Sağlıklı Kalmak İçin PROBİYOTİKLER & PREBİYOTİKLER Anlatılmayan Tarihçe Editör Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı NOBEL TIP KİTABEVLERİ
1969 yılında Üsküdar da doğdu. Orta öğrenimini Konya Anadolu Lisesi nde tamamladıktan sonra 1984 yılında İstanbul Atatürk Fen Lisesi nde okumaya hak kazandı. Marmara Üniversitesi İngilizce Tıp Fakültesi nden sonra 1996-2000 yılları arasında Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı nda uzmanlık eğitimi aldı. Askerlik hizmetini Edirne de yaptıktan sonra, 2002 2004 tarihleri arasında Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları uzmanlık eğitimini Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi nde aldı ve tezini Prof Dr Güler Kanra gözetiminde bitirdi. 2004 yılında İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi nde çalışmaya başladı. Aralık 2006 tarihinde Doçent olmaya hak kazandı. Ekim 2009-2014 tarihleri arasında Süleyman Demirel Üniversite sinde görev yaptıktan sonra Ocak 2015 tarihinden itibaren Acıbadem Üniversitesi Tıp Fakültesi nde akademik çalışmalarına devam etmektedir. Kuş Gribi ve Kırım-Kongo Kanamalı Ateşi konularında 2006 yılında Sağlık Bakanlığı Bilimsel Kurulu nda ve Doğa Derneği nde danışman olarak çalıştı. Başarılı ve özverili çalışmalarından dolayı Sağlık Bakanı Prof Dr Recep Akdağ tarafından ödüllendirildi. Çeşitli Sivil Toplum Örgütleri nin üyesi olarak Türkiye de pek çok doğa koruma projesinde görev aldı. Doğa Derneği tarafından 2007 yılında basılan ve çok sayıda ödül alan Türkiye nin Önemli Doğa Alanları kitabına bilimsel danışman ve yazar olarak katkıda bulundu. 2010 yılında Türkiye nin ilk uluslararası ornitoloji kitabı Birds of Turkey; Status, Taxonomy and Distribution yayımladı. Doğa korumaya olan ilgisi nedeniyle doğadaki mikro-organizmaların insan sağlığındaki olumlu etkilerine dikkat çekmek için son yıllarda mikrobiyotanın korunmasına konusuna yoğunlaştı. Türkiye de Probiyotik-Prebiyotik Günlükleri isimli süreli derginin 4 yıl boyunca ve ilk pediatrik kitabının Sağlıklı Kalmak İçin Probiyotikler ve Prebiyotikler: Anlatılmayan Hikaye editörlüğünü yaparak yayımlanmasını sağladı. Konusunda dünyanın ilk pediatrik toplantılarını International Symposium of Probiotics Prebiotics in Pediatrics (IS3P- 2012) ve (IS3P-2014) Türkiye de düzenledi. Ayrıca, ulusal ölçekli Pediatrik Probiyotik Prebiyotik Akademisi toplantılarını çeşitli Anadolu illerinde organize etti. Yurt dışında 40 ve yurt içinde ise 80 in üzerinde yayını bulunmaktadır. Bölgesel, ulusal ve uluslararası toplantılarda Pediatri, Enfeksiyon, Pro/Prebiyotik ve Ornitoloji konularında 100 den fazla sunum yapmıştır. Halen bazı Pediatri, Enfeksiyon ve Pro/Prebiyotik konulu dergilerin Editörlüğünü ve Danışma Kurulu üyeliğini yürütmektedir. ÖNSÖZ
Ülkemizin ilk pediatrik temalı probiyotik ve prebiyotik kitabının birinci baskısını 2011 yılında yayımladığımızdan bu yana tam 4 sene geçti. Bu zaman içerisinde Türkiye'de 20'den fazla marka probiyotik-prebiyotik ürün piyasaya çıktı, simbiyotik içerikli mamaların ve fonksiyonel gıdaların sayısı arttı. Ayrıca, sağlık profesyonellerinin bilgisi ve toplumun ilgisi giderek artmaktadır. Dünyada da tıp, biyoteknoloji ve gıda sanayinde, üzerinde en çok çalışma yapılan konulardan biri hiç tartışmasız (2013 yılında 3.000 den fazla) mikrobiyota ve hastalıkları, pro-ve-prebiyotikli ürünler veya fonksiyonel gıdalardır. Ayrıca, bu sektörün satış rakamları ve pazar payı tüm dünyada inanılmaz bir hızla artmaktadır. Sadece 2013 yılında, 20 milyar Amerikan dolarından fazla bir ticaret hacmine sahip olan bu ürünlerin, önümüzdeki yıllarda ürün yelpazelerini genişletmeleri de beklenmektedir. Pediatri alanında bu işe gönül veren değerli meslektaşlarımla beraber, sizlere konuyla ilgili son gelişmeleri aktarmak istedik. "Sağlıklı Kalmak için Probiyotikler Prebiyotikler" kitabımızın bu ikinci sayısında bebek beslenmesi ile ilgili gelişmeler ve çalışmaların artması sebebiyle "Simbiyotikle Desteklenen Mamaların Sağlık Üzerine Faydalı Etkileri" başlıklı yeni bölümlerin eklenmesi sağlanmıştır. Kitabımızın kadim tarihçe bölümünde okuyacağınız üzere, Atalarımız binlerce yıldır besinlerini saklamak, hastalıklarını tedavi etmek ve sağlıklı kalmak için yaygın olarak probiyotikleri kullanmaktaydılar. Dost bakterilerin bu faydalarını unutup, bilgisayar ile nanoteknolojinin bizleri kurtaracağına inandık. Gerçekten inanılmaz buluşlara şahit olduk ancak her geçen gün daha çok alerjik, otoimmün ve malinite kökenli hastalıklarla karşılaştık. Bu nedenle, Atalarımızın mirasını sizlere hatırlatmak ve bunları Kanıta Dayalı Tıp çerçevesinde sağlık camiasıyla paylaşmak istedik. Bu kitabın içerisinde Bir tutam otun içine iki diş sarımsak koyup üç vakte kadar için benzeri mucizevi tarifler bulunmamaktadır. Gelişmiş yöntemlerle ve çok sıkı güvenlik önlemleriyle üretilip sizlere sunulan probiyotik, prebiyotik ve simbiyotikli ürünlerle yapılan klinik çalışmalar hakkında bilgi sahibi olacak ve muhtemelen hekimlik sanatınızın değiştiğini gözlemleyeceksiniz. Bu kitabın sizlere yeni ufuklar açması ve gelecek çalışmalarınıza rehber olması en büyük dileğim... Saygılarımla,
İÇİNDEKİLER 1 Probiyotikler: Anlatılmayan Tarihçe 1 2 Sağlıkta ve Hastalıkta Probiyotikler Prebiyotikler Simbiyotikler 17 Prof. Dr. Raşit Vural Yağcı 3 Gastrointestinal Sistem Florasının Özelliği ve Önemi 21 Prof. Dr. Necdet Kuyucu 4 Probiyotikler ve Mukozal İmmünite (GALT ve BALT) 27 Prof. Dr. Ali Bülent Cengiz Uzm. Dr. Melda Çelik 5 Prebiyotikler ve Çocukluk Çağı Enfeksiyonları 37 Prof. Dr. Turgay Coşkun 6 Probiyotiklerin Anti-enfektif Özellikleri 43 Prof. Dr. Ateş Kara Uzm. Dr. Aslınur Özkaya Parlakay 7 Çocukluk Çağı Viral Gastroenteritlerde Probiyotiklerin Yeri 53 Prof. Dr. Reha Artan 8 Çocukluk Çağı Antibiyotik İshallerinde Probiyotik Kullanımı 61 Doç. Dr. Gökhan Tümgör Prof. Dr. Mehmet Turgut 9 Perinatal Dönemde Probiyotik Kullanımı 71 Prof. Dr. Ayper Somer Uzm. Dr. Selda Hançerli Törün 10 Yenidoğanlarda Probiyotik Kullanımı 77 Prof. Dr. İlknur Kılıç Uzm. Dr. Özlem Şahin 11 İnfantil Kolikte Pro/Prebiyotiklerin Rolü 87
Prof. Dr. Fügen Çullu Çokuğraş Uzm. Dr. Ömer Faruk Beşer 12 Konstipasyonda Prebiyotiklerin ve Probiyotiklerin Önemi 95 Prof. Dr. Mustafa Akçam 13 Atopik Dermatit ve Probiyotikler103 Prof. Dr. Hasan Yüksel 14 Seyahat İshallerinin Önlenmesinde Probiyotik Kullanımı 117 Prof. Dr. Zafer Kurugöl Uzm. Dr. Aslı Aslan 15 Parazitlere Bağlı İshallerde Probiyotik Kullanımı 123 Prof. Dr. Ahmet Soysal Uzm. Dr. Canan Kuzdan 16 Bakteriyel İshallerde Probiyotik Kullanımı 133 Doç. Dr. Hasan Tezer Uzm. Dr. H. Hakan Aykan 17 Nozokomiyal İshallerde Probiyotik Kullanımı 145 Prof. Dr. Ergin Çiftçi Uzm. Dr. Adem Karbuz 18 Çocukluk Çağı Alt Solunum Yolu Enfeksiyonlarının Tedavi ve Korunmasında Probiyotik Kullanımı 155 Doç Dr. Murat Tutanç 19 Çocukluk Çağında Üst Solunum Yolu Enfeksiyonları Tedavi ve Korunmasında Probiyotik Kullanımı 165 Doç. Dr. Vefik Arıca 20 Helicobacter Pylori Enfeksiyonu Tedavisinde Probiyotiklerin Yeri ve Önemi 177 Prof. Dr. M. Ayşe Selimoğlu Uzm. Dr. Mümtaz Aktaş 21 Çocuk Yoğun Bakım Ünitelerinde Probiyotik Kullanımı 183 Doç. Dr. İlker Devrim
Uzm. Dr. Hasan Ağın 22 Probiyotik Kullanımının Güvenilirliği 191 Prof. Dr. Ener Çağrı Dinleyici Uzm. Dr. Zeynel Abidin Yargıç 23 Pro/Prebiyotiklerin Gelecekteki Kullanımları 203 Uzm. Dr. Yasemin Demirkol YAZARLAR Prof. Dr. Mustafa Akçam Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Doç. Dr. Vefik Arıca İstanbul Okmeydanı Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü Prof. Dr. Reha Artan Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Ali Bülent Cengiz Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Ünitesi Prof. Dr. Turgay Coşkun Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Beslenme ve Metabolizma Bilim Dalı Prof. Dr. Ergin Çiftçi Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Fügen Çullu Çokuğraş İstanbul Üniversitesi Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Doç. Dr. İlker Devrim Dr. Behçet Uz Çocuk Hastalıkları ve Cerrahisi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Servisi
Prof. Dr. Ener Çağrı Dinleyici Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Yoğun Bakım Bilim Dalı Prof. Dr. Ateş Kara Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Enfeksiyon Hastalıkları Ünitesi Prof. Dr. İlknur Kılıç İstanbul Kadıköy Şifa Hastanesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Bölümü, Neonatoloji Ünitesi Prof. Dr. Zafer Kurugöl Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Prof. Dr. Necdet Kuyucu Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Süleyman Demirel Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. M. Ayşe Selimoğlu İnönü Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Ayper Somer İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi Prof. Dr. Ahmet Soysal Marmara Üniversitesi Tıp Fakültesi Doç. Dr. Hasan Tezer Ankara Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Prof. Dr. Mehmet Turgut Adıyaman Üniversitesi Tıp Fakültesi Doç. Dr. Murat Tutanç Mustafa Kemal Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı
Doç. Dr. Gökhan Tümgör Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Raşit Vural Yağcı Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Prof. Dr. Hasan Yüksel Celal Bayar Üniversitesi, Tıp Fakültesi Çocuk Alerji ve Göğüs Hastalıkları Bilim Dalı