Coşkun Can Aktan (Ed.) Yolsuzlukla Mücadele Stratejileri, Ankara: Hak-İş Yayınları, 00. YOLSUZLUKLARIN ÖLÇÜLMESİ Yolsuzluklar sadece ülkemizin değil tüm dünyanın sorunu. Dünyanın her ülkesinde az ya da çok yolsuzluk olayları mevcut. Aslında yolsuzluk devlet yönetimindeki kirlilikleri ifade etmek için yetersiz bir kavram. Yolsuzluk ile daha ziyade maddi ya da gayri maddi bir çıkar temin edilerek yapılan usulsüzlükler anlatılmak isteniyor. Rüşvet, irtikap ve torpil yolsuzlukların başlıca türleri. Oysa günümüzde devlet yönetiminde ortaya çıkan kirlilikler bunlarla sınırlı değil. Hayali ihracat ve hayali yatırımlar; hizmetsiz memuriyetlikler (arpalıklar); hizmet kayırmacılığı; milletvekili ticareti; lider diktası ve saire olaylar yolsuzluk dışında ortaya çıkan kirliliklere sadece bir kaç örnek oluşturuyor. Tüm bu kirlilikler son yıllarda yapılan bilimsel araştırmalarda siyasal yozlaşma adı verilen bir şemsiye kavram altında ele alınıyor. Yolsuzlukları ya da daha genel anlamda siyasal yozlaşmaları ölçmek o kadar kolay değil. Bir kere bu türde olaylar yasal suç sayıldığından ya da ahlaki açıdan ayıplanacak eylem ve davranışlar olduğu için bu olayları bir muhasebe kaydı tutar gibi tüm yönleriyle tesbit etmek çok güç, hatta imkansız. Mahkemelerde görülen ve sonuçlanan davalar esas alınarak yolsuzluğun boyutları her ne kadar ölçülebilirse de bu verilerin yolsuzluğun gerçek boyutlarını ortaya koymak açısından son derece yetersiz olacağını kabul etmek gerekir. Yolsuzluğun boyutları ile ilgili olarak medyadaki haberler esas alınarak bir değerlendirme yapılabilir. Ancak medyadaki haberlerin gerçeği ne kadar yansıttığı da ayrı bir sorun olarak karşımıza duruyor. Son bir kaç yıldır Merkezi Berlin de bulunan Uluslararası Şeffaflık Kurumu (Transparency International) adlı bir sivil toplum kuruluşu dünyanın çeşitli ülkelerinde yolsuzlukların boyutları konusunda bir araştırma yayınlıyor. Bu araştırmada yolsuzluklar bir ankete dayalı olarak ölçülmeye çalışılıyor. Uluslararası faaliyet gösteren şirketlerde yönetici olarak çalışan kimseler ve işadamları ile yapılan anketlerin sonuçları bir indekse dönüştürülüyor. Bu indeks çerçevesinde hangi ülkelerde yolsuzlukların fazla, hangilerinde yolsuzlukların az olduğu ortaya konuluyor. Araştırmada her ülke ile ilgili olarak en az dört ayrı anket yapılıyor. Birden fazla anket yapılarak sonuçlardaki varyans farklılıkları da ortaya konulmaya çalışılıyor.
Yolsuzluk Algılama İndeksi Bu yazının ekinde Uluslararası Şeffaflık Kurumu tarafından yılından bu yana yapılan yolsuzluk algılama indeksi araştırmasının genel sonuçları tablolar halinde sunulmaktadır. yılı araştırması toplam ülkeyi kapsamaktadır. Takip eden yıllarda ise yolsuzluk algılama indeksi kapsamındaki ülke sayısı artmıştır. (Bkz: Tablo-, Tablo-, Tablo-, Tablo-, Tablo-, Tablo-.) 000 yılı indeksine toplam 0 ülke dahil edilmiştir. Sözkonusu indeks sıralamasına göre dünyada yolsuzlukların en yaygın olduğu ülkeler arasında başlarda yer alan ülkeler şunlardır: Nijer, Yugoslavya, Ukrayna, Azerbeycan, Endonezya, Angola, Kamerun. Türkiye, 0 ülke arasında yolsuzluğun en fazla yaygın olduğu ülkeler yönünden yapılan sıralamada. sırada yeralmaktadır. Dünyada yolsuzluğun en az görüldüğü ülkeler ise demokrasi ve piyasa ekonomisinin kurumsallaşmış olduğu Batı ülkeleridir. Bölgeler İtibariyle Dünyada Yolsuzluk laması Bölgeler itibariyle baktığımızda yolsuzluklar yönünden şu sonuçları gözlemleyebiliyoruz: (Bkz: Tablo- ve Tablo-.).Asya bölgesinde yolsuzluğun en yaygın olduğu ülkeler Endonezya, Vietnam, Filipinler, Hindistan, Çin, Tayland ve G.Kore gibi ülkelerdir. Bu bölgede yolsuzlukların göreceli olarak en az olduğu ülkeler, ve dır..merkezi ve Doğu Avrupa da ise yolsuzlukların en yaygın olduğu ülkeler Yugoslavya, Ukrayna, Rusya, Moldova, Romanya ve Latviya gibi ülkelerdir. Yolsuzlukların en az görüldüğü ülkeler ise sırasıyla Estonya, Slovenya,, Çek Cumhuriyeti gibi ülkelerdir..latin Amerika da Ekvator, Venezuela, Bolivya, Kolombiya, Meksika, Arjantin ve Brezilya gibi ülkelerde yolsuzluklar yaygın durumdadır., Kosta Rika ise göreceli olarak bu ülkelerden daha iyi konumda bulunmaktadır..afrika bölgesinde ise genel olarak yolsuzlukların bir çok ülkede yaygın olduğunu söylemek mümkündür. Yolsuzluk algılama indeksi sıralamasının en başında Nijerya, Angola, Kamerun, Kenya, Mozambik ve Uganda gibi ülkeler gelmektedir.
.Batı Avrupa da ise ve dışında kalan ülkelerde genel olarak yolsuzlukların yaygın olmadığı söylenebilir. Dünya İhracatında Önemli Yeri Olan Başlıca Ülkede Rüşvet Verme Eğilimleri İndeksi Uluslararası Şeffaflık Kurumu (Transparency International), Yolsuzluk Algılama İndeksi (Corruption Perception Index) dışında ayrıca dünya ihracatında belirli bir yeri olan başlıca ülkeler arasında Rüşvet Verme Indeksi (Bribe Payers Index) adı ile bir indeks geliştirmiştir. Sözkonusu indeksin amacı adından da anlaşılacağı üzere dünya ticaretinde ağırlığı olan ülkeler arasında rüşvet verme eğilimini tespit etmektir. yılında yapılan araştırmaya göre dünya dış ticaretinde önemli bir yeri olan başlıca ülke arasında en fazla rüşvet verme eğiliminde olan ülkeler sırasıyla Çin, Güney Kore,, ve dır. Rüşvet verme eğiliminin en az olduğu ülkeler arasında ise sırasıyla,,,,,,,,, gibi ülkeler yer almaktadır. (Bkz: Tablo-.)
Tablo- : Dünyada Yolsuzluklar laması () İndeks İndeks Yeni Zelanda, 0 Portekiz,,,, Arjantin,,,, Güney Kore,0,,,0,, Türkiye,0 0 0 rveç,,,,,,,,,,00,,, 0 Kolombiya Meksika Tayland Hindistan Filipinler Brezilya Venezuela Pakistan Çin Endonezya,0,,,,,,,0,,,, (*) İndeks 0 ila 0 arasında değişen puanlardan oluşmaktadır. 0 en fazla yolsuzluğu, 0 t: İndeks puanı aynı olan ülkeler sıralamada da aynı konumda bulunmaktadırlar. Kaynak: Transparency International, Corruption Perception Index,.
Tablo- : Dünyada Yolsuzluklar laması () 0 0 Yeni Zelanda rveç İsrail Portekiz Polonya Çek Cumh. Güney Kore İndeks,,,0,0,,,0,,,0,,,,,,,0,0,,,0,,,,,,0 0 0 0 Ürdün Türkiye Arjantin Bolivya Tayland Meksika Ekvator Brezilya Mısır Kolombiya Uganda Filipinler Endonezya Hindistan Rusya Venezuela Kamerun Çin Bangladeş Kenya Pakistan Nijerya İndeks,0,,,,,,,0,,0,,,,,,,,,,0,,,,,00 0, (*) İndeks 0 ila 0 arasında değişen puanlardan oluşmaktadır. 0 en fazla yolsuzluğu, 0 t: İndeks puanı aynı olan ülkeler sıralamada da aynı konumda bulunmaktadırlar. Kaynak: Transparency International, Corruption Perception Index,.
0 0 0 Tablo-: Dünyada Yolsuzluklar laması () Yeni Zelanda rveç Lüksemburg İsrail Portekiz Kosta Rika İndeks,,,,,0,0,,,,,,,,,,,,,,,,,0,0,, 0 0 0 Çek Cumh. Polonya Güney Kore Uruguay Brezilya Romanya Türkiye Tayland Filipinler Çin Arjantin Vietnam Venezuela Hindistan Endonezya Meksika Pakistan Rusya Kolombiya Bolivya Nijerya İndeks,0,,0,0,0,0,,,,,,0,0,,,,,,,,,,,0, (*) İndeks 0 ila 0 arasında değişen puanlardan oluşmaktadır. 0 en fazla yolsuzluğu, 0 t: İndeks puanı aynı olan ülkeler sıralamada da aynı konumda bulunmaktadırlar. Kaynak: Transparency International, Corruption Perception Index,.
Tablo-: Dünyada Yolsuzluklar laması () İndeks İndeks 0 0 Yeni Zelanda İzlanda rveç Lüksemburg İsrail Portekiz Bostvana Estonya Kosta Rika Namibya Mauritius Tunus Çek Cumh. Ürdün Polonya Peru Uruguay 0,0,,,,,,,0,0,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,,0,0,0,,,,,,, 0 0 Zimbabve Malawi Brezilya Beyaz Rusya Slovak Cumh. Jamaika Fas El Salvador Çin Zambiya Türkiye Gana Meksika Filipinler Senegal Fildişi Sahili Guatemala Arjantin Nikaragua Romanya Tayland Yugoslavya Bulgaristan Mısır Hindistan Bolivya Ukrayna Latviya Pakistan Uganda Kenya Vietnam Rusya Ekvador Venezüela Kolombiya Endonezya Nijerya Tanzanya Honduras Paraguay Kamerun,,,0,,,,,,,,,,,,,0,0,0,0,0,,,,,,,,,,,,,,,0,,,,, Güney Kore, (*) İndeks 0 ila 0 arasında değişen puanlardan oluşmaktadır. 0 en fazla yolsuzluğu, 0 t: İndeks puanı aynı olan ülkeler sıralamada da aynı konumda bulunmaktadırlar. Kaynak: Transparency International, Corruption Perceptions Index,.
Tablo-: Dünyada Yolsuzluklar laması () 0 0 0 Yeni Zelanda İzlanda rveç Lüksemburg İsrail Portekiz Botswana Slovenya Estonya Namibya Kosta Rika Tunus Mauritius Çek Cumh. Peru Ürdün Uruguay Mongola Polonya Brezilya Malawi Fas Zimbabwe El Salvador Jamaika İndeks 0,0,,,,,,,0,,,,,,0,,,,,,,,,,,0,0,,,,,,,,0,0,,,,,,,,,,,,,,, 0 0 0 0 0 0 0 0 Litvanya Güney Kore Slovak Cumh. Filipinler Türkiye Mozambik Zambiya Beyaz Rusya Çin Latviya Meksika Senegal Bulgaristan Mısır Gana Makedonya Romanya Guatemala Tayland Nikaragua Arjantin Kolombiya Hindistan Hırvatistan Fildişi Sahili Moldova Ukrayna Venezüela Vietnam Ermenistan Bolivya Ekvador Rusya Arnavutluk Gürcistan Kazakistan Kırgız Cumh. Pakistan Uganda Kenya Paraguay Yugoslavya Tanzanya Honduras Özbekistan Azerbaycan Endonezya Nijerya Kamerun İndeks,,,,,,,,,,,,,,,,,,,0,,,,,,,,,,,,,,,,,,,0,0,0,,,,,,, (*) İndeks 0 ila 0 arasında değişen puanlardan oluşmaktadır. 0 en fazla yolsuzluğu, 0 t: İndeks puanı aynı olan ülkeler sıralamada da aynı konumda bulunmaktadırlar. Kaynak: Transparency International, Corruption Perceptions Index,.
0 0 0 0 Tablo- : Dünyada Yolsuzluklar laması (000) 000 İndeks 000 İndeks 0,0 Malawi,, Polonya, Yeni Zelanda, Güney Kore,0, Brezilya,, 0 Türkiye, İzlanda, Hırvatistan, rveç, Arjantin, Bulgaristan, Gana, Senegal Lüksemburg, Slovak Cumh., Latviya,, Zambiya,, Meksika,, 0 Kolombiya,, 0 Etyopya,, 0 Tayland,, Çin,, Mısır,,0 Burkina Faso,0, Kazakistan,0 İsrail, Zimbabwe,0, Romanya, Portekiz, Hindistan,, Filipinler, Bostvana,0 Bolivya, Estonya, Cote d Ivoire, Slovenya, Venezüela,, Ekvador, Kosta Rika, Moldova, Namibya, Ermenistan,, Tanzanya, Tunus, Vietnam,,0 Özbekistan,, 0 Uganda,, Mozambik, Mauritius, Kenya, Fas, Rusya,, Kamerun,0 Ürdün, Angola, Peru, Endonezya, Çek Cumh., Azerbaycan, Beyaz Rusya, Ukrayna, El Salvador, Yugoslavya, Litvanya, 0 Nijerya, (*) İndeks 0 ila 0 arasında değişen puanlardan oluşmaktadır. 0 en fazla yolsuzluğu, 0 t: İndeks puanı aynı olan ülkeler sıralamada da aynı konumda bulunmaktadırlar. Kaynak: Transparency International, International Corruption Perceptions, Index, 000.
Tablo- : Bölgeler İtibariyle Yolsuzluklar laması I (000) Asya 000 İndeks, Afrika Botswana 000 İndeks,0, Namibya,,,0, Mauritius,, Malavi, Güney Kore,0 Gana Tayland, Senegal Çin, Zambia, Hindistan, Etyopya, Filipinler, 0 Burkina Faso,0 Vietnam, 0 Zimbabwe,0 Endonezya, Cote d Ivoire, Tanzanya, Uganda, Mozambik, Kenya, Kamerun,0 Angola, Nijerya, (*) İndeks 0 ila 0 arasında değişen puanlardan oluşmaktadır. 0 en fazla yolsuzluğu, 0 t: İndeks puanı aynı olan ülkeler sıralamada da aynı konumda bulunmaktadırlar. Kaynak:. Transparency International, International Corruption Perceptions, Index, 000.
Tablo- : Bölgeler İtibariyle Yolsuzluklar laması (000) Batı Avrupa Merkezi ve Doğu Avrupa Latin Amerika 000 İndeks 000 İndeks 000 İndeks 0 İzlanda rveç Lüksemburg 0,0,,,,,,,,,, Estonya Slovenya Çek Cumh. Beyaz Rusya Litvanya Polonya Hırvatistan Bulgaristan Slovak Cumh. Latvia,,,,,,,,, Kosta Rika Peru El Salvador Brezilya Arjantin Meksika Kolombiya Bolivya Venezüela Ekvador,,,,,,,,,, Portekiz,,0,,,,, Romanya Moldova Rusya Ukrayna Yugoslavya,,,,, (*) İndeks 0 ila 0 arasında değişen puanlardan oluşmaktadır. 0 en fazla yolsuzluğu, 0 t: İndeks puanı aynı olan ülkeler sıralamada da aynı konumda bulunmaktadırlar. Kaynak: Transparency International, International Corruption Perceptions, Index, 000.
Tablo- : Dünya İhracatında Önemli Yeri Olan Başlıca Ülkede Rüşvet Verme Eğilimleri İndeksi () : İndeks, Güney Kore Çin ( Dahil),,,,,,,,,,,,,,,,, (*) İndeks 0 ila 0 arasında değişen puanlardan oluşmaktadır. 0 en fazla rüşvet verme eğilimini, 0 ise en az rüşvet verme eğilimini ifade etmektedir. t: İndeks puanı aynı olan ülkeler sıralamada da aynı konumda bulunmaktadırlar. Kaynak: Transparency International, Bribe Payers Index.