Dünya Ekonomisinde Deiimler ve Türkiye ye Yansımaları Korkut Boratav

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "Dünya Ekonomisinde Deiimler ve Türkiye ye Yansımaları Korkut Boratav"

Transkript

1 Dünya Ekonomisinde Deiimler ve Türkiye ye Yansımaları Korkut Boratav Bu bildiride ilk önce dünya ekonomisinin son yıllarda sürüklenmekte olduu dengesizliklere ilikin veri ve bilgiler sunulacak, tartıılacak ve deerlendirilecektir. Küresel dengesizlikler olarak adlandırılan bu çarpıklıın yumuak veya sert bir düzelme sürecine yol açması halinde Türkiye ekonomisinin bu tür deiikliklere karı duyarlılıının incelenmesi önem taıyor. Bildirinin ikinci bölümü bu türden bir deerlendirmeden oluuyor. I. Dünya Ekonomisinde Deiimler Küresel dengesizlikler nedir? Dünya ekonomisinin farklı öeleri arasındaki akımlarda son yıllarda belli bir bozulmanın meydana geldii hususunda görü birlii vardır. IMF tarafından dahi küresel dengesizlikler olarak adlandırılmakta 1 olan bu sürecin sürdürülemez olduunu, sol ve muhalif iktisatçılardan çok neoliberal çevreler ileri sürüyor. Nedir küresel dengesizlikler? ki boyutu vardır: Birincisi, dünyanın en zengin ülkesi olan ABD nin, çok büyük boyutlarda tasarruf/yatırım açıı vermesi; bunun sonunda da cari ilem açıının kesintisiz bir tempoyla artması ve sürdürülebilmesinin giderek güçlemesidir. ABD nin süper-emperyalist konumunun dolara saladıı (örnein banknot veya borç senetleri basarak dünyayı satın alabilmesi ne imkân veren) ayrıcalıklar, Bretton Woods sisteminin kurulmasından bu yana bilinmekte idi. Bu sistemin ilk ileyi kurallarının tarihe karımasından sonra bu ayrıcalıklı konum son yirmi be yıl boyunca fiilen, yani ABD nin kronik cari açık veren bir konuma yelemesi ile süregeldi. Bu fiili durum, bata Japonya olmak üzere, dier gelimi ekonomilerin saladıı cari ilem fazlalarıyla mümkün kılınıyordu. Dünya ekonomilerinin metropolleri sadece ABD nin tasarruf açıını deil, petrol ihracatçısı olmayan üçüncü dünya ülkelerinin cari ilem açıklarının finansmanını da salamakta idiler. Gerçekten de, çevre ekonomileri (petrolcüler hariç) bir blok olarak ikinci dünya savaının bitimiyle kabaca 1997 ye kadar uzanan bir zaman dilimi içinde kronik ve sistematik cari ilem açıkları vermekte idiler. Çevre ekonomilerinin yükselen piyasa ekonomileri olarak da anılan önde gelen on be ülkesinin 1980 ile 1997 arasındaki verilerini içeren 270 yıllık gözlemden sadece 37 sinde cari ilem fazlaları gözlenmitir ve bu dönem için birikimli cari denge toplamı tüm ülkelerde negatif çıkmaktadır 2. Küresel dengesizlikler in ikinci boyutu da bu noktada ortaya çıkıyor: 20. yüzyılın sonlarına doru, bir bütün olarak çevre nin dünya ekonomisi içindeki konumunda, çarpıcı bir dönüüm meydana geldi Asya krizi bir dönüm noktası oluturdu. Krizin yarattıı oklar 3 ve sonraki be yıl boyunca dalga dalga Asya dıına da yayılan istikrarsızlık ortamı 4, MF reçetelerinin sonuçları ve dı borç yükünün finansman gereksinimleri, çevre ekonomilerini bir bütün olarak cari ilem fazlaları vermeye zorladı ve bu durum kriz konjonktürü son bulduktan sonra da süregeldi. Güney coafyasının üç kıtasından petrol ihracatçısı olmayan en büyük 26 ülkesini kapsayan bir aratırma, ortalaması olarak 1 Örnein IMF, World Economic Outlook, September 2005, Bölüm II. 2 UNCTAD veri tabanından yaptıım belirlemelerin sonuçları. Kapsanan ülkeler, Arjantin, Brezilya, Endonezya, Filipinler, G.Kore, Hindistan, Kolombiya, Malezya, Meksika, Mısır, Pakistan, Peru, ili, Tayland ve Türkiye dir. 3 Yine UNCTAD veri tabanına göre Asya nın kriz dalgasına sürüklenen be ülkesi, da toplam olarak 133 milyar dolar civarında cari ilem fazlası verdiler yılları, Rusya, Arjantin, Brezilya, Türkiye gibi büyük ekonomilerde patlak veren finansal çalkantı ve krizler ile onların yansımaları bu corafyalarda Dou Asya dakini andıran dı uyum süreçlerini zorladı. 1

2 bu ülkelerden dı dünyaya milli gelirlerinin yüzde 3,2 si oranında net kaynak transferi yapıldıını ortaya koymutur da bir yandan petrol ihracatçıları, bir yandan da Çin cari fazlalarını dramatik boyutlarda artırdılar. Dier çevre ekonomilerinin bir bölümünde 2003 sonrasında cari ilem fazlaları aınmaya balamıtır. Buna ramen IMF nin yükselen piyasa ekonomileri ve gelimekte olan ekonomiler olarak adlandırdıı ülke grupları içinde 2006 da cari ilem açıı veren tek bölge Türkiye nin de dahil olduu Orta ve Dou Avrupa bölgesidir 6. Son on yıllık geliimin (üç yıla ait verilerle) dünya ekonomisinin farklı bloklarındaki cari ilem dengelerine yansıması Tablo 1 de özetleniyor. Görüldüü gibi, artık, dünya ekonomisinin metropolü, (isterseniz emperyalist sistem ) çevre ekonomilerinden kaynaklanan sermaye akımlarıyla ayakta durmaktadır. Bu, hemen hemen tamamen ABD ekonomisinin dramatik boyutlardaki cari ilem açıklarıyla ilgilidir. Ancak, 2006 ya gelindiinde ABD nin dı kaynak gereksinimleri, 1996 da gözlendii gibi dier metropol ülkelerin kaynak aktarınmlarıyla sürdürülebilir boyutu amı durumdadır. Artık dünya ekonomisinin metropolü de bir bütün olarak açık; çevre ekonomileri de dı fazla verir konuma sürüklenmi konumdadırlar. Bu durumun önceki yarım yüzyıllık metropol-çevre balantılarını tümüyle tersine çevirmi olduu ortadadır. Er veya geç bir uyum veya düzelme nin gündeme gelecei görüü yaygındır. Bozulma nereden kaynaklandı? Dünya ekonomisini oluturan ülke gruplarının bir bölümünün cari ilem dengesini deitiren dönüümler, tanım gerei dier bölümlerde gerçekleen paralel uyum süreçleri ile telâfi edilir. Dünya ekonomisinde de, ulusal bir ekonomide olduu gibi ödemeler dengesi özdelii geçerlidir; yani ülkeler ve bloklar arası cari ilem hesaplarının ( hata/noksan öesi dıında) sıfır toplamla sonuçlanması gerekir. Tablo 1, büyük ekonomik bölgeler itibariyle bu durumu ve yukarıda özetlenen dönüümün nicel yansımalarını kubakıı ortaya koyuyor. Tablo 2, on yıllık bozulmanın ardında yatan etkenlere ıık tutuyor. Bozulmanın balangıç noktası tartııldıında iki adres gösteriliyor: 1996 ve dıında süreklilik gösteren kamu açıkları, 1996 sonrasında oluan özel tasarruf açıı ve Tablo 2 de gözlendii gibi daha sonra adım adım büyüyen tasarruf/yatırım açıı nedeniyle faturayı ABD ekonomisine çıkaranlar çounluktadır. Bu dev ekonomi, 1981 sonrasında bir yıl dıında sürekli cari açık vermi; özellikle 1991 sonrasında dı açıın milli gelire oranı kesintisiz artarak, 2006 da yüzde 6,5 e ulamıtır. Dı dünya (özellikle Japonya, bata Çin olmak üzere Asya ve petrol ihracatçıları) devlet tahvili ve hazine bonolarını kabul ederek ve Amerikan irketlerine ait hisse senetlerine, özel tahvillere yatırım yaparak, ABD ekonomisinin cari açıının finansmanını salamı; borsayı, gayrimenkul piyasasını, tahvil fiyatlarını yukarı çekerek (ve servet etkisi aracılııyla) iç talebi kamçılamı; hane halklarının net tasarruflarının erimesine yol açmıtır 7. Buna karılık, dengesizliklerin kökenini özellikle Asya ekonomilerindeki tasarruf fazlası nda arayanlar da vardır ye kadar tasarruf oranlarını aan yüksek yatırım tempoları ile cari açık veren Dou Asya ülkeleri, kriz sonrasında yatırım oranlarını dramatik boyutlarda aaıya çektiler ve sonraki yıllarda sürekli cari fazla veren bir konuma geçtiler. 5 Korkut Boratav, Net Resource Transfers and Dependency: Some Recent Changes in the World Economy, yayımlanmak üzere. Buradaki net kaynak aktarımı tanımı için bk. aaıda Tablo 4. 6 IMF, World Economic Outlook, September 2006, Tablo Paradoksal bir biçimde sosyalist Çin, büyük ölçüde ABD devlet tahvillerinden oluan rezerv birikimiyle Amerikan emperyalizminin Irak saldırısının finansmanını kolaylatırmı; Batılılar ve Orta-Dou nun petrol ihracatçıları ise ön planda hisse senetlerine yatırım yaparak New York borsasının yükselmesine ve servet etkisi aracılııyla hanehalkı tüketiminin genilemesine katkı yapmılardır. (Bk. aaıda 11 sayılı dipnot.) 2

3 Tablo 2, bu durumu kriz öncesi ve sonrasını karılatıran verilerle kısmen ortaya koyuyor. Kısmen diyorum; zira, hem Asya ya, hem de petrol ihracatçısı olmayan ( dier ) gelimekte olan ülkelere (GOÜ ye) ait oranlar, hem deer, hem de eilim olarak dierlerinden çok farklı bir görünüm taıyan Çin i içermemektedir döneminde tasarruf ve yatırım oranları yüzde 35 dolaylarında seyreden Çin, sonraki yıllarda her iki oranı da çarpıcı bir tempoyla yükseltmi ve 2004 ten itibaren sermaye birikim oranını yüzde 45-46; tasarruf oranını ise yüzde 50 ye çıkarmıtır. Bunların dünya iktisat tarihi için rekor oranlar olduu söylenmelidir. Tablo 2 nin Asya ve Dier GOÜ sıralarından Çin i çıkarabilseydik, 2003 ve 2006 da tasarruf oranlarını bir miktar; yatırım oranlarını ise daha fazla aaı çekmemiz gerekecekti ile 2006 arasında ise, Güney ve Dou corafyasında tasarruf-yatırım açıını belli ölçüde daraltan, hatta negatife dönütüren petrol ihracatçısı olmayan büyük ülkelerin etkisi Tablo 1 de 4 milyar dolarlık toplam cari açık ile gözlenmektedir 9. Görüldüü gibi, son on yılda giderek artan küresel dengesizlikler in deimeyen öesi, ABD ekonomisinde giderek büyüyen özel ve kamusal açıklar (veya baka bir ifadeyle tasarruf-yatırım açıının genilemesi) olarak ortaya çıkıyor. Çevre ekonomileri içinde sürekli ve büyük boyutlu tasarruf (ve cari ilem) fazlası veren; üstelik, bu durumu çok yüksek bir büyüme hızı ile birlikte gerçekletiren tek ülke Çin dir. Çevre nin içinde yer alan dier ülke grupları zaman içinde konumlarını deitirmektedir. Düzelme senaryoları Dünya ekonomisinin ana blokları arasındaki dengesizliklerin bugünkü boyutlarda sürdürülemeyecei; er veya geç bir biçimde hafifleyecei öngörülüyor. Belirsizlik, uyum sürecinin olumlu mu, olumsuz mu; olumsuz olması halinde yumuak mı, sert mi gerçekleecei üzerinde... Olumlu senaryo, uyum un özellikle Asya da sermaye birikimini 1998 öncesinin oranlarına çeken bir genileme süreci ile balatılmasını öngörüyor. Böylece, Asya da (ve GOÜ de) cari fazlalar eriyecek; artan ithalat talebinin ABD ye yansıması oranında ABD cari açıı daralacaktır. Bu, dünya ekonomisine bir büyüme ivmesi taıyan bir senaryodur. Bu iyimser senaryonun daha ihtiyatlı bir türü, ABD ekonomisinde daralmayı (tasarruf artılarını) içeren bir uyum sürecinin, dünya ekonomisinin dier corafyalarında iç talebe dayalı genileme konjonktürleriyle telafi edilmesi beklentisine dayanıyor. Ne var ki, bu senaryolar, belli ölçülerde, da Asya da daralan cari fazlalar aracılııyla belli ölçülerde sınanmı ; ancak, dı açıklarını artırmayı sürdüren ABD ekonomisine yansımamıtır. ABD ve Asya ekonomileri açısından konjonktürü, petrol gelirleri artmadan gündeme geldii takdirde, bu senaryo önemli bir risk öesi de içermektedir: Uluslararası tasarruf havuzunun daralması koullarında ABD ekonomisinin ihracat refleksi yetersiz kalırsa ve tasarruf/yatırım açıını daraltacak bir uyum gerçeklemezse, enflasyonist baskıların patlak vermesi ve dünya faiz hadlerinin yukarı çekilmesi öelerinden oluan bir stagflasyon tablosunun gündeme girmesi imkânsız deildir. Buna karılık, ABD ekonomisini durgunlua ve gerilemeye zorlayan dısal veya içsel etkenlere dayalı olumsuz senaryolar vardır. Dısal etkenler, farklı nedenlerle belli bir dolardan kaçı okuna balanabilir. Önemli bir bölümü merkez bankalarının tasarrufunda 8 IMF, World Economic Outlook, September 2005, Ch.II ve özellikle Box 2.1, s Büyük çevre ekonomilerinden örnekler verelim: yılları arasında, önceki yıllarda da kronik cari açık veren Orta/Dou Avrupa nın (ve bu bölge içinde yer alan Türkiye nin) ve Güney Afrika nın dı açıkları büyümü; Kore, Taywan, Arjantin ve Brezilya nın dı fazlalarında aınmalar gerçeklemi; Pakistan, Tayland ve Hindistan ise dı fazlalarını cari ilem açıklarına dönütürmülerdir. (IMF, World Economic Outlook, September 2006). 3

4 olan dolar cinsi menkul deerler stokundan 10 (veya bunlardan oluan akımlardan) ani bir kaçı sözkonusu olduunda, doların hızlı bir deer kaybı ve ABD tahvillerinden balayan faiz artıları gündeme gelecektir. Bata Çin olmak üzere Asyalıların, Rusya nın ve petrol ihracatçısı ülkelerin merkez bankalarının döviz rezervlerinde doların payını aaı çekme olasılıkları sürekli bir endie konusu olarak tartıılagelmektedir. Örnein, Çin Ulusal Meclisi Mart 2007 de ülkenin döviz rezervlerini yönetmek üzere özerk bir yatırım kurumunun oluturulmasını kararlatırmıtır. Henüz uygulamaya konulmayan bu kararı, Çin in dolardan uzaklamasına dönük bir adım olarak yorumlamak mümkündür. 11 ABD ekonomisini durgunluk/daralma konjonktürüne yöneltecek içsel etkenler sürekli tartıılmaktadır. Bugünlerde en ciddi risk, ekonominin en ikin balonu olan konut sektörünü çevreleyen halkalarda ciddi kopukluklar ve çatlamaların meydana gelmesi olarak görülüyor. Mart ortalarında ABD deki ipotekli konut kredisi ( mortgage ) sektörünün en riskli bölümündeki olası ve fiili iflas haberlerinin sadece Amerika da deil, tüm uluslararası finansal piyasalarda yol açtıı kısa çalkantı bu bakımdan uyarıcıdır yıllarında dünya ekonomisinde gerçekleen büyümenin yüzde 40 tan fazlasının ABD ve Çin ekonomilerinden kaynaklandıı hesaplanmıtır 12. Küresel dengesizliklerin düzeltilmesi nde, Çin ekonomisinde meydana gelebilecek deiimlerin de rolü bu nedenle tartıılmaktadır. Bu ülkenin kaynak tahsisinde iç tüketim talebine, altyapıya ve sosyal harcamalara dönük bir kayma, büyüme hızını koruyarak tasarruf oranını aaıya çeken ve cari fazlaları aındıran olumlu bir uyum senaryosu olarak savunulmaktadır. Ancak, daha yaygın bir görü, abartılı yatırım temposunun sürdürülemez olduu; ya bir aırı yatırım krizi biçimini alan sert veya kademeli bir serinleme süreci içeren yumuak bir iniin er veya geç gerçekleecei öngörülerine dayanmaktadır. Çin de hızlı veya kademeli bir durgunlamanın dünya ekonomisine birçok kanaldan yayılacaı ve küresel dengesizlikleri olumsuz dorultuda hafifletecei söylenebilir 13. Son olarak, uluslararası finans kapitalin en spekülatif, en yüksek risk almı kimi öelerinde meydana gelebilecek çöküntülerin dorudan doruya ABD veya Çin ekonomisini etkilememesi mümkündür; ancak, bu tür oklar, yükselen piyasalar a dönük sermaye hareketlerini aaıya çekerek çevre ekonomilerinde bir dizi finansal çalkantı, hatta krizi gündeme getirebilir. Sınırlı bir çalkantı, kısa dönemde küresel dengesizlikleri pekitirebilir: Yükselen piyasalar dan kaçarak kaliteye, sakin limanlara, (yani uzun vadeli ABD tahvillerine) sıınan fonlar, ABD faizlerinin aaı çekilmesine ve doların deer kazanmasına katkı yapabilir. Çok sayıda çevre ekonomisine yayılan bir finansal kriz dalgası ise Asya krizi sonrasında olduu gibi, çevre ekonomilerini tekrar büyük boyutlu tasarruf fazlalarına (ve çevreden metropole dönük net kaynak akımlarının daha da artmasına) mahkûm edebilir. 10 IMF, World Economic Outlook, September 2006, ss Financial Times, 16 Mart Bu kaynaa göre Çin in döviz rezervlerinin tutarı 2007 balarında 1 trilyon doları amı; bunun yüzde 75 i dolar varlıklarından olumakta imi. Buna karılık Amerikan Hazine Bakanlıı na göre 2005 Haziranında yabancıların elindeki ABD menkul varlıkların toplam deeri (biraz düük bir tahminle) 6,9 trilyon dolardır ve bu toplamın 527 milyar doları Çin e ait görünmektedir. Çin, dolar portföyünün yüzde 93 ünü ABD Hazinesine ve resmi kurululara ait tahvil ve bonoda tutmakta; bunlardan ortalama yıllık yüzde 7 lik getiri salamakta ve bu getiri oranı, portföylerinde hisse senedi ve özel tahvil aırlıı çok daha fazla olan tüm dier ülkelerin altında olmaktadır. (IMF, World Economic Outlook, September 2006, ekil 1.49, Tablo 1.8). 12 Morris Goldstein, What Might the Next Emerging Market Financial Crisis Look Like?, Institute of International Economy Working Paper No: 05-7, July 2005, s.11. Alım gücü paritesine göre yapılan tahminde Çin in 2004 te küresel büyümeye katkısı yüzde 24, ABD ninki ise yüzde 17 dir. Hesaplama piyasa fiyatları ile yapıldıında, katkılar Çin için yüzde 10 a inecek, ABD için yüzde 33 e çıkacaktır. 13 Çin den kaynaklanan bir olumsuz uyum sürecine ilikin farklı görü ve öngörüler, Morris Goldstein, What Might the Next Emerging Market Financial Crisis Look Like?, Institute of International Economy Working Paper No: 05-7, July 2005, ss da tartıılıyor. 4

5 II. Türkiye ye Yansımalar 2001 krizini izleyen yıllarda Türkiye, gelimekte olan ve yükselen piyasa ekonomileri diye anılan ülkeler grubu içinde istisnai bir konumda yer aldı: Büyük ve sürekli artı gösteren cari ilem açıkları, büyük boyutlu yabancı sermaye girileri, dı borç stokunda hızlı bir yükselme ya gelindiinde bu özellikleri Türkiye ile paylaan büyük ülkelerin Dou/Orta Avrupa grubu ve Güney Afrika ile sınırlı olduu söylenebilir da Türkiye nin toplam cari ilem açıı tüm dünya ekonomileri dikkate alındıında yedinci sıradadır ve önde yer alan altı ülkenin hepsi zengin kapitalist ülkelerdir 15. Institute of International Finance, gelimekte olan ve yükselen piyasa ekonomileri balıı altında topladıı 29 ülkeye 2006 da milyar dolar yabancı sermaye girii olduunu belirlemitir 16. Bu toplamdan Türkiye ye düen pay, (Tablo 3 te gösterildii gibi) 57,7 milyarlık bir toplamla yüzde 12,7 dir. Türkiye, bir anlamda, çevre ekonomileri içinde bir küçük Amerika öykünmesi içinde görünmektedir, ancak, bu süper emperyalist ülkenin ayrıcalıklı konumundan yoksun olarak... Türkiye nin dünya ekonomisiyle eklemlenme biçiminin özellikleri, özgünlükleri ve uluslararası finansal akımları etkileyecek büyük boyutlu bir olumsuz uyum un olası yansımaları bu bilgilerden hareketle incelenecek ve tartıılacaktır. Sermaye hareketlerinde eilimler 17 Son yıllarda Türkiye ekonomisinin dı dünya ile balantılarının kavranmasında balangıç noktasının yabancı kökenli sermaye hareketleri olarak alınmasının niçin daha doru olduu aaıda tartıılacak. Tablo 3 bu tür bir anlayıa göre düzenlenmitir: Yabancı kökenli sermaye girileri yerleiklerin sermaye çıkarmalarına, cari açıın finansmanına ve rezerv birikimine tahsis edilmektedir. Hata/noksan kalemi kayıt-dıı sermaye hareketlerini temsil eder. Tablonun alt bölümü ise, sermaye hareketlerinin sıcak ve borç yaratan/yaratmayan öelerini yansıtmaktadır 18. Tablo 3, AKP iktidarı altında Türkiye ekonomisinin uluslararası sermaye hareketlerinden 2003 ten bu yana giderek artan bir pay aldıını gösteriyor. Son dört yıl içinde Türkiye ye giri yapan yabancı sermaye toplamı 131 milyar doları amıtır. AKP nin hem Türkiye, hem de dünya konjonktürü bakımından ideal bir tarihte iktidara geldii açıktır. 2002, yaygın finansal krizlerin etkisini içeren be yıllık bir dönemin bitim yılıdır ülkelik bir gelimekte olan ve yükselen piyasa ekonomileri grubu içinde cari açık/gsmh oranı bakımından Türkiye yi aan dört ülke vardır: Bulgaristan, Romanya, Macaristan ve Slovakya. (IMF, World Economic Outlook, September 2006, Tablo 31) 15 Cari ilem açıı sıralamasında Türkiye nin önünde yer alan ülkeler, ABD, spanya, Birleik Krallık, Avustralya, Fransa ve talya dır. (IMF, World Economic Outlook, 2006, Tablo 26 ve IMF, Global Finance Stability Report, April 2007, ekil 1). 16 Institute of International Finance, Capital Flows to Emerging Market Economies, January 18, 2007, Tablo te sözü geçen toplam 451 milyar dolar olarak verilmitir. Bu kaynak Güney ve Dou corafyasının otuz büyük ekonomisini içermektedir. Buna karılık gelimekte olan ve yükselen ekonomiler grubunun tümünü kapsayan bir IMF kaynaı, sözü geçen ülkelere 2005 te toplam olarak 716 milyar dolarlık yabancı sermaye girii belirlemektedir. Global Finance Stability Report, April 2007, Tablo Bu kesimlerdeki veri ve deerlendirmeler büyük ölçüde Baımsız Sosyal Bilimciler in 2007 Raporu için yaptıım bir hazırlıktan kısaltılarak ve yer yer deitirilerek alınmıtır. 18 TCMB nin ödemeler dengesi istatistiklerinde kullanılan kodlamaya göre yabancı kökenli sıcak para, IIB2.2.1, IIB , IIB , IIB , IIB kalemlerinin; yerleik kökenli sıcak para ise, IIB2.1.2, IIB2.1.3, IIB3.1.3, IIB kalemlerinin toplamlarından hesaplanmıtır. Borç yaratan yabancı sermaye ise, yabancı kökenli net sermaye toplamından yurt içine yapılan dorudan yatırımlar ile hisse senetlerine yapılan portföy yatırımlarının çıkarılmasıyla hesaplanmıtır. 5

6 dönemi ise, uluslararası sermaye hareketlerinin belirgin bir canlanma gösterdii farklı bir konjonktürü içerir. Türkiye de, yabancı sermaye girileri bakımından bu konjonktürden her yıl artan oranlarda yararlanmıtır. Yükselen piyasa ekonomilerine giren yabancı sermaye içinde Türkiye nin payı 2004, 2005 ve 2006 da (aynı sırayla) yüzde 7,1, yüzde 9 ve yüzde 12,7 olmutur 19. Dı kaynak girilerinin ölçümünü ve etkilerini biraz ileriye bırakarak, yabancı sermaye hareketlerinin bileimindeki deimeleri mercek altına alalım yıllarında Türkiye ye giren yabancı kökenli sermayenin ortalama yüzde 82 si dı borç yaratan öelerden olumaktaydı da bu oran yüzde 62 civarında kalmıtır. kinci ve önemli bir deime ise, yabancı kökenli sermaye girileri içindeki sıcak para öesinde gerçekleen göreli daralmadır: 2003 te yüzde 59 a yaklaan bu oran sonraki üç yıl boyunca sürekli aınarak 2006 da yüzde 18,2 ye inmitir. Dahası, 2006 da yerli sıcak paradaki hızlı çıkılar nedeniyle sıcak para dengesi ( net çıkı ifade eden) negatif deere dönümütür. Her iki düzelme de 2005 ve 2006 da çok çarpıcı artı oranları gerçekletirerek geçen yıl 19,8 milyar dolarlık bir düzeye ulaan dorudan yabancı sermaye yatırımlarının (DYY nin) katkısı rol oynamıtır. Bu deiimleri, ekonominin dı dünyayla ilikilerinin daha az kırılgan ve reel ekonomiye dorudan destek veren finansman biçimlerine geçi olarak yorumlayanlar çounluktadır. Dı borç tartımalarını ileriye bırakarak, sıcak para ve DYY konularındaki aırı iyimserlie karı birkaç uyarı yapmakla yetinelim. Bir kere, yabancı kökenli sermaye girileri içinde sıcak para payının dümesinin kalıcı bir eilime iaret ettiini söylemek imdilik mümkün deildir arasında sıcak para girilerinde gözlenen 5 milyar dolarlık dümenin 4,4 milyarı Mayıs-Haziranda yabancıların net çıkıı ile ilgilidir nın son dört ayında yabancılardan kaynaklanan sıcak para girileri canlanmı ve 8 milyar dolara ulamıtır. Bu tempo 2007 de süregelirse ve uluslararası finans sisteminde yeni çalkantılar gündeme gelmezse, yükselen piyasa ekonomileri içinde en yüksek nominal ve reel faiz oranını veren Türkiye nin 2007 de spekülatif yatırımcılar için yeni batan çekici hale geçme olasılıı çok yüksektir. Ayrıca, sıcak para sorunlarının sermaye girileri, yani akımlar dıında, Türkiye ekonomisi içindeki sıcak para stokunun boyutları ile de ilgili olduunu hatırlatmak gerekiyor. Geçmi yılların akımlarından ve hisse senedi ve bono/tahvil deerlerindeki artılardan kaynaklanan sıcak para stokunun 70 milyar dolara ulatıı tahmin edilmektedir. Bu koullarda sıcak para hareketlerinden kaynaklanan risk olasılıı, sadece söz konusu akımlardaki düme ve net çıkılarla deil, YTL li plasman araçlarına balanmı sıcak para stokunun ani çıkılara yönelmesi ile de ilgilidir. Dalgalı kur sistemi, bu risk etkenini belli ölçülerde frenlemektedir; ancak, uluslararası finans kapitalin, döviz kuru dalgalanmalarına karı çeitli güvence mekanizmalarını kullanma olasılıını göz ardı etmemek kouluyla... DYY üzerindeki algılamalara gelince, son yıllardaki çarpıcı artıın, özelletirilecek alanların giderek tüketilmesi nedeniyle geçici olduunu söylemek için vakit erkendir. Türkiye yi yöneten siyasi kadroların ve burjuvazinin kendi mal ve varlıklarını yönetme beceri, niyet ve güçlerinin aındıı, hatta (siyasal iktidarlar açısından) yok olduu anlamına gelen özelletirmelerin ve banka, irket, emlâk satılarının sınırlarına ne zaman gelinecei öngörülemez. Ancak, Türkiye de son yıllardaki DYY girilerinin büyük ölçüde birlemeler ve edinimler biçiminde gerçekletiini; dolayısıyla, en azından imdilik, orta-uzun vadeli dinamik etkilerle ilgili beklentilerin söz konusu olmadıı vurgulanmalıdır. Ödemeler dengesi üzerindeki etkiler açısından bakıldıında, Hazine Müstearlıı verileri 2006 nın ilk dokuz ayındaki DYY girilerinin sadece yüzde 6 sının ticarete konu olan sektörlere (sanayi ve tarıma) yöneldiini gösteriyor. Geride kalan yüzde 94 ise ithal ikamesi ve ihracat ile ilgisi çok 19 Tablo 3 ü Institute of International Finance, Capital Flows to Emerging Market Economies, January 18, 2007, Tablo 1 ile karılatırınız. 6

7 zayıf olan (örnein bankacılık ve alı-veri merkezleri gibi) hizmetler sektöründeki irket alımlarına ve gayri menkul edinimlerine gitmektedir. leriki yıllarda döviz kazandırmayan dolaysız yatırımlardan kaynaklanan kâr transferlerinin ödemeler dengesi üzerinde küçümsenmemesi gereken bir baskı oluturabilecei dikkate alınmalıdır. Sermaye hareketleri- büyüme balantısı 2001 krizinin öncesi ve sonrasında Türkiye ekonomisinin dı dünyayla bütünlemesi, otonom sermaye (veya dı kaynak) hareketleri büyüme cari açık balantı çizgisi içinde olumutur. Sermaye hareketlerinin baımsızlatıı bir ortamda, özellikle fiili hasılanın, ulusal ekonominin potansiyel hasılasının altında bir düzeyde gerçekletii koullarda, artan sermaye girileri iç talep ve kısa dönemli büyüme hızı üzerinde farklı mekanizmalarla geniletici etkiler yaratmakta; bu etken de cari ilem açıını (öncelikle ithalat aracılııyla) yukarı çekmektedir. Bu çerçeve içinde ödemeler dengesiyle ilgili tartımaların ana sorunu yabancı kökenli sermaye girilerinin hangi tempoyla ve ne kadar sürdürülebilecei sorusundan kaynaklanan belirsizlikle ilgilidir. Türkiye ekonomisi 1999 ve 2001 de dramatik boyutlarda daraldıı için, 2002 ve sonrasında yukarıda sözü edilen kısa vadeli büyüme hızının dı kaynak girilerine baımlılıı geçerli olmaktadır 20. Dı kaynak hareketleri üç farklı biçimde ölçülebilir. Birincisi, yabancı kökenli sermaye girileridir. Tablo 4 ün ilk sırasında içerilen bu öe (YAS), arasında her yıl yüksek (2006 da yüzde 43) oranlarda artmıtır. kinci anlamdaki dı kaynak toplamı, yabancı, yerli ve kayıt-dıı sermaye hareketlerinin net bilançosundan (net sermaye hareketinden) oluur. Tablonun 4. sırasında içerilen bu kalem (NSH), 2006 da yerleiklerin artan sermaye ihracı nın katkısıyla, bir önceki yıla göre yüzde 8 oranında dümütür. Geçen yıl yerleik kökenli sermaye çıkılarının hemen hemen tümü (14,6 milyar doları) bankalardan (artan yurt dıı varlıkları ile portföy yatırımlarından) kaynaklanmıtır. Bu olgu, çok büyük boyutlu yabancı sermaye girilerinin bankalara intikal eden öelerinden türeyen (otonom deil, baımlı; bir anlamda rezerv birikimi özellikleri taıyan) bir gelime olarak görülebilir. Bu nedenle, 2006 ya ilikin dı kaynak hareketi hesaplamasında, net sermaye hareketi tanımına daha az önem verilmesi doru olacaktır. Üçüncü tanım, dı dünyadan net kaynak aktarımı (NKA) olarak anılır ve cari açıktan, kâr ve faiz transferlerinin net toplamı çıkarılarak elde edilir. Tablonun 7. sırasında içerilen bu büyüklük de 2003 sonrasında kesintisiz ve yüksek tempolu (2006 da yüzde 45 lik) artılar kaydetmitir. Toplam talebin genilemesi için ekonomiye dıtan ırıngalanan pozitif deerli bir akımın varlıı gereklidir; ancak, yeterli deildir; bu akımın bir önceki döneme göre artması da ek bir koul olarak görülmelidir. Dı kaynak hareketlerine uyarlandıında bu etkiyi, Tablo 4 te YAS, NSH ve NKA deerlerindeki yıllık deimeleri, bir önceki yılın (dolarla hesaplanan) GSMH düzeyine oranlayarak hesaplıyoruz (Bk. Tablo 4, sıra 3, 6 ve 9) arasında dı kaynaklarda deime ye ilikin (on be gözlemi içeren) bu üç hesaptan herhangi birinin negatif deere ulatıı iki yıl, YAS bakımından 2003, NSH bakımından 2006 dır. Her iki yılda da büyüme hızında yavalama gözlendii dikkat çekmektedir. NSH i baz alarak, yıllarını içeren GSMH büyüme hızı yüzde 3 tür li yılların ikinci yarısıyla 1998 arasındaki potansiyel büyümenin yüzde 4-4,5 arasında olduu hesaplanabilmektedir. Dolayısıyla, 1998 sonrasındaki fiili büyüme potansiyel büyümeye ulaıncaya kadar yukarıdaki sermaye hareketleri-büyüme balantısının sürecei tahmin edilebilir. Sermaye birikim oranları ile teknolojik ilerleme etkenlerinin devreye girecei ortamı burada dikkate almıyoruz. Sadece, 2005 te tasarruf ve (hem cari, hem de sabit fiyatlarla) gayri safi sabit sermaye birikimi oranlarının hâlâ 1998 deki oranların altında olduuna iaret edelim ve bu bildirinin kapsamı dıında tutulan bir olguyu vurgulamakla yetinelim: Bu dönem boyunca Türkiye ekonomisine akan dı tasarruflar, ulusal tasarrufları kovalayan bir etki icra etmitir. 7

8 göstergesindeki dümenin 2006 bakımından yanıltıcı olabilecei hatırlanırsa, dı kaynak hareketlerinin ekonominin büyümesine geçen yıl da katkı yaptıı ortadadır. Ancak, sorun da bu noktada ortaya çıkıyor. Yüksek düzeyde, ancak bir önceki yılın altında seyreden dı kaynak girilerinin, büyüme hızını aaıya çekmesi beklenmelidir. Hatta (bugünün koullarında olası görülmeyen) telâfi edici makro-politikalar uygulanmadıı takdirde milli gelir düzeyinin de dümesi söz konusu olabilecektir. Çevre ekonomilerine dönük uluslararası sermaye hareketlerindeki bir yavalamanın Türkiye ekonomisine yansıması, bu bakımdan büyük önem taımaktadır. Büyüme cari açık balantısında yükselme Kısa dönemli büyüme hızı ister son yıllarda olduu gibi sermaye hareketlerine baımlı olsun; isterse sermaye hareketlerinin denetimli olduu yıllarda olduu gibi, ulusal düzlemde belirlenen politika deikenleri veya firma, hanehalkı davranıları tarafından belirlensin; büyüme hızı ile cari ilem dengesi arasındaki balantının ayrıca incelenmesi gerekir.tablo 5, böyle bir incelemenin balangıç noktasını oluturabilecek verileri sunuyor. Büyüme/cari ilem dengesi arasındaki ilikilere bakıldıında, özellikle 2000 sonrasında belli büyüme hızlarının giderek artan boyutlarda cari açıa yol açması dikkat çekicidir. Daha da ilginç olanı, bu bozulma nın sermaye hareketlerinin serbestletii 1989 sonrasında çok ılımlı kalması; onbir yıl sonra, 21. yüzyıla girile birlikte, çarpıcı boyutlara ulamı olmasıdır. Tablo 5, alt-dönemlerle ilgili ortalamalardaki çarpıcı farklar bir yana, ılımlı boyutlu dı açıkların, 2000 öncesinde hızlı büyüme yıllarında da söz konusu olduunu gösteriyor.. Örnein, büyüme hızının yüzde 9,4 ve 8,3 lük oranlara ulatıı 1990 ve 1997 yıllarında cari açık/gsmh oranı (aynı sırayla) yüzde 1,7 ve 1,4 ile sınırlı kalmıtı. Bu saptamayı, yüzde 9,9 ve 7,6 lık büyümenin gerçekletii 2004 ve 2005 yıllarındaki yüzde 5,3 ve 6,3 oranlarındaki dı açıklarla karılatırdıımızda 2000 öncesi ve sonrası arasındaki fark çarpıcı bir biçimde ortaya çıkıyor li yıllarda büyüme hızı ile cari ilem açıkları arasındaki balantının bozulmasına yol açan etkenlerden biri, imalat sanayiinde ithal baımlılıının dramatik artıtır. Gümrük Birlii (GB), 1995 sonrasında üçüncü ülkelere (örnein dı ticaret açıının hızla büyüdüü Çin e) karı koruma oranlarının asimetrik biçimde (yani, tek yönlü olarak) ve hızla dümesine yol açarak bu dönüüme katkı yapmıtır. Aramal ithalatının, imalat sanayii hasılasına göre esnekliini, 1994 ve 2001 krizlerini izleyen dörder yıl ( ve ) için hesapladıımızda, esnekliklerin iki alt-dönem arasında 2,7 den 4,7 ye yükseldii belirlenebilmektedir. Bu dönüümü GB nin gecikmi etkileri olarak yorumlamak mümkündür. Burada en belirleyici farkı, reel döviz kuru hareketlerinde aramak anlamlı olabilecektir. ki dönem arasındaki karılatırmayı kriz ve devalüasyondan önceki yıllara kaydırarak (yani ve yıllarının reel kurlarını karılatırarak) yaptıımızda durum açıklık kazanacaktır. 1993=100 alındıında, (ÜFE ye göre tanımlanan) reel döviz fiyatı 1998 de 105,6 dır. Farklı bir ifadeyle GB nin koruma oranlarını aındıracak etkileri, 1994 teki büyük boyutlu devalüasyon sayesinde ertelenmiti ve reel devalüasyonun saladıı geçici savunma, 1998 e gelindiinde hâlâ geçerli idi Buna karılık, 2005 te dövizin reel fiyatı, 2000 e göre (ve 2001 devalüasyonuna ramen) yüzde 20 oranında gerilemi durumdadır. Katıksız neoliberal modelin serbestlemi sermaye hareketlerinden beklentilerini TCMB arasında tam olarak yerine getirmemiti. Bu yıllarda reel döviz kurunu bir politika aracı olarak görüp, para politikasını baımlı (pasif) kılma tercihi yapılmıtır. Ne kadar bilinçli bir seçim olduu bir yana, bu tercih, fiilen, cari ilem dengesinin, ihracatın ve ithal ikamesinin politika hedefleri olarak belirlenmesi anlamına gelir te yürürlüe giren GB, böylece, yedi-sekiz yıllık bir gecikme ile (yani, TCMB nin tek hedefinin enflasyon, tek 8

9 aracının da para politkası olduu yeni ortamda) etkilerini dı ticaret dengelerine taımakta ve cari ilem açıklarının hızla büyümesine katkı yapmaktadır. Özellikle yerli sanayinin rekabet etmekte zorlandıı kimi ülkelerin (örnein Çin in) yerli paralarını dolara balayarak aktif döviz kuru politikaları uygulayabilmi olmaları bu durumun aırlamasına ayrıca katkı yapmıtır. Kırılganlık etkenleri ve dı borçlar Küresel dengesizlikler in ilk bölümde tartıılan olumsuz bir uyum süreci ile hafiflemesi gündeme gelirse, çeitli çevre ekonomileri üzerinde farklı doz ve biçimde yansımaların ortaya çıkması söz konusudur. Bu nedenle farklı ülkeleri olası dı oklar kaısında kırılganlık düzeyleri bakımından karılatırmak sadece akademik deil, aynı zamanda finans kapitalin çeitli öeleri bakımından da büyük çıkarları ilgilendiren pratik bir önem taımaktadır. Burada bu çerçevede yapılmı bir hayli kapsamlı bir aratırmanın sonuçlarını kısaca aktarmakla balayacaım. Morris Goldstein özel sermaye piyasalarıyla youn ilikisi olan 22 yükselen piyasa ekonomisini, bir sonraki finansal kriz, kimleri, nasıl etkileyecek? sorusu balamında inceliyor ve bu incelemesini kapsanan ekonomilerin (çounlukla 2004 e ait) çeitli nicel kırılganlık göstergeleri üzerine kuruyor 21. Goldstein in sonuçlarını, be ana ok öesine karı ülkelerin duyarlılık/ kırılganlık derecelerini aktararak (en aır biçimde etkilenen ilk be ülkeye bakarak) özetleyebiliriz. lk iki ok ABD ve/veya Çin de ciddi boyutlu bir durgunlama veya gerileme ve böyle bir dönüümün yol açacaı uluslararası ham madde fiyatlarındaki çöküntüler ile ilgilidir. Türkiye bu iki dönüüm karısında ön planda etkilenen ilk be ülke arasında yer almıyor. Sonraki üç ok ise, faiz hadlerinde ani bir yükselme ve uluslararası sermaye hareketlerinde hızlı bir daralma ; döviz kurlarında (ve ulusal paraların deerlerinde) hızlı bir çalkantı ve maliye ve para politkaları bakımından ciddi uyumsuzluk etkenleri olarak öngörülüyor. Ve Türkiye her üçünde de en aır etkilenecek ilk veya ikinci ülke olarak sıralanıyor 22. Goldstein in aratırma sonuçlarının küçük bir sınanması, 2006 nın Mayıs-Haziran; 2007 nin de ubat-mart aylarında oldu. Farklı etkenlerle uluslararası finansal piyasalarda mini-çalkantıların meydan geldii bu tarihlerde, borsa, faiz ve döviz kuru hareketleri bakımından en fazla etkilenen dört ülkeden (Türkiye, Macaristan, Brezilya ve Güney Afrika) üçü (Güney Afrika istisnası ile) sözü geçen aratırmanın nihai tablosunun ilk bei arasındadır. Bu çerçevede, olası bir dı ok karısında, bir çevre ekonomisinin temel açmazının dı borçlarla ilgili faiz yükümlülüklerinin ve yenilenmeyen dı krediler nedeniyle ana paranın döndürülmesi nin yarattıı sorunlar etrafında kümelendii söylenebilir. Türkiye nin dı borçlarıyla ilgili balıca göstergeler, çevre ekonomilerine ilikin bölgesel ortalamalarla 2005 için Tablo 6 da karılatırılıyor Asya krizini izleyen yıllar içinde, gelimekte olan ülkelerin büyük çounluu dı borç göstergelerini düzelttiler; bazıları dı borç stoklarını aaıya çekebildiler. IMF gözetiminde ters yönde giden Türkiye nin ulatıı konum ortadadır. Dı borçların göreli aırlııyla veya olası risklerle ilgili göstergelerin tümü, gelimekte olan ülkelere ilikin ortalamalarla karılatırıldıında Türkiye nin daha aır borçlu, daha riskli konumda olduunu Tablo 6 ortaya koyuyor. Tablodaki gelimekte olan ülkeler grubuna giren dört corafi bölgenin ortalamasıyla yapılan Türkiye karılatırmasında da tek bir oran (kısa vadeli/toplam dı borç oranında 21 Morris Goldstein, What Might the Next Emerging Market Financial Crisis Look Like?, Institute of International Economy Working Paper No: 05-7, July Goldstein, Ibid, Tablo 11, s Yazar sonuçların özetlendii bu son tablodan önce her bir ok için çok sayıda ve ayrıntılı gösterge kullanmaktadır. 9

10 Türkiye nin önünde yer alan Orta Dou) dıında Türkiye göstergelerinin daha aır, daha riskli olduu gözlenmektedir. Tekil ülkelere geçildiinde, dı borç göstergelerinde Türkiye den daha kötü durumda olan ülkeler vardır; ancak, Türkiye nin bu türlü bir sıralamanın da arkalarında yer alacaı anlaılmaktadır. Tabloyu 2006 ya taıyabilseydik, Türkiye nin durumu daha da bozulmu olacaktı. Dı borç yaratan sermaye girilerinin 2006 da 36 milyarı amı olduu Tablo 3 te gösterilmitir. Bu rakam, geri ödemeler ve yeni borçlanmalar toplamından oluan net bir büyüklüktür ve bu nedenle dı borç stokunu oluturan yabancı paraların pariteleri deimedii takdirde 2006 sonunda dı borçların bir yılda yüzde 21 oranında artarak 205 milyar dolara ulamı olması gerekmektedir 23. Nitekim Eylül 2006 sonundaki dı borç toplamının (196,3 milyar doların) 2005 sonuna göre yüzde 16 oranında artmı olması göstermektedir ki, Türkiye nin dı borçlanmasında GSMH büyüme hızını fazlasıyla aan dört nala bir yükselme söz konusudur. Dier kırılganlık göstergeleri bir yana, sermaye hareketlerinin serbestletii 1989 dan bu yana tüm gelimekte olan ekonomilere göre Türkiye nin dı borç stokunun çok daha hızla artmı olduu belirlenmektedir: arasında toplam dı borç stokunın yıllık ortalama artı oranı GOÜ için yüzde 5,4, Türkiye için yüzde 9,1 dir. Daha önce açıklanan etkenlerle GOÜ yıllık dı borç büyüme hızını arasında yüzde 3,4 e indirmi; Türkiye ise, yüzde 8,4 lük bir artı oranı gerçekletirerek aradaki farkı açmıtır. Sonuç olarak Türkiye nin dı borçlarının tüm GOÜ borçları içindeki payı sürekli artmaktadır. Bu oran 1989, 1998 ve 2005 te (aynı sırayla) yüzde 3, yüzde 3,8 ve yüzde 5,3 tür. Eer patlak verirse bir sonraki finansal krizde, dı borçlarının düzeyi ve yapısı nedeniyle Türkiye nin uluslararası finans kapitalin ana sorunlarından biri olacaını tahmin edebiliriz. Türk halkının ünlü bir özdeyii vardır: Borç bini geçince alacak olur. Çapaçul politikalarla Türkiye nin dı borçlarını tırmandıranlar bu özdeyii krizi sırasında hatırlamadılar; Arjantin ise fiilen uyguladı ve bu saduyulu hareket biçiminin hasatını hâlâ derlemektedir. Bu bildiriye son verirken, T.C. Hazine Müstearlıı nın kasalarında bu özdeyii içeren posterlerin saklanmasını ve hini hacette (yani bir dahaki krizde) duvarlara asılıvermesini (haddim olmayarak) önermek isterim. 23 Bu tarihler arasında euro dolar karısında yüzde 7.8 oranında deer kazandıı için, euro-borç stokunun dolarlı toplamı bu oranda yükselmi görünecektir sonunda öngörülen dı borç toplamı, 2005 sonunun çapraz kurlarıyla düzeltilse dahi, dı borçlar toplam olarak 200 milyar dolar eiini amı olacaktır. 10

11 TABLOLAR Tablo 1: Dünya Ekonomisinin Cari lem Dengeleri, Milyar dolar Metropol ABD Japonya Dier Batı Çevre Petrol hracatçıları Çin Dier Çevre Kayıt Dıı Kaynak: IMF, World Economic Outlook, farklı yıllardan yapılan hesaplamalar. Bu kaynaklarda ileri ( advanced ) ekonomiler arasında gösterilen Asya nın yeni sanayileen ülkeleri tabloda dier çevre içinde yer almıtır. Tablo 2: GSYH çinde Tasarruf ve Yatırım Oranları (%) ABD Tasarruf Yatırım EURO Bölgesi Tasarruf Yatırım JAPONYA Tasarruf Yatırım ASYA Japonya hariç Tasarruf Yatırım Petrol hracatçıları Tasarruf Yatırım DER GOÜ Tasarruf Yatırım Kaynak: IMF, World Economic Outlook, April 2006 ve September

12 Tablo 3: Ödemeler Dengesi, , Milyon dolar Yabancı sermaye Yerle ik sermaye Hata/noksan Cari denge Rezervler* Yabancı sıcak para Yerli sıcak para** Sıcak para dengesi Borç yaratan YAS Dı borç*** Kaynak: TCMB. (*): Artı(-), azalı(+). (**): Net hata /noksan dahil. (***): çeyrek verisi. Tablo 4: Yabancı Kaynak Hareketleri/Büyüme Balantısı (Milyon dolar ve yüzdeler) Yabancı sermaye(yas) YAS/GSMH YAS ta deime/gsmh* Net sermaye hareketi(nsh)** NSH/GSMH NSH de deime/gsmh* Net kaynak aktarımı(nka)*** NKA/GSMH NKA da deime/gsmh* Büyüme Cari denge/gsmh Not: Büyüme sırası hariç, tüm oranlar GSMH nin dolarlı serileriyle hesaplanmıtır. TÜK 2006 GSMH yi milyon dolar olarak verdi. (*) YAS, NSH ve NKA da iki yıl (t ve t-1) arasındaki deime, önceki yılın (t-1 in) GSMH sına oranlanmıtır. (**) NSH=YAS+Yerleik kökenli sermaye+net hata ve noksan. (***) NKA=Cari açık + gelirler dengesi. Bu ifade, cari denge gelirler dengesi ifadesiyle elde edilen deerin iaretinin deitirilmesiyle e anlamlıdır. 12

13 Tablo 5: Büyüme, Cari Açık (Yüzde Oranlar) Ortalama büyüme C.Denge/GSMH Reel döviz fiyatı* Kaynak: TCMB ve Hazine Müstearlıı. (*): Reel döviz fiyatının (ÜFE ye göre) yıllık deime oranı. lk üç sütunda balangıç yılınıın bir öncesi baz alındı. Artı (azalı) yerli paranın reel devalüasyonu (deerlenmesi) anlamındadır. Tablo 6: Dı borç göstergeleri: GOÜ ve Türkiye de (2006, %) D. borç/ M.gelir Dı borç/ hracat D.borç servisi/hracat K.Vadeli/ Top. borç K.Vadeli borç/rezerv Rezerv/ (KVB+Caçık)* Borç yaratan/ Top. Y. ser GOÜ Türkiye Afrika ** Asya O.Dou L.Amerika Kaynak: IMF, World Economic Outlook, April 2007 ve TCMB ve Hazine Müstearlıı verileri. (*): Cari fazla sıfır olarak hesaba katılır. Mal ve hizmet ihracatı alınıyor. Tablo 6: Dı borç göstergeleri: GOÜ ve Türkiye de (2005, %) D. borç/ M.gelir Dı borç/ hracat* D.borç servisi/hracat* K.Vadeli/ Top. borç K.Vadeli borç/rezerv Borç yaratan/ Toplam Y. ser GOÜ Türkiye Afrika ** Asya O.Dou L.Amerika ** Kaynak: IMF, World Economic Outlook, September 2006 ve TCMB ve Hazine Müstearlıı verileri. (*): Mal ve hizmet ihracatı. (**): Net dı borç ödemesi 13

YAKIN DÖNEM EKONOMK GELMELERN ANALZ VE BEKLENTLER

YAKIN DÖNEM EKONOMK GELMELERN ANALZ VE BEKLENTLER YAKIN DÖNEM EKONOMK GELMELERN ANALZ VE BEKLENTLER I. DURUM TESPT VE TANIMLAR HAZRAN 2006 1- Mayıs ayı içinde yaanan ekonomik gelimeler dalgalı döviz kuru rejimi içinde döviz kurlarının kısa sürede, yukarı

Detaylı

AB Krizi ve TCMB Para Politikası

AB Krizi ve TCMB Para Politikası AB Krizi ve TCMB Para Politikası Erdem Başçı Başkan 28 Haziran 2012 Stratejik Düşünce Enstitüsü, Ankara Sunum Planı I. Küresel Ekonomik Gelişmeler II. Yeni Politika Çerçevesi III. Dengelenme IV. Büyüme

Detaylı

II. Ulusal Ekonomik Görünüm 2

II. Ulusal Ekonomik Görünüm 2 II. Ulusal Ekonomik Görünüm 2 3 yılının ikinci çeyreğinde iktisadi faaliyet yılın ilk çeyreğine kıyasla daha olumlu bir görünüm sergilemiştir. İç tüketimdeki canlanma ve altın ticaretindeki baz etkisi

Detaylı

DI TCARET HADLERNDEK DEMN CAR LEMLER DENGES VE GSYH ÜZERNE ETKLER (1987-2006)

DI TCARET HADLERNDEK DEMN CAR LEMLER DENGES VE GSYH ÜZERNE ETKLER (1987-2006) DI TCARET HADLERNDEK DEMN CAR LEMLER DENGES VE GSYH ÜZERNE ETKLER (-2006) Zafer YÜKSELER Danıman 10 Austos 2007 1. Giri: hracat ve ithalat fiyat endekslerindeki farklı deiimler, yıllar itibariyle dı ticaret

Detaylı

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti

Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti Cari işlemler açığında neler oluyor? Bu defa farklı mı, yoksa aynı mı? Sarp Kalkan Ekonomi Politikaları Analisti TEPAV Değerlendirme Notu Şubat 2011 Cari işlemler açığında neler oluyor? Ekonomide gözlemlenen

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 17 Ağustos 2015, Sayı: 23. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 17 Ağustos 2015, Sayı: 23 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2015 LANSMANI 24 HAZİRAN 2015 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü nün (UNCTAD) Uluslararası Doğrudan Yatırımlar

Detaylı

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME

TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 1 TEMEL MAKROEKONOMİK GÖSTERGELER - BÜYÜME 12.0 Türkiye GSYİH Büyüme Oranları(%) 10.0 9.4 8.4 9.2 8.8 8.0 6.0 4.0 6.8 6.2 5.3 6.9 4.7 4.0 4.0 5.0 2.0 0.7 2.1 0.0-2.0-4.0-6.0-8.0-5.7-4.8 Tahmin(%) 2014

Detaylı

KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇERİSİNDE TÜRK FİNANSAL SİSTEMİ BAKİ ALKAÇAR (BDDK)

KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇERİSİNDE TÜRK FİNANSAL SİSTEMİ BAKİ ALKAÇAR (BDDK) KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇERİSİNDE TÜRK FİNANSAL SİSTEMİ BAKİ ALKAÇAR BANKACILIK DÜZENLEME VE DENETLEME KURUMU (BDDK) KÜRESEL KRİZ SONRASI KÜRESEL FİNANSAL SİSTEM İÇİNDE TÜRK FİNANSAL

Detaylı

* EL KAZANDI BİZ ÖVÜNÜYORUZ *BORSA 2012 DE DE YABANCIYA ÇALIŞTI *İstanbul da kazanıp, New York ta, Londra da şampanya patlattılar

* EL KAZANDI BİZ ÖVÜNÜYORUZ *BORSA 2012 DE DE YABANCIYA ÇALIŞTI *İstanbul da kazanıp, New York ta, Londra da şampanya patlattılar Umut Oran Basın Açıklaması 06.01.2013 Yarın Aydın-Söke de pamuk üreticileriyle bir araya gelecek olan CHP Genel Başkan Yardımcısı, İstanbul Milletvekili Umut Oran ın, yazılı açıklaması şöyle: * EL KAZANDI

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 14 Aralık 2015, Sayı: 39. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni 14 Aralık 2015, Sayı: 39 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül

Detaylı

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 12.03.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ocak ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -5,2 Milyar doların altında -4,88 milyar dolar olarak geldi. Ocak ayında dış ticaret açığı geçen yılın aynı ayına göre

Detaylı

109 MİLYAR DOLARLIK YABANCI PORTFÖYÜ VAR

109 MİLYAR DOLARLIK YABANCI PORTFÖYÜ VAR -1- 109 MİLYAR DOLARLIK YABANCI PORTFÖYÜ VAR Yabancıların, 8 Haziran itibariyle Türkiye de 53 milyar 130 milyon dolarlık hisse senedi, 38 milyar 398 milyon dolar devlet iç borçlanma senedi (DİBS) ve 407

Detaylı

21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER

21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER 21. YÜZYILDA TEMEL RİSKLER KÜRESEL EKONOMİYİ ROTASINDAN ÇIKARABİLECEK 10 BÜYÜK TEHLİKE DÜNYA EKONOMİSİ VE ABD EKONOMİSİNDE OLASI MAKRO DENGESİZLİKLER (BÜTÇE VE CARİ İ LEMLER AÇIĞI) (TWIN TOWERS) İSTİKRARSIZ

Detaylı

!" # $%!" ## #! " $ $ # $ %%%! &' % ()! &'

! # $%! ## #!  $ $ # $ %%%! &' % ()! &' !"#$%!" #$ %!" ### $$ %%%!&' ()!&' $% &%'#& $ $()*+"" $%#,(-"./$ &(*(%*#0#"121"314*11"1"/5 %$#%%0#"3% )"$*#%* &"! *#&% '" #*#6)#" $**)%& "( *""+"'", -.'/0"""-".123!+"&,'* 4 5' ' 6 (" 6', &'* "(7 5' " 89+

Detaylı

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi

2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi 2015 2017 Yılları Bütçesinin Makroekonomik Çerçevede Değerlendirilmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi Kıvanç

Detaylı

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi

Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi Basın Bülteni 26 Haziran 2013 YASED, UNCTAD 2013 Dünya Yatırım Raporu nu açıkladı Türkiye, 2012 yılında dünyada uluslararası doğrudan yatırım liginde iki basamak yükseldi 2012 yılında dünyada yüzde 18

Detaylı

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4

FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 FİNANSAL SERBESTLEŞME VE FİNANSAL KRİZLER 4 Prof. Dr. Yıldırım Beyazıt ÖNAL 6. HAFTA 4. GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERE ULUSLAR ARASI FON HAREKETLERİ Gelişmekte olan ülkeler, son 25 yılda ekonomik olarak oldukça

Detaylı

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month,

Makro Veri. Cari açık yeni rekorda. Tablo 1: Cari Denge (milyon $) -month, Makro Veri Ödemeler Dengesi: Cari açık yeni rekorda İbrahim Aksoy Ekonomist Tel: +90 212 334 91 04 E-mail: iaksoy@sekeryatirim.com.tr Cari denge Aralık ta 7,5 milyar $ rekor açık verirken, rakam, piyasa

Detaylı

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR

PAZAR BÜYÜKLÜĞÜ YATIRIM MALĐYETLERĐ AÇIKLIK EKO OMĐK VE POLĐTĐK ĐSTĐKRAR FĐ A SAL ĐSTĐKRAR FDI doğrudan yabancı yatırım, bir ülke borsasında işlem gören şirketlerin hisselerinin bir diğer ülke veya ülkelerin kuruluşları tarafından satın alınmasını ifade eden portföy yatırımları dışında kalan

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

!" # $%! "# $$ $! " % % # $ &&& " '( % )* " '(

! # $%! # $$ $!  % % # $ &&&  '( % )*  '( !"#$%!" #$ %!"# $$$ %% &&&"'( )*"'( $% &%'#& $ $()*+"" $%#,(-"./$ &(*(%*#0#"121"314*11"1"/5 %$#%%0#"3% )"$*#%* &"! *#&% '" #*#6)#" $**)%& "(!+##,#(#-./(01###.#/23 ",#' -(+ 4 5( ( 6)#6(-'(+#)75(#89,9(:

Detaylı

Temel Ekonomik Gelişmeler

Temel Ekonomik Gelişmeler Temel Ekonomik Gelişmeler 6 Temmuz 21 Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Günlük veriler her Perşembe günü (resmi tatil olması durumunda bir önceki iş günü); diğer veriler ise verinin açıklandığı

Detaylı

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ HAZİNE MÜSTEŞARLIĞI EKONOMİK ARAŞTIRMALAR GENEL MÜDÜRLÜĞÜ AYLIK EKONOMİK GÖSTERGELER EKİM 2015 Hazine Müsteşarlığı Matbaası Ankara, 22 Ekim 2015 İÇİNDEKİLER TEMEL EKONOMİK GÖSTERGELER i I. ÜRETİM I.1.1.

Detaylı

Yurtdışına kâr transferi 8 yılda 54 milyar doları aştı

Yurtdışına kâr transferi 8 yılda 54 milyar doları aştı Tarih: 16.01.2011 Sayı: 2011/01 Yurtdışına kâr transferi 8 yılda 54 milyar doları aştı 2003-2010 yıllarını kapsayan 8 yılda, şirketlerin kâr aktarımı, faiz ödemeleri ve portföy yatırımları aracılığıyla,

Detaylı

Madde 1.1. in 4.paragrafı aaıdaki ekilde güncellenmitir.

Madde 1.1. in 4.paragrafı aaıdaki ekilde güncellenmitir. YAPI VE KRED BANKASI A.. NN BANKA BONOSU VE/VEYA TAHVLLERNN HALKA ARZINA LKN SERMAYE PYASASI KURULU TARAFINDAN 3 HAZRAN 2011 TARHNDE ONAYLANAN ve TESCL ETTRLEN, 30 EYLÜL 2011 TARHNDE TADL VE 4 EKM 2011

Detaylı

EKONOMİK GÖRÜNÜM Bursa Ticaret ve Sanayi Odası

EKONOMİK GÖRÜNÜM Bursa Ticaret ve Sanayi Odası EKONOMİK GÖRÜNÜM Bursa Ticaret ve Sanayi Odası Erdem Başçı Başkan 6 Ocak 212 Bursa Sunum Planı I. Küresel Gelişmeler II. Para Politikası III. Türkiye Ekonomisinde Son Gelişmeler 2 Sunum Planı I. Küresel

Detaylı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı

tepav Mart2011 N201139 POLİTİKANOTU Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı POLİTİKANOTU Mart2011 N201139 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Cari Açığın Sebebini Merak Eden Bütçeye Baksın Cari açık, uzun yıllardan

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 01 Aralık 2014, Sayı: 48. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 01 Aralık 2014, Sayı: 48. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 48 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ercan Ergüzel Ezgi Gülbaş Ali Can Duran 1 DenizBank

Detaylı

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL

24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL 24 HAZİRAN 2014 İSTANBUL UNCTAD Dünya Yatırım Raporu Türkiye Lansmanı Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü «UNCTAD» ın Uluslararası Doğrudan Yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 13.02.2014 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Aralık ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi olan -7,5 Milyar doların üzerinde -8,322 milyar dolar olarak geldi. 2013 yılı cari işlemler açığı bir önceki yıla göre

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2014, No: 92

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2014, No: 92 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2014, No: 92 i Bu sayıda; 2014 Mart ayı Ödemeler Dengesi Verileri ve kurdaki gelişmeler değerlendirilmiştir. i 1 İlk üç ayda cari açıktaki her 100 Dolarlık

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 1960-2013

Türkiye de Bankacılık Sektörü 1960-2013 Türkiye de Bankacılık Sektörü 196-213 Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası Kart Merkezi,

Detaylı

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015

INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 INTERNATIONAL MONETARY FUND IMF (ULUSLARARASI PARA FONU) KÜRESEL EKONOMİK GÖRÜNÜM OCAK 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer AB ve Uluslararası Organizasyonlar Şefliği Uzman Yardımcısı IMF Küresel Ekonomik

Detaylı

Cari açık ve finansmanı

Cari açık ve finansmanı Cari açık ve finansmanı I.GİRİŞ Cari açık ve finansmanı konusunun, 2011 yılında Türkiye Ekonomisindeki önemli gündem maddelerinden biri olacağı anlaşılıyor. 2010 yılında cari açık, 2009 a göre % 247,1

Detaylı

! " #$!" ## #! " $ $ # $ %%%! &' % ()! &'

!  #$! ## #!  $ $ # $ %%%! &' % ()! &' !"#$!" #$ %!" ### $$ %%%!&' ()!&' $% &%'#& $ $()*+"" $%#,(-"./$ &(*(%*#0#"121"314*11"1"/5 %$#%%0#"3% )"$*#%! *#&% '" #*#6)#" $**)%& "( * ""+"'", - +./ 01"(23 4' 5 6"""/" 4 78 9!+"&,'* : ;'

Detaylı

e.t.t.e tüketim endeksi

e.t.t.e tüketim endeksi Kartlı alıverie dayalı e.t.t.e tüketim endeksi.sayı Ercan Türkan (ercan.turkan@tcmb.gov.tr) 22 Ocak 09 Özet Aralık 08 itibariyle tüketim endeksi, nominal olarak yıllık bazda yüzde 3,3 oranında artı göstermitir.

Detaylı

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ NİSAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 15 Haziran Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından

Detaylı

EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2011, No:5

EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2011, No:5 EKONOMİK VE MALİ POLİTİKA GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Eylül 2011, No:5 Bu sayıda; Uluslararası Para Fonu (IMF) tarafından yayımlanan Dünya Ekonomik Görünümü Raporu tahminleri değerlendirilmiştir. i Küresel

Detaylı

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu)

2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI. (40 Test Sorusu) ZİRAAT BANKASI 2012 SINAVLARI İÇİN GÜNCEL EKONOMİ ÇALIŞMA SORULARI (40 Test Sorusu) 1 ) Aşağıdakilerden hangisi bir kredi derecelendirme kuruluşudur? A ) FED B ) IMF C ) World Bank D ) Moody's E ) Bank

Detaylı

Temel Ekonomik Gelişmeler

Temel Ekonomik Gelişmeler Temel Ekonomik Gelişmeler 18 Aralık 21 Araştırma ve Para Politikası Genel Müdürlüğü Günlük veriler her Perşembe günü (resmi tatil olması durumunda bir önceki iş günü); diğer veriler ise verinin açıklandığı

Detaylı

Ulusal Finans Sempozyumu Dr. İbrahim M. Turhan Başkan Yardımcısı

Ulusal Finans Sempozyumu Dr. İbrahim M. Turhan Başkan Yardımcısı Ulusal Finans Sempozyumu Dr. İbrahim M. Turhan Başkan Yardımcısı 13 Ekim 2011 Malatya KÜRESEL KRİZ ORTAMINA NASIL GELİNDİ? Net Bugünkü Değer Yöntemi Varlık fiyatlarının indirgenmiş nakit akımları (Net

Detaylı

Balayı bitti, yeni bir dönem başladı

Balayı bitti, yeni bir dönem başladı Balayı bitti, yeni bir dönem başladı Mayıs ayında başlayan türbülansın nedenleri ve muhtemel sonuçları 1 Haziran 2006 Emin Öztürk 2002-2005 döneminin kısa özeti Büyüme performansı çok iyi (ortalama %7.8)

Detaylı

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi

Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Kıvanç Duru 2015 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Programı Değerlendirmesi Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisadi ve Mali Analiz Yüksek Lisansı Bütçe Uygulamaları ve Mali Mevzuat Dersi 2015 YILI

Detaylı

CARİ AÇIK NEREYE KADAR?

CARİ AÇIK NEREYE KADAR? CARİ AÇIK NEREYE KADAR? Prof. Dr. Doğan CANSIZLAR ANKARA - 14 Aralık 2011 1 Türkiye Ekonomisindeki Bazı Eşitlikler -Ekonomik Büyüme = Artan Dış Açık -Artan Dış Açık = Artan Dış Borçlanma -Artan Dış Borçlanma

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006 UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2006 ULUSLARARASI YATIRIMCILAR DERNEĞİ 16.10.200.2006 İSTANBUL DÜNYADA DOĞRUDAN YABANCI YATIRIMLAR (milyar $) 1600 1400 1396 1200 1092 1000 800 693 826 716 710 916 600 400 331

Detaylı

Aylık Dış Ticaret Analizi

Aylık Dış Ticaret Analizi EKİM YÖNETİCİ ÖZETİ Bu çalışmada, Türkiye İhracatçılar Meclisi tarafından her ayın ilk günü açıklanan ihracat rakamları temel alınarak Türkiye nin aylık dış ticaret analizi yapılmaktadır. Aşağıdaki analiz,

Detaylı

2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü

2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü 2001 2013 Döneminde Türk Bankacılık Sektörü Prof. Dr. Sudi Apak Beykent Üniversitesi İçerik 2 Slayt 1 - Türk Bankalarında kurum riski bulunmaktadır. 140,00% Türk Bankacılık Sektörünün Aktif Büyüklüğü /

Detaylı

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler

Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler tepav türkiye ekonomi politikaları araştırma vakfı Türkiye nin dış ticaret ve yatırım bağlantıları: Güçlü yönler Prof. Dr. Serdar TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürü

Detaylı

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri

Bankacılık sektörü. 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Bankacılık sektörü 2011 değerlendirmesi ve 2012 yılı beklentileri Şubat 2012 İçerik Bankacılık sektörünü etkileyen gelişmeler ve yansımalar 2012 yılına ilişkin beklentiler Gündemdeki başlıca konular 2

Detaylı

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler

AB Ülkelerinin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Aday Ülkeler AB inin Temel Ekonomik Göstergeleri Üye ve Sayfa No Nüfus (Bin Kişi) 1 Nüfus Artış Hızı (%) 2 Cari Fiyatlarla GSYİH (Milyar $) 3 Kişi Başına GSYİH ($) 4 Satınalma Gücü Paritesine Göre Kişi Başına GSYİH

Detaylı

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi

İTKİB Genel Sekreterliği AR&GE ve Mevzuat Şubesi HALI SEKTÖRÜ 2014 EYLÜL AYLIK İHRACAT BİLGİ NOTU İİTKİİB GENEL SEKRETERLİİĞİİ AR & GE VE MEVZUAT ŞUBESİİ EKİİM 2014 1 2014 YILI EYLÜL AYINDA HALI SEKTÖRÜ İHRACATININ DEĞERLENDİRMESİ Ülkemizin halı ihracatı

Detaylı

Küresel Kriz Sonrası Türkiye de Finansal Sistem Bankacılık Sektörü

Küresel Kriz Sonrası Türkiye de Finansal Sistem Bankacılık Sektörü Küresel Kriz Sonrası Türkiye de Finansal Sistem Bankacılık Sektörü Ekrem Keskin Mayıs 2010 Sunum Uluslararası gelişmeler Türkiye deki gelişmeler Bankacılık sektörüne yansıma Sonuç 2 Yapılanlar Ortak çaba:

Detaylı

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi

Büyüme Rakamları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme. Tablo 1. En hızlı daralan ve büyüyen ekonomiler 3. 2009'da En Hızlı Daralan İlk 10 Ekonomi POLİTİKANOTU Mart2011 N201126 tepav Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı Sarp Kalkan 1 Politika Analisti, Ekonomi Etütleri Ayşegül Dinççağ 2 Araştırmacı, Ekonomi Etütleri Büyüme Rakamları Üzerine

Detaylı

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURYET MERKEZ BANKASI ÜÇ AYLIK BÜLTEN SAYI: 2005-I

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURYET MERKEZ BANKASI ÜÇ AYLIK BÜLTEN SAYI: 2005-I KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURYET MERKEZ BANKASI ÜÇ AYLIK BÜLTEN SAYI: 2005-I A Ç I K L A M A Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) Merkez Bankası tarafından hazırlanan Üç Aylık Bülten'de yer alan, bankaların

Detaylı

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU

CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU CİGNA FİNANS EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. PARA PİYASASI LİKİT KAMU EMEKLİLİK YATIRIM FONU 01.01.2015 30.06.2015 DÖNEMİ ALTI AYLIK RAPORU Bu rapor Cigna Finans Emeklilik ve Hayat A.Ş. Para Piyasası Likit Kamu

Detaylı

CARİ AÇIK Hacı Dede Hakan KARAGÖZ

CARİ AÇIK Hacı Dede Hakan KARAGÖZ Cari açık, ülkenin elde ettiği döviz gelirlerinin, döviz giderlerinden düşük olmasıdır. Cari açık, yurtdışı borçlanarak veya önceden kalan rezervlerin kullanılması ile finanse edilir. Sermaye hesabı, açığı

Detaylı

Genel Görünüm. ABD, Euro Bölgesi, İngiltere ve Japonya merkez bankaları da kısa dönemde faiz artırımı yapmayacaklarının sinyalini vermişlerdir.

Genel Görünüm. ABD, Euro Bölgesi, İngiltere ve Japonya merkez bankaları da kısa dönemde faiz artırımı yapmayacaklarının sinyalini vermişlerdir. Genel Görünüm 2008 yılı son çeyreğinde tüm dünya ekonomilerini ve finans piyasalarını derinden etkileyen küresel kriz, tüm ülke hükümetlerinin aldıkları mali ve para politikası önlemleri ile 2009 yılı

Detaylı

MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi

MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi MERCOSUR ÜLKELERİ - Ekonomik Genel Bilgi Başta MERCOSUR Bloğunda yer alan ülkeler olmak üzere, Latin da 1990 lı yılların sonunda ve 2000 li yılların başında oldukça ağır bir şekilde hissedilen ekonomik

Detaylı

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com

Finansal Piyasa Dinamikleri. Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Finansal Piyasa Dinamikleri Yekta NAZLI ynazli@yahoo.com Neleri İşleyeceğiz? Finansal Sistemin Resmi Makro Göstergeler ve Yorumlanması Para ve Maliye Politikaları Merkez Bankası ve Piyasalar Finansal Piyasalardaki

Detaylı

Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır

Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır tepav Economic Policy Research Foundation of Turkey Türkiye nin esas gündemi orta gelir tuzağından çıkmak olmalıdır Ankara 26 Haziran 212 28, kişi başı gelirin ABD ye oranı (doğal log) Türkiye nin esas

Detaylı

TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU VE CARİ AÇIĞIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ SEDA AKSÜMER

TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU VE CARİ AÇIĞIN SÜRDÜRÜLEBİLİRLİĞİ SEDA AKSÜMER İÇİNDEKİLER 1.GİRİŞ 2. TÜRKİYE NİN CARİ AÇIK SORUNU Asıl Tehlike Cari Açığın Finansmanı 3. ENERJİDE DIŞA BAĞIMLIK SORUNU ve CARİ AÇIK İLİŞKİSİ 4.TÜRKİYE İÇİN CARİ AÇIK SÜRDÜRÜLEBİLİR Mİ? 5.SONUÇ ve ÖNERİLER

Detaylı

Böylelikle, yılın ilk dokuz aylık döneminde GSYH büyümesi %3.0 olmuştur, bu 2002 yılından bu

Böylelikle, yılın ilk dokuz aylık döneminde GSYH büyümesi %3.0 olmuştur, bu 2002 yılından bu AEGON EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş DENGELİ EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor Aegon Emeklilik ve Hayat A.Ş Dengeli Emeklilik Yatırım Fonu nun 02.01.2008-31.12.2008 dönemine ilişkin gelişmelerin, Fon

Detaylı

GARANTİ EMEKLİLİK VE HAYAT A.Ş. ALTIN EMEKLİLİK YATIRIM FONU 2013 YILI 6 AYLIK FAALİYET RAPORU 1-Ekonominin Genel durumu Dünya ekonomisi 2013 ü genel olarak bir toparlanma dönemi olarak geride bıraktı.

Detaylı

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI

TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI İstanbul Ekonomi ve Finans Konferansı Dr. İbrahim Turhan Başkan Yardımcısı 20 Mayıs 2011 İstanbul 1 Sunum Planı I. 2008 Krizi ve Değişen Finansal Merkez Algısı II. III.

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- AĞUSTOS 2015 (SAYI: 78) GENEL DEĞERLENDİRME Ağustos Ayında Türkiye de Ekonomik ve Siyasal Riskler Arttı. Ancak Ekonomi Bu Çoklu Risk Ortamında Gündemde Kendine Yeterince Yer

Detaylı

Ekonomik Gelişmeler Erdem Başçı Başkan 11 Mart 2015 Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, Ankara

Ekonomik Gelişmeler Erdem Başçı Başkan 11 Mart 2015 Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, Ankara Ekonomik Gelişmeler Erdem Başçı Başkan 11 Mart 215 Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı, Ankara Sunum Planı 1) Kur Gelişmeleri 2) Dış Ticaret Gelişmeleri 3) Enflasyon ve Faiz 4) Yatırımın Belirleyicileri

Detaylı

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2012, No: 33

EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2012, No: 33 EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI Mayıs 2012, No: 33 i Bu sayıda; Kısa vadeli Dış Borç Stoku, Merkez Bankası Net Döviz Pozisyonu rakamları Uluslararası Yatırım Pozisyonu, Ve İmalat Sanayi

Detaylı

Türk Bankacılık Sektörü

Türk Bankacılık Sektörü Hisse Senedi / Sektör Raporu Mayıs ayı verileri sektör görünümü için olumlu 30/06/2015 Mayıs ayında sektör karlılıı güçlü toparlandı. BDDK nın açıkladıı verilere göre Mayıs ayında Türk bankacılık sektörü

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 22 Ağustos 2016, Sayı: 33. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 33 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya 1 DenizBank Ekonomi Bülteni

Detaylı

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek

Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek Büyüme Değerlendirmesi: 2013 4. Çeyrek 31.03.2014 YATIRIMSIZ BÜYÜME Seyfettin Gürsel*, Zümrüt İmamoğlu, ve Barış Soybilgen Yönetici Özeti TÜİK'in bugün açıkladığı rakamlara göre Türkiye ekonomisi 2013

Detaylı

Türk Bankacılık Sektörü

Türk Bankacılık Sektörü Hisse Senedi / Sektör Raporu Türk Bankacılık Sektörü /0/01 Kredi mevduat spredleride geçen aya göre iyileme görülüyor Toplam krediler bir miktar geriledi. BDDK nın açıkladıı haftalık bankacılık sektörü

Detaylı

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008

UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 UNCTAD DÜNYA YATIRIM RAPORU 2008 24 Eylül 2008 İstanbul 1 DÜNYA YATIRIM RAPORU Birleşmiş Milletler Ticaret ve Kalkınma Örgütü UNCTAD ın uluslararası yatırımlara ilişkin olarak hazırladığı Dünya Yatırım

Detaylı

MİLLİ GELİR VE BÜYÜME

MİLLİ GELİR VE BÜYÜME EYLÜL Gayrisafi Yurtiçi Hâsıla (GSYH), yılının. çeyreğinde, önceki yılın aynı dönemine göre %, oranında büyüdü.. çeyrek gelişim hızı ise, %, e yukarı yönlü revize edildi. Böylece Türkiye ekonomisi, yılın

Detaylı

Ekonomi Bülteni. 03 Ağustos 2015, Sayı: 21. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı

Ekonomi Bülteni. 03 Ağustos 2015, Sayı: 21. Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomi Bülteni, Sayı: 21 Yurt Dışı Gelişmeler Yurt İçi Gelişmeler Finansal Göstergeler Haftalık Veri Akışı Ekonomik Araştırma ve Strateji Dr. Saruhan Özel Ezgi Gülbaş Orhan Kaya İnci Şengül 1 DenizBank

Detaylı

Ödemeler Dengesi Doç. Dr. Dilek Seymen Araş. Gör. Aslı Seda Bilman 1 Plan Ödemeler Dengesi, tanım, kapsamı Ana Hesap Grupları Cari Denge, Sermaye Hesabı Dengesi Farklı Ödemeler Dengesi Tanımları Otonom

Detaylı

Gayrimenkul Sektörünün Durumu-Genel Ekonomik Değerlendirme ve Bölgesel Bakış. Doç. Dr. Ali Hepşen

Gayrimenkul Sektörünün Durumu-Genel Ekonomik Değerlendirme ve Bölgesel Bakış. Doç. Dr. Ali Hepşen Gayrimenkul Sektörünün Durumu-Genel Ekonomik Değerlendirme ve Bölgesel Bakış Doç. Dr. Ali Hepşen EKONOMİK VERİLER EKONOMİK VERİLER EKONOMİK VERİLER EKONOMİK VERİLER EKONOMİK VERİLER Yıllık Değişimler Nominal

Detaylı

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü

DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015. Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer. Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU TEMMUZ 2015 Hazırlayan: Ekin Sıla Özsümer Uluslararası İlişkiler Müdürlüğü DÜNYA BANKASI TÜRKİYE DÜZENLİ EKONOMİ NOTU Temmuz ayı içerisinde Dünya Bankası Türkiye

Detaylı

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ. Dr.Süleyman Yaşar. 17 Nisan 2011

TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ. Dr.Süleyman Yaşar. 17 Nisan 2011 TÜRKİYE EKONOMİSİNDE YAŞANAN GELİŞMELER VE 2011 YILI EKONOMİK BEKLENTİLERİ Dr.Süleyman Yaşar 17 Nisan 2011 AMERİKAN MALİ KRİZİNİN Düşük faiz politikası (2002-5) NEDENLERİ Risklerin önemsenmemesi Hesap

Detaylı

Ekonomik Rapor 2011 I. MAKRO BÜYÜKLÜKLER AÇISINDAN DÜNYA EKONOMİSİNE GENEL BAKIŞ 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org.

Ekonomik Rapor 2011 I. MAKRO BÜYÜKLÜKLER AÇISINDAN DÜNYA EKONOMİSİNE GENEL BAKIŞ 67. genel kurul Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği / www.tobb.org. Ekonomik Rapor 2011 I. MAKRO BÜYÜKLÜKLER AÇISINDAN DÜNYA EKONOMİSİNE GENEL BAKIŞ 67. genel kurul 5 6 1. MAKRO BÜYÜKLÜKLER AÇISINDAN DÜNYA EKONOMİSİNE GENEL BAKIŞ Küresel ekonomiyi derinden etkileyen 2008

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GELİR AMAÇLI ESNEK EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş. Gelir Amaçlı Esnek Emeklilik Yatırım Fonu nun 01.01.2008-31.12.2008 dönemine ilişkin

Detaylı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı

PAGEV - PAGDER. Dünya Toplam PP İthalatı 1 DÜNYA ve TÜRKİYE POLİPROPİLEN ( PP ) DIŞ TİCARET ANALİZİ Barbaros Demirci ( Genel Müdür ) Neslihan Ergün ( Teknik Uzman Kimya Müh. ) PAGEV - PAGDER DÜNYA TOPLAM PP İTHALATI : Dünya toplam PP ithalatı

Detaylı

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ

11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ 11.12.2013 CARİ İŞLEMLER DENGESİ Ekim ayı cari işlemler açığı piyasa beklentisi 2,9 Milyar dolar eksiyken, veri beklentilere paralel 2,89 milyar dolar açık olarak geldi. Ocak-Ekim arasındaki 2013 cari

Detaylı

Marmara Üniversitesi Finans Sektöründe Yabancı Sermaye Sempozyumu

Marmara Üniversitesi Finans Sektöründe Yabancı Sermaye Sempozyumu Marmara Üniversitesi Finans Sektöründe Yabancı Sermaye Sempozyumu (14 Aralık 2007, İstanbul) Nevzat Öztangut Başkan, Türkiye Sermaye Piyasası Aracı Kuruluşları Birliği Değerli konuklar, Aracı Kuruluşlar

Detaylı

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR

ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş GRUPLARA YÖNELİK GELİR AMAÇLI KAMU BORÇLANMA ARAÇLARI EMEKLİLİK YATIRIM FONU YILLIK RAPOR Bu rapor ANADOLU HAYAT EMEKLİLİK A.Ş Gruplara Yönelik Gelir Amaçlı Kamu Borçlanma Araçları

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- MART 2016 (SAYI: 85) GENEL DEĞERLENDİRME 31.03.2016 Ekonomi ve İşgücü Piyasası Reformlarına Öncelik Verilmeli Gelişmiş ülkelerin çoğunda ve yükselen ekonomilerde büyüme sorunu

Detaylı

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ

2015 HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ HAZİRAN ÖZEL SEKTÖRÜN YURT DIŞINDAN SAĞLADIĞI KREDİ BORCU GELİŞMELERİ 13 Ağustos Özel Sektörün Yurt Dışından Sağladığı Kredi Borcuna ilişkin yılı ikinci çeyrek verileri, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası

Detaylı

Ekonomi II. 23.Uluslararası Finans. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından

Ekonomi II. 23.Uluslararası Finans. Doç.Dr.Tufan BAL. Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından Ekonomi II 23.Uluslararası Finans Doç.Dr.Tufan BAL Not:Bu sunun hazırlanmasında büyük oranda Prof.Dr.Tümay ERTEK in Temel Ekonomi kitabından faydalanılmıştır. 2 23.Uluslararası Finans 23.1.Dış Ödemeler

Detaylı

Sokaktaki insan için cari işlemler hesabı rehberi

Sokaktaki insan için cari işlemler hesabı rehberi Türk Ekonomi Bankası Makro Yorum Emin Öztürk (212) 251 21 21 (1671) 24 Şubat 2006 emin.ozturk@teb.com.tr Sokaktaki insan için cari işlemler hesabı rehberi Cari işlemler dengesi neyi gösterir? Bir ülkenin

Detaylı

AKP ye Soruyoruz CHP EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI

AKP ye Soruyoruz CHP EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI AKP ye Soruyoruz CHP EKONOMİ POLİTİKALARI GENEL BAŞKAN YARDIMCILIĞI AKP, Kendinden Önceki 42 Hükümetin, 56 Yılda Kullandığı Paranın 2 Katından Fazla Parayı 10,5 Yılda Kullandı Türkiye de, çok partili

Detaylı

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr

TÜRKİYE İŞVEREN SENDİKALARI KONFEDERASYONU AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ www.tisk.org.tr TİSK AYLIK EKONOMİ BÜLTENİ- MART 2015 (SAYI: 73) GENEL DEĞERLENDİRME Ekonomide Durgunluk ve Güvensizlik İşaretleri Arttı Dünya ekonomisinde 2015 yılı da zorlu geçecek. Gelişmekte olan ülkelerin finansman

Detaylı

NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI BİRİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI BİRİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI BİRİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU DÖNEM İÇERİSİNDE BANKANIN YÖNETİM KURULU ÜYELERİNE İLİŞKİN DEĞİŞİKLİKLER Dönem içerisinde Bankamız ortaklık yapısında değişiklik

Detaylı

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık

Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık Türkiye de Bankacılık Sektörü 2009-2013 Aralık Bu çalışma, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu, Türkiye İstatistik Kurumu, Sermaye Piyasası Kurumu, Bankalararası

Detaylı

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545

Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi. Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler ve Türkiye Deneyimi Nazlı Çalıkoğlu 11103567 Aslı Kazdağlı 10103545 Finansal Krizler İkinci Dünya Savaşı ndan sonra başlayıp 1990 sonrasında ivme kazanan ulusal ve uluslararası finansal

Detaylı

Turkey Data Monitor Ekonomi Bülteni. 07 Mart 2016 I. KÜRESEL GELİŞMELER

Turkey Data Monitor Ekonomi Bülteni. 07 Mart 2016 I. KÜRESEL GELİŞMELER I. KÜRESEL GELİŞMELER Zayıf ücret artışları, güçlü istihdam artışını gölgede bıraktı ABD de Şubat ayında toplam tarım dışı istihdam 195 bin kişilik beklentilerin belirgin üzerinde 242 bin kişi olarak açıklandı.

Detaylı

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012

Dünya Enerji Görünümü 2012. Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Dünya Enerji Görünümü 2012 Dr. Fatih BİROL Uluslararası Enerji Ajansı Baş Ekonomisti Ankara, 25 Aralık 2012 Genel Durum Küresel enerji sisteminin temelleri değişiyor Bazı ülkelerde petrol ve doğalgaz üretimi

Detaylı

2015 Yılında Para ve Kur Politikası. Erdem BAŞÇI Başkan. 10 Aralık 2014 Ankara

2015 Yılında Para ve Kur Politikası. Erdem BAŞÇI Başkan. 10 Aralık 2014 Ankara 2015 Yılında Para ve Kur Politikası Erdem BAŞÇI Başkan 10 Aralık 2014 Ankara Temel Amaç: Fiyat İstikrarı 2017 yılı enflasyon hedefi Hükümet ile varılan mutabakatla uyumlu olarak yüzde 5 seviyesinde belirlenmiştir.

Detaylı

!" # $%! "# $$ $! " % % # $ &&& " '( % )* " '(

! # $%! # $$ $!  % % # $ &&&  '( % )*  '( !"#$%!" #$ %!"# $$$ %% &&&"'( )*"'( $% &%'#& $ $()*+"" $%#,(-"./$ &(*(%*#0#"121"314*11"1"/5 %$#%%0#"3% )"$*#%* &"! *#&% '" #*#6)#" $**)%& "(!+##,#(#-./(01###.#/23 ",#' -(+ 4 5( ( 6)#6(-'(+#)75(#89,9(:

Detaylı

NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI İKİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU

NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI İKİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU NUROL YATIRIM BANKASI A.Ş. 2013 YILI İKİNCİ ÇEYREK ARA DÖNEM FAALİYET RAPORU DÖNEM İÇERİSİNDE BANKANIN YÖNETİM KURULU ÜYELERİNE İLİŞKİN DEĞİŞİKLİKLER Dönem içerisinde Bankamız ortaklık yapısında değişiklik

Detaylı

Lojistik. Lojistik Sektörü

Lojistik. Lojistik Sektörü Lojistik Sektörü Gülay Dincel TSKB Ekonomik Araştırmalar dincelg@tskb.com.tr Kasım 014 1 Ulaştırma ve depolama faaliyetlerinin entegre lojistik hizmeti olarak organize edilmesi ihtiyacı, imalat sanayi

Detaylı