economicpolicyresearchinstitute ekonomipolitikaları araş t ı rmaenstitüsü Türkiye de Bölgesel Kalkınma Emin Dedeoğlu 7 Aralık 2006, Konya
Türkiye'de Bölgesel Kalkınma Slide 2 Türkiye de Bölgeler Arası Eşitsizlikler Düzey 2 Bölgelerine Göre Kişi Başı GSYİH Endeks Değerleri (Türkiye=100) 200 180 160 140 120 100 80 60 40 20 0 1995 2001 Ağrı Van Mardin Erzurum Şanlıurfa Gaziantep Kayseri Trabzon Malatya Kastamonu Samsun Hatay Konya Kırıkkale Manisa Antalya Balıkesir TÜRKİYE Zonguldak Adana Aydın Bursa Tekirdağ Ankara İstanbul İzmir Kocaeli Kişi Başı GSYİH 2001 Türkiye Ortalaması: 2.146 $ Kocaeli Düzey 2 Bölgesi 2001 Yılı Kişi Başı Ortalama GSYİH: 3.419 $ Ağrı Düzey 2 Bölgesi 2001 Yılı Kişi Başı Ortalama GSYİH: 788 $
Türkiye'de Bölgesel Kalkınma Slide 3 Türkiye de Bölgesel Kalkınma Bölgesel Kalkınma Planları: Zonguldak, Bartın, Karabük Projesi Yeşilırmak Havza Gelişim Projesi Doğu Karadeniz Bölgesel Gelişme Projesi Doğu Anadolu Projesi Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi (1989) İstatistiki Bölge Birimleri (2002) Düzey 1: 12, Düzey 2: 26, Düzey 3: 81 (il) Kalkınma Ajansları Kanunu (Şubat 2006) Yerel - Bölgesel Kalkınma İnisiyatifleri
Türkiye'de Bölgesel Kalkınma Slide 4 Yerel - Bölgesel Kalkınma İnisiyatifleri Yerel aktörlerin inisiyatifiyle kurulanlar EGEV, MEKİK, SABEK, BAGEV Bölgesel Kalkınma Odaklı Projeler Doğu Anadolu Kalkınma Programı, GAP - GİDEM AB Destekli Programlar kapsamında kurulanlar YHKB - Yeşilırmak Havzası Kalkınma Birliği, OKAB - Orta Karadeniz Kalkınma Birliği,
Türkiye'de Bölgesel Kalkınma Slide 5 AB Destekli Bölgesel Kalkınma Programları Doğu Anadolu Kalkınma Programı-DAKP Bitlis, Hakkari, Muş, Van GAP Bölgesel Kalkınma Programı Adıyaman, Batman, Diyarbakır, Gaziantep, Kilis, Mardin, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak TR82, TR83 ve TRA1 Düzey 2 Bölgeleri Kalkınma Programı Amasya, Bayburt, Çankırı, Çorum, Erzincan, Erzurum, Kastamonu, Samsun, Sinop, Tokat TRB1, TRA2, TR72 ve TR52 Düzey 2 Bölgeleri Kalkınma Programı Ağrı, Ardahan, Bingöl, Elazığ, Iğdır, Karaman, Kars, Kayseri, Konya, Malatya, Sivas, Tunceli, Yozgat TR90 Düzey 2 Bölgesi Kalkınma Programı-DOKA Artvin, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Rize, Trabzon Bulgaristan-Türkiye Sınır Ötesi İşbirliği Programı Edirne ve Kırklareli Toplam 278,5 Milyon (AB katkısı: %85, Ulusal katkı: %15)
Türkiye'de Bölgesel Kalkınma Slide 6 Bölgesel Kalkınma Ajanslarının Yapısı
Türkiye'de Bölgesel Kalkınma Slide 7 Bölgesel Kalkınma Ajanslarının Yapısı İzmir ve Çukurova Kalkınma Kurullarında Üyelerin Dağılımı 20 15 10 5 0 Merkezi Yön. Kur. Yer. Yönetimler Özel Sektör STK Oda - Borsa Diğer STK Münferit Kur. Üniversiteler Sendikalar Basın Esnaf Kur. Meslek Kur. OSB ve Ser. Bölge Çukurova İzmir İzmir: Kamu Kurum ve Kuruluşları : 30 kişi Özel Kesim ve STK lar : 70 kişi Çukurova: Kamu Kurum ve Kuruluşları : 40 kişi Özel Kesim ve STK lar : 60 kişi
Türkiye'de Bölgesel Kalkınma Slide 8 Ajansların Kaynakları Genel bütçe vergi gelirlerinin binde beşi, İl özel idare gelirlerinin yüzde biri, Belediye gelirlerinin yüzde biri, Sanayi ve ticaret odalarının gelirlerinin yüzde biri, Avrupa Birliği fonlarından sağlanacak kaynaklar, Bağış ve yardımlar, Bir önceki yıldan devreden gelirler.
Türkiye'de Bölgesel Kalkınma Slide 9 Aktarılacak kamu kaynakları* Kaynak Genel Bütçe Vergi Gelirleri İl Özel İdareleri Katkı Oranı (%) 0,5 1 Bütçe Gelirleri 90.093 3.551 Aktarılacak Kaynak (2004 yılı tahmini, Milyon YTL) 450 36 Toplam İçinde Pay (%) 73 6 Belediyeler 1 12.786 26 AJANS İÇİN TOPLAM Her Bir Ajansa Ortalama 128 614 23,6 21 100 - *: Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği bütçesinden aktarılacak kaynaklar ile AB Fonları hariç. Kaynak: DPT
Türkiye'de Bölgesel Kalkınma Slide 10 Uygulama??? Önceliklerin belirlenmesi süreci Merkez/Yerel/Sivil Kamu/Özel/Siyasi İl önceliği Planlar silsilesi Uygulamada yaptırım/otorite eksikliği Yetersiz bütçe Kamu harcama sisteminin neresinde? Katılım ve şeffaflık Belirsiz statü Kamu veya özel hukuk tüzel kişiliği
Türkiye'de Bölgesel Kalkınma Slide 11 TEŞEKKÜRLER www.tepav.org.tr