Matematiksel Operatörler Genel olarak matematiksel işlemlerde kullanılan operatörlerdir. Operatör Anlamı Açıklama ^ Üs Alma C^3 Matematikdeki üs operatörüdür. Verilen ilk sayının ikinci sayı kadar kuvvetini (üssünü) alır. * Çarpma 2*A Matematikdeki çarpma operatörüdür / Bölme A=10/3 3.33333 Matematikdeki bölme operatörüdür. Verilen ilk sayıyı ikinci sayıya böler \ Tamsayı Bölme + Toplama veya Kaynaştırma İçin kullanılır B=10\3 3 C=13.5\5 2 Toplama olarak: A+B veya 5+3 Kaynaştırma olarak: A="Ebru" K= Kaya N=Ad+Soyad ise sonuç şu şekilde olur: N= Ebru Kaya Matematikdeki bölme operatörüdür. Verilen ilk sayıyı ikinci sayıya böler. Ancak sonuc mutlaka bir tam sayı değeridir. Bölüm küsüratlı ise sayının kusuratını atar (int komutunun pozitif sayılardaki sonucunu bulur) Bu operatör ile verilen iki veya daha fazla ifade toplanabilir. Eğer A ve B string türünde veriler ise + operatörü kaynaştırma yapar. Yani B yi A nın sonuna ekler. + operatörü sayı ile sayıyı veya string ile string ifadeyi toplar veya kaynaştırır (aynı veri tiplerini toplar, farklı veri tiplerinde hata verir). Sayı + string hatalı sonuç verir. a + 5 doğrudur, a +5 yanlıştır. - Çıkarma A-10 Matematik de kullanılan çıkarma operatörüdür Mod Matematikteki 5 Mod 2 1 İlk sayının modunu ikinci mod alma işlemidir 4 Mod 6 4 sayıya göre almak için kullanılır & Kaynaştırma S=34 & 9 349 D= 60 & 2 602 A=5.4 & 57 5.457 E="Hakan" & " Ayşe" "Hakan Ayşe" String türü ifadelerle matematiksel ifadeleri kaynaştırmada kullanılabilir Aynı veya farklı veri tipleri kaynaştırılabilir. Sayı & String Sayı & Sayı String & String Problemsiz kullanılabilir. Gültekin Çağıl, Bilgisayar Programlama ders notları, Sakarya Üniv. Endüstri Mühendisliği/Hafta 4/Sayfa 1
Matematiksel işlemlerin öncelik sıraları 1. Üs alma işlemi (^) 2. Çarpma (*) ve Bölme işlemi (/) 3. Tam bölme işlemi (\) 4. Mod alma işlemi 5. Toplama (+) ve Çıkarma (-) işlemi Yukarıdaki sıralamada, ortak öncelikte gösterilenlerin öncelikleri, solda bulunan işlemin önce yapılacak olma kuralına bağlıdır. Örneğin toplama ve çıkarma işlemi yukarıdaki tabloda aynı sırada gösterilmiştir. Buna göre aynı işlemde yan yana hem toplama ve hem de çıkarma işlemi varsa, bunlardan solda olanı önce işlem görür. Ayrıca bu sıralamadan farklı olarak parantez içine alınmış olan işlemler her zaman önce işlem görür, parantez içine alınmış yan yana iki işlem varsa, bunlardan da solda olan parantezli işlem önce işleme girer. Matematiksel Eşitliklerin Visual Basic de Yazılışları Matematiksel eşitlikler yukarıda verilen matematiksel operatörler yardımıyla yazılırlar. Burada dikkat edilmesi gereken husus, açılan parantezlerin mutlaka kapatılması gerektiğidir. Eşitliklerin gösterilmesinde mutlaka yuvarlak parantez ( ) kullanılmalıdır, köşeli parantez [ ] kullanılmamalıdır. Matematiksel gösterim A 3xY E 3 RT HY 23 Visual Basic gösterimi A=(3*Y)/E HY=(RT^3)/23 Mantıksal Operatörler Mantıksal Operatörler iki veya daha fazla ifade arasında kullanılırlar. Sonucun True (Doğru) veya False (Yanlış) olması durumuna göre programın akışı yönlendirilir. And Operatörü Mantıksal (Lojik) iki ifadenin karşılaştırılması için kullanılır. Sonucun True (Doğru) olması için iki ifadenin de mutlaka doğru olması gereklidir. İfade1 İfade2 İfade1 And İfade2 False False False 5>7 and a = b False False True False 5>7 and a = a False True False False 5>3 and a = b False True True True 5>3 and a = a True Gültekin Çağıl, Bilgisayar Programlama ders notları, Sakarya Üniv. Endüstri Mühendisliği/Hafta 4/Sayfa 2
Or Operatörü Mantıksal iki ifadenin karşılaştırılması için kullanılır. Sonucun True (Doğru) olması için iki ifadeden yalnızca birinin doğru olması yeterlidir. İfade1 İfade2 İfade1 Or İfade2 False False False 4>9 or 10>13 False False True True 4>9 or 10<13 True True False True 4<9 or 10>13 True True True True 4<9 or 10<13 True Not Operatörü Mantıksal ifadenin tersini (değilini) almak için kullanılır. Not( 5>3 ) Not( 4>9 or 10>13 ) Not( Not (Not (6<2) ) ) Not( True) False True True False Karşılaştırma Operatörleri Bu operatörler ile verilen ifadeler arasında karşılaştırmalar yapılır. Çoğunlukla bir karşılaştırma komutu olan IF ile birlikte kullanılır. Genel karşılaştırma operatörleri aşağıda verilmiştir. Operatör Anlamı Mantıksal İşlemlerde Sonuç (Mantıksal) = Eşit Boolean Sonuc=(100=345) Sonuc=False > Büyük Boolean Sonuc=(200>134) Sonuc=True >= Büyük Eşit Boolean Sonuc=(39>=67) Sonuc=False < Küçük Boolean Sonuc=(23<205) Sonuc=True <= Küçük Eşit Boolean Sonuc=(400<=400) Sonuc=True <> Eşit Değil Boolean Sonuc=(42<>30) Sonuc=True (Matematiksel) A=B*10 (A^2)>3 X*Y>=G X<Y 35<=D DF<>(T*56) Gültekin Çağıl, Bilgisayar Programlama ders notları, Sakarya Üniv. Endüstri Mühendisliği/Hafta 4/Sayfa 3
Akış Diyagramı Bir akış diyagramı, özel geometrik sembollerin oklarla birbirine bağlanması ile oluşturulur ve yazılmaya çalışılan veya yazılmış programın şekillerle gösterilerek anlaşılmasını kolaylaştırır. Akış diyagramlarında kullanılan belli başlı semboller aşağıda gösterilmiştir, daha fazla sembol için ilgili kitaplara bakılabilir. Ok Sembolleri birbirine bağlamak ve mantıksal akışı (akış yönünü) göstermek için kullanılır. Başla/Bitir Başlangıç ve bitişi göstermek için kullanılır. Başla Programa Başla Start Bitiş Son Giriş/Çıkış Programa giriş ve programdan çıkış değerlerini göstermek için kullanılır. Giriş genellikle sorgu ve değişken/sabit değerlerin programa verilişi için, Çıkış ise genellikle ekrana veya bir dosyaya yazılan değerler için kullanılır. A değerini sor U=5 Yarıçap=? H,p,r değerlerini girin W değerini ekrana yaz Dosyaya q,n ve isim değerlerini yaz İşlem Genellikle matematiksel işlemleri göstermek için kullanılır. Alan eşitliğini hesapla Kare=a*a X1=(b^2)-(4*a*c) Gültekin Çağıl, Bilgisayar Programlama ders notları, Sakarya Üniv. Endüstri Mühendisliği/Hafta 4/Sayfa 4
Karar Karar verme durumlarında kullanılır. Bu sembole bir geliş ve evet ve hayır cevabıyla iki çıkış mantıksal işlem durumlarında kullanılır. hayır A=3? evet d<>u? evet hayır Birleştirici Farklı sembollerden gelen okları birbiriyle birleştirmek için kullanılır. Ekrana çözüm yok yaz Ekrana TOPLAM sonucunu yaz son Visual Basic'de Kontrol Komutları Kontrol komutları, programcılar tarafından sıkça kullanılan belirli ifadeleri veya bazı şartların gerçekleşip gerçekleşmediğini kontrol etmek amacıyla kullanılan komutlardır. If Komutu: if ile then arasına yazılan ifade, koşul veya koşulların true (doğru) veya false (yanlış) olmasına göre program akışını yönlendiren komut yapısıdır. If Koşul veya ifade Then Koşul doğru ise yapılması istenen işlemler. : Kullandığımız her If kontrolu için mutlaka bir kullanmalıyız. Bu, kontrol yapısının sonlandığını belirtir. If ad="fatih" Then Maas=10000000 Gültekin Çağıl, Bilgisayar Programlama ders notları, Sakarya Üniv. Endüstri Mühendisliği/Hafta 4/Sayfa 5
Eğer koşul gerçekleşmemiş ve yapılması istenen bazı işlemler varsa o zaman şu şekilde bir kontrol yapısını kullanabiliriz. If koşul veya ifade Then Birinci Adım Else Seçimlik İkinci Adım Şekil: If bloğu için genel bir akış diyagramı : Private Sub Form1_Load() cesitli = InputBox("a değerini verin") If cesitli = "a" Then MsgBox ("sonuç a") Else MsgBox ("sonuç a değil") End If End Sub Aynı anda bir kaç koşul için karşılaştırma yapılmak istenirse; If Koşul1 veya ifade1 Then Koşul1 veya ifade1 doğru ise yapılması istenen işlemler. Elseif Koşul2 veya ifade2 Then Seçimlik Kosul1 veya ifade1 yanlış, Kosul2 veya ifade2 doğru ise yapılması istenen işlemler. Elseif Koşul3 veya ifade3 Then Seçimlik Kosul1 veya ifade1 yanlış, Kosul2 veya ifade2 yanlış, Kosul3 veya ifade3 doğru ise yapılması istenen işlemler. Else Seçimlik Bütün koşullar veya ifadeler yanlış ise yapılması istenen işlemler. yapısı kullanılır. Bu yapıda mutlaka Else bloğunun bulunmasına gerek yoktur. Koşul1 doğru ise ilk Then den sonraki satırlar çalıştırılarak Elseif ifadesine kadar icra edilirler. Daha sonra ifadesinden sonraki satır icra edilir. Eğer Koşul1 yanlış ise Kosul2 ifadesi kontrol edilir. Doğru ise buradaki then ifadesinden sonraki satırlar çalıştırılır. Yanlış ise Kosul3 e bakılır. Eğer bu koşul da yanlış ise Else ifadesinden sonraki satırlar çalıştırılır. Gültekin Çağıl, Bilgisayar Programlama ders notları, Sakarya Üniv. Endüstri Mühendisliği/Hafta 4/Sayfa 6
İpucu: if ile then arasındaki koşul veya koşullar, ifade veya ifadeler, koşul veya ifade karışımları ne kadar az veya ne kadar çok olursa olsun, if komutu, yapısı gereği, if veya then arasında yazılanlardan bir true veya false sonucu çıkarır. if ile then arasında en az koşul veya ifade için; if d then.. şeklinde bir örnek verilebilir (d örnek değişkendir). if ile then arasında en çok koşul veya ifade için; if (5>3 and 4<>1) or ( gh = kkj or a = A ) then.. şeklinde bir örnek verilebilir. : Sub Form1_Load() dd = InputBox("dd değerini verin") If dd = "a" Then MsgBox ("sonuç a") ElseIf dd = "b" Then MsgBox ("sonuç b") ElseIf dd = "c" Then MsgBox ("sonuç c") ElseIf dd = "d" Then MsgBox ("sonuç d") Else MsgBox ("sonuç a,b,c,d değil") End If End Sub : Bolen=inputbox( Bolen Degerini Verin ) Sayi=inputbox( Bolunen Degeri Verin ) If Bolen=0 Then MsgBox ( Bolen sayı sıfır olamaz") Else Sonuc= Sayi / Bolen MsgBox (Sonuc) : : If Isim= Ali Then Maas=Maas * 1.2 Elseif Isım= Murat Then Maas=Maas * 1.4 Elseif Isım= Kemal Then Maas=Maas * 1.1 If name="ali" AND no="1301920035" Then Not=4 ElseIf name="ahmet" AND no="1301940023" Then Not=3 ElseIf name="hakan" AND no="1301930045" Then Not=2 ElseIf name="hatice" AND no="1301940005" Then Not=7 Gültekin Çağıl, Bilgisayar Programlama ders notları, Sakarya Üniv. Endüstri Mühendisliği/Hafta 4/Sayfa 7
Hazırlanan bir projenin (programın) kaydedilmesi 1. Projeyi hazırlayın 2. Hard disk (C veya D) veya disket sürücüdeki disketin (A) herhangi bir yerinde programı kaydedeceğiniz bir klasör açın 3. VB ekranındaki menü çubuğunda bulunan File menüsünden Save All seçeneğini seçin 4. Ekrana kaydetme penceresi gelecektir. Name ifadesinin karşısına projeye vereceğiniz ismi yazın. Location kısmına projeyi kaydedeceğiniz konumu yazın veya Browse düğmesi ile projenin kaydedileceği yeri belirtin. Create directory for solution ifadesi, solution dosyalarının farklı bir klasörde veya seçtiğiniz klasörün ana bölgesinde olup olmamasını istemediğiniz durum için sorulmaktadır, uygulama için bu seçeneği tıklamadan projenizi kaydedin, diğer seferde bu seçeneği tıklayarak projenizi kaydedin. Aradaki fark, sadece solution dosyaları için farklı bir klasör açılmasıdır Kaydedilen bir projenin VB ye alınması 1. VB ekranındaki menü çubuğunda bulunan File menüsünden Open Project seçeneğini seçin 2. Ekrana gelen pencereden daha önce kaydettiğiniz projenin bulunduğu klasörü, Konum ifadesinin yanındaki kısımdan seçin 3. Klasör içindeki VB ile hazırlanmış bütün dosyaları (daha önce kaydettiğiniz bütün dosyaları) tek tek VB ye alabilirsiniz. Fakat Projenin tamamını VB ye almak istiyorsanız uzantısı sln olan dosyayı seçmeniz uygun olacaktır (bu durumda birden fazla dosyayı tek tek açmak yerine, projenin tamamı bir defada açılmış olmaktadır). 4. Open düğmesine basın ve seçtiğiniz dosyayı VB ye alın. Hazırlanan projenin EXE dosyası getirilmesi Aslında bunun için VB nin bu versiyonunda bir şey yapmanıza gerek yok. Yukarıda anlatıldığı şekilde projenizi kaydederseniz, projenizin bir adet de exe uzantılı dosyası, sizin için seçtiğiniz klasörün içinde bin klasörü oluşturularak doğrudan hazırlanmış oluyor. Sizin yapmanız gereken, bin klasörünü bulup exe dosyasına oradan ulaşmak. Laboratuar Uygulaması 1: Bilgisayara verilen iki sayının bölümünün bulunması ve ekrana yazdırılması programının yazılması (Not: sıfır değerine bölme durumuna dikkat edilmeli, böylece programcının, gerekirse bütün ihtimalleri düşünmesi gerektiği bu örnek ile ortaya konması amaçlanmaktadır). Laboratuar Uygulaması 2: İkinci dereceden kök hesap eden programın yazılması ve varsa uygun köklerin ekrana yazdırılması programı. Gültekin Çağıl, Bilgisayar Programlama ders notları, Sakarya Üniv. Endüstri Mühendisliği/Hafta 4/Sayfa 8