Doküman içerisinde geçen; Türev İşlemler: İlerideki bir tarihte teslimatı veya nakit uzlaşması yapılmak üzere herhangi bir malın veya finansal aracın, bugünden alım satımının yapıldığı işlemlerdir. Getirisi başka bir kıymetin getirisine bağlanmış, diğer bir deyişle başka bir kıymetin getirisinden türetilmiş araçlardır. Riskten korunmak veya belirli seviyede risk alarak getiri yükseltmek amacıyla kullanılan bu ürünlerin en önemli özelliği, vade dolayısıyla zaman ve spot piyasadaki fiyat dalgalanmaları nedeniyle değişkenlik (volatilite) değerlerinin olmasıdır. Türev araçlar, Vadeli işlem Sözleşmeleri (Forward), Döviz Swaplı Mevduat sözleşmeleri, Alternatif Kurlu Mevduat (DCD), Vanilya tipi Düz ve Egzotik Opsiyon Sözleşmelerini ifade eder. Söz konusu türev ürünler tezgahüstü işlemler olup, banka ile müşteri arasında yapılmaktadır. Türev ürün yapabilmek için; Banka tarafından müşteriye ilgili türev ürün için bankanın belirlediği oranda (İşlem tutarının %5 ile %20 si arasında) gayri nakdi kredi tahsis edilmesi ve kredi risk girişi yapılması gerekir. Müşteri, ayrıca; Forward ve Opsiyon (Düz, egzotik) işlemleri için kredi tahsis şartlarına göre; Bankanın belirlediği teminat tutarını işlem yapmadan önce yerine getirir. DCD, Döviz Swaplı mevduat işlemleri müşteri mevduatının bankada vadeli bağlandığı durumlarda yapılacağı için, söz konusu mevduatlar işlem vadesine kadar banka tarafından rehin alınacaktır. Forward ve Opsiyon (Düz, egzotik) işlemleri için kredi şartı ve piyasa fiyatlarına göre günlük teminat değerlemesi yapılmakta olup, teminat açığı olması halinde Banka ek teminat isteme hakkına sahip olup, müşteri tarafından ek teminat tutarının bankaya yatırılması gerekmektedir. Forward ve Opsiyon (Düz, egzotik) işlemleri için; yapılan işlem nedeniyle, piyasa şartlarına göre banka tarafından Türev İşlemler Müşteri Kar/Zarar Örnek Tablosu müşteriye verilir. Söz konusu kar/zarar tablosunun müşteri tarafından incelenip anlaşılması çok önemlidir. Türev işlemler için bankanın belirlemiş olduğu belgelerin müşteri tarafından aynı gün imzalanması, bağlanan işlemden vazgeçilmemesi gerekmektedir. Müşterilerimizden telefon ve benzeri iletişim araçlarıyla ya da elektronik ortamda emir alınabilir. Bu emirler genel hükümler açısından sözlü emir niteliğindedir. Müşteri nin Banka ya telefonla (sözlü) vereceği emirlerde Banka nın telefon kayıtları ve/veya yazılı teyitleri ve/veya e-postaları ve/veya Banka nın diğer kayıtları esas alınır. Müşterinin, telefonda verdiği talimatlar tamamen kendisini bağlayacak, talimatı ile telefon dinleme cihazındaki kayıtların doğruluğunu ve mahkemede Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu nun 287/2 maddesi uyarınca delil olacağını bilecektir. Risk Türleri İtibarıyla Uygulanan Risk Yönetimi Politikalarına İlişkin Bilgiler aşağıda yer almaktadır. Banka nın risk yönetimi strateji, politika ve uygulama usulleri, maruz kalınabilecek risklerin sistematik bir biçimde belirlenmesi, ölçülmesi, izlenmesi, analizi ve kontrolüne ilişkin olarak Banka Yönetim Kurulu nca onaylanan yazılı standartları ifade etmektedir. Bu standartlar, gerek piyasa koşullarına gerekse Banka stratejisindeki değişikliklere göre yılda en az 1 kez Genel Müdür başkanlığında ve Risk Yönetimi Müdürlüğü koordinasyonunda, üst düzey yönetim tarafından gözden geçirilmekte ve gerektiğinde de güncellenmektedir. Gözden geçirme süreci, mevcut 1 / 10
strateji, politika ve uygulama usullerinin, Banka uygulamaları karşısında anlamlı ve yeterli olup olmadığını belirlemeye yöneliktir. Güncellenen strateji, politika ve uygulama usulleri, Banka Yönetim Kurulu nun onayı ile yürürlüğe girmektedir. Karşı taraf kredi riski Karşı taraf kredi riski, Bankanın işlem yaptığı karşı kurumlardan birinin, işlem süresi içerisinde yükümlülüğünü yerine getirememesinden dolayı, Bankanın maruz kalabileceği zarar olasılığıdır. Banka, yoğunlaşmanın önlenebilmesi amacıyla bir ülke ve karşı kurum bazında alınabilecek azami risk tutarını ülke ve karşı kurum limitleri vasıtasıyla belirlemektedir. Ülke ve karşı kurum limitleri, Bankanın dış ticaret hacim ve hedefleri ile Hazine gereksinimleri çerçevesinde düzenlenmekte ve Yönetim Kurulu kararları çerçevesinde tesis edilmektedir. Buna göre, bir ülke ile ilgili dış ticaret ve Hazine işlemleri için ayrı alt limitler, bu iki alan altında da farklı ürünlere ilişkin ayrı limitler tahsis edilmektedir. Farklı ürünlere tahsis edilen ayrı limitlerin toplamı, Yönetim Kurulu tarafından bir ülke için tahsis edilen ülke limitini aşmamaktadır. Bu limitlere uyum, sistem üzerinde sürekli olarak izlenmekte ve limit aşımına izin verilmemektedir. Uluslararası koşullar gerektirdiği takdirde, toplu olarak veya ülke ve karşı kurum bazında, yılda en az 1 kez Yönetim Kurulu onayına sunularak güncellenmektedir. Bir ülkede koşulların bozulması ve derecelendirme notunun Yönetim Kurulu kararı ile belirlenen seviyelerin altına düşmesi durumunda, o ülkeye tahsis edilmiş bulunan ülke limitleri sistem üzerinde sıfırlanarak yeni risk alınmaması sağlanmaktadır. Bir ülkede koşulların bozulmasına karşılık derecelendirme notunun düşmediği durumlarda ise o ülkeye tahsis edilmiş bulunan ülke limitleri, yeni risk yaratmayacak şekilde sistem üzerinde yeni işlemlere kapatılmakta; mümkün durumlarda da teminat durumunun güçlendirilmesine çalışılmaktadır. Bunun mümkün olmadığı durumlarda ise mevcut riskin dağıtımı / satışı icin imkânlar araştırılarak, riskin elden çıkarılması sağlanmaktadır. Ülke riskinin azaltılması amacıyla uluslar üzeri kuruluşların (Dünya Bankası, EBRD, IFC, vs) teminatı kullanılabilmektedir. Bir karşı kurumda olumsuz gelişmeler yaşanması durumunda, o karşı kuruma tahsis edilmiş karşı kurum limitleri, yeni risk yaratmayacak şekilde sistem üzerinde yeni işlemlere kapatılmakta; mümkün durumlarda Bankanın genel kredi süreci içinde teminat durumunun güçlendirilmesine çalışılmaktadır. Mevcut riskin azaltılması için ilgili karşı kurum ile görüşülerek ek teminat olacak unsurların teminine ve riskin vadesinden önce kapatılmasına çalışılmaktadır. Karşı kurum riskinin azaltılması amacıyla uluslar üzeri kuruluşların (Dünya Bankası, EBRD, IFC, vs) teminatı ya da Banka tarafından kredibilitesine güven duyulan diğer bir karşı kurumun teminatı kullanılabilmektedir. Diğer karşı kurum, riskinin azaltılması istenen karşı kurum ile aynı ülkede mukim olabileceği gibi başka bir ülkede de mukim olabilmektedir. Karşı taraflarla imzalanan türev işlem anlaşmalarının (ISDA) eki olarak teminatlandırma anlaşmaları (CSA) imzalanır ve teminatlandırma anlaşmalarına göre anlaşma altındaki türev işlemlerinin hesaplanmıs piyasa değeri günlük olarak belirlenir ve tutulmakta olan teminat tutarına göre ek gönderilecek veya geri alınacak teminat tutarları belirlenir. Teminat bakiyeleri; Banka lehine taminat alınmış olması durumunda alınan teminatlar hesaplarında, karşı kurum nezdinde teminat bulundurulması durumunda ise verilen teminatlar hesaplarında izlenmektedir. Piyasa riski Piyasa riski, alım satım hesaplarında izlenen finansal enstrümanların değerinde, piyasa fiyatlarındaki hareketliliğe bağlı olarak meydana gelebilecek değişikliklerden dolayı Banka nın maruz kalabileceği zarar olasılığıdır. 2 / 10
Banka bünyesinde piyasa riskine ilişkin politika ve uygulama usulleri, mevcut bankacılık mevzuatı çerçevesinde yapılandırmış ve Banka Yönetim Kurulu nca onaylanmış durumdadır. Banka Yönetim Kurulu, maruz kalabileceği piyasa riskine karşılık hem nominal bazda limitler (işlem, işlemci, masa, zarar durdurma limitleri) hem de risk bazında limitler (Riske Maruz Değer limitleri) belirlemiş olup, bunlara uyum, günlük olarak izlenmekte ve ekonomik koşullar ile Banka stratejisindeki değişikliklere göre yılda en az 1 kez gözden geçirilerek, gerekli görüldüğünde güncellenmektedir. Banka bünyesinde piyasa riski günlük olarak ölçülmekte, izlenmekte ve raporlanmaktadır. Bu çerçevede içsel model kullanılarak Riske Maruz Değer (RMD) Yöntemleri uygulanmaktadır. RMD yöntemleri arasında Parametrik Yöntem olarak da adlandırılan Varyans Kovaryans Yöntemi raporlamada kullanılmakta; Tarihsel Simülasyon ve Monte Carlo Simülasyonu yöntemlerine ise volatilitenin arttığı dönemlerde, karşılaştırma amacıyla başvurulmaktadır. RMD ölçümlerinde son 250 iş gününü kapsayan bir gözlem süresi ve % 99 güven düzeyi baz alınmaktadır. RMD üzerinden Ekonomik Sermaye hesaplamasında da 10 günlük elde tutma süresi uygulanmaktadır. Piyasalardaki aşırı dalgalanmanın etkisinin izlenmesi amacıyla ayrıca stress testleri ve senaryo analizleri uygulanmakta; içsel modelin etkinliği ise geriye dönük testler vasıtasıyla yine günlük olarak sınanmaktadır. Banka nın piyasa riski profili ise Risk Yönetimi Müdürlüğü tarafından izlenmekte ve değerlendirilmektedir. Risk Yönetimi Müdürlüğü, Risk Limitleri ne uyumun yanısıra izleme ve değerlendirme sürecinde elde ettiği bulguları haftalık bazda Aktif Pasif Komitesi ne ve aylık bazda Yönetim Kurulu nun değerlendirmesine sunmaktadır. Bu sunum, Banka Yönetim Kurulu nun olağan toplantılarının zorunlu bir gündem maddesini oluşturmaktadır. Bankacılık hesaplarından kaynaklanan faiz oranı riski Banka; aşağıda sıralanan unsurlara bağlı olarak bankacılık hesaplarından kaynaklanan faiz oranı riskine maruz kalabilmektedir: Banka nın aktif ve pasif kalemleri ile faize duyarlı bilanço dışı kalemlerin vadeleri (sabit faizli kalemler) ve yeniden fiyatlama dönemleri (değişken faizli kalemler) arasındaki uyumsuzluklardan doğan yeniden fiyatlama riski, Piyasa faiz oranlarındaki değişimin farklı vade dilimleri itibariyle farklı düzeylerde gerçekleşmesi sonucu getiri eğrisinin eğiminin ve/veya şeklinin değişmesinden doğan getiri eğrisi riski, Vade ve yeniden fiyatlama dönemleri benzer özellikler gösteren aktif ve pasif kalemleri ile faize duyarlı bilanço dışı kalemlere uygulanan faiz oranlarının farklı zamanlarda ve/veya farklı tutarlarda değişmesi sonucu spreadlerin de değişmesinden doğan temel risk, Kredilerin vadeden evvel (kısmen / tamamen) kapatılması, sendikasyon kredilerinin geri çağrılması, vadesiz ve vadeli mevduatın çekilmesi veya yenilenmesi vs. hallerde, Banka aktif ve pasif kalemleri ile faize duyarlı bilanço dışı kalemlerin sözleşme vadelerinden daha da farklı davranış özellikleri göstermesinden doğan opsiyon riski. Banka bünyesinde bankacılık hesaplarından kaynaklanan faiz oranı riskine ilişkin politika ve uygulama usulleri, mevcut bankacılık mevzuatı çerçevesinde yapılandırılmış ve Banka Yönetim Kurulu nca onaylanmış durumdadır. Banka Yönetim Kurulu, alım satım hesapları haricindeki bankacılık hesaplarından doğan faiz oranı riski ile ilgili olarak özkaynaklarla ilişkili Risk Limitleri kabul etmiş ve belirli vade dilimleri içinde oluşabilecek faiz oranı uyumsuzluğunun, özkaynakların hangi oranında tolere edilebileceğini belirlemiş olup, bunlara uyum haftalık olarak izlenmekte ve ekonomik koşullar ile Banka 3 / 10
stratejisindeki değişikliklere göre yılda en az 1 kez gözden geçirilerek gerekli görüldüğünde güncellenmektedir. Banka, faiz oranı riskinin gerek gelirlerine gerekse özkaynaklarına etkisini ölçmek ve izlemek amacıyla gelirler yaklaşımı ve ekonomik değer yaklaşımı olarak iki ayrı yaklaşım kullanmaktadır. Gelirler yaklaşımı ile piyasa faiz oranlarındaki hareketliliğin, Banka nın Net Faiz Geliri ne ne yönde etki ettiği ve Ekonomik Değer Yaklaşımı ile piyasa faiz oranlarındaki hareketliliğin, Özkaynakların Ekonomik Değeri ne ne yönde etki ettiği hesaplanmaktadır. Ekonomik Değer Yaklaşımı çerçevesinde gelecekteki tüm nakit akışlarının bugünkü değerinin dikkate alınması, kapsamlı bir bakış açısı sunmakta ve Banka nın Aktif Pasif Yönetimi sürecinde esas alınmaktadır. Bilanço içi ve bilanço dışı faize duyarlı kalemlerin bugünkü değerinde, piyasa faiz oranlarındaki hareketliliğe bağlı olarak meydana gelebilecek değişikliklerin ölçülmesi ve izlenmesi amacıyla stress testleri ve senaryo analizleri ayrıca kullanılmaktadır. Piyasa faiz oranlarındaki dalgalanmanın etkilerinden korunmak, Banka Aktif Pasif Yönetimi nin önceliğidir. Bu çerçevede de gap analizleri, durasyon ve ekonomik değer analizleri ile duyarlılık analizleri, Aktif Pasif Komitesi bünyesinde haftalık olarak değerlendirilmektedir. Banka nın faiz oranı profili ise Risk Yönetimi Müdürlüğü tarafından izlenmekte ve değerlendirilmektedir. Risk Yönetimi Müdürlüğü, Risk Limitleri ne uyumun yanısıra izleme ve değerlendirme sürecinde elde ettiği bulguları haftalık bazda Aktif Pasif Komitesi ne ve aylık bazda Yönetim Kurulu nun değerlendirmesine sunmaktadır. Bu sunum, Banka Yönetim Kurulu nun olağan toplantılarının zorunlu bir gündem maddesini oluşturmaktadır. Likidite riski Likidite riski, nakit akışlarındaki dengesizlik sonucu nakit çıkışlarını tam olarak ve zamanında karşılayacak düzeyde ve niteliklerde nakit mevcuduna veya nakit girişine sahip olmaması sonucu Banka nın maruz kalabileceği zarar olasılığıdır. Banka bünyesinde likidite riskine ilişkin politika ve uygulama usulleri, mevcut bankacılık mevzuatı çerçevesinde yapılandırmış ve Banka Yönetim Kurulu nca onaylanmış durumdadır. Banka Yönetim Kurulu, likidite riski ile ilgili olarak yasal Likidite Yeterliliği rasyolarına uyumu gözetecek şekilde, özkaynaklarla ilişkili Risk Limitleri kabul etmiş ve belirli vade dilimleri içinde oluşabilecek likidite uyumsuzluğunun, özkaynakların hangi oranında tolere edilebileceğini belirlemiş olup, bunlara uyum, haftalık olarak izlenmekte ve ekonomik koşullar ile Banka stratejisindeki değişikliklere göre yılda en az 1 kez gözden geçirilerek gerekli görüldüğünde güncellenmektedir. Banka, likidite riskinin etkisini ölçmek ve izlemek için mevcut ve gelecek dönemdeki likidite ihtiyacını gösteren gap analizlerini kullanmaktadır. Banka, bu analizlerde varlık ve yükümlülük kalemleri ile bilanço dışı kalemlerin ortalama vadeleri ile ilgili olarak Yönetim Kurulu nca onaylanan vade varsayımlarını esas almaktadır. Bu varsayımlar arasında borçlu cari ve kredili mevduat hesapları ile vadesiz ve vadeli mevduat için davranışsal özellikler kullanılmaktadır. Bu analizler, Aktif Pasif Komitesi bünyesinde haftalık olarak değerlendirilmektedir. Banka politikası, her türlü yükümlülüğün likit kaynaklarla zamanında karşılanabilecek nitelikte bir aktif yapısının idamesi yönündedir ve Yönetim Kurulu, likidite yönetimi ile ilgili politika ve uygulama usullerini aktif olarak gözetmektedir. Banka nın likidite riski profili ise Risk Yönetimi Müdürlüğü tarafından izlenmekte ve değerlendirilmektedir. Risk Yönetimi Müdürlüğü, Risk Limitleri ne uyumun yanısıra izleme ve değerlendirme sürecinde elde ettiği bulguları haftalık bazda Aktif Pasif Komitesi ne ve aylık bazda Yönetim Kurulu nun değerlendirmesine sunmaktadır. Bu sunum, Banka Yönetim Kurulu nun olağan toplantılarının zorunlu bir gündem maddesini oluşturmaktadır. 4 / 10
Vadeli İşlem Sözleşmesi (Forward), belirli bir vadede, önceden belirlenen fiyat, miktar ve nitelikte ekonomik veya finansal göstergeyi, sermaye piyasası aracını, malı, kıymetli madeni ve dövizi alma veya satma yükümlülüğü veren sözleşmeyi ifade eder. Vadeli alım satım işleminin ayırıcı özelliği, döviz/menkul kıymet/kıymetli madenin alım veya satım sözleşmesinin bugünden yapılması, döviz/menkul kıymet/kıymetli madenin tesliminin ve karşılığı olan paranın ise anlaşmada kararlaştırılan fiyattan, ilerideki bir tarihte gerçekleştirilmesidir. Forward ürünü, kur ve fiyat hareketlerinden etkilenmek istemeyen müşteriler için uygun bir üründür. Opsiyon Sözleşmesi, iki taraf arasında yapılan ve alıcıya, ödeyeceği belli bir tutar (opsiyon primi) karşılığında, belirli bir vadeye kadar (veya belirli bir vadede), bugünden belirlenen bir fiyat (kullanım fiyatı) üzerinden opsiyona dayanak teşkil eden bir malı, kıymeti veya finansal göstergeyi satın alma veya satma hakkı tanıyan, satıcıya da alıcının bu sözleşmeden doğan hakkını kullanması durumunda sözleşmeye dayanak teşkil eden malı, kıymeti, veya finansal göstergeyi satma veya alma yükümlülüğü getiren sözleşmedir. İşlem ayrıntıları Opsiyon İşlem Sonuç Formu nda belirtilecek; belirtilmediği veya egzotik opsiyonla ilgili bir işlem olmadığı durumlarda işleme konu olan opsiyonun vanilya (düz) opsiyon olduğu kabul edilecektir. Taraflar ayrıca belirtmediği sürece işlem Avrupa Tipi Opsiyon olarak kabul edilir. Opsiyon Prim Tutarı, işlem günü piyasadaki döviz kurunun hareketliliği, uygulama kuru/paritesi, opsiyon süresi dahil olmak üzere bir çok faktöre bağlıdır. Opsiyon primi (tarafların arasındaki anlaşmaya bağlı olarak) opsiyon satıcısına işlem tarihinde, işlem tarihinin ertesi iş günü (T+1) yada vade sonunda ödenebilir. Müşteri nin Opsiyon Prim Tutarı nı ödemekle yükümlü olduğu durumda, Opsiyon Prim Tutarı, Prim Ödeme Tarihi nde ödenmedikçe işlem bağlanmaz. Egzotik Opsiyonlar; Talep edenin ihtiyacına göre şekillendirilen opsiyon türleridir. Standart Vanilya Amerikan ya da Avrupa opsiyonlarından farklı özellikler içerirler. Bu ürünler, anapara riski olan/olmayan veya mevduat içerip içermemesine göre faiz getirisi olan/olmayan şeklinde farklı özelliklerde olabilirler. Vade sonunda dayanak varlığın vade süresince gördüğü fiyatların ortalaması üzerinden getirinin hesaplandığı (Asya tipi); opsiyonun vadeye kadar önceden belirlenmiş belirli bir tarih veya tarihlerde kullanılabildiği (Bermuda tipi); opsiyon hakkının kullanılıp kullanılmayacağının opsiyona konu dayanak varlığın fiyatının önceden belirlenmiş belirli bir seviyeye ulaşıp ulaşmamasına bağlı olduğu (Bariyer tipi, Knock in ve Knock out opsiyonlar); dayanak varlığın önceden belirlenmiş kullanım fiyatına ulaşması veya geçmesi durumunda fiyatının sabitlendiği (Dijital (Binary) Opsiyonlar); dayanak varlık olarak, dayanak varlığa konu olabilecek farklı ürünlerden belirli miktarda bulunan sepetin baz alındığı (Basket opsiyonlar); yatırımcısına, dayanak varlığın opsiyonun ilk gününden vade gününe kadar en düşük işlem fiyatı ile satın alma veya en yüksek işlem fiyatı ile satma olanağı verildiği (Lookback opsiyon); sepetteki ürünlerden en iyi performans gösteren ürünün getirisinin baz alındığı (Rainbow opsiyon) ve getiri olarak referans alınan finansal ürünlerin getirileri arasındaki farkın baz alındığı opsiyon türleri yatırımcıların ihtiyacına göre düzenlenebilen egzotik opsiyonlara örnek olarak verilebilir. Opsiyon Türleri: Alım opsiyonu ve satım opsiyonu olmak üzere iki türdür. Alım (Call) Opsiyonu: Sözleşmeyi alan tarafa belli bir vadeye kadar veya vadede, belirli bir miktarda bir malı, kıymeti veya finansal göstergeyi belirli bir kullanım fiyatından alma hakkı verir. Alım opsiyonu alıcısının (satıcısının) beklentisi dayanak varlık fiyatının gelecekte yükselmesidir (düşmesidir). 5 / 10
Satım (Put) Opsiyonu: Sözleşmeyi alan tarafa belli bir vadeye kadar veya vadede, belirli bir miktarda bir malı, kıymeti veya finansal göstergeyi belirli bir fiyattan satma hakkı verir. Satım opsiyonu alıcısının (satıcısının) beklentisi dayanak varlık fiyatının gelecekte düşmesidir (yükselmesidir). Opsiyon Tipleri: Vadelerine göre opsiyonlar Avrupa ve Amerikan tipi olmak iki türdür. Avrupa Tipi Opsiyon: Avrupa tipi opsiyonlar yalnızca vadesinde kullanılabilirler. Amerikan Tipi Opsiyon: Amerikan tipi opsiyonlar vadeden önce herhangi bir tarihte opsiyon alıcısı tarafından kullanılabilirler. Opsiyon Primi: Alma veya satma hakkı için ödenen bedeldir Sözleşmeye konu olan mal, kıymet veya finansal göstergenin üzerinde anlaşılan ileri tarihteki alım veya satım fiyatıdır. Opsiyon Alıcısı (Hak Sahibi): Opsiyon sözleşmesini alan taraftır. Organize opsiyon piyasalarında uzun taraf, prim ödeme dışında herhangi bir yükümlülüğü bulunmadığından risk taşımaz. Opsiyon Satıcısı (Yükümlülük Sahibi): Opsiyon sözleşmesini satan taraftır. Organize opsiyon piyasalarında kısa taraf vadeye kadar veya vade tarihi için alma veya satma yükümlülüğü altına girdiğinden risk taşır, bu nedenle kısa taraftan teminat talep edilir. Uygulama Kuru/Paritesi (Strike Price) : Sözleşmeye konu olan malın, kıymetin veya finansal göstergenin üzerinde anlaşılan ileri tarihteki alım veya satım fiyatıdır. Alternatif Kurlu Mevduat (DCD), herhangi bir para cinsini, belirli bir vadede, müşterinin belirlemiş olduğu bir seviyeden alma hakkını bankaya satarak, karşılığında bankanın müşteriye prim ödemesi yaptığı bir opsiyon işlemi olup, bu opsiyona konu olan anaparanın aynı vade için vadeli mevduata bağlanarak mevduat getirisi sağladığı bir türev üründür. Müşteri, opsiyon hakkını Banka ya satarak döviz riski almakta ve aldığı döviz riski karşılığında yarattığı getiri ile toplam getirisini arttırmış olmaktadır. Normal bir mevduat getirisinden daha yüksek bir getiri sağlayan Alternatif Kurlu Mevduat (DCD) işleminde, Müşteri nin yatırdığı mevduatın vadede geri ödemesinin Müşteri ye hangi döviz cinsinden yapılacağı (opsiyon hakkının kullanımı) Banka nın kararına bağlıdır. Müşteri Banka da bir vadeli mevduat (TL, EUR, USD) hesabı açar. Hesabın bulunduğu şube tarafından, Müşteri ye açmış olduğu mevduatı karşılığında mevduat cüzdanı verilir. Ancak Alternatif Kurlu Mevduat (DCD) şartlarını içeren ayrı bir mevduat hesap cüzdanı düzenlenip verilmeyecektir. Yatırılan mevduat vadeden önce veya kısmi çekilemez, vade sonunda döviz kuru/paritesi beklentisi aksi yönünde gerçekleşirse beklenen net getiri elde edilemeyebilir hatta anapara kaybı oluşabilir. Müşteri, açılan mevduatın para birimi dışında vade sonunda kurunu/paritesini belirleyeceği başka bir para birimi için uygulama kurunu/paritesini belirler. Müşteri, belirlediği kura/pariteye göre Banka ya bir opsiyon hakkı satmaktadır. Banka ya satmış olduğu opsiyon karşılığında Banka dan bir prim almaktadır. İşlem primi, işlemin vadesi ve Müşteri nin belirleyeceği işlem kuruna göre değişkenlik gösterir. Banka tarafından prim, mevduatın 6 / 10
para birimi cinsinden işlemin yapıldığı ertesi iş günü ( T+1 ) ödenir. İşlemin vadesine kadar açılan mevduata rehin konur. Döviz Swaplı Mevduat İşlemi, swap, mevduat ve forward ürünlerinin bileşiminden oluşur. Müşterinin Banka ya getirmiş olduğu TL tutarının swap, YP mevduat faizinin de forward işlemi yapılarak TL mevduat getirisinin yükseltildiği swaplı bir mevduat işlemidir. İşlem vadesinde elde edilecek toplam getiri; mevduat faiz getirisi, forward getirisi ve diğer döviz cinsindeki para değişim tutarları arasındaki getirinin toplamı olacaktır. İşlem günü Müşteri nin Banka ya yatırmış olduğu TL, Müşteri nin belirleyeceği diğer para birimine göre Banka nın uygulayacağı spot kurdan döviz satım işlemi yapılır. Söz konusu tutar Banka da vadeli mevduat (EUR, USD) hesabı açılır. Yabancı para mevduat faizi Banka nın belirleyeceği forward alış kurundan forward işlemi yapılır. İşlem vadesinde mevduat anapara tutarı vade başında anlaşılan vadeli döviz alım kurundan TL na dönülür. Hesabın bulunduğu şube tarafından, Müşteri ye açmış olduğu mevduat karşılığında mevduat cüzdanı verilir. Ancak Döviz Swaplı Mevduat şartlarını içeren ayrı bir mevduat hesap cüzdanı düzenlenip verilmeyecektir. Yatırılan mevduata vade sonuna kadar rehin konur. Mevduat hesabı vadeden önce veya kısmi çekilemez. İşlemin vadesinde; bütün tutar TL olarak Müşteri ye ödenir. Döviz Swaplı Mevduat faiz oranı, işlem günü piyasadaki döviz kurunun hareketliliği, vade, forward fiyatları vs. faktörlere bağlıdır. Türev işlemler ile ilgili müşterilerden alınacak vergi aşağıdaki kurallar çerçevesinde banka tarafından alınacaktır. Türkiyede yerleşik şirketler; Kurumlar vergisine tabi olduğu için Gelir vergisi Kanunu Geçici 67. Madde kapsamında stopaja tabi değildir, Gider Vergileri Kanunu açısından, Döviz Satışlarında %0,0 oranında Kambiyo Muamele Vergisi ne tabiidirler, Döviz Satışları BSMV den istisnadır, nakdi uzlaşı ile kapatılan işlemler Kambiyo Muamelesi sayılmadığından nakdi uzlaşı sonucu lehe kalan tutar üzerinden %5 BSMV uygulanır Türkiyede yerleşik olmayan şirketler; (Bankalar hariç, Türkiye de işyeri ve daimi temsilcisi olanlar hariç.); Gelir vergisi Kanunu Geçici 67. Madde kapsamında; a) Anonim, eshamlı komandit ve limited şirket niteliğindeki yabancı kurumlar ile Sermaye Piyasası Kanunu'na göre kurulan yatırım fonları ve yatırım ortaklıklarıyla benzer nitelikte - olduğu Maliye Bakanlığınca belirlenen yabancı kurumların kazançlar % 0 oranında stopaja tabi. - Beyan edilmez. b) Yukarıda sayılanlar dışında kalan kurumların; 7 / 10
- Hisse senetlerine veya hisse senedi endekslerine dayalı kontratlardan elde ettikleri kazançlar % 0, - Diğer kontratlardan elde ettikleri kazançlar % 10, oranında stopaja tabi. - Beyan edilmez Gider Vergileri Kanunu açısından, Döviz Satışlarında %0,0 oranında Kambiyo Muamele Vergisi ne tabiidirler, Döviz Satışları BSMV den istisnadır, nakdi uzlaşı ile kapatılan işlemler Kambiyo Muamelesi sayılmadığından sözleşme dolayısıyla Banka lehine kalan tutar üzerinden %5 BSMV uygulanır. Türkiye de yerleşik olan gerçek kişi; Gelir vergisi Kanunu Geçici 67. Madde kapsamında; a) Hisse senetlerine veya hisse senedi endekslerine dayalı kontratlardan elde edilen kazançlar; - % 0 oranında stopaja tabi. - Beyan edilmez b) Diğer kontratlardan sağlanan kazançlar; - - % 10 oranında stopaja tabi. - Beyan edilmez. Gider Vergileri Kanunu açısından, Döviz Satışlarında %0,0 oranında Kambiyo Muamele Vergisi ne tabiidirler, Döviz Satışları BSMV den istisnadır, nakdi uzlaşı ile kapatılan işlemler Kambiyo Muamelesi sayılmadığından sözleşme dolayısıyla Banka lehine kalan tutar üzerinden %5 BSMV uygulanır. Türkiye de yerleşik olmayan gerçek kişi; Gelir vergisi Kanunu Geçici 67. Madde kapsamında; a) Hisse senetlerine veya hisse senedi endekslerine dayalı kontratlardan elde edilen kazançlar; - % 0 oranında stopaja tabi. - Beyan edilmez b) Diğer kontratlardan sağlanan kazançlar; - % 10 oranında stopaja tabi. Beyan edilmez. Gider Vergileri Kanunu açısından, Döviz Satışlarında %0,0 oranında Kambiyo Muamele Vergisi ne tabiidirler, Döviz Satışları BSMV den istisnadır, nakdi uzlaşı ile kapatılan işlemler Kambiyo Muamelesi sayılmadığından sözleşme dolayısıyla Banka lehine kalan tutar üzerinden %5 BSMV uygulanır. Stopaj matrahı bulunurken vade gününde spot kur saat 11.00 deki Bankalararası piyasasındaki ortalama kurdur. Ortalama kur üzerinden alım ve satım işlemine konu edilen kur arasındaki farktan hesaplanır. Vadeli işlem ve Opsiyon sözleşmelerinde stopaj matrahı tesbit edilmesine yönelik olarak, Piyasa Kuru /Paritesi Forward İşlemleri ile Menkul İşlemleri Saat 11.00 Reuters TLFX sayfalarında yer alan 8 / 10
ortalama kurları ile BİST ortalama alış satış kurlarını, DCD ve Opsiyon İşlemlerinde Saat 14.00 Reuters TRY14= işlemin her iki yönü de yabancı para olan DCD ve Opsiyon işlemlerinde 17.00 de Reuters IYIX= ve EFX= sayfalarında yayınlanan ortalama Kur/Fiyatlar uygulanır. Müşteri Swap İşlemleri nde; Farklı para birimlerinin karşılıklı olarak değiştirilmesi sonucunda ortaya çıkan gelir stopaj matrahını oluşturacaktır. Buna göre stopaj matrahı, ilk değişim tarihindeki kura göre hesaplanan değer ile sözleşmede vadedeki değişim için belirlenen kura göre oluşan değer arasındaki farka eşit olacaktır. Şubede müşteri ile yapılan opsiyon işlemlerinde stopaj hesaplaması, aynı takvim yılı içinde opsiyonun kullanılması durumunda müşterinin karşılaşacağı kur zararı ile opsiyon primi mahsuplaştırılarak hesaplanacaktır, -Opsiyon vadesi/kullanım tarihi aynı takvim yılı içinde ise, kur zararı ile opsiyon priminin mahsuplaştırılması ile hesaplanacak matrah üzerinden opsiyon işleminin vadesinde/kullanım tarihinde kesilecektir. -Opsiyon vadesi aynı takvim yılı içinde değilse stopaj prim tutarı üzerinden işlem tarihinde kesilerek bir sonraki üç aylık dönemde yatırılır.faiz swap işlemlerinde bir takvim yılı aşılmamak suretiyle ödemelerin çakıştığı tarihte net kazanç üzerinden, ödemelerin çakışmaması durumunda ise ilgili yıl içinde net kazancın ortaya çıkacağı dönem yok ise ödemenin yapıldığı tarihte tevkifat yapılır. Müşteriye ait yapılan tevkifatların zararlardan mahsup edilemeyen tutarlar ise müşteri tarafından ihtiyari beyanname yoluyla Maliye Bakanlığından istenir. Müşteriler yapılan Vadeli işlem opsiyon sözleşmelerinden kaynaklanan depo /teminat/colletral uygulamasında söz konusu depo veya teminatlara faiz tahsilatı/ ödemesi yapıldığında müşteri tipi gözetilmeksizin (ticari, gerçek) işlem mevduat uygulaması kapsamında değerlendirilerek ödenecek faizler üzerinden %15 Gelir Vergisi Stopaj, Alınan faizler üzerinden Gider vergisi olarak %5 BSMV kesintisi yapılır. İşlem ile yapılan vergi kesintileri müşteriden tahsil edilerek net tutar üzerinden ödeme yapılır. Ödenen ve alınan faiz için mahsuplaşma yapılmaz. Eğer mahsuplaşma yapılır ise vergi tahakkukları brüt tutarlar üzerinden muhasebeleştirilir. Diğer Bilgiler; Yukarıda belirtilen türev araç alım satım işlemleri sonucunda kar elde edebileceğiniz gibi anapara korumalı ürünler dışında (döviz swaplı mevduat) zarar riskiniz de bulunmaktadır. Bu nedenle müşteri, türev araç işlemi yapmaya karar vermeden önce, bu işlemler kapsamında karşılaşabileceği riskleri anlamalı, mali durumunu ve kısıtları dikkate alarak karar vermelidir. Müşterinin banka nezdinde açtıracağı hesap ve bu hesap üzerinden gerçekleştirilecek tüm türev araç alım satım işlemleri Sermaye Piyasası Kurulunca çıkartılan ilgili her türlü mevzuat ve benzeri tüm idari düzenleme hükümlerine tabidir. Banka, müşteriye görüş ve öneri bildirmekle yükümlü olmayıp, bildirdiği görüşlerden dolayı sorumlu tutulamaz. Türev araç işlemleri müşterinin ihtiyaçları doğrultusunda gerçekleştirilmektedir. Bu nedenle işlem gerçekleştirilmeden önce Bankanın, işlemden doğan yükümlülüğünü yetrine getirip getirmeyeceğine ilişkin kapasitesinin değerlendirilmesi gerekmektedir. İşlemlerin netleştirilmesi ve takasına ilişkin anlaşmalar yapılabilir. Ancak bu tür anlaşmaların varlığı Müşteriye işlemlerin sonuçlandırılması aşamasında herhangi bir garanti ya da koruma sağlamamaktadır. 9 / 10
Türev araç işlemleri taraflar arasında farklı ve belirli ihtiyaçlara karşılık vermek üzere yapılandırılmış olduğundan ve işlem tarafları farklı özelliklere (faaliyet konusu, mali yapı vb) sahip olduklarından, başlangıç anında tespit edilmesi mümkün olmayan bazı özel risk unsurlarını barındırması mümkündür. Bu kapsamda müşterinin, işlem yapacağı türev araç sözleşmelerinin kendi özel ihtiyaçlarına uygunluğu, barındırdıkları risk unsurları, hukuki yaptırımların uygulanabilirliği vb konularda profesyonel yardım alınması tavsiye olunur. Türev araç işlemleri sonucunda sağlanacak getiri kadar karşılaşılması muhtemel zararın miktarı da çok yüksek tutarda olabilir. Bunun yanısıra müşteri, işlem başlangıcında sayısal olarak ortaya konulamayan miktarlarda zarara maruz kalabilir. Piyasada oluşabilecek fiyat hareketleri sonucunda bankaya yatırdığınız paranın tümünü kaybedebileceğiniz gibi, kayıplarınız yapacağınız işlemin türüne göre yatırdığınız para tutarını dahi aşabilecektir. Piyasa riskine ilişkin değerlendirme yapılması tamamen bu riske maruz kalan tarafların sorumluluğu altındadır. Anlaşma hükümleri çerçevesinde, türev araç işleminin vadesi içerisinde, taraflardan hiçbirinin işlemin karşı tarafına ya da taraflarına piyasa ve fiyat hareketleri hakkında bilgi verme zorunluluğu bulunmamaktadır. Türev araçlar risk bildirim formu, yatırımcıları genel olarak mevcut riskler hakkında bilgilendirmeyi amaçlamakta olup, farklı ihtiyaçlara göre değişik şekillerde yapılandırılabilen bu tür türev araç sözleşmelerinin alım satımından ve uygulamadan kaynaklanabilecek tüm riskleri kapsamayabilir. Dolayısıyla bu tip yatırımlarda bulunmadan önce müşteri piyasada karşılaşabileceği riskleri anlamalı ve dikkatli bir şekilde araştırma yapılmalıdır. Müşteri, yapacağı türev alım satım işlemlerinde tüm riskleri bilerek tamamen kendi serbest iradesi ve takdirine göre karar verdiğini kabul eder. Şekerbank T.A.Ş... Şubesi Yukarıda ortaya konulan ve konulamayan muhtemel riskleri okuduğumu/zu, anladığımı/zı ve kayıtsız ve şartsız olarak kabul ettiğimi/zi beyan ederim/z. Müşteri Adı-Soyadı/Ünvanı: Tarih: Müşteri İmzası: Banka Yetkili İmzalar: (Müşteri imza teyidi tarafımızdan yapılmıştır) 10 / 10