirlenebilen hacimleri vardır, șekilleri yoktur. Gazlar ise değișken bir hacme ve șekle sahiptirler. Katı, sıvı veya gaz maddeler kütlelerinden dolayı içlerinde barındırdıkları cisimlerin üzerine bir kuvvet uygularlar. Bu kuvvete basınç denir. Dalgıçlar üzerinde iki basınç etkilidir. Bunlar Atmosferik Basınç ve Hidrostatik Basınçtır. Basınç "Birim alana etki eden kuvvet " olarak tanımlanır ve (P) harfi ile gösterilir. Basınç birimi atmosfer'dir. Bir cm 2 lik bir yüzeye bir kg'lık bir kuvvet etki ediyorsa basınç bir atmosferdir. P (atm) = F / S P : Basınç ( kg/cm 2 ) F : Kuvvet ( kg) S : Yüzey (cm 2 ) 13

15 Atmosfer Basıncı (Atmospheric Pressure) Kabaca bir küre șeklinde olan dünyamız üzerindeki atmosfer tabakasının kalınlığı yaklașık 80 km'dir. Bu kalınlık doğal olarak ekvatorda daha kalın kutuplarda daha incedir. Üstümüzdeki bu kalın atmosfer tabakası kendi ağırlığı nedeniyle hem yeryüzüne hem de kendi içinde bulunan yüzeylere bir kuvvet uygular. Bu kuvvetin yüzeyin birim alanına düșen payına açık hava basıncı, ya da Atmosfer Basıncı denir (Șekil 4). İnsan vücudu bu basıncı hissetmez. Hissedilmemesinin nedeni bu basıncın temelde çoğunluğu su olan vücudumuzda vücut içi boșluklar dahil her tarafa eșit olarak dağılmasıdır. Deniz seviyesinde bu basınç ölçülecek olunursa bunun 1 cm çaplı 760 mm yükseklikte bir cıva sütununun yaptığı basınca eșit olduğu görülür. Bu da 1033 gr'lık bir kuvvete eșdeğerdir. Bașka bir ifadeyle taban alanı 1 cm 2 olan ve yüksekliği atmosferin sınırına kadar (80 km) olan içi hava dolu olan bir sütunun ağırlığı 1033 gr'dır (Pratik uygulamalarda 1033 gr yuvarlatılarak 1 kg olarak alınır). Basınç birimleri ülkelere ve yayınlara göre değișik isimler halinde karșımıza çıkabilir. Bunlardan en çok rastlananlar așağıda verilmiștir. 1 bar = 1,02 kg/cm 2 1 atm = 0,98 bar Basınç değișimi birim yüzeye etki eden kuvvetin çoğalması veya azalması ile olur ve barometre ile ölçülür. Atmosfer basıncı doğal olarak deniz seviyesinden itibaren yükseldikçe azalır. Bu azalma her 10.5 m lik yükselme için 0,1 mm'dir. Basınç düșmesi ya yüksek rakımlara çıkmakla, ya da en belirgin șekliyle uçak yolculuğu sırasında olur. Șekil 4. Atmosfer Basıncı. Yaklașık 80 km kalınlığında ve tabanı 1 cm 2 olan bir hava kütlesinin yeryüzüne etki eden ağırlığıdır. 14

16 Atmosfer tabakası bașta sıcaklık değișimleri ve rüzgarlar olmak zere çeșitli nedenlerle yer yer sıkıșır ve olduğundan daha yoğun bir hale gelebilir. Bu durum kendisini barometre basıncının yükselmesi ile belli eder. Aksi durumlarda ise barometre basıncı düșer, Hava yüksek basınçtan alçak basınca doğru hareket eder. Barometrik basıncın düșmesi bașka bölgelerden o noktaya hava akımı geleceği anlamına gelir ki bu durum çoğu kez bölgeye yağmur ve rüzgarın gelmesiyle ile sonuçlanır. Hidrostatik Basınç (Hydrostatic Pressure) Hidrostatik basınç; su içerisinde bulunan bir cismin yüzeyine su ağırlığının yaptığı basınçtır. P = d x H ile ifade edilir P = Basınç (gr/cm2) d = Suyun özgül ağırlığı (gr/cm3) H = Su derinliği (cm) Su içinde alınan herhangi bir noktaya etki eden su basıncı ; a-suyun özgül ağırlığı ile doğru orantılıdır. b-cismin suyun açık olan yüzeyine olan yüksekliği (derinliği) ile doğru orantılıdır. Cisim ile su yüzeyi arasındaki derinlik basınca etki eden en önemli faktördür, c-su basıncı suyun derinliğine bağlıdır, çevrenin șekline biçimine veya sıvı miktarına bağlı değildir. Cismin üzerindeki su kalınlığı ve suyun yoğunluğu ne kadar fazla ise basınç o kadar fazla olur. Tatlı suların yoğunlukları 1gr/cm3, deniz sularının yoğunlukları ise ortalama 1.02 gr/cm3 olarak alınabilir. Kızıldeniz, Akdeniz gibi bazı çok tuzlu denizlerde su yoğunluğu 1.04 gr/cm3 'e kadar çıkabilir. Su altında artan basınç miktarı her metrede 0.1 atm veya her 10 mlik su kalınlığı için 1 atm.'dir (Șekil 5). Tuzlu deniz suyu için bu rakam her metrede atm 'dir. 15

17 Șekil 5. Atmosfer Basıncı ve Hidrostatik Basınç Örneğin ; Deniz dalıșlarında -10 m' ye inildiğinde dalgıç üzerine etki eden basınç ; P = d x H 'den d = 1.02 gr/cm3 H = 10 m (=1000 cm)'dir P = 1.02 x 1000 P = 1020 gr/cm2 buradan 1 atm = 1000 gr/cm3 olduğundan P = 1.02 alm bulunur. Dalgıç aynı dalıșı bir tatlı su ortamında yapıyor ise ; P = dxh P = 1 x 1 00 P = 1000 gr/cm3 buradan; 1 atm = 1000 gr/cm3 olduğundan, P = 1 atm olacaktır Görüldüğü gibi -10 m' de tuzlu deniz suyunun dalgıç üzerine uyguladığı basınç 0.2 atm. daha fazladır. 16

18 Örneğin; denizde -14 m de bulunan bir dalgıç üzerine etki eden basınç; P = d x H den d ve H değerleri yerine yazılırsa ; P = 1.02x 1400 P= 1428 gr/cm2 buradan 1 atm =1000 gr/cm2 olduğundan P = atm olacaktır Bulunan bu değerler ; deniz yüzeyinde basıncın sıfır olduğu kabul edilerek bulunmuș ve sadece su kalınlığının basıncını yansıtan değerlerdir. Buna Geyç Basıncı denir. Hakikatte su yüzeyinde etkin olan 1 atm 'lik atmosfer basıncı vardır. Bu basınçla birlikte su kalınlığının basıncına Mutlak Basınç (Pm) denir ; Pm = Geyç Basıncı + Atmosfer Basıncı olarak ifade edilir Örneğin ; Su içerisinde -13 m de bulunan bir dalgıcın üzerine etki eden Mutlak Basınç ; P = d x H 'den P = 1 x13 00 buradan ; Geyç Basıncı; P = 1.3 atm olarak bulunur. Pm = Geyç Basıncı + Atmosfer Basıncı olduğundan, Mutlak Basınç ; Pm = den, Pm = 2.3 atm olacaktır. Derinlik Geyç Basıncı Mutlak Basınç 0 m 0 atm 1 atm -10 m 1 atm 2 atm -20 m 2 atm 3 atm -30 m 3 atm 4 atm -40 m 4 atm 5 atm Tablo 1. Derinliğe karșılık Geyç Basıncı-Mutlak Basınç değerleri 17

19 Pratik uygulamalarda tuzlu deniz sularının yoğunluk değeri yuvarlanarak d = 1gr/cm 3 olarak alınır. Buna göre Derinlik-Geyç Basıncı-Mutlak Basınç ilișkileri așağıda tablo 1 de verilmiștir. Böylece inilen her 10 m için hidrostatik basıncın 1 atm artacağı esas alınır. İnsan vücudu büyük ölçüde sıvılardan meydana geldiği için ve sıvılar sıkıștırılamadığından artan hidrostatik basınç vücudumuzun her tarafına eșit ve simetrik olarak yansır. Ancak aynı durum vücut.içerisindeki sinüs, kulak, akciğer gibi hava boșlukları için bir sorun olușturur. Dıș etkenlere kapalı olan bu boșluklar basınç etkisi karșısında direnç gösteremezler, oldukça hassastırlar. Artan basınç karșısında söz konusu boșlukların davranıșlarını temel gaz kanunları çerçevesinde incelemek gerekir. GAZ KANUNLARI Gazlar içinde bulundukları kapalı kapların çeperlerine veya temasta oldukları yüzeylere basınç uygularlar. Bu basınç gaz moleküllerinin birim yüzeye çarpma sayılarıyla orantılıdır. Kap çeperine çarpan molekül sayısı hemen hemen aynı olduğundan her noktada basıncın değeri aynıdır. Moleküllerin hareketi en çok sıcaklık ve basınç etkisiyle gerçekleșir. Sıcaklık arttıkça molekül hareketleri artacağından meydana gelen hareketlenme çeperi dıșa doğru itme kuvvetini de artırır. Aynı durum gaz üzerine bir basınç uygulandığı zaman da söz konusudur. Bu durumda moleküller sıkıșacağından çepere çarpan molekül sayıları artacaktır, bu da gaz basıncını arttıracaktır. Görüldüğü gibi sıcaklık, basınç ve hacim değișkenleri gazların davranıșlarını belirleyen en önemli etkenlerdir. Boyle-Mariotte Kanunu Gazların sıkıștırılabilme, genișleme ve diffüzyon özellikleri sıvı ve katılardan çok farklıdır. Gazlar sıkıștırılabirler. Nitekim, sabit sıcaklıkta kapalı bir kapta bulunan bir gaz sıkıștırıldığında gazda iki önemli değișiklik olur; a- Gazın hacmi sıkıștırma miktarına göre küçülür, b- Gazın özgül ağırlığı sıkıștıkça artar. 18

20 Kapalı kaplarda yapılan deneylerde hacim ve basıncın ters orantılı olarak değiștiği ancak basınç ve hacim çarpımlarının daima sabit kaldığı görülmüștür. Sonuçlar șu șekilde ifade edilir, "Sabit sıcaklıkta bir gazın hacmi ile basıncının çarpımı sabittir" Bu kanun matematiksel olarak ; P x V = K (sabit) bağıntısı ile gösterilir, P : Basınç (atm) V : Hacim (cm 3 ) K : Sabit sayı Șekil 6. Basınç (P), Hacim (V) ikilisi. (P) artarken (V) azalır. Bu eșitlikte P küçüldükçe V büyüyecek veya tersi durumda P büyüdükçe V küçülecektir (Șekil 6), Madem ki bir gazın basıncı ile hacminin çarpımı sabittir, o halde aynı gazın hacmini birkaç defa değiștirirsek, her yeni durumda K sabit olacağından ifade ; P 1 x V 1 = P 2 x V 2 = P 3 x V 3 =...= K șeklinde yazılabilir. Bu durum su içerisine indirilen ters bir kova içerisinde sıkıșan ve hacmi gittikçe küçülen hava üzerinde incelenebilir (Șekil 7). Örnek ; Bir gazın hacmi 200 C 'de ve 1 atm basınç altında 10 litre olsun. Aynı sıcaklıkta ve 2 atm basınç altında ölçüm yapılsaydı gazın hacmi ne olurdu? Çözüm ; Madem ki basınç artmıștır, Boyle-Mariotte kanununa göre basınç altında hacim küçülecektir. 19

21 P 1 = 1 atm V 1 = 10 lt P 2 = 2 atm V 2 =? P 1 x V 1 =P 2 x V 2 bağıntısından, V 2 = V 1 x P 1 /P 2 = 10 litre x 1 atm / 2 atm V 2 = 5 litre bulunur. Șekil 7. Böyle - Mariotte Kanununun pratik uygulaması. Kova derine indikçe artan basınç karșısında içerisindeki hava sıkıșır. Basınç (P) ve Hacim (V) çarpımı sabittir (K). Örnek ; sabit sıcaklıkta bir bisiklet pompasının pistonu ileri doğru itilerek basınç 3 P ' ye çıkarıldığında hacim kaç V olur? Çözüm ; Basınç hacim ile ters orantılı olduğundan, basınç 3 katına çıktığında hacim 1/3 'üne düșer. Yani V/3 olur. Veya ; P 1 x V 1 = P 2 x V 2 ' den hesaplanırsa; P 1 x V 1 = 3P 2 x V 2 yazılabilir, buradan ; V 2 = P 1 x V 1 / 3P 2 = 1 x V 1 / 3 V 2 = V 1 /3 bulunur. 20

22 Boyle-Mariotte Kanunun Dalıș Deknigindeki Pratik Uygulamaları Boyle - Mariotte kanunu aynı zamanda elastik kaplar ve içerisinde bulunan bir veya birkaç gaz karıșımı için de geçerlidir. Kanunun en önemli öğretisi gazların basınç karșısında hacim değiștirdikleridir. Solunan hava bir gaz karıșım] olduğundan basınç altındaki davranıșları aynı diğer gazlar gibi olacaktır. Bilindiği gibi hidrostatik basınç her 10 m lik su kalınlığına karșılık 1 atm'lik mutlak basınç verir, içi hava dolu olan bir balon sualtına indirildiğinde balon yüzeyine etki eden hidrostatik basınç nedeniyle hacmi küçülecektir. Derinliklere göre havanın sıkıșması sonunda olușan basınç - hacim ilișkileri Șekil 7 'de verilmiștir. Bu șekil dikkatli olarak incelendiğinde en büyük hacim değișikliğinin ilk -10 m 'de olduğu görülür (Șekil 8), Șekil 8. Basınç-Hacim ilișkileri. Basınç (derinlik) arttıkça balon içerisindeki gaz sıkıșır ve balon küçülür Bir an için serbest dalıș yapan ve su yüzeyinde derin bir nefes alarak alçalmakta olan bir dalgıcın ciğerlerini düșünelim; aynı balon gibi o da hidrostatik basınç etkisiyle küçülecektir. Küçülen ciğerlerdeki hava hem sıkıșacak hem de yoğunlașacaktır. Dalgıç tekrar yüzeye ulaștığında ciğer hacmi ve havanın yoğunluğu tekrar bașlangıçtaki haline dönecektir. Aletli dalıș yapan bir dalgıç derinlerde tüpünden nefes aldığı zaman hava o derinliğin mutlak basıncı etkisinde sıkıșmıș halde ciğerlerine dolar. Örneğin dalgıç -10 m de ise, bu derinlikte mutlak 21

23 basınç 2 atm olduğundan hava 2 defa daha yoğun ve sıkıșmıș olarak ciğerlerine dolacaktır. Dalgıç -10 m'den -20 m'ye gelirse mutlak basınç 3 atm olacağından soluduğu hava daha da sıkıșmıș ve yoğun olacaktır. Dalgıç çıkıș amacıyla yüzeye yaklaștığında örneğin -10 m geldiğinde ciğerlerindeki hava tekrar genleșecektir. Yüzeye çıkıldığında genleșme daha da artıp hava maksimum genleșmeye ulașacaktır. Bu durumda dalgıcın ciğerlerinde genleșen havayı mutlaka tahliye etmesi gerekir. Tahliye devamlı nefes alıp-verme șeklinde veya acil çıkıșlarda devamlı bağırarak yapılır. Havanın değișen basınç karșısında devamlı hacim değiștirdiği gerçeği aletli dalıșın en önemli kuralını ortaya koyar. Bu kural "Dalıș sırasında devamlı nefes al-ver, asla nefes tutma! " șeklinde ifade edilir. Dalgıcın yükselme sırasında nefes tutması veya ciğerlerindeki havayı gerektiği kadar tahliye edememesi durumunda "Hava Embolizması" denilen ve ciddi bir rahatsızlık olan akciğer yırtılmalarına neden olur. Boyle-Mariotte Kanununun diğer bir sonucu da sıkıșan havanın yoğunlașması ile ilgilidir. Derinlerdeki bir dalgıç bulunduğu derinlik basıncına uygun yoğunlașmıș hava solur. Bu durumda dalgıç tüpünde miktarı belli olan hava derinlere gittikçe daha çabuk tükenecektir. Örneğin; yüzeyde dakikada 25 lt. hava tüketen bir dalgıç -10 m' ye indiğinde dakikada 50 lt. tüketecektir, Dalgıçlar, pratikte tașıdıkları hava miktarını ve ineceği derinliği göz önüne alarak hava tüketim zamanlarını hesaplayabilirler. Guy-Lussac ve Charles Kanunları Boyle-Mariotte deneylerinde sıcaklık sabit tutularak basınç ve hacim arasındaki değișimler incelenmiști. Șimdi de basıncı sabit tutup sıcaklığı değiștirdiğimizde hacimde nasıl değișikliklerin olduğu incelenmiștir. Yapılan deneylere göre; sabit basınçta, bir gazın sıcaklığı 1 C arttırıldığında hacmi 1/273 kadar artar. Charles Kanunu sıcaklık ve hacim arasındaki ilișkiyi "Sabit basınçta bir gazın hacmi mutlak sıcaklığı ile doğru orantılıdır" șeklinde ifade eder ve ; V 1 /V 2 =T 1 /T 2 veya V 1 xt 2 =V 2 xt 1 bağıntısı ile gösterilir. 22

24 Bir gazın hacmini sabit tutup basıncın sıcaklıkla değișimini incelersek Charles kanununa benzer ifadeyle karșılașırız. Guy Lussac Kanunu olarak bilinen bu kanun " Sabit hacimde bir gazın basıncı ile mutlak sıcaklığı doğru orantılıdır" șeklinde ifade edilir ve ; P 1 /P 2 = T 1 /T 2 veya P 1 xt 2 = P 2 xt 1 bağıntısı ile gösterilir. V 1 : ilk hacim ( lt ) V 2 : son hacim T 1 : ilk sıcaklık ( K) T 2 : son sıcaklık P 1 : ilk basınç ( atm ) P 2 : son basınç Burada T mutlak sıcaklıktır ve Kelvin derecesi ( K) ile ifade edilir. T = t C șeklinde hesaplanır. Burada t C (Centigrad) ölçülen sıcaklıktır. Örneğin ; Bir gaz 12 C de ve 1 atm ' de 600 lt gelmektedir. Bu gaz 22 C 'ye getirilirse hacmi ne olur? Çözüm ; Charles kanununa göre gazın sıcaklığı arttığına göre hacmi de artacaktır, önce T 1 ve T 2 mutlak sıcaklıkları hesaplıyalım ; T 1 = T 2 = T 1 = 285 K T 2 = 295 K V 1 = 600 lt dir, V 2 =? V 1 / V 2 = T 1 / T 2 formülünde değerler yerine konursa ; 600 / V 2 = 285 / 295 buradan V 2 = 600 x 295 / 285 tir, V 2 = 621 lt. bulunur. Guy - Lussac ve Charles Kanunlarının Dalıș Tekniğindeki Pratik Uygulamaları Dalıș tüpleri belli hacimleri olan ve belli basınçta hava doldurulan kaplardır. Bunların teknik donatısı, ve kullanım, her dalgıcın bilmesi gereken temel bilgilerdir. Dolu bir tüpün sıcaklığı arttığı 23

25 zaman iç basıncı da artar. Pratikte tüp ısınmaları tüplerin güneșe bırakılması ile olur. Örneğin ; 12 lt' lik bir dalgıç tüpü sıcaklığı 18 C olan bir su bidonu içerisinde 200 atm lik bir basıçla hava dolduruluyor. Tüp dolumu sonunda güneșe maruz kalan tüp sıcaklığı 36 C ye ulașıyor. Tüp basıncı ne olur? t 1 = 18 C t 2 = 36 C P 1 = 200 atm. P 2 =? sorulmaktadır, Guy-lussac Bağıntısından ; P 1 / P 2 = T 1 / T 2 yazılabilir. T = t den, T 1 = =291 K T 2 = = 309 K olarak hesaplanır ve yerine konduğunda; 200 /P 2 = 291/309 dan P2 = 200 x 309 / 291 P 2 = atm. bulunur. Görüldüğü gibi sıcaklık artmasıyla tüp basıncı 12.4 atm artmıștır. Yaz aylarında kıyı veya dalıș teknelerinde güneș ıșınları tüpleri C ye kadar ısıtabilir. Tüpler her ne kadar 300 atm veya daha yukarı basınçlara dayanıklı yapılmıșlarsa da dolum basıncının üzerinde basınç yüklemesi gereksiz yere tüp metalinin deformasyon limitlerini zorlayacağı muhakkaktır. Bu nedenle dolu tüplerin ısınmayacakları yerlerde muhafaza edilmeleri gerekir. Dalton Kanunu Karıșımlar halindeki gazların basınçlarını inceleyen bağıntıları ortaya koyar. "Bir gaz karıșımının toplam basıncı o karıșımı meydana getiren gazların kısmi basınçlarının toplamına eșittir" șeklinde ifade edilir. Bir karıșım n sayıda gazın karıșmasıyla olușmuș ise bu karıșımın basıncı (P T ) ; P T = P 1 + P 2 +P 3...P n 'dir. 24

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti

ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç. Kaldırma Kuvveti ÖĞRENME ALANI: Kuvvet ve Hareket 2.ÜNİTE: Kaldırma Kuvveti ve Basınç Kaldırma Kuvveti - Dünya, üzerinde bulunan bütün cisimlere kendi merkezine doğru çekim kuvveti uygular. Bu kuvvete yer çekimi kuvveti

Detaylı

ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME DERSĐ GAZLAR KONU ANLATIMI

ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME DERSĐ GAZLAR KONU ANLATIMI 2008 ANKARA ÖĞRETĐM TEKNOLOJĐLERĐ VE MATERYAL GELĐŞTĐRME DERSĐ GAZLAR KONU ANLATIMI DERS SORUMLUSU:Prof. Dr. Đnci MORGĐL HAZIRLAYAN:Derya ÇAKICI 20338451 GAZLAR Maddeler tabiatta katı, sıvı ve gaz olmak

Detaylı

CĠSMĠN Hacmi = Sıvının SON Hacmi - Sıvının ĠLK Hacmi. Sıvıların Kaldırma Kuvveti Nelere Bağlıdır? d = V

CĠSMĠN Hacmi = Sıvının SON Hacmi - Sıvının ĠLK Hacmi. Sıvıların Kaldırma Kuvveti Nelere Bağlıdır? d = V 8.SINIF KUVVET VE HAREKET ÜNİTE ÇALIŞMA YAPRAĞI /11/2013 KALDIRMA KUVVETİ Sıvıların cisimlere uyguladığı kaldırma kuvvetini bulmak için,n nı önce havada,sonra aynı n nı düzeneği bozmadan suda ölçeriz.daha

Detaylı

Açık hava basıncını ilk defa 1643 yılında, İtalyan bilim adamı Evangelista Torricelli keşfetmiştir. Yaptığı deneylerde Torriçelli Deneyi denmiştir.

Açık hava basıncını ilk defa 1643 yılında, İtalyan bilim adamı Evangelista Torricelli keşfetmiştir. Yaptığı deneylerde Torriçelli Deneyi denmiştir. GAZ BASINCI 1)AÇIK HAVA BASINCI: Dünyanın çevresindeki hava tabakası çeşitli gazlardan meydana gelir. Bu gaz tabakasına atmosfer denir. Atmosferdeki gazlar da, katı ve sıvılarda ki gibi ağırlığından dolayı

Detaylı

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI

İDEAL GAZ KARIŞIMLARI İdeal Gaz Karışımları İdeal gaz karışımları saf ideal gazlar gibi davranırlar. Saf gazlardan n 1, n 2,, n i, mol alınarak hazırlanan bir karışımın toplam basıncı p, toplam hacmi v ve sıcaklığı T olsun.

Detaylı

A- KALDIRMA KUVVETİ (ARCHİMEDES PRENSİBİ)

A- KALDIRMA KUVVETİ (ARCHİMEDES PRENSİBİ) A- KALDIRMA KUETİ (ARCHİMEDES PRENSİBİ) 1- Kütle Kazanım: 1.7 Cisimlerin kütlesini ve hacmini ölçerek yoğunluklarını hesaplar. 1.7 Yoğunluk birimi olarak kg/m 3 ve g/cm 3 kullanılmalıdır. 1.7 Katıların

Detaylı

DENEY 3. MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri

DENEY 3. MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri DENEY 3 MADDENİN ÜÇ HALİ: NİTEL VE NİCEL GÖZLEMLER Sıcaklık ilişkileri AMAÇ: Maddelerin üç halinin nitel ve nicel gözlemlerle incelenerek maddenin sıcaklık ile davranımını incelemek. TEORİ Hal değişimi,

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Sistem ve Hal Değişkenleri Üzerinde araştırma yapmak üzere sınırladığımız bir evren parçasına sistem, bu sistemi çevreleyen yere is ortam adı verilir. İzole sistem; Madde ve her türden enerji akışına karşı

Detaylı

Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası

Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası Termal Genleşme İdeal Gazlar Isı Termodinamiğin 1. Yasası Entropi ve Termodinamiğin 2. Yasası Sıcaklık, bir gaz molekülünün kütle merkezi hareketinin ortalama kinetic enerjisinin bir ölçüsüdür. Sıcaklık,

Detaylı

2. Ünite. Kuvvet ve Hareket

2. Ünite. Kuvvet ve Hareket uvvet ve Hareket 2. Ünite uv vet ve Ha re ket 1 3 4 5 Cisim Þekil I 1 3 4 5 Þekil II Þekil III Sývýlarýn aldýrma uvveti Dünya üzerindeki bütün maddelere Dünya nýn merkezine doðru bir çekim kuvveti etki

Detaylı

ÖĞRENME ALANI : FİZİKSEL OLAYLAR ÜNİTE 2 : KUVVET VE HAREKET. E GAZLARIN BASINCI 1 Açık Hava (Atmosfer) Basıncı 2 Kapalı Kaplardaki Gaz Basıncı

ÖĞRENME ALANI : FİZİKSEL OLAYLAR ÜNİTE 2 : KUVVET VE HAREKET. E GAZLARIN BASINCI 1 Açık Hava (Atmosfer) Basıncı 2 Kapalı Kaplardaki Gaz Basıncı ÖĞRENME ALANI : FİZİKSEL OLAYLAR ÜNİTE 2 : KUVVET VE HAREKET E LARIN BASINCI 1 Açık Hava (Atmosfer) Basıncı 2 Kapalı Kaplardaki Gaz Basıncı 1 E LARIN BASINCI : 1 Açık Hava (Atmosfer) Basıncı : Dünya nın

Detaylı

G = mg bağıntısı ile bulunur.

G = mg bağıntısı ile bulunur. ATIŞLAR Havada serbest bırakılan cisimlerin aşağı doğru düşmesi etrafımızda her zaman gördüğümüz bir olaydır. Bu düşme hareketleri, cisimleri yerin merkezine doğru çeken bir kuvvetin varlığını gösterir.

Detaylı

TSSF BİR YILDIZ DALIŞ EĞİTMENİ SINAVI 19-20 MART 2016

TSSF BİR YILDIZ DALIŞ EĞİTMENİ SINAVI 19-20 MART 2016 TSSF BİR YILDIZ DALIŞ EĞİTMENİ SINAVI 19-20 MART 2016 Adı / Soyadı / No : 1 A b c d 26 a b c d 2 A b c d 27 a b c d 3 A b c d 28 a b c d 4 A b c d 29 a b c d 5 A b c d 30 a b c d 6 A b c d 31 a b c d 7

Detaylı

DENEY FÖYÜ BALIKESİR-2015

DENEY FÖYÜ BALIKESİR-2015 DENEY FÖYÜ BALIKESİR-2015 2 İçindekiler DEVRE ŞEMASI... 3 DENEY SETİNDE KULLANILAN MALZEMELER... 3 TEORİK BİLGİ... 4 BOYLE-MARİOTTE KANUNU... 4 GAY-LUSSAC KANUNU... 7 DENEYLER... 10 Deney TE 680-01...

Detaylı

Isı ve sıcaklık arasındaki fark : Isı ve sıcaklık birbiriyle bağlantılı fakat aynı olmayan iki kavramdır.

Isı ve sıcaklık arasındaki fark : Isı ve sıcaklık birbiriyle bağlantılı fakat aynı olmayan iki kavramdır. MADDE VE ISI Madde : Belli bir kütlesi, hacmi ve tanecikli yapısı olan her şeye madde denir. Maddeler ısıtıldıkları zaman tanecikleri arasındaki mesafe, hacmi ve hareket enerjisi artar, soğutulduklarında

Detaylı

d = m/v g / cm 3 kg / m 3 m = kütle v = hacim 1cm 3 su + 4 C 1gr d su = 1gr/cm 3 d su = 1000kg/m 3

d = m/v g / cm 3 kg / m 3 m = kütle v = hacim 1cm 3 su + 4 C 1gr d su = 1gr/cm 3 d su = 1000kg/m 3 ÖZKÜTLE Özkütle: bir maddenin birim hacminin kütlesine denir. d ile gösterilir. Özkütleye yoğunluk da denir. Maddenin ayırt edici özelliklerinden biridir. d = m/v g / cm 3 kg / m 3 d = özkütle m = kütle

Detaylı

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu

Prof. Dr. Osman SİVRİKAYA Zemin Mekaniği I Ders Notu HAFTALIK DERS PLANI Hafta Konular Kaynaklar 1 Zeminle İlgili Problemler ve Zeminlerin Oluşumu [1], s. 1-13 2 Zeminlerin Fiziksel Özellikleri [1], s. 14-79; [23]; [24]; [25] 3 Zeminlerin Sınıflandırılması

Detaylı

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları

1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları 1. Giriş 2. Yayınma Mekanizmaları 3. Kararlı Karasız Yayınma 4. Yayınmayı etkileyen faktörler 5. Yarı iletkenlerde yayınma 6. Diğer yayınma yolları Sol üstte yüzey seftleştirme işlemi uygulanmış bir çelik

Detaylı

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU

T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU T.C. ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI ÇEVRE YÖNETİMİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ YER SEVİYESİ OZON KİRLİLİĞİ BİLGİ NOTU Temmuz 2014 OZON NEDİR Ozon (O 3 ) üç tane oksijen atomunun birleşmesi ile oluşmaktadır. Ozon, atmosferde

Detaylı

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ

Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ Bölüm 3 SAF MADDENİN ÖZELLİKLERİ 1 Amaçlar Amaçlar Saf madde kavramının tanıtılması Faz değişimi işleminin fizik ilkelerinin incelenmesi Saf maddenin P-v-T yüzeylerinin ve P-v, T-v ve P-T özelik diyagramlarının

Detaylı

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ HİDROLİK/PNÖMATİK SİSTEMLER

MEKATRONİĞİN TEMELLERİ HİDROLİK/PNÖMATİK SİSTEMLER MEKATRONİĞİN TEMELLERİ HİDROLİK/PNÖMATİK SİSTEMLER Enerji Kaynakları Hidroliğin Tanımı Sıkıştırılamaz özellikteki akışkanların kullanıldığı, akışkanın basıncının, debisinin ve yönünün kontrol edilebildiği

Detaylı

Farklı bir dünya Sualtı

Farklı bir dünya Sualtı On5yirmi5.com Şehir yaşamının olumsuz etkileri ve iş dünyasının monoton, yorucu ve stresli temposu hayatı bazen kabusa çevirebiliyor. Yayın Tarihi : 7 Temmuz 2012 Cumartesi (oluşturma : 11/25/2015) Erhan

Detaylı

MADDE ve ÖZELLİKLERİ

MADDE ve ÖZELLİKLERİ MADDE ve ÖZELLİKLERİ 1 1. Aşağıdaki birimleri arasındaki birim çevirmelerini yapınız. 200 mg =.. cg ; 200 mg =... dg ; 200 mg =...... g 0,4 g =.. kg ; 5 kg =... g ; 5 kg =...... mg t =...... kg ; 8 t =......

Detaylı

Fotovoltaik Teknoloji

Fotovoltaik Teknoloji Fotovoltaik Teknoloji Bölüm 3: Güneş Enerjisi Güneşin Yapısı Güneş Işınımı Güneş Spektrumu Toplam Güneş Işınımı Güneş Işınımının Ölçülmesi Dr. Osman Turan Makine ve İmalat Mühendisliği Bilecik Şeyh Edebali

Detaylı

Gaz Ekipmanları Regülatörler/Contalar

Gaz Ekipmanları Regülatörler/Contalar regulator brosuru_nihai.fh11 4/2/10 1:53 PM Page 1 Gaz Ekipmanları Regülatörler/Contalar regulator brosuru_nihai.fh11 4/2/10 1:53 PM Page 2 02 İçindekiler Gaz Ekipmanları Regülatörler/Contalar 3 7 8 9

Detaylı

Pamukkale Üniversitesi. Makine Mühendisliği Bölümü. MENG 219 Deney Föyü

Pamukkale Üniversitesi. Makine Mühendisliği Bölümü. MENG 219 Deney Föyü Pamukkale Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü MENG 219 Deney Föyü Deney No: Deney Adı: Deney Sorumluları: Deneyin Amacı: X Basınç Ölçümü Doç. Dr. Kadir Kavaklıoğlu ve Araş. Gör. Y Bu deneyin amacı

Detaylı

Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır.

Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır. Akışkanlar Mekaniği Yoğunluk ve Basınç: Bir maddenin yoğunluğu, birim hacminin kütlesi olarak tanımlanır. Basıncın derinlikle değişimi Aynı derinlikteki bütün noktalar aynı basınçta y yönünde toplam kuvvet

Detaylı

İşletmesinde Toz Problemi TKİ. OAL. TKİ Maden Müh.

İşletmesinde Toz Problemi TKİ. OAL. TKİ Maden Müh. TKİ. OAL. İşletmesinde Toz Problemi TKİ Maden Müh. 1) Giriş Henüz, Türkiye'de kömür ve metal ocaklarında teneffüs edilebilir toz kontrolü yapılmamaktadır. Bu alandaki çalışmaların önemi gün geçtikçe daha

Detaylı

6. GENLEŞME DEPOLARI 6.1 AÇIK GENLEŞME DEPOSU

6. GENLEŞME DEPOLARI 6.1 AÇIK GENLEŞME DEPOSU 6. GENLEŞME DEPOLARI Genleşme depoları sistemdeki basıncın kontrolü ve sisteme gerekli su desteğinin sağlanması bakımından çok önemlidir. Genleşme depoları açık ve kapalı olmak üzere iki tiptedir. 6.1

Detaylı

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU

Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme. Yrd. Doç. Dr. Rıdvan YAMANOĞLU Tozların Şekillendirilmesi ve Sinterleme Fırın Tasarımı Toz metalurjisinin çoğu uygulamalarında nihai ürün açısından yüksek yoğunluk öncelikli bir kavramdır. Toz yoğunlaştırması (densifikasyon) aşağıda

Detaylı

1 Nem Kontrol Cihazı v3

1 Nem Kontrol Cihazı v3 NEM KONTROL CİHAZI v5.0 Nem Kontrol Cihazı v3.0 1 Nem Kontrol Cihazı v3 NEM Havada bulunan su buharı miktarına nem denir. Nem ölçümlerinde mutlak nem, bağıl nem ve spesifik nem hesaplanır. Mutlak nem birim

Detaylı

ZEMİN MEKANİĞİ DENEYLERİ

ZEMİN MEKANİĞİ DENEYLERİ ZEMİN MEKANİĞİ DENEYLERİ Konsolidasyon Su muhtevası Dane dağılımı Üç eksenli kesme Deneyler Özgül ağırlık Serbest basınç Kıvam limitleri (likit limit) Geçirgenlik Proktor ZEMİN SU MUHTEVASI DENEYİ Birim

Detaylı

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI

4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 4. SINIF FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ II. DÖNEM GEZEGENİMİZ DÜNYA ÜNİTESİ SORU CEVAP ÇALIŞMASI 1. Dünya mızın şekli neye benzer? Dünyamızın şekli küreye benzer. 2. Dünya mızın şekli ile ilgili örnekler veriniz.

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU 91 / 155 / EEC ve Güvenlik Bilgi Formu Hazırlama Usul ve Esaslarına (11 / 03 / 2002 24692) göre hazırlanmıştır. 1. Madde / Müstahzar ve Şirket/ İş Sahibinin Tanımı: Ürünün Ticari İsmi : VP BOOSTER ENZİMLİ

Detaylı

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR

B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR B A S I N Ç ve RÜZGARLAR Havadaki su buharı ve gazların, cisimler üzerine uyguladığı ağırlığa basınç denir. Basıncı ölçen alet barometredir. Normal hava basıncı 1013 milibardır.

Detaylı

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ

ÇEVRE MÜHENDĠSLĠĞĠ BÖLÜMÜ 0010020036 KODLU TEMEL ĠġLEMLER-1 LABORATUVAR DERSĠ DENEY FÖYÜ DENEY NO: 5 HAVAANDIRMA ÇEVRE MÜHENDĠSĠĞĠ BÖÜMÜ Çevre Mühendisi atmosfer şartlarında suda çözünmüş oksijen ile yakından ilgilidir. Çözünmüş oksijen (Ç.O) su içinde çözünmüş halde bulunan oksijen konsantrasyonu

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU ASETİK ASİT CAS NO: 64-19-7 EC NO :200-580-7 R:10-35 S: 23.2-26-36/37/39-45

GÜVENLİK BİLGİ FORMU ASETİK ASİT CAS NO: 64-19-7 EC NO :200-580-7 R:10-35 S: 23.2-26-36/37/39-45 TEKKİM KİMYA Sayfa No : 1/5 1. MAMÜL VE FİRMA TANITIMI Ürün Adı :Asetik Asit çözeltisi %80 Formülü : CH 3 COOH Firma : TEKKİM KİMYA Organize Sanayi Bölgesi. Mavi Cad. 8 Sokak. No: 1 BURSA Telefon : 0 (224)

Detaylı

GÜNEŞ SİSTEMİ. SİBEL ÇALIK SEMRA SENEM Erciyes Üniversitesi İstanbul Üniversitesi

GÜNEŞ SİSTEMİ. SİBEL ÇALIK SEMRA SENEM Erciyes Üniversitesi İstanbul Üniversitesi GÜNEŞ SİSTEMİ SİBEL ÇALIK SEMRA SENEM Erciyes Üniversitesi İstanbul Üniversitesi GÜNEŞ SİSTEMİ GÜNEŞ GEZEGENLER ASTEROİTLER METEORLAR KUYRUKLU YILDIZLAR GÜNEŞ SİSTEMİ Merkezinde Güneş, çevresinde elips

Detaylı

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek

2- Bileşim 3- Güneş İç Yapısı a) Çekirdek GÜNEŞ 1- Büyüklük Güneş, güneş sisteminin en uzak ve en büyük yıldızıdır. Dünya ya uzaklığı yaklaşık 150 milyon kilometre, çapı ise 1.392.000 kilometredir. Bu çap, Yeryüzünün 109 katı, Jüpiter in de 10

Detaylı

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR

BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR BÖLÜM 1: TEMEL KAVRAMLAR Hal Değişkenleri Arasındaki Denklemler Aralarında sıfıra eşitlenebilen en az bir veya daha fazla denklem kurulabilen değişkenler birbirine bağımlıdır. Bu denklemlerden bilinen

Detaylı

(p = osmotik basınç)

(p = osmotik basınç) EK II RAOULT KANUNU OSMOTİK BASINÇ Şek- 1 Bir cam kap içine oturtulmuş gözenekli bir kabın içinde şekerli su, cam kapla da saf su bulunsun ve her iki kapta düzeyler aynı olsun (şek. 1). Bu koşullar altında

Detaylı

SU, HALDEN HALE GİRER

SU, HALDEN HALE GİRER Atmosferde yükselen buhar soğuk hava tabakasıyla karşılaştığında yoğuşur. Gaz halindeki bir madde dışarıya ısı verdiğinde sıvı hale geçiriyorsa bu olaya yoğuşma denir. Sıcak Hava Yükselir ve Soğuyup Yağış

Detaylı

HİDROLİK-PNÖMATİK. Prof. Dr. İrfan AY. Makina. Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Balıkesir - 2008

HİDROLİK-PNÖMATİK. Prof. Dr. İrfan AY. Makina. Prof.Dr.İrfan AY. Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU. Balıkesir - 2008 Makina * Prof. Dr. İrfan AY Arş.Gör.T.Kerem DEMİRCİOĞLU * Balıkesir - 008 1 HİDROLİK VE PNÖMATİK 1.BÖLÜM HİDROLİK VE PNÖMATİĞE GİRİŞ TARİHÇESİ: Modern hidroliğin temelleri 1650 yılında Pascal ın kendi

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU

GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa No: 1 / 5 1. KİMYASAL ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Ürün Adı Kimyasal Formülü Kullanım Alanı Firma Tanımı : Oksijen+Balans Azot Gaz Karışımı : O 2 + N 2 : Genel Endüstriyel. 2 2. BİLEŞİMİ / BİLEŞİM HAKKINDA

Detaylı

TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ

TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ TIG GAZALTI KAYNAK YÖNTEMİNDE KULLANILAN GAZLAR VE ÖZELLİKLERİ PROF. DR. HÜSEYİN UZUN HOŞGELDİNİZ 1 NİÇİN KORUYUCU GAZ KULLANILIR? 1- Ergimiş kaynak banyosunu, havada mevcut olan gazların zararlı etkilerinden

Detaylı

9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM

9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM 9-ZEHİRLENMELERDE İLKYARDIM ZEHİRLENMELER Zehirlenme nedir? Vücuda zehirli (toksik) bir maddenin girmesi sonucu normal fonksiyonların bozulmasıdır. Vücuda dışarıdan giren bazı yabancı maddeler, vücudun

Detaylı

Bölüm 1. Kimyasal / Malzeme ve Kurum / İş Sahibinin Tanıtımı

Bölüm 1. Kimyasal / Malzeme ve Kurum / İş Sahibinin Tanıtımı Bölüm 1. Kimyasal / Malzeme ve Kurum / İş Sahibinin Tanıtımı 1.1. Madde/Müstahzar, Kimyasalın /Malzemenin Tanıtılması Ürün Adı : CAS No : 75-09-2 Kullanım alanları : Plastik sanayisinde, kimyasal ürünlerin

Detaylı

Konu: Kuvvet ve Hareket

Konu: Kuvvet ve Hareket 1- Üç adet özdeş küpün ağırlığını sırasıyla birerli, ikişerli ve üçerli olarak dinamometre ile ölçen öğrenci, aynı küpleri sırasıyla su dolu kapta ölçüyor ve dinamometrelerde gördüğü değer-leri kaydediyor

Detaylı

KALDIRMA KUVVETİ YOĞUNLUK ÇALIŞMA SORULARI

KALDIRMA KUVVETİ YOĞUNLUK ÇALIŞMA SORULARI ADIRA UVVETİ OĞUNU ÇAIŞA SORUARI 1. 4. oğunluk(g/cm 3 ) 3 2 1 Z, ve cisimlerinin yoğunluklarını gösteren tablo şekildeki gibidir. Bu cisimler yoğunluğu 2g/cm 3 olan bir sıvıya bırakıldıklarında aşağıdaki

Detaylı

SIVILAR VE ÖZELLİKLERİ

SIVILAR VE ÖZELLİKLERİ SIVILAR VE ÖZELLİKLERİ Sıcaklık düşürüldükçe kinetik enerjileri azalan gaz molekülleri sıvı hale geçer. Sıvı haldeki tanecikler birbirine temas edecek kadar yakın olduğundan aralarındaki çekim kuvvetleri

Detaylı

İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması

İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması Sakarya 2010 İçten yanmalı motorlarda temel kavramlarının açıklanması Benzinli ve dizel motorların çalışma prensiplerinin anlatılması Temel Kavramlar Basınç; Birim yüzeye etki eden kuvvettir. Birimi :bar,atm,kg/cm2

Detaylı

TEMEL İNŞAATI ZEMİN İNCELEMESİ

TEMEL İNŞAATI ZEMİN İNCELEMESİ TEMEL İNŞAATI ZEMİN İNCELEMESİ Kaynak; Temel Mühendisliğine Giriş, Prof. Dr. Bayram Ali Uzuner 1 Zemin incelemesi neden gereklidir? Zemin incelemeleri proje maliyetinin ne kadarıdır? 2 Zemin incelemesi

Detaylı

AtılımKimyasalları AK 3252 H SUNKROM SERT KROM KATALİZÖRÜ (SIVI) ÜRÜN TANIMI EKİPMANLAR

AtılımKimyasalları AK 3252 H SUNKROM SERT KROM KATALİZÖRÜ (SIVI) ÜRÜN TANIMI EKİPMANLAR SAYFA NO: 1/6 AtılımKimyasalları AK 3252 H SUNKROM SERT KROM KATALİZÖRÜ (SIVI) ÜRÜN TANIMI AK 3252 H SUNKROM sert krom kaplama banyolarında kullanılan sıvı katalist sistemidir. Klasik sülfatlı sistemlere

Detaylı

(SRS; SUPLEMENTARY RESTRAINT SYSTEM)

(SRS; SUPLEMENTARY RESTRAINT SYSTEM) 1 HAVA YASTIĞI SİSTEMİ; AİRBAG (SRS; SUPLEMENTARY RESTRAINT SYSTEM) (Ref. e_makaleleri) (1) merkezi hava yastığı ünitesi (2) yan hava yastığı algılayıcı (3) ön üst algılayıcı algılayıcı (sensor) hava yastığı

Detaylı

AKM 205-BÖLÜM 2-UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ

AKM 205-BÖLÜM 2-UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ AKM 205-BÖLÜM 2-UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ 1 Bir otomobil lastiğinin basıncı, lastik içerisindeki havanın sıcaklığına bağlıdır Hava sıcaklığı 25 C iken etkin basınç 210 kpa dır Eğer lastiğin hacmi 0025

Detaylı

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ MÜHENDİSLİK FAKÜLTESİ KİMYA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ ORGANİK KİMYA LABORATUVARI DENEY 8 : YÜZEY GERİLİMİNİN BELİRLENMESİ DENEYİN AMACI Gazlarda söz konusu olmayan yüzey gerilimi sıvı

Detaylı

Mekanik Deneyleri II ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Yazar Prof.Dr. Ertuğrul YÖRÜKOĞULLARI

Mekanik Deneyleri II ÜNİTE. Amaçlar. İçindekiler. Yazar Prof.Dr. Ertuğrul YÖRÜKOĞULLARI Mekanik Deneyleri II Yazar Prof.Dr. Ertuğrul YÖRÜKOĞULLARI ÜNİTE 6 Amaçlar Bu üniteyi çalıştıktan sonra; iş-enerji, basit makina, sıvı ve gazların basıncı, Boyle-Mariotte ve Gay-Lussac yasaları ile ilgili

Detaylı

HAZIRLAYAN: HAMDİ GÖKSU

HAZIRLAYAN: HAMDİ GÖKSU 1. Aşağıdaki grafiklerde A,B,C sıvılarının ve X,Y,Z,T,Q cisimlerinin yoğunlukları verilmiştir. 2.Aşağıdaki şekilleri oluşturan küplerin hacimleri eşittir. A-Yukarıdaki cisimlerden hangilerinin yoğunlukları

Detaylı

Kaldırma Kuvveti. Test 1 in Çözümleri. 4. Birbirine karışmayan sıvıların özkütleleri arasında d 2

Kaldırma Kuvveti. Test 1 in Çözümleri. 4. Birbirine karışmayan sıvıların özkütleleri arasında d 2 6 Kaldırma Kuvveti 1 est 1 in Çözümleri 1. Kütle-hacim grafiklerinde eğim özkütleyi verir. Buna göre cisimleri özkütleleri; 4 dx = = 4 g/ cm 1 4 dy = = g/ cm dz = = 1 g/ cm bulunur. Buna göre X ve Y cisimleri

Detaylı

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi

Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN. İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Vakum Teknolojisi * Prof. Dr. Ergun GÜLTEKİN İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Giriş Bilimsel amaçla veya teknolojide gerekli alanlarda kullanılmak üzere, kapalı bir hacim içindeki gaz moleküllerinin

Detaylı

Karda yada kumda yürürken sivri topuklu ayakkabılarla yürümek neden zordur? Ördekler nasıl olurda bataklıkta batmadan yürüyebilirler?

Karda yada kumda yürürken sivri topuklu ayakkabılarla yürümek neden zordur? Ördekler nasıl olurda bataklıkta batmadan yürüyebilirler? 1. BASINÇ Karda yada kumda yürürken sivri topuklu ayakkabılarla yürümek neden zordur? Ördekler nasıl olurda bataklıkta batmadan yürüyebilirler? Yeryüzündeki tüm maddeler ağırlıkları nedeniyle bulundukları

Detaylı

C = F-32 = K-273 = X-A 100 180 100 B-A. ( Cx1,8)+32= F

C = F-32 = K-273 = X-A 100 180 100 B-A. ( Cx1,8)+32= F ISI VE SICAKLIK Isı;Tüm maddeler atom ya da molekül dediğimiz taneciklerden oluşmuştur. Bu taneciklerin bazı hareketleri vardır. En katı, en sert maddelerin bile tanecikleri hareketlidir. Bu hareketi katı

Detaylı

FİZİKOKİMYA I ARASINAV SORU VE CEVAPLARI 2013-14 GÜZ YARIYILI

FİZİKOKİMYA I ARASINAV SORU VE CEVAPLARI 2013-14 GÜZ YARIYILI Soru 1: Aşağıdaki ifadeleri tanımlayınız. a) Sistem b)adyabatik sistem c) Kapalı sistem c) Bileşen analizi Cevap 1: a) Sistem: Üzerinde araştırma yapmak üzere sınırladığımız bir evren parçasına verilen

Detaylı

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2

Örneğin; İki hidrojen (H) uyla, bir oksijen (O) u birleşerek hidrojen ve oksijenden tamamen farklı olan su (H 2 On5yirmi5.com Madde ve özellikleri Kütlesi, hacmi ve eylemsizliği olan herşey maddedir. Yayın Tarihi : 21 Ocak 2014 Salı (oluşturma : 2/9/2016) Kütle hacim ve eylemsizlik maddenin ortak özelliklerindendir.çevremizde

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU 91 / 155 / EEC ve Güvenlik Bilgi Formu Hazırlama Usul ve Esaslarına (11 / 03 / 2002 24692) göre hazırlanmıştır. 1. Madde / Müstahzar ve Şirket/ İş Sahibinin Tanımı: Ürünün Ticari İsmi : VP INOX Ürün Kodu

Detaylı

GİYİM MALZEMELERİ TEKNİK ŞARTNAMESİ

GİYİM MALZEMELERİ TEKNİK ŞARTNAMESİ İŞ GÜVENLİĞİ GİYİM MALZEMELERİ TEKNİK ŞARTNAMESİ A- Giyim Malzemeleri 1. İş Pantolonu 2. Yelek Çok Cepli İş Yeleği 3. Kaban 4. Mont 5. Yağmurluk Takımı Balıkçı PVC 6. Yağmurluk 7. Belediye Logolu Renkli

Detaylı

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK

İKLİM ELEMANLARI SICAKLIK İKLİM ELEMANLARI Bir yerin iklimini oluşturan sıcaklık, basınç, rüzgâr, nem ve yağış gibi olayların tümüne iklim elemanları denir. Bu elemanların yeryüzüne dağılışını etkileyen enlem, yer şekilleri, yükselti,

Detaylı

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi

ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ. Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi ORMANCILIK İŞ BİLGİSİ Hazırlayan Doç. Dr. Habip EROĞLU Karadeniz Teknik Üniversitesi, Orman Fakültesi 1 Çevre Koşullarının İnsan Üzerindeki Etkileri Çevre: Bir elemanın dışında çeşitli olayların geçtiği

Detaylı

KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT

KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT KATI YALITIM MALZEMELERİ KALSİYUM SİLİKAT Celal Bayar Üniversitesi Turgutlu Meslek Yüksekokulu İnşaat Bölümü Öğretim Görevlisi Tekin TEZCAN İnşaat Yüksek Mühendisi KALSİYUM SİLİKAT Yüksek mukavemetli,

Detaylı

Kaynak: Dudular, Kardelen ve Prof. Dr. Oktay Hüseyin (Guseinov) "Canlılar Neden Genellikle Yuvarlaktır?"

Kaynak: Dudular, Kardelen ve Prof. Dr. Oktay Hüseyin (Guseinov) Canlılar Neden Genellikle Yuvarlaktır? Kaynak: Dudular, Kardelen ve Prof. Dr. Oktay Hüseyin (Guseinov) "Canlılar Neden Genellikle Yuvarlaktır?" Eğitişim Dergisi. Sayı 15. Mayıs 2007. CANLILAR NEDEN GENELLİKLE YUVARLAKTIR? Kardelen Dudular Prof.

Detaylı

FLAMCOVENT MİKRO KABARCIK YÖNTEMLİ HAVA AYIRICILARI

FLAMCOVENT MİKRO KABARCIK YÖNTEMLİ HAVA AYIRICILARI FLAMCOVENT MİKRO KABARCIK YÖNTEMLİ HAVA AYIRICILARI Isıtma ve soğutma sistemlerinden havanın tamamen atılması içindir. En küçük hava kabarcıklarını gidermekle kalmaz aynı zamanda suda erimiş durumdaki

Detaylı

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR

MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: SORULAR-CEVAPLAR MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ AKIŞKANLAR MEKANİĞİ II FİNAL SINAVI 22.05.2015 Numara: Adı Soyadı: 1- (24 Puan) Şekildeki 5.08 cm çaplı 38.1 m uzunluğunda, 15.24 cm çaplı 22.86 m uzunluğunda ve 7.62 cm çaplı

Detaylı

MADDENİN TANECİKLİ YAPISI

MADDENİN TANECİKLİ YAPISI MADDENİN TANECİKLİ YAPISI ÜNİTE : Maddenin Tanecikli Yapısı Üniteye Giriş Evrendeki tüm maddeler, tüm cisimler kendilerinden çok çok küçük parçacıklardan oluşmuşlardır. Örneğin; çok fırtınalı bir günde

Detaylı

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU

ÜRÜN GÜVENLİK BİLGİ FORMU 91 / 155 / EEC ve Güvenlik Bilgi Formu Hazırlama Usul ve Esaslarına (11 / 03 / 2002 24692) göre hazırlanmıştır. 1. Madde / Müstahzar ve Şirket/ İş Sahibinin Tanımı: Ürünün Ticari İsmi : VP SOFT SENSITIVE

Detaylı

SODYUM HİPOKLORİT CAS NO : 7681-529-9

SODYUM HİPOKLORİT CAS NO : 7681-529-9 Sayfa No : 1/5 1. MAMÜL VE FİRMA TANITIMI Ürün Adı Formülü Firma : Sodyum Hipoklorit 6-15 % (w/w) : NaOCI : TEKKİM KİMYA Organize Sanayi Bölgesi. Mavi Cad. 8 Sokak. No: 1 BURSA Telefon : 0 (224) 243 21

Detaylı

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ

KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ KUTUPLARDAKİ OZON İNCELMESİ Bilim adamlarınca, geçtiğimiz yıllarda insan faaliyetlerindeki artışa paralel olarak, küresel ölçekte çevre değişiminde ve problemlerde artış olduğu ifade edilmiştir. En belirgin

Detaylı

6. Sınıf Fen ve Teknoloji

6. Sınıf Fen ve Teknoloji KONU: Maddeyi Oluşturan Tanecikler Maddeler katı, sıvı ya da gaz hâlinde bulunmalarına göre farklı sıkışma ve genleşme özelliği gösterir. Katı iyodu alkolün içerisine atarsak ne olur? Maddelerin sıkışma

Detaylı

Zeminlerden Örnek Numune Alınması

Zeminlerden Örnek Numune Alınması Zeminlerden Örnek Numune Alınması Zeminlerden örnek numune alma tekniği, örneklerden istenen niteliğe ve gereken en önemli konu; zeminde davranışın süreksizliklerle belirlenebileceği, bu nedenle alınan

Detaylı

PEFLEX LEVHA. Uygulama

PEFLEX LEVHA. Uygulama PEFLEX LEVHA Isı Yalıtımı Yoğuşma Kontrolü İzocam Peflex, iklimlendirme, soğutma, güneş enerjisi sistemlerinde ısı yalıtımı ve yoğuşma kontrolü sağlamak üzere üretilen kapalı gözenekli hücre yapısına sahip

Detaylı

Hidroliğin Tanımı. Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır.

Hidroliğin Tanımı. Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır. HİDROLİK SİSTEMLER Hidroliğin Tanımı Hidrolik, akışkanlar aracılığıyla kuvvet ve hareketlerin iletimi ve kumandası anlamında kullanılmaktadır. Enerji Türleri ve Karşılaştırılmaları Temel Fizik Kanunları

Detaylı

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI

BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI BİREYSELLEŞTİRİLMİŞ FEN VE TEKNOLOJİ DERSİ EĞİTİM PLANI DİSİPLİN/ GELİŞİM ALANI: UZUN DÖNEMLİ AMAÇ: - Vücudumuz bilmecesini çözelim - Maddeyi tanıyalım - Kuvvet ve hareket - Işık ve ses - Canlılar dünyasını

Detaylı

BENNA ÇAMAŞIR SUYU GÜVENLİK BİLGİ FORMU (SDS) Bölüm 1. Madde / Müstahzar ve Şirket / İŞ Sahibinin Tanıtımı. 1.1. Madde / Müstahzar Tanıtılması

BENNA ÇAMAŞIR SUYU GÜVENLİK BİLGİ FORMU (SDS) Bölüm 1. Madde / Müstahzar ve Şirket / İŞ Sahibinin Tanıtımı. 1.1. Madde / Müstahzar Tanıtılması Bölüm 1. Madde / Müstahzar ve Şirket / İŞ Sahibinin Tanıtımı 1.1. Madde / Müstahzar Tanıtılması Ürün Adı :ÇAMAŞIR SUYU Kimyasal Adı :KARIŞIM CAS No :YOK EINECS No :YOK 1.2. Madde / Müstahzarın Kullanımı

Detaylı

TAMPON ÇÖZELTİLER. Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 09-TAMPON ÇÖZELTİLER 1

TAMPON ÇÖZELTİLER. Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 09-TAMPON ÇÖZELTİLER 1 TAMPON ÇÖZELTİLER Prof.Dr.Mustafa DEMİR M.DEMİR 09-TAMPON ÇÖZELTİLER 1 Tampon çözeltiler Kimyada belli ph larda çözelti hazırlamak ve bunu uzun süre kullanmak çok önemlidir. Ancak bu çözeltilerin saklanması

Detaylı

!" #$%&'! ( ')! *+*,(* *' *, -*.*. /0 1, -*.*

! #$%&'! ( ')! *+*,(* *' *, -*.*. /0 1, -*.* 2. BÖLÜM SAF MADDELERİN ERMODİNAMİK ÖZELLİKLERİ Saf madde Saf madde, her noktasında aynı e değişmeyen bir kimyasal bileşime sahip olan maddeye denir. Saf maddenin sadece bir tek kimyasal element eya bileşimden

Detaylı

Adı - Soyadı: Bekir Ergül Sınıf: 9-D No: 977 Öğretmeni: Fahrettin Kale

Adı - Soyadı: Bekir Ergül Sınıf: 9-D No: 977 Öğretmeni: Fahrettin Kale Adı - Soyadı: Bekir Ergül Sınıf: 9-D No: 977 Öğretmeni: Fahrettin Kale HACİM Hacim; bir maddenin kapladığı yerdir. Hacim; a. V harfi ile gösterilir. b. Skaler büyüklüktür. c. Maddeler için ayırt edici

Detaylı

Bölüm II Sıcak Sulu Kalorifer Sistemleri. Yrd. Doç. Dr. Selahattin Çelik

Bölüm II Sıcak Sulu Kalorifer Sistemleri. Yrd. Doç. Dr. Selahattin Çelik Bölüm II Sıcak Sulu Kalorifer Sistemleri Yrd. Doç. Dr. Selahattin Çelik Doğal Taşınımlı Sıcak Su Sistemleri Doğal taşınımlı sıcak su tesisatında, su dolaşımı yerçekimi ivmesi yardımıyla sağlanır. Alttan

Detaylı

AKM 205 BÖLÜM 2 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ. Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut

AKM 205 BÖLÜM 2 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ. Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut AKM 205 BÖLÜM 2 - UYGULAMA SORU VE ÇÖZÜMLERİ Doç.Dr. Ali Can Takinacı Ar.Gör. Yük. Müh. Murat Özbulut 1. Bir otomobile lastiğinin basıncı, lastik içerisindeki havanın sıcaklığına bağlıdır. Hava sıcaklığı

Detaylı

SOĞUTMA SİSTEMLERİ VE ÇALIŞMA İLKELERİ (Devamı)

SOĞUTMA SİSTEMLERİ VE ÇALIŞMA İLKELERİ (Devamı) SOĞUTMA SİSTEMLERİ VE ÇALIŞMA İLKELERİ (Devamı) Soğutma devresine ilişkin bazı parametrelerin hesaplanması "Doymuş sıvı - doymuş buhar" aralığında çalışma Basınç-entalpi grafiğinde genel bir soğutma devresi

Detaylı

GÜVENLİK BİLGİ FORMU

GÜVENLİK BİLGİ FORMU Sayfa No: 1 / 5 1. KİMYASAL ÜRÜN VE FİRMA TANIMI Ürün Adı : ARO Serisi Koruyucu Gaz 2 Kimyasal Formülü : - Kullanım Alanı gaz altı kaynağında; : Paslanmaz çelikler, düşük alaşımlı çelikler, karbonlu çeliklerin

Detaylı

ARMAFLEX LEVHA AL / KY / AL-KY

ARMAFLEX LEVHA AL / KY / AL-KY ARMAFLEX LEVHA AL / KY / AL-KY Isı Yalıtımı Yoğuşma Kontrolü İklimlendirme, ısıtma ve soğutma sistemlerinde kullanılmak üzere üretilen, elastomerik kauçuk esaslı, kapalı gözenekli düzgün hücre yapısına

Detaylı

BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle kurak mevsimlerde hidrolojik bakımdan büyük önem taşır.

BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle kurak mevsimlerde hidrolojik bakımdan büyük önem taşır. BÖLÜM 3 BUHARLAŞMA 3.1. Giriş Atmosferden yeryüzüne düşen yağışın önemli bir kısmı tutma, buharlaşma ve terleme yoluyla, akış haline geçmeden atmosfere geri döner. Bu kayıpların belirlenmesi özellikle

Detaylı

11.1 11.2. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti. 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti. 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı

11.1 11.2. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti. 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti. 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı 11.1 11. Tanım Akışkanların Statiği (Hidrostatik) Örnekler Kaldırma Kuvveti 11.3 Örnek Eylemsizlik Momenti 11.4 Eylemsizlik Yarıçapı 11.5 Eksen Takımının Değiştirilmesi 11.6 Asal Eylemsizlik Momentleri

Detaylı

Fizik 101-Fizik I 2013-2014. Statik Denge ve Esneklik

Fizik 101-Fizik I 2013-2014. Statik Denge ve Esneklik 1 -Fizik I 2013-2014 Statik Denge ve Esneklik Nurdan Demirci Sankır Ofis: 364, Tel: 2924332 2 İçerik Denge Şartları Ağırlık Merkezi Statik Dengedeki Katı Cisimlere ler Katıların Esneklik Özellikleri 1

Detaylı

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi

Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Bernoulli Denklemi, Basınç ve Hız Yükleri Borularda Piezometre ve Enerji Yükleri Venturi Deney Sistemi Akışkanlar dinamiğinde, sürtünmesiz akışkanlar için Bernoulli prensibi akımın hız arttıkça aynı anda

Detaylı

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK

ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK ÇÖZÜNME ve ÇÖZÜNÜRLÜK Prof. Dr. Mustafa DEMİR M.DEMİR 05-ÇÖZÜNME VE ÇÖZÜNÜRLÜK 1 Çözünme Olayı Analitik kimyada çözücü olarak genellikle su kullanılır. Su molekülleri, bir oksijen atomuna bağlı iki hidrojen

Detaylı