GAYRİ SAFİ KATMA DEĞER

GAYRİ SAFİ KATMAA DEĞER BÖLGESEL SONUÇLAR 4-2011 TÜRKİYE STATİSTİK KURUMU Ulusal Hesaplar Daire Başkanlığı Yıllık Hesaplar Grubu NİSAN 2014

ÖNSÖZ Türkiye İstatistik Kurumu, ülkemizin ekonomik, sosyal, demografik ve kültürel yapısı ile ilgili sayım ve araştırmalardan elde ettiği bilgileri, zamanlılık kriterlerine uygun olarak kamuoyunun kullanımına sunmaktadır. En önemli ekonomik göstergelerden biri olan ve bir ekonomide yaratılan toplam katma değeri ve bu değerin sektörler ve üretim faktörleri arasında nasıl dağıldığını gösteren gayri safi yurtiçi hasıla hesaplamalarının tarihçesi, ülkemizde oldukça eskidir. İlk olarak 1951 yılında İstatistik Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulan Milli Gelir Etüd Grubu, 1938 ve 1948-1970 dönemi için periyodik tahminler yapmış, zaman içinde uluslararası gelişmeler takip edilerek gayri safi yurtiçi hasıla hesaplamalarına devam edilmiştir. Günümüzde harcama ve üretim yöntemlerine göre 1998 bazlı gayri safi yurtiçi hasıla hesaplamaları dönemsel olarak yayımlanmaktadır. Dünyada ve ülkemizde istatistiki bilgiye duyulan ihtiyacın her geçen gün artmasına paralel olarak, üretilen istatistiklerin iyileştirilmesi ve geliştirilmesinin yanısıra, gerek ulusal ihtiyaca yanıt veren gerekse uluslararası karşılaştırma olanağı sağlayan bölgesel istatistiklerin üretilmesi de gündeme gelmiştir. Bunun için öncelikle, Avrupa Birliği Bölgesel İstatistik Sistemi ne uygun olarak, ekonomik ve sosyal göstergeler açısından benzer olan illerin gruplanması esasına dayalı İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) oluşturulmuştur. Bunu takiben, Türkiye İstatistik Kurumu ekonomik ve sosyal araştırmalarını bu kapsamda üretmeye ve yayımlamaya başlamıştır. Bölgesel gayri safi katma değer () hesaplarında da ağırlıklı olarak TÜİK in uygulamakta olduğu ve 26 bölge bazında tahmin üretebilen işyeri ve hanehalkı anketi sonuçları esas alınmakta, bazı sektörlerde idari kayıtlardan da yararlanılmaktadır. Bu kapsamda tarım, sanayi ve hizmetler sektörü ayrıntısında hesaplanmakta olan bölgesel gayri safi katma değer sonuçları haber bülteni formatında yayımlanmaktadır. Bölgesel düzeyde veri talebinin yoğunluğu göz önünde bulundurularak hazırlanan bu yayın ile, TÜİK tarafından yayımlanmış olan 4-2011 bölgesel gayri safi katma değer sonuçları görsel ağırlıklı bir yapıda ve bölge ayrıntısında sunulmaktadır. Bu yayında yer alan bölgesel sonuçlar, karar alıcıların bölgelere ait durum tespiti yapmalarına yardımcı olacak ve ileriye yönelik plan ve programların belirlenmesini mümkün kılacaktır. Bu yayında, İBBS Düzey 2 ye göre hesaplanan 4-2011 yıllarını kapsayan bölgesel gayri safi katma değer sonuçlarına ilişkin açıklama, grafik, tablo ve değerlendirmeler yer almaktadır. Yayının karar alıcılar, araştırmacılar ve diğer istatistik kullanıcılarına faydalı olmasını dileriz. i

İÇİNDEKİLER ÖNSÖZ... 1 İÇİNDEKİLER... ii AÇIKLAMA... iv 1. BÖLGESEL HESAPLAR... 1 2. BÖLGESEL GAYRİ SAFİ KATMA DEĞER... 2 2.1 Sektörlere Göre Bölgesel Paylar, 4-2011... 2 2.2 Sektörlerin Gayri Safi Katma Değer İçindeki Payları, 4-2011... 8 2.3 Kişi Başı Bölgesel Gayri Safi Katma Değer, 4-2011... 11 3. BÖLGELERE GÖRE GAYRİ SAFİ KATMA DEĞER, İBBS DÜZEY 2... 16 10 (İstanbul)... 16 21 (Tekirdağ, Edirne, Kırklareli)... 18 22 (Balıkesir, Çanakkale)... 18 31 (İzmir)... 21 32 (Aydın, Denizli, Muğla)... 21 33 (Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak)... 21 41 (Bursa, Eskişehir, Bilecik)... 24 42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova)... 24 51 (Ankara)... 27 52 (Konya, Karaman)... 27 61 (Antalya, Isparta, Burdur)... 30 62 (Adana, Mersin)... 30 63 (Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye)... 30 71 (Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir)... 33 72 (Kayseri, Sivas, Yozgat)... 33 81 (Zonguldak, Karabük, Bartın)... 36 82 (Kastamonu, Çankırı, Sinop)... 36 83 (Samsun, Tokat, Çorum, Amasya)... 36 90 (Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane)... 39 A1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt)... 41 A2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan)... 41 B1 (Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli)... 44 B2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari)... 44 C1 (Gaziantep, Adıyaman, Kilis)... 47 C2 (Şanlıurfa, Diyarbakır)... 47 C3 (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt)... 47 ii

EKLER... 50 Ek 1: Cari Fiyatlarla Bölgesel Gayri Safi Katma Değer- İktisadi Faaliyet Kollarına Göre Temel Fiyatlarla, 4-2011... 50 Ek 2: Sektörlere Göre Bölgesel Paylar - İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması, Düzey 2, 4-2011. 52 Ek 3: Sektörlerin Gayri Safi Katma Değer İçindeki Payları - İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması, Düzey 2, 4-2011... 54 Ek 4: Kişi Başına Gayri Safi Katma Değer İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması, Düzey 2, TL, 4-2011... 56 Ek 5: Kişi Başına Gayri Safi Katma Değer İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması, Düzey 2, ($), 4-2011... 57 Ek 6: Tarım Sektörü Gayri Safi Katma Değer Endeksi,, İBBS Düzey 2, 4-2011... 58 Ek 7: Sanayi Sektörü Gayri Safi Katma Değer Endeksi,, İBBS Düzey 2, 4-2011... 59 Ek 8: Hizmetler Sektörü Gayri Safi Katma Değer Endeksi,, İBBS Düzey 2, 4-2011... 60 Ek 9: Toplam Gayri Safi Katma Değer Endeksi,, İBBS Düzey 2, 4-2011... 61 Ek 10: Kişi Başı Bölgesel Gayri Safi Katma Değer, Endeksi, 4-2011... 62 iii

AÇIKLAMA 1. Giriş Bölgesel düzeyde kullanıcı talebi dikkate alınarak oluşturulan bu çalışmada; bölgesel gayri safi katma değer sonuçlarına ilişkin hazırlanan grafiklerle verinin daha kolay anlaşılabilmesi, bölgeler arası farklılıkların daha kolay gözlemlenebilmesi amaçlanmıştır. 2. Kapsam İktisadi faaliyet kollarına göre cari fiyatlarla yıllık olarak hesaplanan bölgesel gayri safi katma değer, İBBS Düzey 2 ye göre 26 bölge için tarım, sanayi, hizmetler ayrımında derlenmektedir. Verilerin son güncelleme tarihi 27 Aralık 2013 tür. 3. Veri Kaynakları Temel veri kaynakları; Türkiye İstatistik Kurumu tarafından derlenen tarım istatistikleri, yıllık sanayi ve hizmet istatistikleri ve hanehalkı işgücü istatistikleri ile Gıda Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı, Orman ve Su İşleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı vb. kurumlardan derlenen idari verilerdir. 4. Sınıflamalar Bölgesel istatistiklerin toplanması, geliştirilmesi, bölgelerin sosyo-ekonomik analizlerinin yapılması, bölgesel politikaların çerçevesinin belirlenmesi ve Avrupa Birliği Bölgesel İstatistik Sistemi ne uygun, karşılaştırılabilir istatistiki veri tabanı oluşturulması amacıyla ülke çapında İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması tanımlanmıştır. Bu sınıflamada iller 3. Düzey olarak tanımlanmış; ekonomik, sosyal ve coğrafi yönden benzerlik gösteren komşu iller ise bölgesel kalkınma planları ve nüfus büyüklükleri de dikkate alınarak 1. Düzey ve 2. Düzey olarak gruplandırılarak hiyerarşik İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması oluşturulmuştur. Buna göre: 1. Düzey: 2. Düzey Bölge Birimlerinin gruplandırılması sonucu tanımlanmış olup, 12 adettir. 2. Düzey: 3. Düzey deki komşu illerin gruplandırılması sonucu tanımlanmış olup, 26 adettir. 3. Düzey: İl düzeyinde 81 adet İstatistiki Bölge Birimi yer almaktadır. Sınıflamaya ilişkin ayrıntılı bilgi İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması tablosunda verilmektedir. Bölgesel gayri safi katma değer hesaplamalarında, sınıflama olarak Avrupa Birliği İstatistik Ofisi (Eurostat) tarafından yayımlanan Avrupa Topluluğunda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması, NACE Rev.1.1 kullanılmıştır. Simge ve Kısaltmalar Gayri safi katma değer TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu İBBS İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması TL Türk Lirası $ ABD Doları NACE Avrupa Topluluğunda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması KDV Katma değer vergisi ÖTV Özel tüketim vergisi Eurostat Avrupa Birliği İstatistik Ofisi ESA Avrupa Hesaplar Sistemi iv

İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) İBBS Düzey 1 İBBS Düzey 2 Türkiye Türkiye 1 İstanbul 2 Batı Marmara 10 İstanbul 21 Tekirdağ, Edirne, Kırklareli 22 Balıkesir, Çanakkale 31 İzmir 3 Ege 32 Aydın, Denizli, Muğla 33 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak 4 Doğu Marmara 5 Batı Anadolu 41 Bursa, Eskişehir, Bilecik 42 Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova 51 Ankara 52 Konya, Karaman 61 Antalya, Isparta, Burdur 6 Akdeniz 62 Adana, Mersin 63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye 7 Orta Anadolu 71 Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir 72 Kayseri, Sivas, Yozgat 81 Zonguldak, Karabük, Bartın 8 Batı Karadeniz 82 Kastamonu, Çankırı,Sinop 83 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya 9 Doğu Karadeniz A Kuzeydoğu Anadolu B Ortadoğu Anadolu 90 Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane A1 Erzurum, Erzincan,Bayburt A2 Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan B1 Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli B2 Van, Muş, Bitlis, Hakkari C1 Gaziantep, Adıyaman, Kilis C Güneydoğu Anadolu C2 Şanlıurfa, Diyarbakır C3 Mardin, Batman, Şırnak, Siirt v

Avrupa Topluluğunda Ekonomik Faaliyetlerin İstatistiki Sınıflaması, NACE Rev. 1.1 Sektörler Kod Tanım TARIM SANAYİ HİZMETLER A B C D E F G H I J K L M N O P Q Tarım, avcılık ve ormancılık Balıkçılık Madencilik ve taşocakçılığı İmalat Elektrik, gaz, buhar ve sıcak su üretimi ve dağıtımı İnşaat Toptan ve perakende ticaret; motorlu taşıt, motosiklet, kişisel ve ev eşyalarının onarımı Oteller ve lokantalar Ulaştırma, depolama ve haberleşme Mali aracı kuruluşların faaliyetleri Gayrimenkul, kiralama ve iş faaliyetleri Kamu yönetimi ve savunma, zorunlu sosyal güvenlik Eğitim Sağlık işleri ve sosyal hizmetler Diğer sosyal, toplumsal ve kişisel hizmet faaliyetleri Ev içi personel çalıştıran hane halkları ve hane halkları tarafından kendi kullanımlarına yönelik olarak ayrım yapılmamış üretim faaliyetleri Uluslararası örgütler ve temsilcilikleri vi

1. BÖLGESEL HESAPLAR Ulusal Hesaplar Sistemi, uluslararası alanda kabul görmüş kavramlar, tanımlar, sınıflamalar ve muhasebe kuralları üzerine kurulu, makroekonomik hesapların, bilançoların ve tabloların anlamlı, tutarlı ve bütünleşmiş bir setinden oluşmaktadır. Sistem, ekonominin içinde yer alan ekonomik faaliyetlerin ayrıntılı kaydını tutarak, ekonomik analiz ve karar almada yol gösterici bir işlev yapmaktadır. Ulusal hesaplar, ekonomilerin büyüklüğü, niteliği ve gelişimi hakkında uluslararası standartlarda bilgiler vermektedir. Ancak, ulusal ekonominin toplamı, bölgelerin iktisadi durum ve performans farklılıklarını göstermeyebilir. Nüfus ve iktisadi faaliyetler genellikle bölgeler arasında homojen bir dağılım göstermemektedir. Örneğin, kentsel alanlar daha çok hizmetler sektöründe uzmanlaşırken; tarım, madencilik ve imalat sanayi kent dışındaki bölgelerde daha fazla yoğunlaşmaktadır. Küreselleşme, yeni buluşlar, nüfusun yaşlanması, vergilendirme, yoksulluk, işsizlik ve çevre gibi temel konuların bölgesel boyutları vardır. Bu sebeple bölgesel hesaplar, ulusal hesapların önemli bir parçasıdır. Bölgesel hesaplar ekonominin bütününe ilişkin hesapların, aynı paralelde bölgesel olarak belirtilmesidir. Bölgesel hesaplara ihtiyaç duyulmasının birçok sebebi vardır. Bölgesel hesaplar, bölge ekonomilerinin detaylı bir görünümünü, yaratılan ulusal katma değer ile gelirin bölgesel dağılımını ve bölgeler arası farklılıkları sunar. Bölge bazında hibe ve teşvik düzeylerinin belirlenmesine yardımcı olur. Sektörlere ve hanehalkı gelirlerine göre gayri safi katma değer gibi başlıca hesaplamaların bölgesel analizlerini kapsar. Bölgesel ekonomik gelişme ve politikayla ilgilenen insanlar veya bu konular üzerine eğitim veren akademisyenler için temel veri kaynaklarından biridir. Bölgesel ekonomik istatistikler; bölgesel politikaların oluşturulmasında ve uygulamasında önemli bir rol oynar. Ulusal vergi gelirlerinin bölgesel yönetimlere dağıtılması ve Avrupa Birliği Uyum Politikaları çerçevesinde fonların dağıtılması gibi önemli idari amaçlar için kullanılır. Bölgesel hesapların amaçlarından bir diğeri ise, İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) Düzey 2 de istihdam ve çalışanlara yapılan ödemeler üzerine mevcut veri kaynaklarının analizini geliştirmektir. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Avrupa Hesaplar Sistemine (ESA) uyum süreci kapsamında başlattığı çalışmalara devam etmektedir. Bu kapsamda cari temel fiyatlarla bölgesel gayri safi katma değer, üretim yöntemi ile İBBS Düzey 2 ye karşılık gelen 26 bölge için tarım, sanayi ve hizmetler ayrıntısında 4-2011 yıllarını kapsayacak şekilde hesaplanmıştır. 1

2. BÖLGESEL GAYRİ SAFİ KATMA DEĞER Her bir bölge için tüm ulusal hesaplar setinin derlenmesinde, uygulamada ve kavramsal yapıda, zorluklar bulunduğu için ESA da bölgesel gayri safi katma değer () gibi ana büyüklüklerin derlenmesine öncelik verilmiştir. Bölgesel, bir bölgede yerleşik ekonomik birimlerin belli bir dönemde bu bölgedeki ekonomik faaliyetleri sonucunda ürettikleri mal ve hizmetlerin (çıktı) değerinden, bu üretimde bulunabilmek için kullandıkları mal ve hizmetler (ara tüketim) değerinin çıkarılması sonucu elde edilir. Bölgesel gayrisafi katma değer ile bölgede ikamet eden üretici birimlerin ekonomik faaliyetlerinin ölçülmesi amaçlanmaktadır, bu nedenle üretici birimin yerleşik olduğu bölge hesaplamalarda esas alınmaktadır. Bölgesel, bölgede ikamet eden hanehalklarının gelirinin ölçüsü değil, bölgenin üretim gücünün bir göstergesidir. 26 bölge için yayımlanan gayri safi katma değer tahminlerinin bölgesel gayri safi yurtiçi hasıla tahminlerinden temel farkı, KDV ve ÖTV gibi ürün üzerinde bulunan vergileri içermemesidir. Bölgesel hesapları dolaylı ölçülen mali aracılık hizmetlerinin ara tüketime giden kısmını da kapsamaktadır. 2.1 Sektörlere Göre Bölgesel Paylar, 4-2011 Bölgesel gayri safi katma değer payı, İBBS Düzey 2 de her bir bölgenin Türkiye gayri safi katma değeri içindeki payını gösterir. İktisadi faaliyet kollarına göre cari fiyatlarla yıllık olarak yapılan bölgesel gayri safi katma değer hesaplamaları İBBS Düzey 2 ye göre tarım, sanayi, hizmetler ayrımında derlenmektedir. Grafik 1 ve Grafik 2 de; İBBS Düzey 2 için 4 ve 2011 yıllarında yaratılan katma değerin Türkiye içindeki payları yer almaktadır. Bölgeler aldıkları pay oranlarına göre beş gruba ayrılmıştır: 1. Bölge : %4 ve üzeri paya sahip olan bölgeler 2. Bölge : %3-4 paya sahip olan bölgeler 3. Bölge : %2-3 paya sahip olan bölgeler 4. Bölge : %1-2 paya sahip olan bölgeler 5. Bölge : %0-1 paya sahip olan bölgeler 2

Grafik 1. Toplam gayri safi katma değerin Türkiye içindeki payları, İBBS Düzey 2, 4 Grafik 2. Toplam gayri safi katma değerin Türkiye içindeki payları, İBBS Düzey 2, 2011 4 ve 2011 yılları için, İBBS Düzey 2 bölgelerinin yarattığı toplam katma değerin dağılımında çok büyük bir değişiklik gözlenmemektedir. Türkiye nin doğusunda yer alan bölgelerin, gayri safi katma değer içindeki payı, batı bölgelerine göre daha düşüktür. Türkiye de yaratılan katma değerin önemli bir kısmı (yaklaşık %55 i), ilk beş sırada yer alan 10 (İstanbul), 51 (Ankara) ve 31 (İzmir), 41 (Bursa, Eskişehir, Bilecik) ve 42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgelerinde üretilmektedir. Gayri safi katma değer payı en düşük olan bölgeler ise, Türkiye nin doğusunda yer alan A1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt) ve A2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) bölgeleri ile 82 dir (Kastamonu, Çankırı, Sinop). Yıllar itibariyle bölgelerin payları incelendiğinde ise; İstanbul un gayri safi katma değer içindeki payı azalmaktadır. Ayrıca Türkiye nin güneydoğusundaki bölgelerden C2 nin (Şanlıurfa, Diyarbakır) payında önemli bir artış olmuştur. Bunun temel nedeni, bölgenin özellikle sanayi sektörü payındaki artıştır. Payı artış gösteren bir diğer bölge ise 61 dir (Antalya, Isparta, Burdur). 61 bölgesinin payı 4 yılında %3,9 iken; 2011 yılında %4,0 a yükselmiştir. Gayri safi katma değer payında yıllar itibariyle düşüş gerçekleşen bölge ise A1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt) olmuştur. A1 bölgesinin 3

payı 4 yılında %1,0 iken; 2011 yılında %0,9 a gerilemiştir. Bu düşüşün en önemli nedeni, bölgenin tarım sektörü payındaki gerilemedir. Grafik 3 ve Grafik 4 de; İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması Düzey 2 için tarım sektöründe 4 ve 2011 yıllarında yaratılan katma değerin Türkiye içindeki payları yer almaktadır. Bölgeler aldıkları pay oranlarına göre beş gruba ayrılmıştır: 1. Bölge : %5 ve üzeri paya sahip olan bölgeler 2. Bölge : %4-5 paya sahip olan bölgeler 3. Bölge : %3-4 paya sahip olan bölgeler 4. Bölge : %2-3 paya sahip olan bölgeler 5. Bölge : %0-2 paya sahip olan bölgeler Grafik 3. Tarım sektöründe yaratılan gayri safi katma değerin Türkiye içindeki payları, İBBS Düzey 2, 4 Grafik 4. Tarım sektöründe yaratılan gayri safi katma değerin Türkiye içindeki payları, İBBS Düzey 2, 2011 4

Tarım sektöründe (bitkisel üretim, hayvancılık, balıkçılık ve ormancılık) yaratılan katma değerin dağılımında 2011 yılında 4 yılına göre çok büyük bir değişiklik gözlenmemektedir. Tarım sektöründe Türkiye nin güneyi ve batısı, kuzeyi ve doğusuna kıyasla daha büyük paya sahiptir. Grafik 5 ve Grafik 6 da; İBBS Düzey 2 için sanayi sektöründe 4 ve 2011 yıllarında yaratılan katma değerin Türkiye içindeki payları yer almaktadır. Bölgeler %0-1, %1-2, %2-3, %3-4, %4 ve üzeri olmak üzere, aldıklara paya göre 5 gruba ayrılmıştır. Grafik 5. Sanayi sektöründe yaratılan gayri safi katma değerin Türkiye içindeki payları, İBBS Düzey 2, 4 Grafik 6. Sanayi sektöründe yaratılan gayri safi katma değerin Türkiye içindeki payları, İBBS Düzey 2, 2011 Sanayi sektörünün bölgeler arasındaki dağılımında, yıllar itibariyle önemli bir yapısal değişim gözlenmemektedir. Türkiye de sanayi sektöründe yaratılan katma değerin önemli bir kısmı (yaklaşık %64 ü) 10 (İstanbul), 51 (Ankara) ve 31 (İzmir) üçgeninde yer alan bölgelerde üretilmektedir. Sanayi sektörü payı en düşük olan bölgeler ise Türkiye nin doğusunda yer alan A1 (Erzurum, 5

Erzincan, Bayburt), A2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) ve B2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgeleri ile 82 dir (Kastamonu, Çankırı, Sinop). Yıllar itibariyle bölgelerin payları incelendiğinde ise; İstanbul un sanayi sektöründeki payı azalmakta ve sanayinin bu bölgeden, özellikle İstanbul a komşu bölgelere doğru kaydığı gözlenmektedir. Ayrıca Türkiye nin güneydoğusundaki bölgelerden C1 (Gaziantep, Adıyaman, Kilis), C2 (Şanlıurfa, Diyarbakır) ve C3 ün (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt) paylarında önemli bir artış olmuştur. Sanayi sektöründe yıllar itibariyle en önemli düşüşün gözlemlendiği bölgelerin başında ise 32 (Aydın, Denizli, Muğla) yer almaktadır. 32 bölgesinin payı 4 yılında %3,4 iken; 2011 yılında %2,9 a gerilemiştir. Grafik 7 ve Grafik 8 de; İBBS Düzey 2 için hizmetler sektöründe 4 ve 2011 yıllarında yaratılan katma değerin Türkiye içindeki payları yer almaktadır. Bölgeler % 0-1, %1-2, %2-3, %3-4, %4 ve üzeri olmak üzere, aldıklara paya göre 5 gruba ayrılmıştır. Grafik 7. Hizmetler sektöründe yaratılan gayri safi katma değerin Türkiye içindeki payları, İBBS Düzey 2, 4 Grafik 8. Hizmetler sektöründe yaratılan gayri safi katma değerin Türkiye içindeki payları, İBBS Düzey 2, 2011 6

Yıllar itibariyle, hizmetler sektörünün bölgeler arasındaki dağılımında önemli değişikliklerin olmadığı gözlenmektedir. Hizmetler sektöründe yaratılan katma değeri %4 ten fazla olan bölgeler 10 (İstanbul), 51 (Ankara), 31 (İzmir), 42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova), 41 (Bursa, Eskişehir, Bilecik), 61 (Antalya, Isparta, Burdur) ve 62 dir (Adana, Mersin). Türkiye de hizmetler sektöründe yaratılan katma değerin yaklaşık %30 u 10 (İstanbul) bölgesi tarafından üretilmektedir. %4 ten fazla paya sahip olan bu 7 bölge, toplamda hizmetler sektöründe yaratılan katma değerin %66 sını üretmektedir. Hizmetler sektörü haritasının, sanayi sektörü haritasından farklılığı ise; Akdeniz de yer alan üç bölge olan 61, 62 ve 32 nin hizmetler sektöründe daha yüksek paya sahip olmasıdır. Ayrıca sanayi sektöründe 4 e göre hızlı bir büyüme yaşamış olan C (Güneydoğu Anadolu) bölgeleri için, hizmetler sektöründe paralel bir pay artışı gözlenmemektedir. Grafik 9, Grafik 10 ve Grafik 11 de yer alan sektörlere göre bölgesel paylar; 4 ve 2011 yılları için tarım, sanayi ve hizmetler sektöründe her bir bölgenin, o sektörün toplam katma değeri içindeki payını göstermekte; Grafik 12 de ise, 4 ve 2011 yılları için 26 bölgenin Türkiye gayri safi katma değeri içindeki payları yer almaktadır. Grafik 9. Tarım sektörü bölgesel paylar, (4, 2011) (%) Grafik 10. Sanayi sektörü bölgesel paylar, (4, 2011) (%) 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 5.0 5.0 15.0 25.0 35.0 4 2011 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 5.0 5.0 15.0 25.0 35.0 4 2011 Veri için Ek 2 ye bakınız. Tarım sektöründe, 4 ve 2011 yılları için, en yüksek gayri safi katma değer payına sahip bölge 33 (Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak) olarak hesaplanmıştır. 33 bölgesi 4 yılında %7,3 ve 2011 yılında %7,6 ile tarım sektöründe 26 bölge içinde en yüksek payı almıştır. 4 yılı için tarım sektöründe en düşük gayri safi katma değer payı %0,9 ile 81 (Zonguldak, Karabük, Bartın) bölgesine ait iken; 2011 yılında en düşük paya sahip bölge %0,6 lık pay ile 10 (İstanbul) olmuştur. 7

Sanayi sektöründe, 4 ve 2011 yılları için, en yüksek gayri safi katma değer payına sahip bölge 10 (İstanbul) olarak hesaplanmıştır. 10 (İstanbul) bölgesi 4 yılı için %28,7 ve 2011 yılı için %27,0 pay ile sanayi sektörü toplam gayri safi katma değerinden en büyük payı almıştır. Sanayi sektöründe ikinci sırada 41 (Bursa, Eskişehir, Bilecik) bölgesi yer almaktadır. 41 bölgesi sanayi sektöründe hem 4 hem de 2011 yılında %9,5 pay almıştır. A2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) bölgesi 4 ve 2011 yılları için %0,3 pay ile sanayi sektörü toplam gayri safi katma değerinden en düşük payı almaktadır. Grafik 11. Hizmetler sektörü bölgesel paylar, (4, 2011) (%) Grafik 12. bölgesel paylar, (4, 2011) (%) 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 5.0 5.0 15.0 25.0 35.0 4 2011 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 5.0 5.0 15.0 25.0 35.0 4 2011 Veri için Ek 2 ye bakınız. Hizmetler sektörü, bölgelerin toplam gayri safi katma değer paylarına benzer bir tablo vermektedir. Bu sektörde 4-2011 yılları için ortalama %31,3 lük değer ile en yüksek payı 10 (İstanbul) bölgesi alırken; 51 (Ankara) bölgesi %9,8 lik ortalama ile aynı yıllar için ikinci sırada yer almıştır. İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması Düzey 2 de (26 Bölge) bölgesel gayri safi katma değer hesaplarında 4-2011 i kapsayan tüm yıllar için en yüksek payını 10 (İstanbul) bölgesi almıştır. 51 (Ankara) bölgesi ise ikinci sırada yer almaktadır. Bölgesel gayri safi katma değer hesaplarında 4-2011 yılları için en düşük pay ortalama %0,7 ile A2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) bölgesine aittir. 2.2 Sektörlerin Gayri Safi Katma Değer İçindeki Payları, 4-2011 Sektörlerin gayri safi katma değer içindeki payı, İBBS Düzey 2 de her bir bölgenin gayri safi katma değeri içinde tarım, sanayi ve hizmetler sektörlerinin payını gösterir. 8

Grafik 13-20; 26 bölge için tarım, sanayi ve hizmetler sektörlerinin, bölge toplam gayri safi katma değeri içindeki paylarına ait değişimleri yıllar itibariyle yansıtmaktadır. Grafik 13. Sektörlerin içindeki payı, 4 Tarım Sanayi Hizmetler Grafik 14. Sektörlerin içindeki payı, 5 Tarım Sanayi Hizmetler 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 10.7 0.4 28.9 16.4 25.3 6.0 19.0 22.5 7.9 8.2 3.4 25.2 30.4 24.6 16.2 17.4 19.8 28.4 17.7 6.7 26.1 22.7 14.8 23.5 34.5 15.4 24.3 12.0 29.2 21.2 28.0 32.8 20.9 25.0 32.0 42.3 41.5 25.0 14.6 23.0 24.9 22.7 28.4 40.5 18.7 19.7 21.8 17.5 11.9 21.3 17.3 29.2 15.9 23.1 61.3 70.7 50.7 53.8 63.6 56.0 45.4 49.9 50.3 71.4 50.4 69.2 59.6 55.2 48.9 53.9 52.8 55.1 57.6 63.4 59.0 53.7 63.2 58.3 58.8 54.9 55.7 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 10.6 0.4 29.2 14.9 25.5 5.3 17.2 22.1 7.9 8.0 3.4 24.8 28.0 32.9 20.4 30.2 24.6 31.8 41.8 39.9 23.9 25.2 15.8 15.6 18.6 23.0 20.6 24.8 27.1 22.9 17.1 28.2 6.1 41.1 24.5 19.5 21.9 20.4 18.0 21.9 21.9 17.0 31.1 13.7 18.9 20.6 25.4 17.8 14.0 29.1 27.9 16.2 18.1 28.9 61.3 70.4 52.2 54.2 64.5 58.2 46.1 50.3 52.1 71.8 50.9 68.6 58.4 54.6 50.0 54.7 52.8 55.9 57.6 60.2 61.0 55.1 60.5 56.9 57.0 55.9 53.1 Grafik 15. Sektörlerin içindeki payı, 6 Tarım Sanayi Hizmetler Grafik 16. Sektörlerin içindeki payı, 7 Tarım Sanayi Hizmetler 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 9.4 0.3 29.1 12.5 22.0 5.5 17.6 19.7 6.4 7.2 2.8 24.7 21.0 15.1 16.4 17.6 22.8 13.9 5.1 21.9 19.2 17.2 18.9 27.9 14.9 23.4 13.2 25.7 15.6 28.7 28.2 34.0 20.2 24.3 32.8 42.8 39.6 24.4 15.7 23.2 26.6 24.3 28.7 39.9 22.3 21.9 20.8 16.8 14.0 20.9 17.1 30.0 16.1 32.1 62.4 70.6 53.5 57.8 65.8 58.1 47.5 50.7 53.2 72.5 54.5 69.3 60.4 55.8 52.9 57.4 55.1 55.7 59.0 62.0 64.3 58.0 64.1 59.5 56.8 58.2 52.3 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 8.5 0.2 27.5 11.7 20.6 4.6 13.8 18.4 5.8 5.6 2.4 25.5 20.4 15.1 16.3 16.3 20.9 12.2 5.7 21.4 16.9 14.8 17.5 26.3 14.3 22.3 11.8 24.1 14.8 27.8 35.1 20.1 27.9 23.6 32.7 43.6 39.6 23.1 14.9 23.4 26.5 24.2 29.5 39.6 20.4 23.2 21.7 16.4 14.0 19.9 15.3 29.8 15.9 29.9 63.7 72.3 53.2 59.3 67.5 62.6 48.9 50.5 54.8 72.0 56.5 70.0 60.3 57.3 54.9 58.3 54.7 58.2 59.9 63.4 66.2 59.7 65.8 62.4 58.4 60.0 55.3 9

10 Veri için Ek 3 e bakınız. 8.5 0.2 11.5 20.1 4.8 14.4 19.8 5.5 6.1 2.6 20.0 14.4 15.4 15.5 19.6 12.5 5.5 21.8 18.6 14.4 16.8 24.6 13.7 21.3 10.4 21.5 13.0 27.2 26.7 35.6 22.6 26.7 21.8 32.3 42.1 38.3 24.9 22.3 14.7 23.6 27.3 25.1 30.0 38.2 19.3 21.6 20.9 16.9 12.6 19.5 15.8 30.5 16.6 31.2 64.3 73.1 52.9 57.4 68.4 63.8 47.9 52.4 55.6 72.5 57.7 70.9 61.0 57.2 55.4 57.5 56.3 58.9 59.8 64.7 66.4 62.8 66.8 62.9 59.1 61.9 55.8 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 Grafik 17. Sektörlerin içindeki payı, 8 Tarım Sanayi Hizmetler 9.5 0.2 11.1 22.0 5.9 16.7 19.9 5.7 7.1 2.9 19.4 18.7 15.9 15.6 23.8 14.9 5.8 22.6 19.9 13.2 17.9 26.6 13.3 23.1 11.9 25.3 18.1 26.4 26.3 37.0 20.9 25.8 21.3 34.3 39.8 36.1 24.6 22.8 12.7 20.9 27.6 21.2 29.0 38.3 20.4 21.4 22.1 18.3 12.6 21.5 14.7 29.8 17.5 28.6 64.1 73.5 51.9 57.1 68.4 62.0 45.8 54.4 56.8 72.4 57.8 68.6 63.2 56.8 55.0 56.1 55.8 57.1 58.6 64.6 63.8 60.8 65.2 62.3 58.3 57.2 53.4 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 Grafik 19. Sektörlerin içindeki payı, 2010 Tarım Sanayi Hizmetler 9.1 0.2 11.1 20.5 5.2 15.1 20.3 6.3 7.2 3.0 21.6 15.2 16.4 16.0 22.9 13.8 6.2 22.0 19.4 12.9 17.7 25.8 13.7 21.6 10.8 23.7 16.2 25.3 24.9 35.3 20.5 25.0 20.2 32.5 39.1 35.9 22.3 21.0 12.6 21.1 26.9 21.6 27.7 37.3 18.5 19.8 20.3 16.3 11.8 18.2 14.2 28.8 17.2 28.7 65.6 74.9 53.6 59.0 69.8 64.8 47.3 54.5 56.9 74.6 57.4 72.2 62.5 57.1 55.4 58.5 56.5 59.5 60.8 66.8 66.0 62.4 68.2 64.2 60.3 59.0 55.1 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 Grafik 18. Sektörlerin içindeki payı, 9 Tarım Sanayi Hizmetler 9.0 0.2 9.7 22.3 5.4 16.7 19.0 5.6 6.9 2.8 22.5 16.6 14.7 14.4 22.7 15.3 6.0 23.1 18.5 12.7 17.4 24.8 14.0 23.0 10.5 24.0 17.3 27.5 27.4 39.1 22.2 26.9 22.8 35.9 41.1 36.1 25.7 23.6 13.3 21.0 27.5 22.9 30.0 39.7 20.1 21.8 23.1 20.0 14.0 22.8 15.2 32.0 19.0 28.8 63.5 72.4 51.2 55.4 67.7 60.5 45.2 53.4 57.1 71.5 53.9 70.2 64.2 58.1 54.4 54.7 54.3 56.9 59.7 64.2 62.7 61.2 63.2 61.8 57.5 57.0 53.9 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 Grafik 20. Sektörlerin içindeki payı, 2011 Tarım Sanayi Hizmetler

Türkiye de tarım sektörünün toplam içindeki payı 4 yılında %10,7; 5 te %10,6; 6 da %9,4; 7 ve 8 de %8,5; 9 da %9,1; 2010 da %9,5 ve 2011 de %9,0 dur. Tarım sektörü payında yıllar itibariyle düşüş gerçekleştiği gözlenmektedir. Türkiye de sanayi sektörünün toplam içindeki payı ise 4 ve 5 yıllarında %28,0; 6 da %28,2; 7 de %27,8; 8 de %27,2; 9 da %25,3; 2010 da %26,4 ve 2011 de %27,5 olarak hesaplanmıştır. Tarım sektöründe olduğu gibi sanayi sektörü paylarında da 2011 yılına kadar yıllar itibariyle düşüş gerçekleşmiştir. Tarım ve sanayi sektörlerine karşılık, Türkiye için hizmetler sektörü payında yıllar itibariyle artış olmuştur. 4 yılında hizmetler sektörünün toplam içindeki payı %61,3 iken; 2011 yılında pay %63,5 e yükselmiştir. Gayri safi katma değerde en yüksek payı alan 10 (İstanbul) bölgesinin toplam si içinde tarım sektörü payı 4-2011 yılları için %0,3 ortalama ile 26 bölge içinde en düşüktür. Buna karşılık, kendi toplam si içinde tarım sektörü payı en yüksek olan bölge, gayri safi katma değerde en düşük payı alan A2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) bölgesidir. 4-2011 yılları için A2 bölgesinin tarım sektörü ortalama payı %27,7 dir. 4-2011 yılları itibariyle kendi si içinde sanayi sektörü payı en yüksek olan bölge 41 (Bursa, Eskişehir, Bilecik) bölgesidir. 4-6 yılları için kendi si içinde hizmetler sektörü payı en yüksek olan bölge 51 (Ankara) iken, 7-2011 yıllarında sektör payının en yüksek olduğu bölgenin 10 a (İstanbul) kaydığı görülmektedir. 2.3 Kişi Başı Bölgesel Gayri Safi Katma Değer, 4-2011 Cari fiyatlarla bölgesel gayri safi katma değerin, yıl ortası bölge nüfus tahminine bölünmesi ile TL cinsinden kişi başı bölgesel gayri safi katma değer elde edilir. Hesaplanan bu değerin ithalat ağırlıklı ortalama dolar kuruna bölünmesi ile dolar değeriyle kişi başı bölgesel gayri safi katma değere ulaşılmaktadır. 4-2011 yılları itibariyle kişi başı en yüksek 10 (İstanbul) bölgesi için hesaplanmıştır. 10 un kişi başı si 4 yılında 11 375 TL ve 2011 yılında 23 247 TL olarak gerçekleşmiştir. 4 yılında kişi başı en düşük 2 653 TL ile C3 (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt) bölgesine aitken; sonraki yıllarda kişi başı en düşük gayri safi katma değerin B2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgesinde olduğu gözlenmektedir. Yıllar itibariyle bölgelere ait kişi başı gayri safi katma değerler arasındaki ilişkiyi gözlemlemek amacıyla, Türkiye değerinin olduğu varsayılarak, 26 bölge için endeks değerleri hesaplanmıştır. Grafik 21 ve Grafik 22 de, 4 ve 2011 yıllarına ait kişi başı bölgesel gayri safi katma değer endeksine göre oluşturulan iki harita yer almaktadır. Kişi başına düşen katma değerin Türkiye ortalamasına oranına göre oluşturulan ve Türkiye kişi başı gayri safi katma değerinin kabul edildiği endekste İBBS Düzey 2 bölgeleri, endeks değerlerine göre 5 gruba ayrılmıştır: 1. Bölge (Üst grup) : Endeks değeri 135 in üzerinde olan bölgeler 2. Bölge (Orta üst grup) : Endeks değeri 110-135 arasında olan bölgeler 3. Bölge (Orta grup) : Endeks değeri 85-110 arasında olan bölgeler 4. Bölge (Orta alt grup) : Endeks değeri 50-85 arasında olan bölgeler 5. Bölge (Alt grup) : Endeks değeri 50 nin altında olan bölgeler 11

Grafik 21. Kişi başı bölgesel gayri safi katma değer endeksi, 4 Grafik 22. Kişi başı bölgesel gayri safi katma değer endeksi, 2011 4 yılında kişi başı bölgesel gayri safi katma değeri Türkiye ortalamasının üzerinde olan 9 bölge yer alırken, 2011 yılında Türkiye ortalamasının üzerinde yer alan bölge sayısının 7 ye düştüğü görülmektedir. 4-2011 döneminde 32 (Aydın, Denizli, Muğla) ve 81 (Zonguldak, Karabük, Bartın) bölgelerinin kişi başı artış hızları Türkiye ortalamasının altında gerçekleştiği için, 2011 yılında bu iki bölge Türkiye ortalamasının altına gerilemiştir. Kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde 4 yılına göre en hızlı gelişen bölge C3 (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt) olmuştur. 4 yılında Türkiye ortalamasının sadece %36 sı kadar kişi başı katma değer yaratabilen ve sıralamada sonuncu olan C3 bölgesi, 2011 yılında üç bölgeyi geçerek 23. sıraya yükselmiş ve Türkiye ortalamasının %51 i kadar kişi başı katma değer yaratmıştır. 12

Kişi başına yaratılan gayri safi katma değerin bölgesel dağılımı incelendiğinde, 2011 yılında 4 yılına göre iyileşme olduğu, yani bölgelerin kişi başı sinin Türkiye ortalamasına yaklaştığı gözlenmektedir. 4 yılında orta gruplarda (orta üst, orta, orta alt) 18 bölge yer alırken, 2011 yılında bu grupta yer alan bölge sayısı 21 e yükselmiştir. C3 (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt) bölgesi alt gruptan, orta alt gruba yükselirken; 51 (Ankara) ve 41 (Bursa, Eskişehir, Bilecik) bölgeleri ise üst gruptan, orta üst gruba gerilemiştir. Tablo 1 de, 4-2011 yıllarına ilişkin İBSS Düzey 2 ye göre Kişi Başı Bölgesel Gayri Safi Katma Değer Endeksi yer almaktadır (Türkiye=). Tablo 1: Kişi başı bölgesel gayri safi katma değer endeksi, İBBS Düzey 2, 4-2011 İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (Düzey 2) 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye 10 İstanbul 156 154 154 156 155 153 150 150 21 Tekirdağ, Edirne, Kırklareli 123 127 129 128 130 125 129 130 22 Balıkesir, Çanakkale 88 89 86 90 96 98 97 97 31 İzmir 129 127 126 125 123 121 121 124 32 Aydın, Denizli, Muğla 104 102 103 98 97 96 95 94 33 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak 79 82 84 85 88 90 90 90 41 Bursa, Eskişehir, Bilecik 136 138 141 142 138 133 129 131 42 Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova 141 141 144 141 137 136 142 51 Ankara 137 134 136 135 134 138 134 133 52 Konya, Karaman 76 76 74 76 77 79 76 77 61 Antalya, Isparta, Burdur 119 119 116 115 110 112 113 109 62 Adana, Mersin 80 80 80 80 78 79 80 78 63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye 62 62 58 60 63 63 64 64 71 Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir 72 72 70 72 72 74 75 77 72 Kayseri, Sivas, Yozgat 71 70 70 73 73 74 74 72 81 Zonguldak, Karabük, Bartın 102 106 106 98 93 92 89 92 82 Kastamonu, Çankırı, Sinop 82 76 72 72 71 73 74 71 83 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya 70 70 71 70 74 72 72 73 90 Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane 69 74 73 73 75 75 76 72 A1 Erzurum, Erzincan, Bayburt 58 55 56 57 59 64 65 64 A2 Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan 40 41 40 38 38 42 45 43 B1 Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli 59 61 58 59 59 63 63 63 B2 Van, Muş, Bitlis, Hakkari 37 37 35 35 36 40 42 38 C1 Gaziantep, Adıyaman, Kilis 52 54 53 50 49 51 55 54 C2 Şanlıurfa, Diyarbakır 47 45 43 41 40 44 47 46 C3 Mardin, Batman, Şırnak, Siirt 36 40 43 41 41 46 51 51 4-2011 yılları için kişi başı bölgesel endeksinde, 10 un (İstanbul) her yıl en yüksek değeri aldığı gözlenmektedir. Türkiye değeri kabul edildiğinde 10, 4 ve 7 yıllarında 156, 2011 yılında da 150 değerini almaktadır. 9 yılı hariç, mevcut diğer yıllar için 10 u, 42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesi takip etmektedir. 9 yılında 51 (Ankara) ikinci sırada yer alırken; 4, 2010 ve 2011 yıllarında üçüncü sırada; 5, 6, 7 ve 8 yıllarında dördüncü sıradadır. 5, 6, 7 ve 8 yıllarında 41 (Bursa, Eskişehir, Bilecik) bölgesinin üçüncü sırayı aldığı gözlenmektedir. 4 yılında en düşük endeks değerini alan bölge C3 (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt) iken; 2011 yılında 38 endeks değeri ile B2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgesi olmuştur. 5-2011 yılları arasında B2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgesi kişi başı bölgesel endeksinde 26 bölge içinde son sırada yer almıştır. 13

9, 2010 ve 2011 yıllarında bölgeler arası endeks değeri farklılıklarının azaldığı gözlenmektedir. 2011 yılında en yüksek değeri alan 10 (İstanbul) için endeks değeri 150 iken; aynı yıl en düşük değeri alan B2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgesi için endeks değeri 38 olarak elde edilmiştir. Grafik 23, 4 ve 2011 yılları için bölgelerin endeks değişimini ve Türkiye= ortalama endeks değerine göre bölgelerin durumunu gözlemlemek amacıyla, kişi başı bölgesel gayri safi katma değer endekslerini göstermektedir. Grafik 24 ise, 4 ve 2011 yılları için İBBS Düzey 2 bölgelerinin kişi başı ye göre sıralamalarını göstermektedir. Grafik 23. 4 ve 2011 yılı kişi başı bölgesel endeksi Grafik 24. 4 ve 2011 yılı kişi başı bölgesel sıralamaları 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 88 97 94 79 90 76 77 80 78 62 64 72 77 71 72 92 82 71 70 73 69 72 58 64 40 43 59 63 37 38 52 54 47 46 36 51 156 150 123 130 129 124 104 136 131 141 142 137 133 119 109 102 10 21 22 31 32 33 41 42 51 52 61 62 63 71 72 81 82 83 90 A1 A2 B1 B2 C1 C2 C3 1 6 5 10 8 5 6 8 9 13 11 4 2 3 14 13 7 12 12 19 19 15 14 16 16 9 10 11 18 17 15 18 17 21 20 24 25 20 21 25 26 22 22 23 24 26 23 0 50 150 4 2011 0 5 10 15 20 25 30 4 2011 Grafik 23 e göre; 4 ve 2011 yılları için kişi başı bölgesel değişiminin en fazla olduğu bölge C3 (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt) bölgesidir. Bölge için kişi başı bölgesel endeksi 4 yılında 36 iken, 2011 de 51 e yükselmiştir. 33 (Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak) ve 82 (Kastamonu, Çankırı, Sinop) değişimin en fazla olduğu ikinci bölgelerdir. 33 bölgesi 2011 yılında, 4 yılına göre, pozitif yönlü değişim göstererek Türkiye ortalamasına yaklaşırken ; 82 bölgesi kişi başı bölgesel gayri safi katma değer endeksinde negatif yönlü değişim göstererek 4 yılına göre daha düşük 14

endeks değeri almıştır. 42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu), 52 (Konya, Karaman), 72 (Kayseri, Sivas, Yozgat), B2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) ve C2 (Şanlıurfa, Diyarbakır) bölgeleri endeks değişiminin en az olduğu bölgeler olmuştur. Grafik 24 e göre; 4 ve 2011 yılları için bölgelerin kişi başı de 26 bölge içindeki sıralamaları arasındaki farkın en fazla olduğu bölge 82 dir (Kastamonu, Çankırı, Sinop). Bölge 4 yılında 26 bölge içinde 11. sırada yer alırken, 2011 yılında yedi sıra gerileyerek 18. sıraya yerleşmiştir. Kişi başı bölgesel değişiminin en fazla olduğu bölge konumundaki C3 (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt), 4 yılında 26 bölge içinde son sırada yer alırken; 2011 yılında, endeks değerindeki artışla birlikte, 23. sıraya yükselmiştir. 4 ve 2011 yıllarında endeks değerleri değişmesine rağmen; 10 (İstanbul), 41 (Bursa, Eskişehir, Bilecik), 42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova), 51 (Ankara), 61 (Antalya, Isparta, Burdur), 62 (Adana, Mersin), 63 (Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye), 72 (Kayseri, Sivas, Yozgat) ve C1 (Gaziantep, Adıyaman, Kilis) bölgelerinin kişi başı gayri safi katma değerdeki sıralamaları sabit kalmıştır. 15

3. BÖLGELERE GÖRE GAYRİ SAFİ KATMA DEĞER, İBBS DÜZEY 2 10 (İSTANBUL) 10 (İstanbul); İBBS Düzey 1, Düzey 2 ve Düzey 3 bölgesini aynı anda temsil eden, hem nüfus hem de toplam istihdam içindeki payı açısından Türkiye nin en büyük bölgesi konumundadır. 4-2011 yılları için, 10 (İstanbul) bölgesi %27,4 ortalama ile gayri safi katma değer payı en yüksek olan bölgedir. 2011 yılında, büyüklüğü açısından, kendisine en yakın olan bölge 51 (Ankara) ile arasındaki fark %18,6 ya ulaşmaktadır. 2011 yılı için, İstanbul un toplam gayri safi katma değeri içinde tarım sektörünün payı %0,2 ile oldukça düşüktür. Aynı yıl için sanayi sektörünün payı %27,4; hizmetler sektörünün payı ise %72,4 tür. Kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde de, İstanbul tüm yıllar için 26 bölge içinde ilk sırada yer almaktadır. 2011 yılında Türkiye için kişi başı gayri safi katma değer 15 500 TL iken, İstanbul 23 247 TL ile birinci bölge konumundadır. Sektörlere göre bölgeler arası büyüme hızlarını karşılaştırmak amacıyla, 4 yılı için Türkiye ve 26 bölgenin gayri safi katma değeri kabul edilerek endeks değerleri hesaplanmıştır. Bu kapsamda hazırlanan Grafik 25, 26 ve 27 de sırasıyla tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri için Türkiye ve 10 bölgesinin büyüme hızları, Grafik 28 de ise toplam büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 25. Tarım sektörü büyüme hızı, 10 Grafik 26. Sanayi sektörü büyüme hızı, 10 215 195 175 155 135 115 10 10 95 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Grafik 27. Hizmetler sektörü büyüme hızı, 10 Grafik 28. Toplam büyüme hızı, 10 10 10 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 16

4 yılından 2011 yılına kadar tarım sektörü büyüme hızı Türkiye için %95,6 iken, 10 (İstanbul) bölgesi için sadece %20,4 lük bir artış söz konusudur. Yıllar itibariyle, İstanbul un tarım sektöründeki büyümesinin oldukça düşük olduğu; 7 ve 8 yıllarında, 4 yılı tarım sektörü sinin bile gerisindee kaldığı görülmektedir. Sanayi sektöründe İstanbul un büyüme hızı, Türkiye ortalaması ile oldukça paralel bir yapı izlemektedir. 4= endeksi için 2011 yılı sanayi sektörü endeks değeri Türkiye için 228,5 iken, İstanbul için değer 215,2 olarak hesaplanmıştır. Sanayi sektörüne benzer şekilde,, hizmetler sektöründe de İstanbul ile Türkiye büyüme hızları oldukça benzer bir tablo sergilemektedir. Hizmetler sektöründeki büyüme Türkiye için %,7 iken, İstanbul için %132,9 dur. Toplam gayri safi katma değer incelendiğinde, Türkiye için 4 ve 2011 yıllarına ilişkin büyüme hızı %132,5 hesaplanırken; İstanbul için %127,3 olarak bulunmuştur. Sanayi ve hizmetler sektörü ile toplam için, Türkiye büyüme hızı ile olan benzerliğin sebebi; bu iki sektörde ve toplam içinde İstanbul un payının diğer 25 bölgeye oranla oldukça yüksek olmasıdır. Kişi başı gayri safi katma değeri karşılaştırmak amacıyla, Türkiye ve 26 bölge için 4 yılı kişi başı bölgesel gayri safi katma değerleri kabul edilerek endeks değerleri hesaplanmıştır. Bu kapsamda hazırlanan Grafik 29 da, 4-2011 yılları için, Türkiye ve 10 bölgesi kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızları yer almaktadır. İBBS Düzey 2 bölgeleri için kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde yıllar itibariyle nüfus etkisini gözlemlemek amacıyla, 26 bölge için 4 yılı si ve kişi başı si kabul edilerek endeks değerleri hesaplanmıştır. Bu kapsamda hazırlanan Grafik 30 da, 4-2011 yılları için, 10 bölgesine ait hızı ve kişi başı hızı yer almaktadır. Grafik 29. Kişi başı, 10 10 Grafik 30. hızı ve kişi başı hızı, 10 Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Grafik 29 a göre, Türkiye kişi başı gayri safi katma değeri endeksine göre 2011 yılında 212,1 değerini alarak 15 500 TL ye ulaşırken; 10 için 204,4 endeks değerini almış ve kişi başı bölgesel gayri safi katma değer 23 247 TL olmuştur. Yıllar itibariyle, Türkiye ve 10 için kişi başı gayri safi katma değer artışı oldukça paralel bir yapı sergilemektedir. Grafik 30 a göre; 10 bölgesi artış hızı, kişi başı artışş hızından daha büyüktür. Bunun sebebi; 4-2011 yılları için İstanbul da nüfusun artmaya devam etmesidir. 9 yılında, bir önceki yıla göre, İstanbul un gayri safi katma değeri azalırken; bölgedeki nüfus artışından dolayı kişi başı ve bölgesel si arasındaki farkın da arttığı görülmektedir. 20 ve 2011 yıllarında İstanbul un gayri safi katma değeri artmaya devam ederken, nüfus artışının daha büyük olması sebebiylee kişi başı ve bölgesel si arasındaki fark da açılmaya devam etmektedir. 10 bölgesi için endeksinee göre 20111 yılında endeks değeri 227,3 iken; kişi başı endeks değeri 204,4 olarak hesaplanmıştır. 17

21 (TEKİRDAĞ, EDİRNE, KIRKLARELİ) 22 (BALIKESİR, ÇANAKKALE) İBBS Düzey 1 de Batı Marmara Bölgesi içinde yer alan 21 Bölgesi Tekirdağ, Edirne ve Kırklareli illerinden; 22 Bölgesi ise, Balıkesir ve Çanakkale illerinden oluşmaktadır. 4-2011 yılları için, 21 (Tekirdağ, Edirne, Kırklareli) bölgesinin gayri safi katma değer payı ortalama %2,6 dır. Bölge gayri safi katma değer payı açısından 11. sırada yer almaktadır. İBBS Düzey 1 e göre aynı bölge içinde yer alan 22 (Balıkesir, Çanakkale) bölgesinin payı ise ortalama %2,1 olarak hesaplanmıştır. 22 bölgesi de İBBS Düzey 2 bölgeleri arasında 16. sırada yer almaktadır. 2011 yılı için, 21 bölgesinin toplam gayri safi katma değeri içinde tarım sektörünün payı %9,7; 22 bölgesinin tarım sektörü payı ise %22,3 olarak hesaplanmıştır. Aynı yıl için 21 bölgesi toplam si içinde sanayinin payı %39,1 ve hizmetlerin payı %51,2 iken; 22 bölgesi için sanayi sektörünün payı %22,2 ve hizmetler sektörünün payı %55,4 tür. Kişi başı bölgesel gayri safi katma değer hesaplamalarına göre 21 bölgesi, 4 yılı hariç, diğer yıllarda 26 bölge içinde 5. sırada yer almaktadır. 22 bölgesi için kişi başı bölgesel gayri safi katma değer sıralaması ise yıllar itibariyle değişkenlik göstermektedir. 2011 yılında Türkiye için kişi başı gayri safi katma değer 15 500 TL iken, 21 bölgesi için kişi başı gayri safi katma değer Türkiye değerinin üzerine çıkarak 20 169 TL, 22 bölgesi için ise Türkiye değerinin gerisinde kalarak 15 013 TL olarak hesaplanmıştır. Sektörlere göre bölgeler arası büyüme hızlarını karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 31, 32 ve 33 de sırasıyla tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri için Türkiye ile 21 ve 22 bölgelerinin büyüme hızları, Grafik 34 de ise toplam büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 31. Tarım sektörü büyüme hızı, 21, 22 4 5 6 7 8 9 2010 2011 22 21 350 350 350 300 300 300 250 250 250 150 150 150 Grafik 32. Sanayi sektörü büyüme 26. Sanayi sektörü büyüme 26. Sanayi hızı, 21, hızı, 21, sektörü 22 22 büyüme hızı, 21, 22 21 21 21 22 22 22 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 yılının kabul edildiği endekslerde tarım sektöründe, 2011 yılı endeksi; 21 bölgesi için 148,9; 22 bölgesi için 214,5 olarak hesaplanmıştır. 21 bölgesi için tarım sektöründeki büyüme Türkiye ortalamasının (195,5) gerisinde kalırken, 22 bölgesi için ortalamanın üzerinde bir büyüme gözlenmektedir. Sanayi sektöründe 21 bölgesi Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyümektedir. 22 bölgesi ise 4 yılından 7 ye kadar Türkiye ortalamasından daha yavaş büyümesine rağmen, bu 18

yıldan sonra Türkiye ortalamasının üzerine çıkmıştır. Bu sektörde endeksine göre, 2011 yılı 21 bölgesi endeks değeri 299,5 ve 22 bölgesi değeri 258; Türkiye değeri ise 228,5 olarak gerçekleşmiştir. 280 0 0 Grafik 33. Hizmetler sektörü büyüme hızı,21,22 21 22 Grafik 34. Toplam büyüme hızı, 21, 22 21 22 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Hizmetler sektöründee 21 ve 22 bölgelerinin büyüme eğilimi, Türkiye ortalaması ile paralel bir yapı göstermektedir. Hizmetler sektöründeki endeksinde Türkiye,7 iken, 21 bölgesi 253,4 ve 22 bölgesi 250,,4 tür. Toplam gayri safi katma değer incelendiğinde, endeksinde Türkiye için 2011 yılına ilişkin büyüme 232,5 hesaplanırken; 21 (Tekirdağ, Edirne, Kırklareli) bölgesi için 251,,3 ve 22 (Balıkesir, Çanakkale) bölgesi için 242,9 olarak hesaplanmıştır. Hem 21 hem de 22 bölgesi için gayri safi katma değerdeki büyüme, Türkiye nin katma değer büyümesinin üzerindedir. Kişi başı gayri safi katma değeri karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 35 de, 4-2011 yılları için, Türkiye ile 21 ve 22 bölgelerine ait kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 35. Kişi başı, 21, 22 22 21 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Grafik 35 e göre, Türkiye kişi başı gayri safi katma değeri endeksine göre 2011 yılında 212,1 değerini alarak 15 500 TL ye ulaşırken; 21 bölgesi için 223,6 ve 22 bölgesi için 232,2 olarak hesaplanmıştır. 9 yılında 21 (Tekirdağ, Edirne, Kırklareli) bölgesi kişi başı gayri safi katma değerinde bir önceki yıla göre düşüş yaşanmıştır. İBBS Düzey 2 bölgeleri için kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde yıllar itibariyle nüfus etkisini gözlemlemek amacıyla hazırlanan Grafik 36 ve 37 de, 4-2011 yılları için, sırasıyla 21 ve 22 bölgelerine ait hızı ve kişi başı hızı yer almaktadır. 19

Grafik 36. hızı ve kişi başı hızı, 21 Grafik 37. hızı ve kişi başı hızı, 22 0 0 4 5 Kişi Başı 6 7 8 9 2010 2011 Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 21 (Tekirdağ, Edirne, Kırklareli) bölgesinin artış hızı, kişi başı artış hızından daha büyüktür. Yıllar itibariyle fark açılmaktadır. Bunun sebebi; 4-2011 yılları için 21 bölgesindeki nüfus artışıdır. 9 yılında, bir önceki yıla göre, 21 bölgesinin gayri safi katma değeri azalırken; bölgedeki nüfus artışından dolayı kişi başı ve bölgesel si arasındaki farkın arttığı görülmektedir. 21 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 251,3 iken; kişi başı endeks değeri 223,6 olarak hesaplanmıştır. 22 (Balıkesir, Çanakkale) bölgesinin artış hızı da, kişi başı artış hızından daha büyüktür. 21 bölgesi artış hızına göre daha küçük olmakla birlikte, yıllar itibariyle fark açılmaktadır. Bunun sebebi; 4-2011 yılları için 22 bölgesindeki nüfus artışıdır. 22 bölgesindeki nüfus artışı, 21 bölgesindeki artıştan daha küçükk olduğu için, 21 in hızlarının aksine, 22 bölgesine ait ve kişi başı endeks değerleri yıllar itibariyle birbirine oldukça yakındır. 22 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 242, 9 iken; kişi başı endeks değeri 232,2 olarak hesaplanmıştır. 20

31 (İZMİR) 32 (AYDIN, DENİZLİ, MUĞLA) 33 (MANİSA, AFYON, KÜTAHYA, UŞAK) İBBS Düzey 1 de Ege Bölgesi içinde yer alan 31 Bölgesi İzmir ilinden; 32 Bölgesi Aydın, Denizli ve Muğla illerinden; 33 Bölgesi ise Manisa, Afyon, Kütahya ve Uşak illerinden oluşmaktadır. 31 (İzmir) bölgesi 2011 yılında toplam gayri safi katma değerden %6,6 pay alarak 26 bölge içinde 3. sırada yer alırken; 32 (Aydın, Denizli, Muğla) bölgesi %3,5 lik pay ile 9. sırada; 33 (Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak) bölgesi %3,6 lık pay ile 8. sırada yer almaktadır. 2011 yılı için, 31 bölgesinin toplam gayri safi katma değeri içinde tarım sektörünün payı %5,4; 32 bölgesinin tarım sektörü payı %16,7; 33 bölgesinin tarım sektörü payı ise %19,0 olarak hesaplanmıştır. Aynı yıl için 31 bölgesinin si içinde sanayi sektörünün payı %26,9 ve hizmetler sektörünün payı %67,7; 32 bölgesi için sanayi sektörünün payı %22,8 ve hizmetler sektörünün payı %60,5; 33 bölgesi için sanayi sektörünün payı %35,9 ve hizmetler sektörünün payı %45,2 dir. Kişi başı bölgesel gayri safi katma değer hesaplamalarına göre 31 bölgesi, 4 yılı hariç, diğer yıllarda 26 bölge içinde 6. sırada yer almaktadır. 32 ve 33 bölgeleri için kişi başı bölgesel gayri safi katma değer sıralaması ise yıllar itibariyle değişkenlik göstermektedir. 2011 yılında Türkiye için kişi başı gayri safi katma değer 15 500 TL iken, 31 bölgesi için kişi başı gayri safi katma değer Türkiye değerinin üzerine çıkarak 19 187 TL, 32 ve 33 bölgesi için ise Türkiye değerinin gerisinde kalarak sırasıyla 14 534 TL ve 13 888 TL olarak hesaplanmıştır. Sektörlere göre bölgeler arası büyüme hızlarını karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 38, 39 ve 40 da sırasıyla tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri için Türkiye ile 31, 32 ve 33 bölgelerinin büyüme hızları, Grafik 41 de ise büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 38. Tarım sektörü büyüme hızı, 31, 32, 33 Grafik 39. Sanayi sektörü büyüme hızı, 31, 32, 33 31 33 32 280 33 31 32 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 yılının kabul edildiği endekslerde tarım sektöründe, 2011 yılı endeksi; 31 bölgesi için 205,7; 32 bölgesi için 185,6; 33 bölgesi için 202,1 olarak hesaplanmıştır. Tarım sektöründe üç bölgenin büyüme hızı da Türkiye büyüme hızından farklılık göstermektedir. Sanayi sektöründe 33 bölgesi Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyümektedir. 31 ve 32 bölgelerinde ise büyüme eğilimi Türkiye ortalamasının altında ancak ortalamaya paralel bir seyir göstermektedir. Sektörde endeksine göre, 2011 yılı için Türkiye değeri 228,5 iken; 21

31 bölgesi endeks değeri,9; 32 bölgesi değeri 192,8 ve 33 bölgesi değeri 268,9 olarak gerçekleşmiştir. Grafik 40. Hizmetler sektörü büyüme hızı, 31, 32, 33 Grafik 41. Toplam büyüme hızı, 31, 32, 33 0 0 31 33 32 33 31 32 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Hizmetler sektöründe 31, 32 ve 33 bölgelerinin büyüme eğilimi Türkiye ye paralellik göstermektedir. Hizmetler sektöründeki endeksinde Türkiye,7 iken; 31 bölgesi 241,2; 32 bölgesi 228,4 ve 33 bölgesi 238,7 dir. Toplam gayri safi katma değer incelendiğinde, endeksinde Türkiye için 2011 yılına ilişkin büyüme 232,5 hesaplanırken; 31 (İzmir) bölgesi için 226,9; 32 (Aydın, Denizli, Muğla) bölgesi için 211,,6 ve 33 (Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak) bölgesi için,2 olarak hesaplanmıştır. Hem 31 hem de 32 bölgesi için, gayri safi katma değer artış hızı, Türkiye ortalamasının altında iken 33 bölgesi ortalamanın üzerinde büyümüştür. Kişi başı gayri safi katma değeri karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 42 de, 4-2011 yılları için, Türkiye ile 31, 32 ve 333 bölgelerinee ait kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızları yer almaktadır. İBBS Düzey 2 bölgeleri için kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde yıllar itibariyle nüfus etkisini gözlemlemek amacıyla hazırlanan Grafik 43, 44 ve 45 de, 4-20111 yılları için, sırasıyla 31, 32 ve 33 bölgelerine ait hızı ve kişi başıı hızı yer almaktadır. Grafik 42. Kişi başı, 31, 32, 33 Grafik 43. hızı ve kişi başı hızı, 31 33 31 32 Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye kişi başı gayri safi katmaa değeri endeksine göre 2011 yılında 212,1 değerini alarak 15 500 TL ye ulaşırken; 31 bölgesi için 203,1; 32 bölgesi için 190,8 ve 33 bölgesi için 239,9 değerlerini almıştır. 4-2011 yılları arasında Ege Bölgesi içinde kişi başı bölgesel gayri safi katma değeri en büyük hızla artan bölge 33 olmuştur. 31 ve 32 bölgeleri kişi başı bölgesel gayri safi katma değer endeksinde Türkiye ortalamasının gerisinde kalmıştır. 22

Grafik 44. hızı ve kişi başı hızı, 32 Grafik 45. hızı ve kişi başı hızı, 33 Kişi Başı Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 20 2011 31 ve 32 bölgesinin artış hızı, kişi başı artış hızındann daha büyüktür ve yıllar itibariyle fark açılmaktadır. Bunun sebebi; 4-2011 yılları için 31 ve 32 bölgesindeki nüfus artışıdır. Bu iki bölgede de nüfus, bölgelerin gayri safi katma değerinden daha büyük hızla arttığı için bölgelerin kişi başı gayri safi katmaa değeri geride kalmaktadır. 4 ten 2011 yılına kadar 33 bölgesinin artış hızı ise, kişi başı artış hızı ile çok yakın ilerlemiştir. 33 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri,22 iken; kişi başı endeks değeri 239, 9 olarak hesaplanmıştır. 31 ve 32 bölgelerinin endeks değeri sırayla 226,9 ve 211,6 iken; kişi başı endeksi sırasıyla 203,1 ve 190,8 olarak hesaplanmıştır. 23

41 (BURSA, ESKİŞEHİR, BİLECİK) 42 (KOCAELİ, SAKARYA, DÜZCE, BOLU, YALOVA) İBBS Düzey 1 de Doğu Marmara Bölgesi içinde yer alan 41 Bölgesi Bursa, Eskişehir ve Bilecik illerinden; 42 Bölgesi ise Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova illerinden oluşmaktadır. ile 5. sırada yer almaktadır. 41 (Bursa, Eskişehir, Bilecik) bölgesi 2011 yılında toplam gayri safi katma değerden %6,4 pay alarak 26 bölge içinde 4. sırada yer alırken; 42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesi %6,3 lük pay 2011 yılı için, 41 bölgesinin toplam gayri safi katma değeri içinde tarım sektörünün payı %5,6; 42 bölgesinin tarım sektörü payı ise %6,9 olarak hesaplanmıştır. Aynı yıl için 41 bölgesi toplam si içinde sanayinin payı %41,1 ve hizmetlerin payı %53,4 iken; 42 bölgesi için sanayi sektörünün payı %36,1 ve hizmetler sektörünün payı %57,1 dir. 2011 yılında 41 bölgesi için kişi başı gayri safi katma değer 20 332 TL, 42 bölgesi için 20 028 TL olarak hesaplanmıştır. Sektörlere göre bölgeler arası büyüme hızlarını karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 46, 47 ve 48 de sırasıyla tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri için Türkiye ile 41 ve 42 bölgelerinin büyüme hızları, Grafik 49 da ise büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 46. Tarım sektörü büyüme hızı, 41, 42 4 5 6 7 8 9 2010 2011 42 41 Grafik 47. Sanayi sektörü büyüme hızı,41,42 4 5 6 7 8 9 2010 2011 41 42 4 yılının kabul edildiği endekslerde tarım sektöründe, 41 (Bursa, Eskişehir, Bilecik) bölgesi 2011 yılı endeks değeri 165,8; 42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesi değeri ise 210,1 olarak hesaplanmıştır. 41 bölgesi için tarım sektöründeki büyüme Türkiye ortalamasının (195,5) gerisinde kalırken, 42 bölgesinde ise Türkiye ortalamasının üzerinde bir büyüme gözlenmektedir. 41 ve 42 bölgeleri sanayi sektöründe Türkiye ile paralel bir büyüme eğilimi sergilemektedir. 42 (Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova) bölgesinin büyüme hızı, özellikle 9 yılından sonra, Türkiye ortalamasının altında seyretmeye başlamıştır. 9 yılına kadar büyüme eğilimi ortalamanın çok daha üzerinde yer alan 41 (Bursa, Eskişehir, Bilecik) bölgesi de, bu yıldan itibaren Türkiye ortalamasına yaklaşmıştır. 2011 yılında endeksine göre 41 için endeks değeri 228,8; 42 için 216,8; Türkiye için ise 228,5 olarak gerçekleşmiştir. 24

Grafik 48. Hizmetler sektörü büyüme hızı, 41, 42 Grafik 49. Toplam büyüme hızı, 41, 42 3000 250 0 150 0 42 41 42 41 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Hizmetler sektöründe 41 ve 42 bölgelerinin büyüme eğilimi Türkiye ortalamasının üzerinde seyretmektedir. endeksine göre hizmetler sektöründe Türkiye endeks değeri,7 iken, 41 bölgesi 252,1 ve 42 bölgesi endeks değeri 283,2 dir. Toplam gayri safi katma değer incelendiğinde, endeksinde Türkiye için 2011 yılına ilişkin büyüme 232,5 olarak hesaplanırken; 41 bölgesi için 235,4 ve 42 bölgesi için 249,,7 olarak hesaplanmıştır. Hem 41, hem de 42 bölgesi için, gayri safi katma değer artış hızı, az da olsa Türkiye ortalamasınınn üzerindedir. Kişi başı gayri safi katma değeri karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 50 de, 4-2011 yılları için, Türkiye ile 41 ve 42 bölgelerine ait kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 50. Kişi başı, 41, 42 0 42 41 0 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye kişi başı gayri safi katmaa değeri endeksine göre 2011 yılında 212,1 değerini alarak 15 500 TL ye ulaşırken; 41 bölgesi için 204,9 ve 42 bölgesi için 214,2 değerlerini almıştır. Türkiye ile 41 ve 42 bölgelerinin kişi başı gayri safi katma değer artış hızları yıllar itibariyle oldukça paralel bir yapıda seyretmektedir. İBBS Düzey 2 bölgeleri için kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde yıllar itibariyle nüfus etkisini gözlemlemek amacıyla hazırlanan Grafik 51 ve 52 de, 4-2011 yılları için, sırasıyla 41 ve 42 bölgelerine ait hızı ve kişi başı hızı yer almaktadır. 25

Grafik 51. hızı ve kişi başı hızı, 41 Grafik 52. hızı ve kişi başı hızı, 42 Kişi Başı Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 41 ve 42 bölgelerinin artış hızı, kişi başı artış hızından daha büyüktür ve yıllar itibariyle fark açılmaktadır. Bunun sebebi; 4-2011 yılları için 41 ve 42 bölgesindeki nüfus artışıdır. Bu iki bölgede de nüfus, bölgelerin gayri safi katma değerinden daha büyük hızla arttığı için bölgelerin kişi başı gayri safi katma değeri geride kalmaktadır. 41 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 235,4 iken; kişi başı endeks değeri 204,,9 olarak hesaplanmıştır. 42 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 249,7 iken; kişi başı endeks değeri 214,2 olarak hesaplanmıştır. 26

51 (ANKARA) 52 (KONYA, KARAMAN) İBBS Düzey 1 de Batı Anadolu Bölgesi içinde yer alan 51 Bölgesi Ankara ilinden; 52 Bölgesi ise Konya ve Karaman illerinden oluşmaktadır. 51 (Ankara) bölgesi 2011 yılında toplam gayri safi katma değerden %8,6 pay alarak 26 bölge içinde 2. sırada yer alırken; 52 (Konya, Karaman) bölgesi %2,3 lük pay ile 14. sırada yer almaktadır. 2011 yılı için, 51 bölgesinin toplam gayri safi katma değeri içinde tarım sektörünün payı %2,8; 52 bölgesinin tarım sektörü payı ise %22,5 olarak hesaplanmıştır. Aynı yıl için 51 bölgesi toplam si içinde sanayinin payı %25,7 ve hizmetlerin payı %71,5 iken; 52 bölgesi için sanayi sektörünün payı %23,6 ve hizmetler sektörünün payı %53,9 dur. 2011 yılında 51 bölgesi için kişi başı gayri safi katma değer 20 554 TL, 52 bölgesi için 11 935 TL olarak hesaplanmıştır. Sektörlere göre bölgeler arası büyüme hızlarını karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 53, 54 ve 55 de sırasıyla tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri için Türkiye ile 51 ve 52 bölgelerinin büyüme hızları, Grafik 56 de ise büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 53. Tarım sektörü büyüme hızı, 51, 52 Grafik 54. Sanayi sektörü büyüme hızı, 51, 52 52 51 51 52 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 yılının kabul edildiği endekslerde tarım sektöründe, 2011 yılı için 51 bölgesi endeks değeri 196,5 ve 52 bölgesi endeks değeri 207,4 olarak hesaplanmıştır. Her iki bölgede de eğilim Türkiye ortalaması etrafında dalgalanmakla birlikte, 2010 yılında özellikle buğday rekoltesine bağlı olarak 52 bölgesinde daralma gözlenmektedir. Sanayi sektöründe 51 bölgesi Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyümektedir. 2011 yılında endeksinde 51 bölgesinin endeks değeri 243,0; 52 bölgesi değeri 214,2; Türkiye değeri ise 228,5 olarak gerçekleşmiştir. Özellikle 9 yılından itibaren 51 bölgesinde büyüme hızı Türkiye ortalamasının üzerinde seyretmektedir. 27

Grafik 55. Hizmetler sektörü büyüme hızı,51,522 Grafik 56. Toplam büyüme hızı, 51, 52 52 51 51 52 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Hizmetler sektöründe 51 ve 52 bölgelerinin büyüme eğilimi Türkiye ile paralel bir yapıda seyretmektedir. Hizmetler sektöründe 4= = endeksinde Türkiye değeri,,7 iken, 51 bölgesi değeri 238,2 ve 52 bölgesi değeri 242,3 tür. 52 bölgesi 9 yılına kadar Türkiye ortalamasının üzerindee seyrederken; 9 dan itibaren hizmetler sektöründeki büyüme hızı Türkiye ortalamasına göre daha yavaş gerçekleşerek 2011 yılında ortalamaya oldukça yaklaşmıştır. Toplam gayri safi katma değer incelendiğinde, endeksinde Türkiye için 2011 yılına ilişkin büyüme 232,5 değerini alırken; 51 bölgesi için 238,0 ve 52 bölgesi için 226, 7 olarak hesaplanmıştır. Yıllar itibariyle iki bölge ve Türkiye nin endeks değerlerinin birbirine oldukça yakın seyrettiği görülmektedir. Kişi başı gayri safi katma değeri karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 57 de, 4-2011 yılları için, Türkiye ile 51 ve 52 bölgelerine ait kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 57. Kişi başı, 51, 52 0 52 51 0 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye kişi başı gayri safi katmaa değeri endeksine göre 2011 yılında 212,1 değerini alarak 15 500 TL ye ulaşırken; 51 bölgesi için 205,7 ve 52 bölgesi için 214,44 değerlerini almıştır. Türkiye, 51 ve 52 bölgelerinin kişi başı gayri safi katma değer artış hızı yıllar itibariyle oldukça benzer bir yapı göstermektedir. İBBS Düzey 2 bölgeleri için kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde yıllar itibariyle nüfus etkisini gözlemlemek amacıyla hazırlanan Grafik 58 ve Grafik 59 da, 4-2011 yılları için, sırasıyla 51 ve 52 bölgelerine ait hızı ve kişi başı hızı yer almaktadır. 28

Grafik 58. hızı ve kişi başı hızı, 51 Grafik 59. hızı ve kişi başı hızı, 52 Kişii Başı Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 51 ve 52 bölgelerinin artış hızı, kişi başı artış hızından daha büyüktür. Özellikle 51 bölgesinde daha fazla olmakla birlikte, yıllar itibariyle fark açılmaktadır. Bununn sebebi; 4-2011 yılları için 51 ve 52 bölgelerindeki nüfus artışıdır. Bu iki bölgede de nüfus, bölgelerin gayri safi katma değerinden daha büyük hızla arttığı için bölgelerin kişi başı gayri safi katma değeri geride kalmaktadır. 51 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 238,0 iken; kişi başı endeks değeri 205,7 olarak hesaplanmıştır. 52 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 226,7 iken; kişi başı endeks değeri 214, 4 olarak hesaplanmıştır. 29

61 (ANTALYA, ISPARTA, BURDUR) 62 (ADANA, MERSİN) 63 (HATAY, KAHRAMANMARAŞ, OSMANİYE) İBBS Düzey 1 de Akdeniz Bölgesi içinde yer alan 61 Bölgesi Antalya, Isparta ve Burdur illerinden; 62 Bölgesi Adana ile Mersin illerinden; 63 Bölgesi ise Hatay, Kahramanmaraş ve Osmaniye illerinden oluşmaktadır. 61 (Antalya, Isparta, Burdur) bölgesi 2011 yılında toplam gayri safi katma değerden %4,0 pay alarak 26 bölge içinde 6. sırada yer alırken; 62 (Adana, Mersin) bölgesi %4,0 lık pay ile 7. sırada; 63 (Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye) bölgesi %2,6 lık pay ile 12. sırada yer almaktadır. 2011 yılı için, 61 bölgesinin toplam gayri safi katma değeri içinde tarım sektörünün payı %16,6; 62 bölgesinin tarım sektörü payı %14,7; 63 bölgesinin tarım sektörü payı ise %14,4 olarak hesaplanmıştır. Aynı yıl için 61 bölgesi toplam si içinde sanayi sektörünün payı %13,3 ve hizmetler sektörünün payı %70,2 iken; 62 bölgesi için sanayi sektörünün payı %21,0 ve hizmetler sektörünün payı %64,2; 63 bölgesi için sanayi sektörünün payı %27,5 ve hizmetler sektörünün payı %58,1 dir. Kişi başı bölgesel gayri safi katma değer hesaplamalarına göre 61 bölgesi, tüm yıllarda 7. sırada; 62 bölgesi ise tüm yıllarda 12. sırada yer alırken; 63 bölgesi için sıralama yıllar itibariyle değişkenlik göstermektedir. 2011 yılında 61 bölgesi için kişi başı gayri safi katma değer 16 972 TL, 62 bölgesi için 12 125 TL ve 63 bölgesi için ise 9 900 TL olarak hesaplanmıştır. Sektörlere göre bölgeler arası büyüme hızlarını karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 60, 61 ve 62 de sırasıyla tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri için Türkiye ile 61, 62 ve 63 bölgelerinin büyüme hızları, Grafik 63 de ise büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 60. Tarım sektörü büyüme hızı, 61, 62, 63 Grafik 61. Sanayi sektörü büyüme hızı, 61, 62, 63 61 62 63 300 250 150 63 61 62 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 yılının kabul edildiği endekslerde tarım sektöründe 2011 yılı için 61 bölgesi endeks değeri 241,4; 62 bölgesi değeri 192,1 ve 63 bölgesi endeks değeri 179,2 olarak hesaplanmıştır. 63 bölgesi Türkiye ye paralel bir eğilim sergilerken; 61 bölgesi 2010 yılından itibaren, özellikle domates üretiminden kaynaklanan bir artışla, Türkiye ortalamasının oldukça üzerinde bir büyüme sergilemektedir. 30

Sanayi sektöründe 63 bölgesi 7 yılından itibaren Türkiye ortalamasına göre çok daha büyük bir hızla büyümektedir. 61 ve 62 bölgelerinde ise büyüme eğilimi Türkiye ortalamasının altında ancak ortalamaya paralel bir seyir göstermektedir. 2011 yılında endeksine göre 61 için endeks değeri 213,8; 62 için 206,7 ve 63 için 273,3 olarak gerçekleşirken; Türkiye için ise 268,9 olarak hesaplanmıştır. Grafik 62. Hizmetler sektörü büyüme hızı, 61, 62, 63 Grafik 63. Toplam büyüme hızı, 61, 62, 63 280 0 0 63 62 61 63 61 62 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Hizmetler sektöründe 61, 62 ve 63 bölgelerinin büyüme eğilimii Türkiye yee paralel ilerlemektedir. Hizmetler sektöründeki 4= = endeksinde Türkiye değeri,,7 iken, 61 bölgesi değeri 238,7; 62 bölgesi değeri 243,8 ve 63 bölgesi değeri,,4 tür. Toplam gayri safi katma değer incelendiğinde, 0 endeksindee Türkiye için 2011 yıllarına ilişkin büyüme 232,5 hesaplanırken; 61 bölgesi için endeks 235,5; 62 bölgesi için endeks 226,3 ve 63 bölgesi için 247,5 olarak gerçekleşmiştir. 61 ve 63 bölgeleri Türkiye ortalamasının üzerinde büyürken, 62 bölgesi ortalamanın gerisindee kalmıştır. Kişi başı gayri safi katma değeri karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 64 de, 4-2011 yılları için, Türkiye ile 61, 62 ve 63 bölgelerinee ait kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 64. Kişi başı, 61, 62, 63 63 62 61 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye kişi başı gayri safi katmaa değeri endeksine göre 2011 yılında 212,1 değerini alarak 15 500 TL ye ulaşırken; 61 bölgesi için 196,0; 62 bölgesi için 208,3 ve 63 bölgesi için 219,1 değerlerini almıştır. 2011 yılında 63 bölgesi kişi başı bölgesel gayri safi katma değer endeksinde Türkiye ortalamasınınn üzerinde yer alırken, 61 ve 62 bölgeleri ortalamanın gerisinde kalmıştır. 31

İBBS Düzey 2 bölgeleri için kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde yıllar itibariyle nüfus etkisini gözlemlemek amacıyla hazırlanan Grafik 65, 66 ve 67 de, 4-20111 yılları için, sırasıyla 61, 62 ve 63 bölgelerine ait hızı ve kişi başıı hızı yer almaktadır. Grafik 65. hızı ve kişii başı hızı, 61 Grafik 66. hızı ve kişi başı hızı, 62 0 0 Kişi Başı Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Grafik 67. hızı ve kişi başı hızı, 63 Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 61, 62 ve 63 bölgesinin artış hızı, kişi başı artış hızından daha büyüktür. Özellikle 61 bölgesinde daha fazla olmakla birlikte, yıllar itibariyle üç bölgede de fark açılmaktadır. Bunun sebebi; 4-2011 yılları için bölgelerdeki nüfus artışıdır. Bu üç bölgede de nüfus, bölgelerin gayri safi katma değerinden daha büyük hızla arttığı için bölgelerin kişi başı gayri safi katma değeri geride kalmaktadır. 61 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 235,5 iken; kişi başı endeks değeri 196,0 olarak hesaplanmıştır. 62 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 226,3 iken; kişi başı endeks değerinin 208,3 olduğu gözlenmektedir. 63 bölgesi için 0 endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 247,5 iken; kişi başı endeks değeri 219,1 dir. 32

71 (KIRIKKALE, AKSARAY, NİĞDE, NEVŞEHİR, KIRŞEHİR) 72 (KAYSERİ, SİVAS, YOZGAT) İBBS Düzey 1 de Orta Anadolu Bölgesi içinde yer alan 71 Bölgesi Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir ve Kırşehir illerinden; 72 Bölgesi ise Kayseri, Sivas ve Yozgat illerinden oluşmaktadır. bölgesi %2,3 lük pay ile 15. sırada yer almaktadır. 71 (Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir) bölgesi 2011 yılında toplam gayri safi katma değerden %1,5 pay alarak 26 bölge içinde 19. sırada yer alırken; 72 (Kayseri, Sivas, Yozgat) 2011 yılı için, 71 bölgesinin toplam si içinde tarım sektörünün payı %22,7; 72 bölgesinin tarım sektörü payı ise %15,3 olarak hesaplanmıştır. Aynı yıl için 71 bölgesi toplam si içinde sanayinin payı %22,9 ve hizmetlerin payı %54,4 iken; 72 bölgesi için sanayi sektörünün payı %30,0 ve hizmetler sektörünün payı %54,7 dir. Kişi başı bölgesel hesaplamalarına göre 71 ve 72 bölgeleri için kişi başı sıralamaları yıllar itibariyle değişkenlik göstermektedir. 2011 yılında 71 bölgesi için kişi başı 11 882 TL ve 72 bölgesi için 11 192 TL dir. Sektörlere göre bölgeler arası büyüme hızlarını karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 68, 69 ve 70 de sırasıyla tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri için Türkiye ile 71 ve 72 bölgelerinin büyüme hızları, Grafik 71 de ise büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 68. Tarım sektörü büyüme hızı, 71, 72 Grafik 69. Sanayi sektörü büyüme hızı, 71, 72 72 71 72 71 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Grafik 70. Hizmetler sektörü büyüme hızı,71,72 Grafik 71. Toplam büyüme hızı, 71, 72 280 71 72 71 72 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 33

4 yılının kabul edildiği endekslerde tarım sektöründe, 2011 yılı endeksi; 71 bölgesi için 185,7 ve 72 bölgesi için 192,9 olarak hesaplanmıştır. Özellikle 5, 6, 7, 8 ve 9 yıllarındaa iki bölgenin büyüme hızları ile Türkiye büyüme hızı arasındaki fark açılmış, 9 yılından sonra ise büyüme hızları arasındaki fark azalmıştır. Sanayi sektöründe 7 ve 2010 yılları arasında hem 71 hem de 72 bölgesinin büyüme hızları Türkiye hızının üzerindedir. Özellikle 8 yılında 71 ve 72 bölgeleri Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyüdüğünden fark oldukça açılmıştır. Ancak 2011 yılında ikii bölge için sektördeki büyüme, Türkiye ortalamasına oldukça yaklaşmıştır. Bu sektörde endeksine göre, 2011 yılı 71 bölgesi endeks değeri 234,3; 72 bölgesi değeri 235,8 ve Türkiye değeri 228,,5 olarak gerçekleşmiştir. Hizmetler sektöründee 72 bölgesi büyüme hızı 2010 yılına kadar Türkiye ye oldukça yakın iken, 2011 yılında Türkiye ortalamasından daha yavaş büyüyerek geride kalmıştır. 71 bölgesi ise tüm yıllarda Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyümüştür. Hizmetler sektöründeki endeksinde 2011 yılı Türkiye için değer,7 iken, 71 bölgesi için 258,3 ve 72 bölgesi için 226,7 dir. Toplam gayri safi katma değer incelendiğinde, endeksinde Türkiye için 2011 yılına ilişkin büyüme 232,5 hesaplanırken; 71 bölgesi için 232,3 ve 72 bölgesi için 223, 3 olarak gerçekleşmiştir. 2010 yılına kadar 72 bölgesinin toplam gayri safi katma değerindeki büyüme Türkiye ve 71 bölgesi ile çok yakın seyretmesine rağmen, 2011 yılında bölge büyümesi az da olsa yavaşlayarak Türkiye ortalamasının gerisinde kalmıştır. Kişi başı gayri safi katma değeri karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 72 de, 4-2011 yılları için, Türkiye ile 71 ve 72 bölgelerine ait kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 72. Kişi başı, 71, 72 71 72 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye kişi başı gayri safi katmaa değeri endeksine göre 2011 yılında 212,1 değerini alarak 15 500 TL ye ulaşırken; 71 bölgesi için 225,8 ve 72 bölgesi için 215,0 değerlerini almıştır. 8 yılına kadar 71 ve 72 bölgeleri ile Türkiye kişi başı gayri safi katma değeri oldukça paralel bir artışla ilerlerken; bu yıldan sonra her iki bölgenin de kişi başı büyüme hızı Türkiye ortalamasına göre daha fazla gerçekleşmiştir. İBBS Düzey 2 bölgeleri için kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde yıllar itibariyle nüfus etkisini gözlemlemek amacıyla hazırlanan Grafik 73 ve Grafik 74 de, 4-2011 yılları için, sırasıyla 71 ve 72 bölgelerine ait hızı ve kişi başı hızı yer almaktadır. 34

Grafik 73. hızı ve kişi başı hızı, 71 Grafik 74. hızı ve kişi başı hızı, 72 Kişi Başı Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 71 ve 72 bölgelerinin artış hızı, kişi başı artış hızından dahaa büyüktür. Ancak iki bölge için de artışlarr birbirine oldukça yakın seyretmektedir. Bu iki bölgede de nüfus, bölgelerin gayri safi katma değerinden daha büyük hızla artmakla birlikte bu artış yıllar itibariyle çok büyük değildir. 71 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 232,3 iken; kişi başı endeks değeri 225,8 olarak hesaplanmıştır. 72 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 223,33 iken; kişi başı endeks değeri 215,0 olarak hesaplanmıştır. 35

81 (ZONGULDAK, KARABÜK, BARTIN) 82 (KASTAMONU, ÇANKIRI, SİNOP) 83 (SAMSUN, TOKAT, ÇORUM, AMASYA) İBBS Düzey 1 de Batı Karadeniz Bölgesi içinde yer alan 81 bölgesi Zonguldak, Karabük, Bartın illerinden; 82 bölgesi Kastamonu, Çankırı ve Sinop illerinden; 83 Bölgesi ise Samsun, Tokat, Çorum ve Amasya illerinden oluşmaktadır. 81 (Zonguldak, Karabük, Bartın) bölgesi 2011 yılında toplam gayri safi katma değerden %1,3 pay alarak 26 bölge içinde 22. sırada yer alırken; 82 (Kastamonu, Çankırı, Sinop) bölgesi %0,7 lik pay ile 25. sırada; 83 (Samsun, Tokat, Çorum, Amasya) bölgesi %2,7 lik pay ile 11. sırada yer almaktadır. 2011 yılı için, 81 bölgesinin toplam gayri safi katma değeri içinde tarım sektörünün payı %6,0; 82 bölgesinin tarım sektörü payı %23,1; 83 bölgesinin tarım sektörü payı ise %18,5 olarak hesaplanmıştır. Aynı yıl için 81 bölgesi toplam si içinde sanayinin payı %39,7 ve hizmetlerin payı %54,3 iken; 82 bölgesi için sanayi sektörünün payı %20,1 ve hizmetler sektörünün payı %56,9; 83 bölgesi için sanayi sektörünün payı %21,8 ve hizmetler sektörünün payı %59,7 dir. Kişi başı bölgesel hesaplamalarına göre 81, 82 ve 83 bölgeleri için kişi başı sıralamaları yıllar itibariyle değişkenlik göstermektedir. 2011 yılında 81 bölgesi için kişi başı 14 313 TL, 82 bölgesi için 11 057 TL, 83 bölgesi için ise 11 338 TL olarak hesaplanmıştır. Sektörlere göre bölgeler arası büyüme hızlarını karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 75, 76 ve 77 de sırasıyla tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri için Türkiye ile 81, 82 ve 83 bölgelerinin büyüme hızları, Grafik 78 de ise büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 75. Tarım sektörü büyüme hızı, 81, 82, 83 Grafik 76. Sanayi sektörü büyüme hızı, 81, 82, 83 83 81 82 83 82 81 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 yılının kabul edildiği endekslerde tarım sektöründe, 2011 yılı endeksi; 81 bölgesi için 174,3; 82 bölgesi için 168,8; 83 bölgesi için 181,2 olarak hesaplanmıştır. Tarım sektöründe üç bölgenin büyüme hızı da Türkiye büyüme hızının altında dalgalanma göstermektedir. Sanayi sektöründe 83 bölgesi Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyümektedir. 81 ve 82 bölgelerinde ise büyüme eğilimi Türkiye ortalamasının altındadır. Bu sektörde endeksine göre, 2011 yılı 81 bölgesi endeks değeri 191,7; 82 bölgesi değeri 204,7; 83 bölgesi değeri 246,0 ve Türkiye değeri ise 228,5 olarak gerçekleşmiştir. 36

Grafik 77. Hizmetler sektörü büyüme hızı, 81, 82, 83 Grafik 78. Toplam büyüme hızı, 81, 82, 83 83 81 82 83 81 82 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Hizmetler sektöründee 81, 82 ve 83 bölgeleri Türkiye ortalamasına göre daha düşük bir hızla büyümüştür. 6 yılında 81 bölgesi Türkiye ve diğer iki bölgeye göre daha büyük bir hızla büyüyerek fark açmasına rağmen, bu yıldan sonra sektör büyüme hızı oldukça yavaşlamıştır. Hizmetler sektöründeki endeksinde Türkiye için değer,7 iken; 81 bölgesi endeks değeri,8; 82 bölgesi endeksi 197,2 ve 83 bölgesi endeksi 230,,2 dir. Toplam gayri safi katma değer incelendiğinde, endeksinde Türkiye için 2011 yılına ilişkin büyüme 232,5 hesaplanırken; 81 bölgesi için 195,3; 82 bölgesi için 191,1 ve 83 bölgesi için 222,2 olarak gerçekleşmiştir. Tüm sektörlerdee bölge içi endeks değerleri ve Türkiye endeksi birbirinden oldukça farklılaştığı için toplam gayri safi katma değer büyümesinde e de aynı durum gözlenmektedir. 81, 82 ve 83 bölgeleri için, gayri safi katma değer artış hızı küçük olduğundan, bölgeler Türkiye endeksinin gerisinde kalmıştır. Kişi başı gayri safi katma değeri karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 79 da, 4-2011 yılları için, Türkiye ile 81, 82 ve 83 bölgelerinee ait kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 79. Kişi başı, 81, 82, 83 83 81 82 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye kişi başı gayri safi katmaa değeri endeksine göre 2011 yılında 212,1 değerini alarak 15 500 TL ye ulaşırken; 81 bölgesi için 191,9; 82 bölgesi için 184,8 ve 83 bölgesi için 223,1 değerlerini almıştır. 83 bölgesinin kişi başı gayri safi katma değer artış hızı Türkiye ortalamasından daha fazla olduğu için endeks değeri Türkiye nin üzerindedir. 81 ve 82 bölgeleri ise yıllar itibariyle ortalamanın gerisindee kalmıştır. İBBS Düzey 2 bölgeleri için kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde yıllar itibariyle nüfus etkisini gözlemlemek amacıyla hazırlanan Grafik 80, 81 ve 82 de, 4-20111 yılları için, sırasıyla 81, 82 ve 83 bölgelerine ait hızı ve kişi başıı hızı yer almaktadır. 37

Grafik 80. hızı ve kişii başı hızı, 81 Grafik 81. hızı ve kişi başı hızı, 82 Kişi Başı Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Grafik 82. hızı ve kişi başı hızı, 83 Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 20 2011 Yıllar itibariyle 81 ve 82 bölgelerinin artış hızı, kişi başı artış hızına göre, küçük bir farkla, daha fazladır. Bu farkın sebebi; 4-2011 yılları için bu iki bölgedeki nüfus artışıdır. 81 ve 82 bölgesinde nüfus, bölgelerin gayri safi katma değerinden, küçük bir farkla, daha hızlı artmıştır. Ancak 83 bölgesinde yıllar itibariyle nüfus artış hızı, kişi başı bölgesel gayri safi katma değer ile yaklaşık olarak aynı hızda ilerlediği için, ile kişi başı endeks değerleri birbirine oldukça yakın seyretmektedir. 81 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 195,3 iken; kişi başıı endeks değeri 191,9 olarak hesaplanmıştır. 82 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 191, 2 iken; kişi başı endeks değeri 184,8 olarak hesaplanmıştır. 83 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 222,2 iken; kişi başı endeks değeri 223,1 olarak hesaplanmıştır. 38

90 (ABZON, ORDU, GİRESUN, RİZE, ARTVİN, GÜMÜŞHANE) İBBS Düzey 1 de Doğu Karadeniz Bölgesini oluşturan 90 Bölgesi; Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin ve Gümüşhane illerinden oluşmaktadır. 90 (Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane) bölgesi 2011 yılında toplam gayri safi katma değerden %2,4 pay alarak 26 bölge içinde 13. sırada yer almaktadır. 2011 yılı için, 90 bölgesinin toplam gayri safi katma değeri içinde tarım sektörünün payı %12,7 olarak hesaplanmıştır. Aynı yıl için 90 bölgesi toplam si içinde sanayinin payı %23,1 ve hizmetler sektörünün payı %64,2 dir. Kişi başı bölgesel gayri safi katma değer hesaplamalarına göre 90 bölgesi için kişi başı sıralaması yıllar itibariyle değişkenlik göstermektedir. 2011 yılında 90 bölgesi için kişi başı gayri safi katma değer 11 154 TL olarak hesaplanmıştır. Sektörlere göre bölgeler arası büyüme hızlarını karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 83, 84 ve 85 de sırasıyla tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri için Türkiye ile 90 bölgesinin büyüme hızları, Grafik 86 da ise büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 83. Tarım sektörü büyüme hızı, 90 Grafik 84. Sanayi sektörü büyüme hızı, 90 90 90 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Grafik 85. Hizmetler sektörü büyüme hızı, 90 Grafik 86. Toplam büyüme hızı, 90 90 90 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 39

4 yılının kabul edildiği endekslerde tarım sektöründe, 2011 yılı endeksi; 90 bölgesi endeks değeri 193,5 olarak hesaplanmıştır. Bölge için tarım sektörü büyüme hızı, Türkiye tarım sektörü büyüme hızının üzerinde oldukça fazla dalgalanma göstermektedir. Sanayi sektöründe 90 bölgesi Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyümeklee birlikte, eğilimi Türkiye ye paralel bir seyir göstermektedir. Büyüme hızları farkının en büyük olduğu yıl 2010 dur. Bu sektörde endeksinee göre, 2011 yılı 90 bölgesi endeks değeri 238,6 iken; Türkiye değeri 228,5 olarak gerçekleşmiştir. Hizmetler sektöründee 90 bölgesi büyüme hızı 2010 yılına kadar Türkiye ile oldukça paralel bir yapıda ilerlemesine rağmen, 2011 yılında yavaşlayarak Türkiye ortalamasının gerisinde kalmıştır. endeksine göre hizmetler sektöründe Türkiye için endeks değeri,7 iken, 90 bölgesi için 228,9 olarak hesaplanmıştır. Toplam gayri safi katma değer incelendiğinde, endeksinde Türkiye için 2011 yılına ilişkin büyüme 232,5 hesaplanırken; 90 bölgesi için 225, 8 olarak gerçekleşmiştir. 2010 yılına kadar bölgeninn gayri safi katma değer endeksi Türkiye den büyük iken, 2010 dan sonra büyüme hızı düşerek Türkiye ortalamasınınn gerisinde kalmıştır. Kişi başı gayri safi katma değeri karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 87 de, 4-2011 yılları için, Türkiye ile 90 bölgesine ait kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızları yer almaktadır. İBBS Düzey 2 bölgeleri için kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde yıllar itibariyle nüfus etkisini gözlemlemek amacıyla hazırlanann Grafik 88 de, 4-2011 yılları için, 90 bölgesine ait hızı ve kişi başı hızı yer almaktadır. Grafik 87. Kişi başı, 90 90 Grafik 88. hızı ve kişi başı hızı, 90 Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye kişi başı gayri safi katmaa değeri endeksine göre 2011 yılında 212,1 değerini alarak 15 500 TL ye ulaşırken; 90 bölgesi için endeks 219,7 olarak hesaplanmıştır. 4 yılından 2011 e kadar bölgenin kişi başı gayri safi katma değer artış hızı Türkiye nin kişi başı katma değer artışından fazla olduğu için Türkiye ortalaması, 90 bölgesinin gerisinde kalmıştır. Yıllar itibariyle 90 bölgesinin artışı, kişi başı artış hızına göre, oran çok düşük olmakla birlikte, daha fazladır. Bu farkın sebebi; 4-2011 yılları için bu iki bölgedeki nüfus artışıdır. 90 bölgesinde nüfus, bölgelerin gayri safi katmaa değerinden, küçük bir farkla, daha hızla arttmıştır. 90 bölgesi için endeksinee göre 20111 yılında endeks değeri 225,8 iken; kişi başı endeks değeri 219,7 olarak hesaplanmıştır. 40

A1 (ERZURUM, ERZİNCAN, BAYBURT) A2 (AĞRI, KARS, IĞDIR, ARDAHAN) İBBS Düzey 1 de Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi içinde yer alan A1 Bölgesi Erzurum, Erzincan ve Bayburt illerinden; A2 Bölgesi ise Ağrı, Kars, Iğdır ve Ardahan illerinden oluşmaktadır. A1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt) bölgesi 2011 yılında toplam gayri safi katma değerden %0,9 pay alarak 26 bölge içinde 24. sırada yer alırken; A2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) bölgesi %0,7 lik pay ile son sırada yer almaktadır. 2011 yılı için, A1 bölgesinin toplam gayri safi katma değeri içinde tarım sektörünün payı %17,4; A2 bölgesinde tarım sektörünün payı ise %24,8 olarak hesaplanmıştır. Aynı yıl için A1 bölgesi toplam si içinde sanayinin payı %20,0 ve hizmetlerin payı %62,7 iken; A2 bölgesi için sanayi sektörünün payı %14,0 ve hizmetler sektörünün payı %61,2 dir. Kişi başı bölgesel gayri safi katma değer hesaplamalarına göre A1 ve A2 bölgeleri için kişi başı sıralamaları yıllar itibariyle değişkenlik göstermektedir. 2011 yılında A1 bölgesi için kişi başı gayri safi katma değer 9 893 TL, A2 bölgesi için 6 708 TL olarak hesaplanmıştır. Sektörlere göre bölgeler arası büyüme hızlarını karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 89, 90 ve 91 de sırasıyla tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri için Türkiye ile A1 ve A2 bölgelerinin büyüme hızları, Grafik 92 de ise büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 89. Tarım sektörü büyüme hızı, A1, A2 Grafik 90. Sanayi sektörü büyüme hızı, A1, A2 A1 A2 280 A2 A1 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Grafik 91. Hizmetler sektörü büyüme hız,a1,a2 Grafik 92. Toplam büyüme hızı, A1, A2 280 A2 A1 A2 A1 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 41

4 yılının kabul edildiği endekslerde tarım sektöründe, 20111 yılı endeksi; A1 bölgesi için 165,4; A2 bölgesi için 163,3 olarak hesaplanmıştır. Tarım sektöründe hem A1 hem de A2 bölgesinin büyüme hızı, Türkiye büyüme hızının oldukça gerisinde kalmıştır. Sanayi sektöründe A1 bölgesi büyüme hızı 9 yılına kadar Türkiye ortalamasının altında ilerlemiş, bu yıldan sonra Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyümüştür. A2 bölgesinin sanayi sektörü büyümesi ise 8 yılına kadar Türkiye ortalamasının üzerindedir. 8 yılında Türkiye değerinee oldukça yaklaşmış ve bu yıldan sonra yine Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyümüştür. Bu sektörde 4= = endeksine göre, 2011 yılı A1 bölgesi endeks değeri 254,6; A2 bölgesi değeri 268,4; Türkiye değeri ise 228,5 olarak gerçekleşmiştir. Hizmetler sektöründee A2 bölgesi büyüme hızı 8 yılına kadar Türkiye ile oldukça yakın ilerlerken, bu yıldan sonra büyüme hızı artarak Türkiye ortalamasının üzerine çıkmıştır. A1 bölgesi de 8 yılına kadar Türkiye ile oldukça paralel seyretmiş, 8 den 2010 yılına kadar Türkiye ortalamasının çok az üzerine çıkmış ve 2011 yılında büyüme hızı Türkiye ortalamasına göre yavaşladığı için tekrar Türkiye değerine yaklaşmıştır. Hizmetler sektöründeki endeksinde Türkiye için endeks değeri,7 iken, A1 bölgesi için 237,6 ve A2 bölgesi için endeks 258,8 dir. Toplam gayri safi katma değer incelendiğinde, endeksinde Türkiye için 2011 yılına ilişkin büyüme 232,5 hesaplanırken; A1 bölgesi için 223,7 ve A2 bölgesi için 227, 0 olarak gerçekleşmiştir. A2 bölgesi için büyüme, 2010 yılı hariç, tüm yıllarda Türkiye ortalamasının gerisinde kalırken; A1 bölgesi için 4-2011 yılları arasındak büyüme hızları Türkiye ortalamasının gerisinde yer almıştır. Kişi başı gayri safi katma değeri karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 93 de, 4-2011 yılları için, Türkiye ile A1 ve A2 bölgelerine ait kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 93. Kişi başı, A1, A2 4 5 A1 A2 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye kişi başı gayri safi katmaa değeri endeksine göre 2011 yılında 212,1 değerini alarak 15 500 TL ye ulaşırken; A1 bölgesi için 232,2 ve A2 bölgesi için 228,7 değerlerini almıştır. A1 ve A2 bölgeleri için kişi başı gayri safi katma değer artışı 8 yılına kadar Türkiye ile oldukça yakın ilerlerken, 8-9 yılları arasında Türkiye için kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızı sabit kalmış ve sonraki yıllarda tekrar artışa geçmiştir. Ancak 9 yılı sonrasında Türkiye kişi başı deki artış, A1 ve A2 bölgeleri artışına paralel olduğu için Türkiye ortalaması bu iki bölgenin gerisindee kalmıştır. İBBS Düzey 2 bölgeleri için kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde yıllar itibariyle nüfus etkisini gözlemlemek amacıyla hazırlanan Grafik 94 ve Grafik 95 de, 4-2011 yılları için, sırasıyla A1 ve A2 bölgelerine ait hızı ve kişi başı hızı yer almaktadır. 42

Grafik 94. hızı ve kişi başı hızı, A1 Kişi Başı Grafik 95. hızı ve kişi başı hızı, A2 Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 A1 ve A2 bölgelerinin artış hızı, kişi başı artış hızından daha küçüktür. İBBS Düzey 1 de Kuzeydoğu Anadolu olarak adlandırılan A bölgesi, göç vermektedir. Nüfus azalışına bağlı olarak, bölgelerin gayri safi katma değeri, kişi başı gayri safi katma değerinden geride kalmıştır. A1 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 223,7 iken; kişi başı endeks değeri 232,2 olarak hesaplanmıştır. A2 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 227,0 iken; kişi başı endeks değeri 228,7 olarak gerçekleşmiştir. 43

B1 (MALATYA, ELAZIĞ, BİNGÖL, TUNCELİ) B2 (VAN, MUŞ, BİTLİS, HAKKARİ) İBBS Düzey 1 de Ortadoğu Anadolu Bölgesi içinde yer alan B1 Bölgesi Malatya, Elazığ, Bingöl ve Tunceli illerinden; B2 Bölgesi ise Van, Muş, Bitlis ve Hakkari illerinden oluşmaktadır. B1 (Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli) bölgesi 2011 yılında toplam den %1,4 pay alarak 26 bölge içinde 20. sırada yer alırken; B2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) bölgesi %1,0 lık pay ile 23. sıradadır. 2011 yılı için, B1 bölgesinin toplam gayri safi katma değeri içinde tarım sektörünün payı %14,0; B2 bölgesinin tarım sektörü payı ise %23,0 olarak hesaplanmıştır. Aynı yıl için B1 bölgesi toplam si içinde sanayinin payı %22,8 ve hizmetlerin payı %63,2 iken; B2 bölgesi için sanayi sektörünün payı %15,2 ve hizmetler sektörünün payı %61,8 dir. Kişi başı bölgesel gayri safi katma değer hesaplamalarına göre B1 ve B2 bölgeleri için kişi başı sıralamaları yıllar itibariyle değişkenlik göstermektedir. 2011 yılında B1 bölgesi için kişi başı gayri safi katma değer 9 759 TL, B2 bölgesi için 5 894 TL olarak hesaplanmıştır. Sektörlere göre bölgeler arası büyüme hızlarını karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 96, 97 ve 98 de sırasıyla tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri için Türkiye ile B1 ve B2 bölgelerinin büyüme hızları, Grafik 99 da ise büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 96. Tarım sektörü büyüme hızı, B1, B2 Grafik 97. Sanayi sektörü büyüme hızı, B1, B2 B2 B1 280 B1 B2 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Grafik 98. Hizmetler sektörü büyüme hızı,b1,b2 Grafik 99. Toplam büyüme hızı, B1, B2 B2 B1 B2 B1 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 44

4 yılının kabul edildiği endekslerde tarım sektöründe, 20111 yılı endeksi; B1 bölgesi için 215,3 ve B2 bölgesi için 224,1 olarak hesaplanmıştır. B2 bölgesi için sektör büyüme hızı Türkiye büyümesinin üzerinde gerçekleşmiş ve yıllar itibariyle fark büyüyerek devam etmiştir. B1 bölgesi tarım sektöründe 5 yılında hem Türkiye ye hem de B2 bölgesine göre çok hızlı büyümüştür. Sonraki yıllarda büyüme hızında yavaşlama olmuştur. Sanayi sektöründe hem B1 hem de B2 bölgesi 9 yılına kadar Türkiye ortalamasına göre daha küçük bir hızla büyümüş; bu yıldan sonra B2 bölgesi yine Türkiye büyümesinin gerisinde kalırken, B1 bölgesi Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyümüştür. Bu sektörde endeksine göre, 2011 yılı B1 bölgesi endeks değeri 253,4; B2 bölgesi değeri 207,3 ve Türkiye değeri 228,5 olarak gerçekleşmiştir. Hizmetler sektöründee B2 bölgesi büyüme hızı 8 yılına kadar Türkiye ile oldukça yakın ilerlerken, bu yıldan sonra büyüme hızı artarak Türkiye ortalamasının üzerine çıkmıştır. B1 bölgesi de 8 yılına kadar Türkiye ile oldukça paralel seyretmiş, 8 den 2010 yılına kadar Türkiye ortalamasının biraz üzerine çıkmış ve 2011 yılında büyüme hızı Türkiye ortalamasına göre yavaşladığı için tekrar Türkiye değerine yaklaşmıştır. Hizmetler sektöründeki endeksinde Türkiye için endeks,7 iken; B1 bölgesi endeks değeri 237,0; B2 bölgesi endeksi ise 250,8 dir. Toplam gayri safi katma değer incelendiğinde, endeksinde Türkiye için 2011 yılına ilişkin büyüme 232,5 hesaplanırken; B1 bölgesi için 237,2 ve B2 bölgesi için 236, 8 olarak gerçekleşmiştir. Hem B1 hem B2 bölgesi için toplam büyüme hızı 8 yılına kadar Türkiye ile oldukça yakın ilerlerken, bu yıldan sonra büyüme hızı artarak Türkiye ortalamasınınn üzerine çıkmıştır. Kişi başı gayri safi katma değeri karşılaştırmak amacıylaa hazırlanan Grafik de, 4-2011 yılları için, Türkiye ile B1 ve B2 bölgelerine ait kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızları yer almaktadır. Grafik. Kişi başı, B1, B2 0 0 4 5 B1 B2 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye kişi başı gayri safi katmaa değeri endeksine göre 2011 yılında 212,1 değerini alarak 15 500 TL ye ulaşırken; B1 bölgesi için 225,9 ve B2 bölgesi için 219,3 değerlerini almıştır. B1 ve B2 bölgesi için kişi başı gayri safi katma değer artışı 8 yılına kadar Türkiye ortalaması ile oldukça yakın ilerlerken, 8-9 yılları arasında Türkiye için kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızı sabit kaldığından, 9 yılından sonra her iki bölge için de kişi başı gayri safi katma değer büyümesi Türkiye ortalamasının üzerine çıkmıştır. İBBS Düzey 2 bölgeleri için kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde yıllar itibariyle nüfus etkisini gözlemlemek amacıyla hazırlanann Grafik 101 ve Grafik 102 de, 4-2011 yılları için, sırasıyla B1 ve B2 bölgelerine ait hızı ve kişi başı hızı yer almaktadır. 45

Grafik 101. hızı ve kişi başı hızı, B1 Grafik 102. hızı ve kişi başı hızı, B2 Kişi Başı Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 B1 ve B2 bölgelerinin artış hızı, kişi başı artış hızından daha büyüktür. Özellikle B2 bölgesinde daha fazla olmakla birlikte, yıllar itibariyle iki bölgede de fark açılmaktadır. Bununn sebebi; 4-2011 yılları için bölgelerdeki nüfus artışıdır. Bu iki bölgede de nüfus, bölgelerin gayri safi katma değerinden daha büyük hızla arttığı için bölgelerin kişi başı gayri safi katma değeri geride kalmaktadır. B1 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 237,2 iken; kişi başı endeks değeri 225,9 olarak hesaplanmıştır. B2 bölgesi için endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 236,8 iken; kişi başı endeks değeri 219,3 olarak hesaplanmıştır. 46

C1 (GAZİANTEP, ADIYAMAN, KİLİS) C2 (ŞANLIURFA, DİYARBAKIR) C3 (MARDİN, BATMAN, ŞIRNAK, SİİRT) İBBS Düzey 1 de Güneydoğu Anadolu Bölgesi içinde yer alan C1 Bölgesi Gaziantep, Adıyaman ve Kilis illerinden; C2 Bölgesi Şanlıurfa ve Diyarbakır illerinden; C3 Bölgesi ise Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt illerinden oluşmaktadır. C1 (Gaziantep, Adıyaman, Kilis) bölgesi 2011 yılında toplam gayri safi katma değerden %1,8 pay alarak 26 bölge içinde 18. sırada yer alırken; C2 (Şanlıurfa, Diyarbakır) bölgesi %2,0 lık pay ile 17. sırada; C3 (Mardin, Batman, Şırnak, Siirt) bölgesi %1,4 lük pay ile 21. sırada yer almaktadır. 2011 yılı için, C1 bölgesinin toplam gayri safi katma değeri içinde tarım sektörünün payı %10,5; C2 bölgesinin tarım sektörü payı ise %24,0; C3 bölgesinin tarım sektörü payı ise %17,3 olarak hesaplanmıştır. Aynı yıl için C1 bölgesi toplam si içinde sanayinin payı %32,0 ve hizmetlerin payı %57,5 iken; C2 bölgesi için sanayi sektörünün payı %19,0 ve hizmetler sektörünün payı %57,0; C3 bölgesi için sanayi sektörünün payı %28,8 ve hizmetler sektörünün payı %53,9 dur. Kişi başı bölgesel gayri safi katma değer hesaplamalarına göre C1, C2 ve C3 bölgeleri için kişi başı sıralamaları yıllar itibariyle değişkenlik göstermektedir. 2011 yılında C1 bölgesi için kişi başı gayri safi katma değer 8 303 TL, C2 bölgesi için 7 179 TL ve C3 bölgesi için ise 7 862 TL olarak hesaplanmıştır. Sektörlere göre bölgeler arası büyüme hızlarını karşılaştırmak amacıyla hazırlanan Grafik 103, 104 ve 105 de sırasıyla tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri için Türkiye ile C1, C2 ve C3 bölgelerinin büyüme hızları, Grafik 106 da ise büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 103. Tarım sektörü büyüme hızı, C1, C2, C3 Grafik 104. Sanayi sektörü büyüme hızı, C1, C2, C3 280 C3 C1 C2 450 400 350 300 250 150 C3 C2 C1 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 yılının kabul edildiği endekslerde tarım sektöründe, 2011 yılı endeksi; C1 bölgesi için,6; C2 bölgesi için 204,4; C3 bölgesi için 261,9 olarak hesaplanmıştır. C1 bölgesindeki büyüme hızı dalgalanma yaparak Türkiye büyümesinin üzerinde ilerlemiştir. C2 bölgesi büyümesi 2010 yılına kadar Türkiye büyümesinin altında ilerlemesine rağmen, 2010 dan itibaren Türkiye ortalamasının üzerine çıkmıştır. Tarım sektöründe C3 bölgesi 9 yılına kadar Türkiye büyümesinin altında iken; 9 dan itibaren Türkiye ortalamasının üzerine çıkmış ve özellikle son iki yılda hem diğer C bölgeleri hem de Türkiye ile arasındaki büyüme hızı farkı oldukça açılmıştır. 47

Sanayi sektöründe İBBS Düzey 1 e göre 3 olarak adlandırılan bölgelerin hepsi Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyümüştür. C2 bölgesi 8 yılına kadar Türkiye büyümesinin altında yer almış, bu yıldan sonra Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla artarak, aralarındaki farkı açmıştır. Sanayi sektörü için C1, C2 ve Türkiye eğilimi daha paralel bir seyir gösterirken; C3 bölgesi özellikle 4-6 yıllarında oldukça fazla büyüyerek diğerleriyle olan farkı açmıştır. Bu sektördee endeksine göre, 2011 yılı C1 bölgesi endeks değeri 277,0; C2 bölgesi değeri 296,5; C3 bölgesi değeri 400,2 ve Türkiye değeri 228,5 olarak gerçekleşmiştir. Grafik 105. Hizmetler sektörü büyüme hızı, C1, C2, C3 Grafik 106. Toplam büyüme hızı, C1, C2, C3 350 300 250 C3 C2 C1 350 300 250 C3 C1 C2 150 150 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Hizmetler sektöründee C3 bölgesi Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyümüştür. C1 ve C2 bölgeleri ise 9 yılına kadar Türkiye ortalamasından daha yavaş büyürken, bu yıldan sonra sektördee daha hızlı büyüyerek Türkiye ortalamasının üzerinde yer almıştır. Hizmetler sektörü için endeksinde Türkiye endeks değeri,7 iken, C1 bölgesi değeri 246,8; C2 bölgesi değeri 258,3 ve C3 bölgesi endeksi ise 310,5 olarak gerçekleşmiştir. Toplam gayri safi katma değer incelendiğinde, endeksinde Türkiye için 2011 yılına ilişkin büyüme 232,5 hesaplanırken; C1 bölgesi için 252,5; C2 bölgesi için 248,6 ve C3 bölgesi için 321,0 olarak hesaplanmıştır. C3 bölgesi toplam gayri safi katma değerde Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyümüştür. C1 ve C2 bölgeleri ise 9 yılına kadar Türkiye ortalamasından dahaa yavaş büyürken, bu yıldan sonra sektörde daha hızlı büyüyerek ortalamanın üzerindee yer almıştır. Kişi başı gayri safi katma değeri karşılaştırmak amacıylaa hazırlanan Grafik 107 de, 4-2011 yılları için, Türkiye ile C1, C2 ve C3 bölgelerine ait kişi başı gayri safi katma değer büyüme hızları yer almaktadır. Grafik 107. Kişi başı, C1, C2, C3 350 300 250 150 C3 C1 C2 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye kişi başı gayri safi katmaa değeri endeksine göre 2011 yılında 212,1 değerini alarak 15 500 TL ye ulaşırken; C1 bölgesi için 216,5; C2 bölgesi için 210,9 ve C3 bölgesi için 296,3 48

değerlerini almıştır. C3 bölgesi kişi başı gayri safi katma değerdee Türkiye ortalamasına göre daha büyük bir hızla büyümüştür. C1 ve C2 bölgeleri ise 9 yılına kadar Türkiye ortalamasından daha yavaş büyürken, bu yıldan sonra büyüme hızı artarak, Türkiye kişi başı katma değer büyümesini yakalamıştır. İBBS Düzey 2 bölgeleri için kişi başı bölgesel gayri safi katma değerde yıllar itibariyle nüfus etkisini gözlemlemek amacıyla hazırlanan Grafik 108, 109 ve 110 da, 4-2011 yılları için, sırasıyla C1, C2 ve C3 bölgelerine ait hızı ve kişi başı hızı yer almaktadır. Grafik 108. hızı ve kişii başı hızı, C1 Grafik 109. hızı ve kişi başı hızı, C2 280 Kişii Başı Kişi Başı 4 5 6 7 8 9 2010 2011 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Grafik 110. hızı ve kişi başı hızı, C3 350 300 250 Kişi Başı 150 4 5 6 7 8 9 2010 2011 C1, C2 ve C3 bölgelerinin artış hızı, kişi başı artış hızından daha büyüktür. Özellikle C1 ve C2 bölgesinde daha fazla olmaklaa birlikte, yıllar itibariyle üç bölgedee de fark açılmaktadır. Bunun sebebi; 4-2011 yılları için bölgelerdeki nüfus artışıdır. Bu üç bölgede de nüfus, bölgelerin gayri safi katma değerinden daha büyük hızla arttığı için bölgelerin kişi başı gayri safi katma değeri geride kalmaktadır. C1 bölgesi için 0 endeksine göre 2011 yılında endeks değeri 252,5 iken; kişi başı endeks değeri 216,5 olarak hesaplanmıştır. C2 bölgesi için endeksinee göre 2011 yılında endeks değeri 248,6 iken; kişi başı endeks değeri 210,9 olarak hesaplanmıştır. C3 bölgesi için endeksinee göre 2011 yılında endeks değeri 321,0 iken; kişi başı endeks değeri 296,3 olarak gerçekleşmiştir. 49

İBBS Düzey 2 EKLER Ek 1: Cari Fiyatlarla Bölgesel Gayri Safi Katma Değer- İktisadi Faaliyet Kollarına Göre Temel Fiyatlarla, 4-2011 4 5 6 7 Tarım Sanayi Hizmetler Tarım Sanayi Hizmetler Tarım Sanayi Hizmetler Tarım Sanayi Hizmetler 52 997 645 138 411 772 303 474 641 494 884 058 60 713 747 331 023 350 669 700 571 714 470 62 662 754 188 646 805 417 108 706 668 418 265 64 331 717 209 515 201 480 537 624 754 384 542 10 516 413 39 722 501 97 206 711 137 445 626 584 429 45 767 765 110 391 695 156 743 890 552 211 53 490 114 129 769 948 183 812 274 508 331 57 784 476 151 871 116 210 163 922 21 2 039 616 4 069 217 6 293 006 12 401 839 2 215 329 4 883 715 7 752 412 14 851 456 2 218 415 6 007 980 9 453 452 17 679 847 2 323 860 6 975 313 10 570 725 19 869 898 22 2 567 857 2 123 558 5 454 407 10 145 822 2 994 741 2 391 695 6 362 771 11 749 207 2 870 071 2 639 807 7 558 935 13 068 814 3 161 279 3 079 731 9 079 095 15 320 106 31 2 007 842 10 164 121 21 294 693 33 466 656 2 028 801 11 520 529 24 576 688 38 126 018 2 418 970 12 741 178 29 216 505 44 376 653 2 306 456 13 852 529 33 536 261 49 695 246 32 3 602 734 4 741 237 10 608 036 18 952 007 3 682 462 5 270 599 12 441 431 21 394 492 4 463 560 6 156 930 14 719 643 25 340 132 3 770 267 6 440 545 17 107 110 27 317 922 33 3 873 883 5 510 971 7 814 625 17 199 480 4 491 608 6 455 603 9 345 744 20 292 956 4 711 300 7 849 837 11 359 216 23 920 353 4 924 994 8 746 314 13 080 357 26 751 665 41 2 462 571 13 196 258 15 570 889 31 229 718 2 933 257 15 496 025 18 629 796 37 059 077 2 855 878 19 005 300 22 523 625 44 384 803 2 967 432 22 908 25 694 979 50 843 318 42 2 365 149 12 021 659 14 561 576 28 948 384 2 718 672 13 524 813 17 637 365 33 880 850 2 937 668 16 185 419 21 705 728 40 828 815 2 559 303 17 944 800 24 825 106 45 329 209 51 1 426 314 10 507 679 29 790 066 41 724 058 1 626 603 11 797 453 34 128 462 47 552 518 1 613 190 14 025 209 41 182 517 56 820 917 1 560 047 16 363 423 46 139 864 64 063 334 52 2 931 178 2 969 751 5 995 024 11 895 953 3 263 435 3 435 121 6 950 404 13 648 959 3 428 3 790 429 8 452 424 15 503 281 3 605 921 4 095 627 10 006 375 17 707 924 61 3 996 2 835 729 13 449 844 19 426 569 3 600 394 3 558 050 15 635 144 22 793 587 3 996 228 4 157 114 18 394 493 26 547 835 4 537 170 4 457 596 21 017 300 30 012 066 62 3 491 006 4 629 543 11 999 922 20 471 4 347 767 5 394 126 13 675 025 23 416 918 4 466 842 6 307 753 16 405 820 27 415 5 014 007 7 191 925 18 502 708 30 708 639 63 2 385 571 3 002 901 6 647 464 12 035 936 2 879 979 3 463 285 7 614 738 13 958 002 2 746 506 4 138 099 8 689 889 15 574 494 2 981 042 4 849 562 10 486 681 18 317 284 71 2 174 779 1 734 293 3 744 427 7 653 499 2 382 465 2 013 578 4 394 263 8 790 307 2 257 434 2 411 718 5 239 216 9 908 368 2 386 557 2 764 241 6 265 060 11 415 859 72 2 080 779 3 346 651 6 353 168 11 780 597 2 280 393 3 761 820 7 296 641 13 338 854 2 127 932 4 396 639 8 800 754 15 325 325 2 175 639 5 277 643 10 428 344 17 881 627 81 502 223 3 047 038 3 977 042 7 526 303 546 768 3 683 786 4 738 624 8 969 178 527 181 4 785 5 716 985 10 384 952 609 702 4 237 790 5 845 915 10 693 407 82 1 121 197 803 228 2 364 169 4 288 594 1 117 278 888 418 2 545 447 4 551 143 1 107 713 1 128 247 2 813 843 5 049 803 1 214 682 1 156 386 3 298 313 5 669 381 83 3 166 803 2 739 924 8 020 840 13 927 568 3 515 703 3 275 726 9 241 580 16 033 008 3 575 303 4 081 432 11 011 962 18 668 697 3 477 506 4 759 993 12 293 285 20 530 783 90 1 840 518 2 711 613 7 868 751 12 420 882 2 729 056 3 317 324 9 128 554 15 174 935 2 986 636 3 619 881 10 782 765 17 389 282 2 901 778 4 256 706 12 418 172 19 576 656 A1 1 111 914 830 768 2 793 189 4 735 871 1 116 668 868 028 3 107 827 5 092 524 1 145 996 590 3 811 336 5 928 071 1 159 689 1 086 436 4 390 016 6 636 141 A2 1 167 669 401 283 1 816 996 3 385 948 1 210 050 533 473 2 143 688 3 887 211 1 227 654 616 795 2 549 662 4 394 111 1 239 285 659 865 2 807 795 4 706 945 B1 1 045 234 1 443 290 4 278 373 6 766 898 1 510 032 1 638 535 4 823 576 7 972 143 1 317 021 1 843 698 5 652 436 8 813 155 1 440 873 1 994 329 6 610 709 10 045 910 B2 1 232 822 878 473 2 953 030 5 064 326 1 512 998 1 058 483 3 388 596 5 960 077 1 519 596 1 112 819 3 869 902 6 502 317 1 655 995 1 137 007 4 643 402 7 436 404 C1 962 451 2 344 792 4 728 023 8 035 266 1 347 796 2 805 284 5 497 972 9 651 052 1 473 843 3 339 710 6 326 373 11 139 925 1 429 964 3 600 984 7 062 695 12 093 643 C2 2 731 977 1 490 874 5 131 863 9 354 714 2 936 917 1 707 333 5 875 127 10 519 376 3 089 800 1 941 369 6 995 904 12 027 073 3 161 857 2 080 257 7 864 724 13 106 837 C3 1 048 149 1 144 420 2 758 507 4 951 075 1 145 1 820 456 3 346 131 6 306 733 1 221 227 2 521 953 4 105 372 7 848 552 1 258 081 2 540 816 4 691 520 8 490 417 000 TL 50

Ek 1: Cari Fiyatlarla Bölgesel Gayri Safi Katma Değer- İktisadi Faaliyet Kollarına Göre Temel Fiyatlarla, 4-2011 (Devam) İBBS Düzey 2 8 9 2010 2011 Tarım Sanayi Hizmetler Tarım Sanayi Hizmetler Tarım Sanayi Hizmetler Tarım Sanayi Hizmetler 72 274 585 232 475 082 549 835 548 854 585 214 78 775 886 218 623 211 567 050 589 864 449 686 92 739 021 259 022 057 628 785 937 980 547 016 103 635 252 316 326 396 730 491 491 1 150 453 139 10 492 416 63 111 124 172 689 547 236 293 086 516 678 58 262 986 175 577 545 234 357 209 516 038 69 365 323 193 776 620 263 657 981 621 756 85 466 006 226 349 898 312 437 660 21 2 679 030 8 268 925 12 279 770 23 227 726 2 509 327 7 973 287 12 096 499 22 579 113 2 918 267 9 699 313 13 601 880 26 219 460 3 037 411 12 186 630 15 944 831 31 168 871 22 3 701 969 4 164 902 10 586 950 18 453 821 3 885 375 3 867 969 11 153 718 18 907 062 4 653 416 4 425 177 12 103 649 21 182 242 5 508 598 5 479 527 13 659 389 24 647 513 31 2 702 316 14 941 853 38 214 987 55 859 157 2 868 068 13 863 558 38 740 578 55 472 204 3 712 277 16 315 388 43 269 807 63 297 473 4 130 20 418 621 51 373 300 75 922 162 32 4 442 273 6 717 177 19 639 293 30 798 743 4 694 082 6 281 125 20 183 991 31 159 199 5 838 279 7 425 704 21 604 672 34 868 655 6 685 445 9 142 174 24 279 119 40 106 739 33 6 127 161 9 994 636 14 848 475 30 970 272 6 408 674 10 254 125 14 936 917 31 599 716 7 107 187 12 280 048 16 390 283 35 777 518 7 828 246 14 821 216 18 655 447 41 304 909 41 3 096 864 23 857 967 29 715 582 56 670 413 3 515 003 21 662 751 30 216 710 55 394 464 3 528 086 24 494 309 33 471 592 61 493 987 4 081 989 30 195 380 39 250 757 73 528 126 42 3 201 951 20 132 181 29 242 185 52 576 318 3 746 297 18 669 024 29 603 354 52 018 676 4 190 853 21 167 193 33 289 936 58 647 982 4 969 009 26 063 105 41 238 834 72 270 948 51 1 874 313 18 139 064 52 771 342 72 784 720 2 288 865 16 982 170 56 746 024 76 017 059 2 474 404 20 903 897 61 460 468 84 838 769 2 802 189 25 533 418 70 969 102 99 304 709 52 4 056 912 4 519 005 11 694 460 20 270 377 4 530 212 4 393 561 12 005 299 20 929 072 4 403 430 5 187 915 13 143 768 22 735 113 6 079 820 6 359 910 14 527 588 26 967 317 61 4 742 685 4 844 194 23 355 001 32 941 880 5 210 194 4 297 258 24 689 379 34 196 832 7 465 360 5 082 965 27 456 672 40 004 998 7 581 6 063 891 32 101 227 45 746 298 62 5 262 912 8 042 157 20 815 049 34 118 5 698 461 7 317 898 21 670 231 34 686 590 6 348 883 8 334 798 25 225 322 39 909 003 6 705 681 9 571 186 29 252 436 45 529 304 63 3 399 323 5 973 057 12 508 585 21 880 965 3 553 456 5 977 994 12 670 197 22 201 647 3 998 187 7 063 925 14 568 566 25 630 678 4 275 756 8 206 865 17 308 137 29 790 758 71 2 530 380 3 246 624 7 162 568 12 939 573 3 045 540 2 871 333 7 363 943 13 280 815 3 573 080 3 191 172 8 273 874 15 038 126 4 037 938 4 064 127 9 673 603 17 775 668 72 2 507 001 6 024 948 11 527 300 20 059 248 2 833 237 5 684 064 12 026 574 20 543 875 3 474 989 6 776 482 13 079 712 23 331 184 4 013 185 7 890 797 14 402 926 26 306 909 81 622 088 4 359 069 6 421 142 11 402 299 702 354 4 218 939 6 389 842 11 311 134 717 726 4 720 719 6 873 946 12 312 391 875 339 5 841 832 7 985 447 14 702 618 82 1 371 075 1 213 885 3 704 401 6 289 362 1 429 189 1 203 970 3 861 909 6 495 068 1 667 609 1 505 117 4 270 7 392 996 1 892 973 1 643 902 4 661 773 8 198 649 83 4 488 073 5 206 010 14 446 972 24 141 055 4 577 994 4 665 410 14 358 475 23 601 879 5 287 164 5 683 747 15 547 068 26 517 979 5 737 899 6 739 881 18 465 839 30 943 620 90 3 254 408 4 721 127 14 624 465 22 600 000 2 920 939 4 583 150 15 105 167 22 609 256 3 388 227 5 673 047 16 555 517 25 616 791 3 561 824 6 471 219 18 013 882 28 046 924 A1 1 268 288 1 274 165 5 015 150 7 557 603 1 450 584 1 334 096 5 398 117 8 182 798 1 663 742 1 702 203 5 938 497 9 304 442 1 839 156 2 115 500 6 637 771 10 592 427 A2 1 291 805 662 330 3 303 309 5 257 444 1 478 336 673 447 3 568 431 5 720 214 1 839 951 869 865 4 324 6 910 139 1 906 694 1 076 938 4 701 548 7 685 179 B1 1 564 280 2 219 290 7 609 443 11 393 014 1 684 643 2 239 036 8 401 584 12 325 264 1 834 778 2 956 970 8 975 308 13 767 055 2 249 881 3 657 101 10 141 008 16 047 989 B2 1 848 498 1 365 457 5 448 754 8 662 709 2 099 078 1 375 122 6 232 178 9 706 378 2 595 870 1 647 608 7 002 405 11 245 883 2 762 256 1 821 467 7 406 125 11 989 848 C1 1 401 496 4 510 7 967 532 13 489 538 1 539 134 4 089 966 8 566 684 14 195 784 2 103 375 5 244 696 10 268 007 17 616 078 2 123 119 6 494 548 11 670 850 20 288 517 C2 3 110 344 2 394 383 8 936 295 14 441 022 3 838 591 2 788 514 9 544 118 16 171 223 5 003 365 3 461 110 11 306 176 19 770 650 5 582 836 4 421 13 254 212 23 258 247 C3 1 236 721 2 961 044 5 306 988 9 504 753 1 751 574 3 092 457 5 943 125 10 787 156 2 434 478 3 843 367 7 181 598 13 459 443 2 744 831 4 579 954 8 566 445 15 891 229 000 TL 51

Ek 2: Sektörlere Göre Bölgesel Paylar - İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması, Düzey 2, 4-2011 İBBS Düzey 2 4 5 6 7 Tarım Sanayi Hizmetler Sıra Tarım Sanayi Hizmetler Sıra Tarım Sanayi Hizmetler Sıra Tarım Sanayi Hizmetler Sıra 10 1,0 28,7 32,0 27,8 1 1,0 28,5 31,5 27,4 1 0,9 28,4 31,1 27,5 1 0,8 27,6 31,6 27,9 1 21 3,8 2,9 2,1 2,5 12 3,6 3,0 2,2 2,6 12 3,5 3,2 2,3 2,6 11 3,6 3,3 2,2 2,6 11 22 4,8 1,5 1,8 2,1 16 4,9 1,5 1,8 2,1 16 4,6 1,4 1,8 2,0 16 4,9 1,5 1,9 2,0 16 31 3,8 7,3 7,0 6,8 3 3,3 7,2 7,0 6,7 3 3,9 6,8 7,0 6,6 4 3,6 6,6 7,0 6,6 4 32 6,8 3,4 3,5 3,8 8 6,1 3,3 3,5 3,7 8 7,1 3,3 3,5 3,8 8 5,9 3,1 3,6 3,6 8 33 7,3 4,0 2,6 3,5 9 7,4 4,0 2,7 3,5 9 7,5 4,2 2,7 3,6 9 7,7 4,2 2,7 3,5 9 41 4,6 9,5 5,1 6,3 4 4,8 9,7 5,3 6,5 4 4,6 10,1 5,4 6,6 3 4,6 10,6 5,3 6,7 3 42 4,5 8,7 4,8 5,8 5 4,5 8,4 5,0 5,9 5 4,7 8,6 5,2 6,1 5 4,0 8,6 5,2 6,0 5 51 2,7 7,6 9,8 8,4 2 2,7 7,4 9,7 8,3 2 2,6 7,4 9,9 8,5 2 2,4 7,8 9,6 8,5 2 52 5,5 2,1 2,0 2,4 14 5,4 2,1 2,0 2,4 14 5,2 2,0 2,0 2,3 14 5,6 2,0 2,1 2,3 15 61 5,9 2,0 4,4 3,9 7 5,9 2,2 4,5 4,0 7 6,4 2,2 4,4 4,0 7 7,1 2,1 4,4 4,0 7 62 6,6 3,3 4,0 4,1 6 7,2 3,4 3,9 4,1 6 7,1 3,3 3,9 4,1 6 7,8 3,4 3,9 4,1 6 63 4,5 2,2 2,2 2,4 13 4,7 2,2 2,2 2,4 13 4,4 2,2 2,1 2,3 13 4,6 2,3 2,2 2,4 13 71 4,1 1,3 1,2 1,5 19 3,9 1,3 1,3 1,5 20 3,6 1,3 1,3 1,5 20 3,7 1,3 1,3 1,5 19 72 3,9 2,4 2,1 2,4 15 3,8 2,3 2,1 2,3 15 3,4 2,3 2,1 2,3 15 3,4 2,5 2,2 2,4 14 81 0,9 2,2 1,3 1,5 20 0,9 2,3 1,4 1,6 19 0,8 2,2 1,4 1,6 19 0,9 2,0 1,2 1,4 20 82 2,1 0,6 0,8 0,9 25 1,8 0,6 0,7 0,8 25 1,8 0,6 0,7 0,8 25 1,9 0,6 0,7 0,8 25 83 6,0 2,0 2,6 2,8 10 5,8 2,0 2,6 2,8 10 5,7 2,2 2,6 2,8 10 5,4 2,3 2,6 2,7 10 90 3,5 2,0 2,6 2,5 11 4,5 2,1 2,6 2,7 11 4,8 1,9 2,6 2,6 12 4,5 2,0 2,6 2,6 12 A1 2,1 0,6 0,9 1,0 24 1,8 0,5 0,9 0,9 24 1,8 0,5 0,9 0,9 24 1,8 0,5 0,9 0,9 24 A2 2,2 0,3 0,6 0,7 26 2,0 0,3 0,6 0,7 26 2,0 0,3 0,6 0,7 26 1,9 0,3 0,6 0,6 26 B1 2,0 1,0 1,4 1,4 21 2,5 1,0 1,4 1,4 21 2,1 1,0 1,4 1,3 21 2,2 1,0 1,4 1,3 21 B2 2,3 0,6 1,0 1,0 22 2,5 0,7 1,0 1,0 23 2,4 0,6 0,9 1,0 23 2,6 0,5 1,0 1,0 23 C1 1,8 1,7 1,6 1,6 18 2,2 1,7 1,6 1,7 18 2,4 1,8 1,5 1,7 18 2,2 1,7 1,5 1,6 18 C2 5,2 1,1 1,7 1,9 17 4,8 1,1 1,7 1,8 17 4,9 1,0 1,7 1,8 17 4,9 1,0 1,6 1,7 17 C3 2,0 0,8 0,9 1,0 23 1,9 1,1 1,0 1,1 22 1,9 1,3 1,0 1,2 22 2,0 1,2 1,0 1,1 22 % 52

Ek 2: Sektörlere Göre Bölgesel Paylar - İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması, Düzey 2, 4-2011 (Devam) İBBS Düzey 2 8 9 2010 2011 Tarım Sanayi Hizmetler Sıra Tarım Sanayi Hizmetler Sıra Tarım Sanayi Hizmetler Sıra Tarım Sanayi Hizmetler Sıra 10 0,7 27,1 31,4 27,7 1 0,7 26,6 31,0 27,1 1 0,6 26,8 30,8 26,9 1 0,6 27,0 31,0 27,2 1 21 3,7 3,6 2,2 2,7 11 3,2 3,6 2,1 2,6 12 3,1 3,7 2,2 2,7 11 2,9 3,9 2,2 2,7 10 22 5,1 1,8 1,9 2,2 16 4,9 1,8 2,0 2,2 16 5,0 1,7 1,9 2,2 16 5,3 1,7 1,9 2,1 16 31 3,7 6,4 7,0 6,5 4 3,6 6,3 6,8 6,4 3 4,0 6,3 6,9 6,5 3 4,0 6,5 7,0 6,6 3 32 6,1 2,9 3,6 3,6 9 6,0 2,9 3,6 3,6 9 6,3 2,9 3,4 3,6 9 6,5 2,9 3,3 3,5 9 33 8,5 4,3 2,7 3,6 8 8,1 4,7 2,6 3,7 8 7,7 4,7 2,6 3,6 8 7,6 4,7 2,6 3,6 8 41 4,3 10,3 5,4 6,6 3 4,5 9,9 5,3 6,4 4 3,8 9,5 5,3 6,3 4 3,9 9,5 5,4 6,4 4 42 4,4 8,7 5,3 6,2 5 4,8 8,5 5,2 6,0 5 4,5 8,2 5,3 6,0 5 4,8 8,2 5,6 6,3 5 51 2,6 7,8 9,6 8,5 2 2,9 7,8 10,0 8,8 2 2,7 8,1 9,8 8,7 2 2,7 8,1 9,7 8,6 2 52 5,6 1,9 2,1 2,4 14 5,8 2,0 2,1 2,4 14 4,7 2,0 2,1 2,3 15 5,9 2,0 2,0 2,3 14 61 6,6 2,1 4,2 3,9 7 6,6 2,0 4,4 4,0 7 8,0 2,0 4,4 4,1 6 7,3 1,9 4,4 4,0 6 62 7,3 3,5 3,8 4,0 6 7,2 3,3 3,8 4,0 6 6,8 3,2 4,0 4,1 7 6,5 3,0 4,0 4,0 7 63 4,7 2,6 2,3 2,6 13 4,5 2,7 2,2 2,6 13 4,3 2,7 2,3 2,6 12 4,1 2,6 2,4 2,6 12 71 3,5 1,4 1,3 1,5 19 3,9 1,3 1,3 1,5 19 3,9 1,2 1,3 1,5 19 3,9 1,3 1,3 1,5 19 72 3,5 2,6 2,1 2,3 15 3,6 2,6 2,1 2,4 15 3,7 2,6 2,1 2,4 14 3,9 2,5 2,0 2,3 15 81 0,9 1,9 1,2 1,3 20 0,9 1,9 1,1 1,3 21 0,8 1,8 1,1 1,3 22 0,8 1,8 1,1 1,3 22 82 1,9 0,5 0,7 0,7 25 1,8 0,6 0,7 0,8 25 1,8 0,6 0,7 0,8 25 1,8 0,5 0,6 0,7 25 83 6,2 2,2 2,6 2,8 10 5,8 2,1 2,5 2,7 10 5,7 2,2 2,5 2,7 10 5,5 2,1 2,5 2,7 11 90 4,5 2,0 2,7 2,6 12 3,7 2,1 2,7 2,6 11 3,7 2,2 2,6 2,6 13 3,4 2,0 2,5 2,4 13 A1 1,8 0,5 0,9 0,9 24 1,8 0,6 1,0 0,9 24 1,8 0,7 0,9 0,9 24 1,8 0,7 0,9 0,9 24 A2 1,8 0,3 0,6 0,6 26 1,9 0,3 0,6 0,7 26 2,0 0,3 0,7 0,7 26 1,8 0,3 0,6 0,7 26 B1 2,2 1,0 1,4 1,3 21 2,1 1,0 1,5 1,4 20 2,0 1,1 1,4 1,4 20 2,2 1,2 1,4 1,4 20 B2 2,6 0,6 1,0 1,0 23 2,7 0,6 1,1 1,1 23 2,8 0,6 1,1 1,1 23 2,7 0,6 1,0 1,0 23 C1 1,9 1,8 1,4 1,6 18 2,0 1,9 1,5 1,6 18 2,3 2,0 1,6 1,8 18 2,0 2,1 1,6 1,8 18 C2 4,3 1,0 1,6 1,7 17 4,9 1,3 1,7 1,9 17 5,4 1,3 1,8 2,0 17 5,4 1,4 1,8 2,0 17 C3 1,7 1,3 1,0 1,1 22 2,2 1,4 1,0 1,2 22 2,6 1,5 1,1 1,4 21 2,6 1,4 1,2 1,4 21 % 53

Ek 3: Sektörlerin Gayri Safi Katma Değer İçindeki Payları - İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması, Düzey 2, 4-2011 % 4 5 6 7 İBBS Düzey 2 Tarım Sanayi Hizmetler Tarım Sanayi Hizmetler Tarım Sanayi Hizmetler Tarım Sanayi Hizmetler 10,7 28,0 61,3 10,6 28,0 61,3 9,4 28,2 62,4 8,5 27,8 63,7 10 0,4 28,9 70,7 0,4 29,2 70,4 0,3 29,1 70,6 0,2 27,5 72,3 21 16,4 32,8 50,7 14,9 32,9 52,2 12,5 34,0 53,5 11,7 35,1 53,2 22 25,3 20,9 53,8 25,5 20,4 54,2 22,0 20,2 57,8 20,6 20,1 59,3 31 6,0 30,4 63,6 5,3 30,2 64,5 5,5 28,7 65,8 4,6 27,9 67,5 32 19,0 25,0 56,0 17,2 24,6 58,2 17,6 24,3 58,1 13,8 23,6 62,6 33 22,5 32,0 45,4 22,1 31,8 46,1 19,7 32,8 47,5 18,4 32,7 48,9 41 7,9 42,3 49,9 7,9 41,8 50,3 6,4 42,8 50,7 5,8 43,6 50,5 42 8,2 41,5 50,3 8,0 39,9 52,1 7,2 39,6 53,2 5,6 39,6 54,8 51 3,4 25,2 71,4 3,4 24,8 71,8 2,8 24,7 72,5 2,4 25,5 72,0 52 24,6 25,0 50,4 23,9 25,2 50,9 21,0 24,4 54,5 20,4 23,1 56,5 61 16,2 14,6 69,2 15,8 15,6 68,6 15,1 15,7 69,3 15,1 14,9 70,0 62 17,4 23,0 59,6 18,6 23,0 58,4 16,4 23,2 60,4 16,3 23,4 60,3 63 19,8 24,9 55,2 20,6 24,8 54,6 17,6 26,6 55,8 16,3 26,5 57,3 71 28,4 22,7 48,9 27,1 22,9 50,0 22,8 24,3 52,9 20,9 24,2 54,9 72 17,7 28,4 53,9 17,1 28,2 54,7 13,9 28,7 57,4 12,2 29,5 58,3 81 6,7 40,5 52,8 6,1 41,1 52,8 5,1 39,9 55,1 5,7 39,6 54,7 82 26,1 18,7 55,1 24,5 19,5 55,9 21,9 22,3 55,7 21,4 20,4 58,2 83 22,7 19,7 57,6 21,9 20,4 57,6 19,2 21,9 59,0 16,9 23,2 59,9 90 14,8 21,8 63,4 18,0 21,9 60,2 17,2 20,8 62,0 14,8 21,7 63,4 A1 23,5 17,5 59,0 21,9 17,0 61,0 18,9 16,8 64,3 17,5 16,4 66,2 A2 34,5 11,9 53,7 31,1 13,7 55,1 27,9 14,0 58,0 26,3 14,0 59,7 B1 15,4 21,3 63,2 18,9 20,6 60,5 14,9 20,9 64,1 14,3 19,9 65,8 B2 24,3 17,3 58,3 25,4 17,8 56,9 23,4 17,1 59,5 22,3 15,3 62,4 C1 12,0 29,2 58,8 14,0 29,1 57,0 13,2 30,0 56,8 11,8 29,8 58,4 C2 29,2 15,9 54,9 27,9 16,2 55,9 25,7 16,1 58,2 24,1 15,9 60,0 C3 21,2 23,1 55,7 18,1 28,9 53,1 15,6 32,1 52,3 14,8 29,9 55,3 54

Ek 3: Sektörlerin Gayri Safi Katma Değer İçindeki Payları - İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması, Düzey 2, 4-2011 (Devam) % 8 9 2010 2011 İBBS Düzey 2 Tarım Sanayi Hizmetler Tarım Sanayi Hizmetler Tarım Sanayi Hizmetler Tarım Sanayi Hizmetler 8,5 27,2 64,3 9,1 25,3 65,6 9,5 26,4 64,1 9,0 27,5 63,5 10 0,2 26,7 73,1 0,2 24,9 74,9 0,2 26,3 73,5 0,2 27,4 72,4 21 11,5 35,6 52,9 11,1 35,3 53,6 11,1 37,0 51,9 9,7 39,1 51,2 22 20,1 22,6 57,4 20,5 20,5 59,0 22,0 20,9 57,1 22,3 22,2 55,4 31 4,8 26,7 68,4 5,2 25,0 69,8 5,9 25,8 68,4 5,4 26,9 67,7 32 14,4 21,8 63,8 15,1 20,2 64,8 16,7 21,3 62,0 16,7 22,8 60,5 33 19,8 32,3 47,9 20,3 32,5 47,3 19,9 34,3 45,8 19,0 35,9 45,2 41 5,5 42,1 52,4 6,3 39,1 54,5 5,7 39,8 54,4 5,6 41,1 53,4 42 6,1 38,3 55,6 7,2 35,9 56,9 7,1 36,1 56,8 6,9 36,1 57,1 51 2,6 24,9 72,5 3,0 22,3 74,6 2,9 24,6 72,4 2,8 25,7 71,5 52 20,0 22,3 57,7 21,6 21,0 57,4 19,4 22,8 57,8 22,5 23,6 53,9 61 14,4 14,7 70,9 15,2 12,6 72,2 18,7 12,7 68,6 16,6 13,3 70,2 62 15,4 23,6 61,0 16,4 21,1 62,5 15,9 20,9 63,2 14,7 21,0 64,2 63 15,5 27,3 57,2 16,0 26,9 57,1 15,6 27,6 56,8 14,4 27,5 58,1 71 19,6 25,1 55,4 22,9 21,6 55,4 23,8 21,2 55,0 22,7 22,9 54,4 72 12,5 30,0 57,5 13,8 27,7 58,5 14,9 29,0 56,1 15,3 30,0 54,7 81 5,5 38,2 56,3 6,2 37,3 56,5 5,8 38,3 55,8 6,0 39,7 54,3 82 21,8 19,3 58,9 22,0 18,5 59,5 22,6 20,4 57,1 23,1 20,1 56,9 83 18,6 21,6 59,8 19,4 19,8 60,8 19,9 21,4 58,6 18,5 21,8 59,7 90 14,4 20,9 64,7 12,9 20,3 66,8 13,2 22,1 64,6 12,7 23,1 64,2 A1 16,8 16,9 66,4 17,7 16,3 66,0 17,9 18,3 63,8 17,4 20,0 62,7 A2 24,6 12,6 62,8 25,8 11,8 62,4 26,6 12,6 60,8 24,8 14,0 61,2 B1 13,7 19,5 66,8 13,7 18,2 68,2 13,3 21,5 65,2 14,0 22,8 63,2 B2 21,3 15,8 62,9 21,6 14,2 64,2 23,1 14,7 62,3 23,0 15,2 61,8 C1 10,4 30,5 59,1 10,8 28,8 60,3 11,9 29,8 58,3 10,5 32,0 57,5 C2 21,5 16,6 61,9 23,7 17,2 59,0 25,3 17,5 57,2 24,0 19,0 57,0 C3 13,0 31,2 55,8 16,2 28,7 55,1 18,1 28,6 53,4 17,3 28,8 53,9 55

Ek 4: Kişi Başına Gayri Safi Katma Değer İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması, Düzey 2, TL, 4-2011 Kişi başına (TL) İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (Düzey 2) 4 (1) Sıra 5 (1) Sıra 6 (1) Sıra 7 Sıra 8 Sıra 9 Sıra 2010 Sıra 2011 Sıra Türkiye 7 307 8 338 9 632 10 744 12 020 12 000 13 406 15 500 10 İstanbul 11 375 1 12 818 1 14 859 1 16 799 1 18 689 1 18 300 1 20 149 1 23 247 1 21 Tekirdağ, Edirne, Kırklareli 9 022 6 10 617 5 12 426 5 13 733 5 15 682 5 14 981 5 17 288 5 20 169 5 22 Balıkesir, Çanakkale 6 465 10 7 448 10 8 246 10 9 624 10 11 528 9 11 733 8 12 993 8 15 013 8 31 İzmir 9 448 5 10 592 6 12 137 6 13 384 6 14 817 6 14 476 6 16 195 6 19 187 6 32 Aydın, Denizli, Muğla 7 618 8 8 468 9 9 881 9 10 496 9 11 626 8 11 578 9 12 803 9 14 534 9 33 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak 5 789 13 6 845 11 8 092 11 9 079 11 10 575 11 10 794 11 12 033 10 13 888 11 41 Bursa, Eskişehir, Bilecik 9 923 4 11 542 3 13 555 3 15 231 2 16 630 3 15 939 4 17 313 4 20 332 4 42 Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova 10 286 2 11 758 2 13 847 2 15 029 3 16 990 2 16 436 3 18 215 2 22 028 2 51 Ankara 9 993 3 11 165 4 13 084 4 14 471 4 16 136 4 16 526 2 18 008 3 20 554 3 52 Konya, Karaman 5 567 14 6 343 13 7 157 13 8 124 13 9 239 13 9 460 13 10 170 13 11 935 13 61 Antalya, Isparta, Burdur 8 661 7 9 889 7 11 215 7 12 351 7 13 236 7 13 394 7 15 7 16 972 7 62 Adana, Mersin 5 821 12 6 691 12 7 674 12 8 569 12 9 431 12 9 461 12 10 734 12 12 125 12 63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye 4 518 19 5 19 5 628 19 6 497 19 7 605 19 7 571 21 8 598 20 9 900 19 71 Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir 5 262 15 6 008 16 6 736 17 7 722 17 8 696 17 8 861 16 10 022 15 11 882 14 72 Kayseri, Sivas, Yozgat 5 205 16 5 866 17 6 712 18 7 801 15 8 726 16 8 881 15 9 972 16 11 192 16 81 Zonguldak, Karabük, Bartın 7 459 9 8 864 8 10 8 10 523 8 11 187 10 11 048 10 11 943 11 14 313 10 82 Kastamonu, Çankırı, Sinop 5 984 11 6 306 14 6 952 15 7 756 16 8 551 18 8 758 17 9 930 17 11 057 18 83 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya 5 083 17 5 854 18 6 823 16 7 514 18 8 855 15 8 646 18 9 678 18 11 338 15 90 Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane 5 076 18 6 168 15 7 033 14 7 880 14 9 042 14 8 983 14 10 14 11 154 17 A1 Erzurum, Erzincan, Bayburt 4 21 4 620 21 5 428 21 6 137 21 7 071 20 7 707 19 8 734 19 9 893 20 A2 Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan 2 933 24 3 379 24 3 834 25 4 125 25 4 613 25 5 026 25 6 090 25 6 708 25 B1 Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli 4 320 20 5 057 20 5 557 20 6 297 20 7 066 21 7 584 20 8 468 21 9 759 21 B2 Van, Muş, Bitlis, Hakkari 2 688 25 3 126 26 3 372 26 3 814 26 4 379 26 4 846 26 5 575 26 5 894 26 C1 Gaziantep, Adıyaman, Kilis 3 835 22 4 504 22 5 086 22 5 403 22 5 888 22 6 063 22 7 372 22 8 303 22 C2 Şanlıurfa, Diyarbakır 3 404 23 3 736 23 4 172 23 4 441 23 4 770 24 5 24 6 255 24 7 179 24 C3 Mardin, Batman, Şırnak, Siirt 2 653 26 3 348 25 4 128 24 4 426 24 4 882 23 5 482 23 6 805 23 7 862 23 (1) Yenilenen yıl ortası nüfus projeksiyonları kullanılarak güncellenmiştir. 56

Ek 5: Kişi Başına Gayri Safi Katma Değer İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması, Düzey 2, ($), 4-2011 Kişi başına ($) İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (Düzey 2) 4 (1) Sıra 5 (1) Sıra 6 (1) Sıra 7 Sıra 8 Sıra 9 Sıra 2010 Sıra 2011 Sıra Türkiye 5.103 6.187 6.686 8.267 9.384 7.769 8.926 9.244 10 İstanbul 7.943 1 9.511 1 10.314 1 12.925 1 14.591 1 11.848 1 13.416 1 13.865 1 21 Tekirdağ, Edirne, Kırklareli 6.300 6 7.878 5 8.625 5 10.567 5 12.243 5 9.699 5 11.511 5 12.029 5 22 Balıkesir, Çanakkale 4.515 10 5.526 10 5.724 10 7.404 10 9.000 9 7.596 8 8.651 8 8.954 8 31 İzmir 6.598 5 7.859 6 8.425 6 10.298 6 11.568 6 9.372 6 10.783 6 11.443 6 32 Aydın, Denizli, Muğla 5.320 8 6.283 9 6.858 9 8.076 9 9.076 8 7.496 9 8.524 9 8.668 9 33 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak 4.042 13 5.079 11 5.617 11 6.986 11 8.256 11 6.988 11 8.012 10 8.283 11 41 Bursa, Eskişehir, Bilecik 6.930 4 8.564 3 9.409 3 11.719 2 12.983 3 10.319 4 11.528 4 12.126 4 42 Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova 7.183 2 8.725 2 9.612 2 11.563 3 13.265 2 10.641 3 12.128 2 13.138 2 51 Ankara 6.978 3 8.284 4 9.082 4 11.134 4 12.598 4 10.699 2 11.990 3 12.259 3 52 Konya, Karaman 3.887 14 4.706 13 4.968 13 6.251 13 7.213 13 6.125 13 6.771 13 7.118 13 61 Antalya, Isparta, Burdur 6.048 7 7.337 7 7.785 7 9.503 7 10.334 7 8.672 7 10.094 7 10.122 7 62 Adana, Mersin 4.065 12 4.965 12 5.327 12 6.593 12 7.363 12 6.125 12 7.147 12 7.232 12 63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye 3.155 19 3.814 19 3.907 19 4.999 19 5.937 19 4.902 21 5.724 20 5.904 19 71 Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir 3.674 15 4.458 16 4.676 17 5.941 17 6.789 17 5.737 16 6.673 15 7.087 14 72 Kayseri, Sivas, Yozgat 3.635 16 4.353 17 4.659 18 6.002 15 6.813 16 5.750 15 6.639 16 6.675 16 81 Zonguldak, Karabük, Bartın 5.209 9 6.577 8 7.108 8 8.097 8 8.734 10 7.153 10 7.952 11 8.536 10 82 Kastamonu, Çankırı, Sinop 4.178 11 4.679 14 4.825 15 5.968 16 6.676 18 5.670 17 6.612 17 6.594 18 83 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya 3.549 17 4.343 18 4.736 16 5.781 18 6.914 15 5.598 18 6.444 18 6.762 15 90 Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane 3.545 18 4.577 15 4.882 14 6.063 14 7.059 14 5.816 14 6.765 14 6.652 17 A1 Erzurum, Erzincan, Bayburt 2.975 21 3.428 21 3.768 21 4.722 21 5.520 20 4.990 19 5.815 19 5.901 20 A2 Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan 2.048 24 2.507 24 2.661 25 3.174 25 3.601 25 3.254 25 4.055 25 4.001 25 B1 Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli 3.017 20 3.752 20 3.857 20 4.845 20 5.517 21 4.910 20 5.638 21 5.820 21 B2 Van, Muş, Bitlis, Hakkari 1.877 25 2.319 26 2.341 26 2.934 26 3.419 26 3.137 26 3.712 26 3.515 26 C1 Gaziantep, Adıyaman, Kilis 2.678 22 3.342 22 3.530 22 4.157 22 4.597 22 3.925 22 4.909 22 4.952 22 C2 Şanlıurfa, Diyarbakır 2.377 23 2.772 23 2.896 23 3.417 23 3.724 24 3.380 24 4.165 24 4.282 24 C3 Mardin, Batman, Şırnak, Siirt 1.853 26 2.484 25 2.865 24 3.405 24 3.812 23 3.549 23 4.531 23 4.689 23 (1) Yenilenen yıl ortası nüfus projeksiyonları kullanılarak güncellenmiştir. 57

Ek 6: Tarım Sektörü Gayri Safi Katma Değer Endeksi,, İBBS Düzey 2, 4-2011 İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (Düzey 2) Tarım Sektörü Gayri Safi Katma Değer Endeksi () 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye 114,6 118,2 121,4 136,4 148,6 175,0 195,5 10 İstanbul 113,2 106,9 98,4 95,4,1 99,9,4 21 Tekirdağ, Edirne, Kırklareli 108,6 108,8 113,9 131,3 123,0 143,1 148,9 22 Balıkesir, Çanakkale 116,6 111,8 123,1 144,2 151,3 181,2 214,5 31 İzmir 101,0,5 114,9 134,6 142,8 184,9 205,7 32 Aydın, Denizli, Muğla 102,2 123,9 104,7 123,3 130,3 162,1 185,6 33 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak 115,9 121,6 127,1 158,2 165,4 183,5 202,1 41 Bursa, Eskişehir, Bilecik 119,1 116,0,5 125,8 142,7 143,3 165,8 42 Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova 114,9 124,2 108,2 135,4 158,4 177,2 210,1 51 Ankara 114,0 113,1 109,4 131,4,5 173,5 196,5 52 Konya, Karaman 111,3 111,2 123,0 138,4 154,6 150,2 207,4 61 Antalya, Isparta, Burdur 114,6 127,2 144,5 151,0 165,9 237,7 241,4 62 Adana, Mersin 124,5 128,0 143,6 150,8 163,2 181,9 192,1 63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye,7 115,1 125,0 142,5 149,0 167,6 179,2 71 Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir 109,5 103,8 109,7 116,4,0 164,3 185,7 72 Kayseri, Sivas, Yozgat 109,6 102,3 104,6,5 136,2 167,0 192,9 81 Zonguldak, Karabük, Bartın 108,9 105,0 121,4 123,9 139,8 142,9 174,3 82 Kastamonu, Çankırı, Sinop 99,7 98,8 108,3 122,3 127,5 148,7 168,8 83 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya 111,0 112,9 109,8 141,7 144,6 167,0 181,2 90 Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane 148,3 162,3 157,7 176,8 158,7 184,1 193,5 A1 Erzurum, Erzincan, Bayburt,4,7 104,3 114,1 130,5 149,6 165,4 A2 Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan 103,6 105,1 106,1 110,6 126,6 157,6 163,3 B1 Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli 144,5 126,0 137,9 149,7 161,2 175,5 215,3 B2 Van, Muş, Bitlis, Hakkari 122,7 123,3 134,3 149,9 170,3 210,6 224,1 C1 Gaziantep, Adıyaman, Kilis,0 153,1 148,6 145,6 159,9 218,5,6 C2 Şanlıurfa, Diyarbakır 107,5 113,1 115,7 113,8,5 183,1 204,4 C3 Mardin, Batman, Şırnak, Siirt 108,8 116,5,0 118,0 167,1 232,3 261,9 58

Ek 7: Sanayi Sektörü Gayri Safi Katma Değer Endeksi,, İBBS Düzey 2, 4-2011 İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (Düzey 2) Sanayi Sektörü Gayri Safi Katma Değer Endeksi () 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye 115,8 136,3 151,4 168,0 158,0 187,1 228,5 10 İstanbul 115,2 134,7 145,5 158,9 146,7 174,7 215,2 21 Tekirdağ, Edirne, Kırklareli,0 147,6 171,4 203,2 195,9 238,4 299,5 22 Balıkesir, Çanakkale 112,6 124,3 145,0 196,1 182,1 208,4 258,0 31 İzmir 113,3 125,4 136,3 147,0 136,4,6,9 32 Aydın, Denizli, Muğla 111,2 129,9 135,8 141,7 132,5 156,6 192,8 33 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak 117,1 142,4 158,7 181,4 186,1 222,9 268,9 41 Bursa, Eskişehir, Bilecik 117,4 144,0 168,1,8 164,2 185,7 228,8 42 Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova 112,5 134,6 149,3 167,5 155,3 176,2 216,8 51 Ankara 112,3 133,5 155,7 172,6 161,6 199,1 243,0 52 Konya, Karaman 115,7 127,6 137,9 152,2 147,9 174,8 214,2 61 Antalya, Isparta, Burdur 125,5 146,6 157,2 170,8 151,5 179,2 213,8 62 Adana, Mersin 116,5 136,3 155,3 173,7 158,1 177,4 206,7 63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye 115,3 137,8 161,5 198,9 199,1 235,3 273,3 71 Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir 116,1 139,1 159,4 187,2 165,6 184,0 234,3 72 Kayseri, Sivas, Yozgat 112,4 131,4 157,7,0 169,8 202,5 235,8 81 Zonguldak, Karabük, Bartın,9 135,9 139,1 143,1 138,5 155,0 191,7 82 Kastamonu, Çankırı, Sinop 110,6,5 144,0 151,1 149,9 187,4 204,7 83 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya 119,6 149,0 173,7 190,0 170,3 207,5 246,0 90 Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane 122,3 133,5 157,0 174,1 169,0 209,2 238,6 A1 Erzurum, Erzincan, Bayburt 104,5,0 130,8 153,4,6 206,0 254,6 A2 Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan 132,9 153,7 164,4 165,1 167,8 216,8 268,4 B1 Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli 113,5 127,7 138,2 153,8 155,1 204,9 253,4 B2 Van, Muş, Bitlis, Hakkari,5 126,7 129,4 155,4 156,5 187,6 207,3 C1 Gaziantep, Adıyaman, Kilis 119,6 142,4 153,6 175,7 174,4 223,7 277,0 C2 Şanlıurfa, Diyarbakır 114,5 130,2 139,5,6 187,0 232,6 296,6 C3 Mardin, Batman, Şırnak, Siirt 159,1,4 222,0 258,7 270,2 335,9 400,2 59

Ek 8: Hizmetler Sektörü Gayri Safi Katma Değer Endeksi,, İBBS Düzey 2, 4-2011 İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (Düzey 2) Hizmetler Sektörü Gayri Safi Katma Değer Endeksi () 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye 115,6 137,4 158,3 181,2 186,9 207,2,7 10 İstanbul 113,6 133,5 156,2 177,7,6 199,6 232,9 21 Tekirdağ, Edirne, Kırklareli 123,2 150,2 168,0 195,1 192,2 216,4 253,4 22 Balıkesir, Çanakkale 116,7 138,6 166,5 194,1 204,5 221,8 250,4 31 İzmir 115,4 137,2 157,5 179,5 181,9 203,0 241,2 32 Aydın, Denizli, Muğla 117,3 138,8 161,3 185,1 190,3 203,5 228,9 33 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak 119,6 145,4 167,4 190,0 191,1 210,1 238,7 41 Bursa, Eskişehir, Bilecik 119,6 144,7 165,0 190,8 194,1 215,1 252,1 42 Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova 121,1 149,1 170,5,8 203,3 228,4 283,2 51 Ankara 114,6 138,2 154,9 177,1 190,5 206,5 238,2 52 Konya, Karaman 115,9 141,0 166,9 195,1,3 219,0 242,3 61 Antalya, Isparta, Burdur 116,2 136,8 156,3 173,6 183,6 203,9 238,7 62 Adana, Mersin 114,0 136,7 154,2 173,5,6 209,5 243,8 63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye 114,6 130,7 157,8 188,2 190,6 219,3,4 71 Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir 117,4 139,9 167,3 191,3 196,7 221,3 258,3 72 Kayseri, Sivas, Yozgat 114,9 138,5 164,1 181,4 189,3 205,6 226,7 81 Zonguldak, Karabük, Bartın 119,1 143,7 147,0 161,5,7 172,2,8 82 Kastamonu, Çankırı, Sinop 107,7 119,0 139,5 156,7 163,4 177,9 197,2 83 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya 115,2 137,3 153,3,1 179,0 193,5 230,2 90 Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane 116,0 137,0 157,8 185,9 192,0 210,6 228,9 A1 Erzurum, Erzincan, Bayburt 111,3 136,5 157,2 179,5 193,3 212,6 237,6 A2 Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan 118,0,3 154,5 181,8 196,4 231,2 258,8 B1 Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli 112,7 132,1 154,5 177,9 196,4 209,9 237,0 B2 Van, Muş, Bitlis, Hakkari 114,7 131,0 157,2 184,5 211,0 236,3 250,8 C1 Gaziantep, Adıyaman, Kilis 116,3 133,8 149,4 168,5 181,2 217,0 246,8 C2 Şanlıurfa, Diyarbakır 114,5 136,3 153,3 174,1 186,0,1 258,3 C3 Mardin, Batman, Şırnak, Siirt 121,3 148,8 170,1 192,4 215,4 259,7 310,5 60

Ek 9: Toplam Gayri Safi Katma Değer Endeksi,, İBBS Düzey 2, 4-2011 İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (Düzey 2) Toplam Gayri Safi Katma Değer Endeksi () 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye 115,5 135,1 152,4 172,7 174,7 198,1 232,5 10 İstanbul 114,0 133,7 152,9 171,9 170,5 191,8 227,3 21 Tekirdağ, Edirne, Kırklareli 119,8 142,6,2 187,3 182,1 211,4 251,3 22 Balıkesir, Çanakkale 115,8 128,8 151,0 181,9 186,4 208,8 242,9 31 İzmir 113,9 132,6 148,5 166,9 165,8 189,1 226,9 32 Aydın, Denizli, Muğla 112,9 133,7 144,1 162,5 164,4 184,0 211,6 33 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak 118,0 139,1 155,5,1 183,7 208,0,2 41 Bursa, Eskişehir, Bilecik 118,7 142,1 162,8 181,5 177,4 196,9 235,4 42 Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova 117,0 141,0 156,6 181,6 179,7 202,6 249,7 51 Ankara 114,0 136,2 153,5 174,4 182,2 203,3 238,0 52 Konya, Karaman 114,7 130,3 148,9 170,4 175,9 191,1 226,7 61 Antalya, Isparta, Burdur 117,3 136,7 154,5 169,6 176,0 205,9 235,5 62 Adana, Mersin 116,4 135,1 152,6 169,6 172,4 198,4 226,3 63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye 116,0 129,4 152,2 181,8 184,5 213,0 247,5 71 Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir 114,9 129,5 149,2 169,1 173,5 196,5 232,3 72 Kayseri, Sivas, Yozgat 113,2 130,1 151,8 170,3 174,4 198,0 223,3 81 Zonguldak, Karabük, Bartın 119,2 138,0 142,1 151,5 150,3 163,6 195,3 82 Kastamonu, Çankırı, Sinop 106,1 117,7 132,2 146,7 151,4 172,4 191,2 83 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya 115,1 134,0 147,4 173,3 169,5 190,4 222,2 90 Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane 122,2,0 157,6 182,0 182,0 206,2 225,8 A1 Erzurum, Erzincan, Bayburt 107,5 125,2,1 159,6 172,8 196,5 223,7 A2 Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan 114,8 129,8 139,0 155,3 168,9 204,1 227,0 B1 Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli 117,8 130,2 148,5 168,4 182,1 203,4 237,2 B2 Van, Muş, Bitlis, Hakkari 117,7 128,4 146,8 171,1 191,7 222,1 236,8 C1 Gaziantep, Adıyaman, Kilis,1 138,6 150,5 167,9 176,7 219,2 252,5 C2 Şanlıurfa, Diyarbakır 112,5 128,6,1 154,4 172,9 211,3 248,6 C3 Mardin, Batman, Şırnak, Siirt 127,4 158,5 171,5 192,0 217,9 271,8 321,0 61

Ek 10: Kişi Başı Bölgesel Gayri Safi Katma Değer, Endeksi, 4-2011 Kişi Başı Bölgesel Gayri Safi Katma Değer Endeksi () İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (Düzey 2) 4 5 6 7 8 9 2010 2011 Türkiye 114 132 147 164 164 183 212 10 İstanbul 113 131 148 164 161 177 204 21 Tekirdağ, Edirne, Kırklareli 118 138 152 174 166 192 224 22 Balıkesir, Çanakkale 115 128 149 178 181 201 232 31 İzmir 112 128 142 157 153 171 203 32 Aydın, Denizli, Muğla 111 130 138 153 152 168 191 33 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak 118 157 183 186 208 41 Bursa, Eskişehir, Bilecik 116 137 153 168 161 174 205 42 Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu, Yalova 114 135 146 165 177 214 51 Ankara 112 131 145 161 165 206 52 Konya, Karaman 114 129 146 166 170 183 214 61 Antalya, Isparta, Burdur 114 129 143 153 155 175 196 62 Adana, Mersin 115 132 147 162 163 184 208 63 Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye 114 125 144 168 168 190 219 71 Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir 114 128 147 165 168 190 226 72 Kayseri, Sivas, Yozgat 113 129 150 168 171 192 215 81 Zonguldak, Karabük, Bartın 119 137 141 150 148 192 82 Kastamonu, Çankırı, Sinop 105 116 130 143 146 166 185 83 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya 115 134 148 174 170 190 223 90 Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane 122 139 155 178 177 A1 Erzurum, Erzincan, Bayburt 108 127 144 166 181 205 232 A2 Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan 115 131 141 157 171 208 229 B1 Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli 117 129 146 164 176 196 226 B2 Van, Muş, Bitlis, Hakkari 116 125 142 163 207 219 C1 Gaziantep, Adıyaman, Kilis 117 133 141 154 158 192 217 C2 Şanlıurfa, Diyarbakır 110 123 130 153 184 211 C3 Mardin, Batman, Şırnak, Siirt 126 156 167 184 207 257 296 62