TÜRKİYE NİN MADENLERİ Gökmen ÖZER/ Coğrafya Öğretmeni Kars Selim Şehit Teğmen Gökhan Yaşartürk Lisesi
Madencilik ile ilgili bazı terimler Maden Yer kabuğunun çeşitli derinliklerinden çıkarılan ve ekonomik değeri olan minerallere denir. Tuvenan Cevher Başka maddelerle karışık halde bulunan, işlenmemiş madenlere denir. Tenör Madenlerin içindeki saf metal oranına denir.
Bir Maden ocağının işletilebilmesi için: 1- Tenör Oranını Yüksek Olması 2- Rezervinin fazla olması gerekir.
Ceviz ve Ceviz içini Tenör oranına benzetelim: 1kg kabuklu cevizden 400 gr ceviz içi elde ediliyorsa geriye kalan 600 gr artıktır.
MTA(Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü) Türkiye deki madenleri araştır. Etibank Maden işletmelerini finanse eder
Türkiye de Çıkarılan Başlıca madenler Demir Bor Mineralleri Krom Bakır Boksit Tuz Cıva Feldspat Amyant Mermer Lüle Taşı Oltu Taşı Zımpara Taşı Kurşun ve Çinko Nikel
1- DEMİR KULLANIM ALANLARI Demir-Çelik Endüstrisinde
Başlıca Demir Yataklarımız SİVAS Divriği Kangal MALATYA Hekimhan Hasançelebi BALIKESİR Havran Edremit ADANA Feke ADAPAZARI Çamdağı K.MARAŞ
Demirin çıkarıldığı yerler
En Fazla Demir Çıkan Ülkeler 1- Brezilya 2- Çin 3- Avustralya 4- Hindistan 5- ABD
2- BOR MİNERALLERİ Kullanım Alanları Jet ve Roket yakıtı Cam ve Cam yünü Porselen Lehim ve Fotoğrafçılık Plastik, Elyaf vb
Bor
Bor Minerallerinin Çıkarıldığı Yerler ESKİŞEHİR BALIKESİR KÜTAHYA BURSA Seyitgazi Bigadiç Susurluk Emet Mustafakemalpaşa
Bor Minerallerinin çıkarıldığı yerler
3- KROM Kullanım Alanları Mermi Çeliğe sertlik vererek kırılmasını ve paslanmasını engeller Gemi Uçak ve Top Sanayisi Kap Kacak vb.
Krom Kaplamalı araç
Krom kaplama
Krom
Başlıca Krom Yatakları ELAZIĞ MUĞLA BAYBURT ADANA DENİZLİ Alacakaya(Guleman) Fethiye ve Köyceğiz Kop dağı Pozantı Acıpayam, Buldan Kayseri- Mersin arası
Kromun çıkarıldığı yerler
Elazığ /Alacakaya Sori Mıntıkası krom ocakları
Krom İki İlimizde işlenir ve ferrokroma dönüştürülür: Elazığ ferrokrom fabrikası Antalya Ferrokrom Fabrikasında işlenir.
Antalya ferrokrom fabrikası
Dünya da En Fazla Krom Üreten Ülkeler Güney Afrika Cumhuriyeti Hindistan Türkiye Lübnan
4- BAKIR Kullanım Alanları; Elektrik ve Elektronik Endüstrisinde Mutfak ve Süs Eşyasında
Bakır Madeni
Bakırın işlenmiş hali
Hurda Bakır
İşlenmiş Bakır
Başlıca Bakır Yataklarımız ARTVİN ELAZIĞ KASTAMONU RİZE GİRESUN Murgul Maden Küre Çayeli Köprübaşı
Bakırın Çıkarıldığı yerler
Bakır madeninin işlendiği iller Samsun Bakır İşletmesi Artvin Murgul Bakır işletmesi Elazığ Maden Bakır İşletmesi
Elazığ Maden İlçesi Bakır İşletmesi
5- BOKSİT Boksit madeninin işlenmesiyle Alüminyum metali elde edilir. Kullanım Alanları; Konserve ve ambalaj sanayisinde İnşaat sektöründe Otomotiv Elektrik-Elektronik
Boksit
Boksit
Boksitin işlenip Alüminyum metaline dönüşmesi
Alüminyum
Boksit Yataklarımız KONYA Seydişehir ANTALYA Akseki MUĞLA Milas ADANA Saimbeyli
Boksit Türkiye de Boksit Konya SEYDİŞEHİR DE işlenir. Konya Seydişehir tesisi
6- TUZ: Ülkemizde tuz Göllerden, denizlerden ve Kaya Tuzundan elde edilir. GÖL Tuz gölünden DENİZ İzmir Çamaltı Tuzlasından KAYA TUZU Kağızman, Çankırı, Nevşehir, Iğdır, Ağrı, Erzurum
Deri Kimya Sanayi Konservecilikte Yemekte
7- CİVA Doğada Sıvı Halde Bulunur. Kullanım Alanları Eczacılıkta Termometre Bazı elektrikli aletler Diş dolgusunda Pillerde Aşılarda
Cıva
Termometre
Cıva Yataklarımız: İZMİR Ödemiş Karaburun KONYA Sarayönü NİĞDE
8- FELDSPAT Kullanım alanları: Cam Porselen, Seramik Boya Sanayisi
Feldspat
Feldspat Yataklarımız ARTVİN Şavşat MUĞLA Milas Yatağan, Bozdoğan BİTLİS VE ÇEVRESİ
Feldspat dağılış haritası
9- ASBEST (AMYANT) Yüksek sıcaklığa ve aşınmaya karşı çok dirençlidir. Lifli yapıya sahiptir.
Isı İzolasyonu Yüksek ısıya dayanıklı itfaiyeci elbisesi Fren balatası
Asbest kullanım alanları İtfaiyeci elbisesi Balata
Asbest Yataklarımız BURSA İZMİR MUĞLA SİVAS ERZİNCAN
10- MERMER İnşaat sektöründe Süs eşyasında kullanılır. Dünya da sadece Elazığ ın Alacakaya ilçesinde çıkarılan vişne mermer
Mermer ocağına bir örnek
Mermerin süs eşyasında kullanımı
Elazığ Alacakaya Mermer fabrikasından bir görünüş
mermer
mermer
Mermer üretiminde önde gelen illerimiz AFYON MUĞLA DENİZLİ BALIKESİR BURSA BİLECİK ELAZIĞ
11- LÜLE TAŞI Süs eşyası ve pipo yapımında kullanılır. Ülkemizde ESKİŞEHİR DE çıkarılır.
Lüle taşı
Lüle Taşı İşlemeciliği
12- OLTU TAŞI Süs eşyası yapımında kullanılır. Erzurum un Oltu ilçesinde çıkarılır.
13- ZIMPARA TAŞI Zımpara kağıdı, çeşitli bileme araçları yapımında kullanılır.
Zımpara Taşının Çıkarıldığı iller İZMİR AYDIN MUĞLA
14- KURŞUN VE ÇİNKO Kullanım alanları: Akü imalatı Yer altı haberleşme kablolarının izolasyonu
15- MANGANEZ Kullanım alanları: % 95 Demir- Çelik sanayisinde %5 i Kimya sanayisinde kullanılır.
Manganez Yatakları DENİZLİ Tavas Ulukent İZMİR ANKARA ERZİNCAN KARS
16- BARİT Kullanım alanı: Petrol endüstrisinde sondaj çamuru olarak kullanılır.
Barit yatakları ANTALYA GİRESUN MUŞ ÇANAKKALE
17- VOLFRAM (TUNGSTEN) Kullanım alanları: Gemi yapımı Demir yolu İş makineleri
Volfram yatakları BURSA/ ULUDAĞ
Türkiye de ihraç edilen bazı madenler ve ihracat değerleri MADEN 2006 (Dolar Olarak) 2007(Dolar Olarak) DEMİR 135.115,04 134.336,60 BAKIR 263.667.167,68 325.856.537,99 ALÜMİNYUM 3.317.874,67 7.580.561,03 İŞLENMİŞ MERMER 329.364.815,27 414.787.121,50 Kaynak:http/www.mta.gov.tr
Bazı madenlerin dünya madenciliğindeki payı (2009) MADEN DÜNYA REZERVİ (Milyon ton) Türkiye rezervi (Milyon ton) Türkiye nin dünyadaki payı (%) Bakır 940.000.000 2.279.210 0.2 Bor 1.176.000.000 851.000.000 72,4 Feldspat 1.250.000.000 372.790.701 29,89 Linyit 482.542.000.000 8.374.372 1.7 Taş kömürü 509.470.000.000 1.126.548.000 0.2 Kaynak:http://www.mta.gov.tr
Coğrafya yazılısına çalışan Deniz ile Osman birbirilerine soru sorarak tekrar yapmaktadır. Deniz: Divriği, Hekimhan ve Orta Toroslarda çıkarılan maden hangisidir. Osman:... DEMİR Osman: Murgul, Küre, Maden gibi merkezlerde çıkarılan iletken olan maden hangisidir? Deniz:.. BAKIR
I. Seydişehir Alüminyum II. Keçiborlu III.Guleman IV. Hekimhan Kükürt Bakır Demir V. Sarayönü Civa Yukarıda verilen maden-çıkarıldığı yer eşleştirmelerinden hangisi doğru değildir. A) I B) II C) III D) IV E) V
Ülkemizdeki bor yatakları arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur? A) Seyitgazi (Eskişehir) B) Emet (Kütahya) C) Susurluk (Balıkesir) D) Mustafa Kemalpaşa (Bursa) E) Seyitömer (Kütahya)