BÖYÜK BRİTANİYANIN VERGİ SİSTEMİ

Transkript

1 58 MART 2013

2 BÖYÜK BRİTANİYANIN VERGİ SİSTEMİ Böyük Britaniya Qərbi Avropanın ən yüksək inkişaf ölkələrindən biridir. Bu ölkə vergi elminin vətəni hesab edilir. Böyük Britaniyanın vergi sahəsində olan təcrübəsi Azərbaycan üçün çox faydalı ola bilər. Bu ölkənin vergi sisteminin 200 yaşı var; onun davamlılığı vaxt və zaman tərəfindən sübut edilib. Böyük Britaniyanın dövlət büdcəsinin əsas gəlirini gəlir və xərc vergisi, gömrük rüsumu, aksiz vergisi, sosial sığorta ödəmələri və kapital vergisi təşkil edir.

3 Finansist Vergi sistemləri GƏLİR VERGİSİ Böyük Britaniyada tətbiq edilən əsas vergi növlərindən biridir. O, gəlir məbləğindən asılıdır. Bu vergi növündən azad olan ilkin məbləğ f.st təşkil edir. Vergi dərəcəsi Dividentlərdən gəlir Bank yığım hesablarından Digər İlkin məbləğdən yuxarı olan gəlir məbləği, f.st (illik) Başlanğıc səviyyə 0% 10 % 0% Baza səviyyəsi 10 % 20 % 20 % Maksimal səviyyə 32,5 % 40 % 40 % свыше MƏNFƏƏT VERGİSİ Böyük Britaniyada fəaliyyət göstərən hər rezident və qeyri rezident təşkilat, o cümlədən xarici şirkətin filialı, mənfəət vergisi ödəməlidir (corporation tax). Filialın mənfəət vergisinin hesablanmasında filialı Böyük Britaniyadan kənarda da çəkdiyi xərclər nəzərə alınır. Mənfəət 300 min f.st - dək 21% Vergi rüsumu 300 min min f.st 300 min x 21% + fərq x 7/ min f.st yuxarı 28 % 60 MART 2013

4 Vergi sistemləri Finansist KAPİTAL ARTIMI VERGİSİ Kapitalın artımı kapital aktivlərin satışından əldə edilən gəlir nəzərdə tutulur. Bu aktivlərə daşınmaz əmlak ilə yanaşı maliyyə aktivi də aiddir(səhmlər, istiqrazlar və s.). Vergi məbləği kapitalı xalis (marjinal) artımından (xərc və zərər çıxdıqdan sonra) hesablanır. Verginin səviyyəsi əmlakın sahibdə olan vaxtdan və ümumi vergiyə cəlb olunan gəlir məbləğindən asılıdır. Fərdi sahibkarlıq ilə məşğul olan üçün bu vergi məbləğinin hesablanması kommersiya təşkilatından fərqlənir. Belə ki, ilkin kapital artımına görə fərdi sahibkara müəyyən güzəşt nəzərdə tutulur (9200 f.st illik). Lakin, digər müəssisələrə bu güzəşt tətbiq olunmur. Xərclərdən tutulan vergilər deyildikdə əlavə dəyər vergisi (VAT value added tax) nəzərdə tutulur. Bu vergi növü BB-nın ərazisində həyata keçirilən bütün mal və xidmət təchizatı əməliyyatlarına, o cümlədən Avropa İttifaqı ölkələrinə ixrac əməliyyatlarına şamil edilir. İllik dövriyyəsi 67 min f.st yuxarı olan bütün təşkilatlar ƏDV ödəyiciləri hesab edilirlər və onlar müvafiq qaydada qeydiyyata alınırlar. Lakin bəzi müəssisələr (məsələn xidmət təşkilatları) illik dövriyyələri 26 min f.st ötdükdə ƏDV qeydiyyatından keçməlidirlər. Əlavə dəyər vergisinin uçotu Azərbaycanda olduğu kimidir. Burada müəssisələr ƏDV hesabatını hər üç aydan bir verirlər. ƏDV ödənişinin gecikdirilməsinə görə vergi məbləğinin 2-5%, ƏDV qeydiyyatının gecikməsinə görə isə vergi məbləğinin 5-15% dərəcəsində cərimə tətbiq edilir. Kateqoriya Vergi dərəcəsi Şərhlər Standart 17.5 % Azaldılmış 5 % Xeyriyyə cəmiyyəti və ev təsərrüfatlarında istifadə olunan yanacaq və elektrik enerjisinin alınmasına tətbiq olunur Sıfır 0 % Qida məhsulları, uşaq geyimi və ayaqqabı, kitab və qəzet, xeyriyyə məqsədli yeni yaşayış binaların satışı, ictimai nəqliyyat, dərman və əlillərin istifadə etdiyi ləvazimatlar. Bu məhsulları satışını həyata keçirən təşkilat ƏDV qeydiyyatında azaddır. Lakin o, yerli vergi orqanlarından müvafiq icazə almalıdır. AKSİZ VERGİSİ Aksiz vergisi yanacaq üçün pərakəndə satış qiymətinin 50%-dək müəyyənləşir. Siqaretlərə şamil edilən aksiz vergisi isə ya hər 1000 ədədə f.st, və ya pərakəndə satış qiymətinin 22%-nə bərabərdir. Alkoqol içkilərinin aksiz vergisinin dərəcəsi içkidə olan spirtin səviyyəsindən asılıdır. GÖMRÜK RÜSUMU Gömrük rüsumu Avropa İttifaqına daxil olmayan ölkədən idxal olunan məhsullara Avropa İttifaqının gömrük tarifinə müvafiq alınır. Avropa İttifa- MART

5 Finansist Vergi sistemləri qı ərazisində məhsulların hərəkəti məhdudlaşmır. Burada yalnız idxal edən ölkədə tətbiq edilən dərəcələrdə aksiz və ƏDV vergiləri tutulur. Herb rüsumu Torpaq vergisi (Stamp duty Land tax) cü ildə qəbul edilmiş Maliyyə haqqında qanuna əsasən tətbiq edilir. Torpaq və ya daşınmaz əmlak ilə bağlı əməliyyatların icrası zamanı xüsusi vergi bəyannaməsi tərtib edilir. Bu bəyannamə 30 gün ərzində Vergi Tutulmaları İdarəsinə təqdim edilir və müvafiq ödəniş həyata keçirilir. İdarə əməliyyatın Torpaq registrində qeydiyyatı üçün xüsusi sertifikat verir. Vergi tutulmaları nöqteyi nəzərdən torpaqla bağlı əməliyyatlar iki kateqoriyaya bölünür: depressiv regionlarda olan torpaqlar və digər torpaqlar rezident əmlakında və qeyri rezident olan torpaqlar Bu vergi növünə həm də səhmlərin, payların və qiymətli kağızların alqı-satqı əməliyyatları cəlb olunur. (0.5%) Depressiv regionlarda olan əməliyyatların dəyəri, min f.st. Digər torpaqlarda olan əməliyyatların dəyəri, min f.st. Rezident Qeyri rezident Rezident Qeyri rezident 0 % % % % 500-dən yuxarı 500-dən yuxarı 500-dən yuxarı 500-dən yuxarı Sosial sığorta sisteminə ödənişlər (national insurance contribution). İşçi və işəgötürən tərəfindən ödənilir. Müəssisənin ödəyəcəyi məbləğ işçinin həftəlik gəlirindən asılıdır. Bu göstərici 100 f.st artıqdırsa, müəssisə işçinin əsas iş yerində qazandığı əmək haqqının 11%-ni, digər iş yerindən qazandığı əmək haqqında isə 12.8%-ni ödəyir. Həftəlik gəlir, f.st Əsas iş yeri Digər iş yeri % 0 % %, formal rüsum əmək haqqının olduqda % (87-dək); 11 % (fərqdən) 0 % (90-dək); 12.8 % (fərqdən) 0 % 770-dən yuxarı 0% (90-dək) ; 11 % ( ); 1% (qalan fərqdən) 0% (90-dək); 12.8 % ( ); 1% (qalan fərqdən) YERLİ VERGİ TUTULMALARI 1987-ci ildə qəbul edilmiş qanuna əsasən ( Yerli idarəetmə orqanlarının maliyyələşməsi haqqında ) yerli idarəetmə orqanları dörd əsas mənbədən 62 MART 2013 maliyyələşir: təsərrüfat fəaliyyətinə vergi, bələdiyyə vergisi, hökumət dotasiyaları, ödəniş və tutulmalar. Bələdiyyə və təsərrüfat vergiləri bütün gəlirlərin 75%-ni təşkil edir. Təsərrüfat vergisini daşınmaz əmlakı qeyri yaşayış

6 Vergi sistemləri Finansist məqsədi ilə istifadə edən sahibləri və ya icarəçiləri (fiziki və hüquqi şəxslər) ödəyir. Bu cür obyektlər istifadəsiz qaldıqda belə onların sahibləri təsərrüfat vergisini ödəməlidir. Vergi məbləğinin hesablanmasında xüsusi tarif (poundage) nəzərdə tutulur. Bu tarif hər il Daşınmaz əmlakın qiymətləndirmə xidməti tərəfindən müəyyən edilir (hal hazırda 3.3% bərabərdir). Bələdiyyə vergisini daşınmaz əmlak sahibləri və icarəçiləri ödəyir. Vergi məbləği daşınmaz əmlakın kateqoriyasında asılı olaraq dəyişir (səkkiz kateqoriya). Əmlakın bazar qiyməti aşağı düşdükcə, vergi məbləği də azalır. Məsələn, A kateqoriyalı əmlakın dəyəri 40 min f.st-dək olduqda vergi məbləği f.st, H kateqoriyası 320 min f.st yuxarı olduqda isə f.st səviyyəsində müəyyən edilir. Əgər mənzildə 18 yaşından yuxarı olan 2 nəfərdən artıq adam yaşayırsa bələdiyyə vergisinin 100%-i, 1 nəfər 75 %-i, yaşayan olmadıqda isə 50 % ödənilir. Adətən, vergi ödəniş hesabı mart və ya aprel ayında vergi ödəyicisinə təqdim edilir və 10 ay ərzində hissə-hissə ödənilməsi təklif olunur. DİGƏR VERGİ NÖVLƏRİ 2001-ci ildən Böyük Britaniyada totalizator oyunları, kazinolar, lotereya və s. bu növ əyləncəli fəaliyyət gəlirin 15%-i dərəcəsində vergiyə cəlb edilirlər (qabaq bu rəqəm 6.75%-i təşkil edirdi). Həmin ildən sərnişin aviareysləri də vergiyə cəlb edilir. Avropa İttifaqı daxili uçuşlar 20 f.st, digər istiqamətlər 80 f.st təşkil edir. Bu uçuşlara azaldılmış vergi rüsumu müvafiq olaraq 10 və 40 f.st dir. Azaldılmış vergi ən aşağı sinif avia reyslərin sərnişinləri üçün nəzərdə tutulur. Sığorta mükafatına tətbiq edilən vergi bütün sığorta növlərinə 5 % səviyyəsində, məişət texnikası, satış üçün nəzərdə tutulan avtomobil və səyahət sığortasına 17.5 % səviyyəsində müəyyən olunur. Torpağın çirkləndirilməsinə görə vergi 8 f.st (hər ton üçün); ətalətli çirkaba görə 2.5 f.st (hər ton üçün). Qum, qraviy və s. torpaq məhsullarının istifadəsinə görə 1.95 f.st (hər ton üçün). Müxtəlif vergi növləri dövlət orqanlarına hər bir vergi ödəyicisini (fiziki və hüquqi şəxsi) nəzarətdə saxlamağa imkan verir. Beləliklə, dövlət istehsal, dövriyyə, bölüşdürmə və istehlakı tənzimləyir. Böyük Britaniyanın qanunvericiliyi investisiya üçün əlverişli şərait yaradır. Bu təcrübə Azərbaycan üçün xarici investisiyaların cəlb edilməsi baxımından, istehsalın və keyfiyyətin artımı baxımından vacibdir. Ramil Bağırov MART