DEMİR-ÇELİK SEKTÖR DEĞERLENDİRMESİ

DEMİR-ÇELİK SEKTÖR DEĞERLENDİRMESİ Nurel KILIÇ Dünya çelik sektöründe, 2011 yılının, kriz kayıplarının telafi edildiği bir yıl olması nedeniyle büyüme oranı % 15 ten % 6,8 e gerilemiştir. Bu nedenle Çin in etkisinin azalma eğilimini sürdürdüğü görülmektedir. Bununla birlikte 2011 yılında, Türk çelik sektöründe, önceki yıla göre % 17 oranında büyümeyi gerçekleşmiştir. 2011 yılında kriz öncesi olan 2007 yılındaki seviyeye kıyasla %32 lik oranında bir artışla 34.1 milyon tonluk seviyeye ulaşmıştır. (Tablo 1) Böylece Türkiye, 2011 yılında, dünyanın en büyük 30 çelik üreticisi arasında, çelik üretimini en hızlı arttıran ülke olmuştur. Tablo 1: Türkiye Ham Çelik Üretimi (1.000 ton) 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2011-2.ay 2012-2.ay (%)Değişim 2012/2011 20.964 23.437 25.754 26.806 25.303 29.143 34.107 5.201 5.897 13,4 2011 yılında, Türkiye nin toplam nihai mamul üretimi, % 21,5 oranında artışla, 2010 yılındaki 26.30 milyon tondan, 31.94 milyon tona yükselmiştir. (Tablo 2) Türkiye nin nihai çelik ürünleri üretimindeki artış % 17 seviyesinde bulunan ham çelik üretimindeki artışın üzerinde gerçekleşmiştir. Yeni kapasitelerin katkısıyla, en yüksek üretim artışı, % 36,9 oranında artışla 6.63 milyon tondan 9.08 milyon tona ulaşan yassı ürünlerde gözlenmiştir. Aynı dönemde, uzun ürün üretimi % 16,3 oranında artışla, 19.67 milyon tondan, 22.87 milyon tona ulaşmıştır. 2011 yılında 31.94 milyon tonluk toplam nihai çelik ürünleri üretiminin % 71,6 oranındaki kısmı, uzun ürünlerden % 28,4 oranındaki kısmı yassı ürünlerden oluşmuştur. 2011 yılında elde edilen toplam 5.64 milyon tonluk üretim artışının, % 57 oranındaki kısmı uzun ürünlerde, % 43 oranındaki kısmı ise yassı ürünlerde gerçekleşmiştir. (Tablo 2) 3

Tablo 2: Türkiye nin Nihai Mamul Üretimi (1.000 ton) 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2011-1.ay 2012-1.ay (%)Değişim 2012/2011 19.593 23.359 26.067 26.684 25.133 26.295 31.943 2.654 3.035 14,4 2011 yılında, Türkiye nin toplam çelik ürünleri tüketimi ise, % 14,1 oranında artışla, 23.60 milyon tondan, 26.93 milyon tona yükselmiştir. (Tablo 3) Genellikle inşaat sektörü tarafından tüketilen uzun ürünlerde, toplam tüketim % 17,7 oranında artışla, 11.66 milyon tondan, 13.72 milyon tona yükselmiştir. Otomotiv, beyaz eşya, makine sektörleri tarafından tüketilmekte olan yassı ürünlerdeki tüketim ise % 10,6 oranında artışla, 13.2 milyon tona ulaşmıştır. 2011 yılında, Türkiye nin toplam 26.93 milyon tonluk çelik ürünleri tüketiminin % 51 oranındaki kısmı uzun ürünlerden, % 49 oranındaki kısmı ise yassı ürünlerden oluşmuştur. Tablo 3: Türkiye nin Nihai Mamul Tüketimi (1.000 ton) 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2011-1.ay 2012-1.ay (%)Değişim 2012/2011 18.440 21.222 23.771 21.454 18048 23.578 26.931 2.341 2.735 16,8 * 2011 yılı üretim ve tüketim rakamları geçicidir. 2011 yılında, demir çelikten eşya ve boru ürünleri de dahil olmak üzere, Türkiye nin toplam demir çelik ihracatı miktar açısından % 5,3 oranında artışla 17.60 milyon tona yükselirken, 2011 yılında Türkiye nin toplam çelik ithalatı miktar açısından % 3,3 oranında düşüşle 11.05 milyon tondan, 10.68 milyon tona gerilemiştir. 4

Tablo 4: 2011-2012 Ocak Ayı Karşılaştırması (%) değişim 2011-1.ay 2012-1.ay (12/11) Ton 1.000 $ Ton 1.000 $ Miktar Değer 1.306.802 1.094.454 1.397.291 1.203.104 6,9 9,9 Kaynak: TÜİK 2011 yılında, demir çelikten eşya ve boru hariç, bölgeler itibariyle Türkiye nin çelik ürünleri ihracatındaki düşüşlerin, Arap Baharı nın yaşandığı ülkelerin yer aldığı Orta Doğu & Körfez ve Kuzey Afrika da yoğunlaştığı dikkat çekmiştir. 2011 yılında, Türkiye nin en büyük demir çelik ürünleri ihraç pazarı konumunda bulunan Orta Doğu ve Körfez ülkelerine yönelik toplam çelik ihracatı, % 13,6 oranında düşüşle, 7.37 milyon tondan, 6.36 milyon tona gerilemiştir. Türkiye nin yassı mamul üretiminin, % 37 oranında artışla, 6.63 milyon tondan, 9.08 milyon tona ulaşmasının da etkisiyle, ithalatta en büyük düşüş, aynı zamanda Türkiye nin en fazla ithalatını yaptığı çelik ürünleri grubu olan yassı ürünlerde gözlenmiştir. Tablo 5: 2011-2012 Ocak Ayı Karşılaştırması (%) değişim 2011-1.ay 2012-1.ay (12/11) Ton 1.000 $ Ton 1.000 $ Miktar Değer 860.913 843.684 964.791 921.423 12,1 9,2 Kaynak: TÜİK 5

2012 yılında, ham çelik üretiminin % 11 civarında artışla 38 milyon ton seviyesine ulaşması, demir çelik ürünleri ihracatının miktar açısından % 8, yurtiçi çelik ürünleri tüketiminin ise, % 8 civarında artması bekleniyor. Kentsel dönüşüm projeleri ve altyapı yatırımlarının, Türkiye nin gelişme hızını sürdürmesine ve çelik talebini arttırmasına imkân sağlayacağı; diğer taraftan, çelik tüketen yeni sanayi kollarının oluşmasını da teşvik edeceği beklenmektedir. 2012 yılında dünya ekonomisindeki belirsizliklere rağmen, son iki yıldan bu yana genel olarak yükseliş trendi içerisinde olan demir çelik ürün fiyatlarının, talepteki ve girdi maliyetlerindeki artışlara paralel olarak, 2012 yılında da artış eğilimini sürdüreceği öngörülüyor. Dünyanın en fazla ham çelik üreten 8. çelik endüstrisi konumunu elde eden çelik sektörümüzde, nihai mamul üretimi % 14,4 oranında artışla, 2.65 milyon tondan, 3.04 milyon tona yükselmiştir. 2012 Ocak ayında, Türkiye nin uzun çelik ürünleri üretimi % 14,5 oranında artışla, 2.35 milyon tona ulaşırken, yassı çelik ürünleri üretimi % 13,9 oranında artışla, 730.000 tona çıkmıştır. Ocak ayında gerçekleştirilen toplam nihai mamul üretiminin % 76 oranındaki kısmı uzun ürünlerden, % 24 oranındaki kısmı ise yassı ürünlerden oluşmuştur. Ocak ayında, Türkiye nin toplam çelik ürünleri tüketimi ise, 2011 yılının Ocak ayındaki seviyesine kıyasla, % 16,8 oranında artışla, 2.34 milyon tondan 2.74 milyon tona yükselmiştir. Türkiye nin uzun çelik ürünleri tüketimi ise, % 13,2 oranında artışla, 1.54 milyon tona ulaşırken, yassı çelik ürünleri tüketimi, % 21,8 oranında artışla, 1.19 milyon tona ulaşmıştır. Ocak ayında gerçekleştirilen toplam çelik tüketiminin % 56,3 oranındaki kısmı uzun ürünlerde, % 43,7 oranındaki kısmı yassı ürünlerde gerçekleşmiştir. Ancak, 2011 yılının başlarında yavaşlayan yassı ürün tüketiminin, 2012 yılının Ocak ayı itibariyle normal seviyelerine ulaşmamış olması, yassı çelik tüketicisi sektörlerdeki toparlanmanın henüz ivme kazanmadığına işaret etmektedir. Ege İhracatçı Birlikleri (EİB) tarafından; 2012 yılı Mart ayında geçen yılın aynı dönemine göre % 1'lik ihracat artışının yakalandığı belirtilmiştir. 2012 yılının ilk çeyreğinde % 3'lük ihracat artışıyla 2 milyar 949 milyon dolarlık ihracat rakamına ulaşmıştır. 2012 Mart ayında Ege Demir ve Demirdışı Metaller İhracatçıları Birliği ise 169 milyon 986 bin dolarlık ihracat kaydı ile en fazla ihracat kaydı alan birlik olmuştur. 2011 yılında Ege Demir ve Demirdışı Metaller İhracatçıları Birliği nin ihracatında en önemli pazarlar konumunda Mısır, Libya, Cezayir yer almıştır. 6

Ege Demir-Demir Dışı Metaller İhracatçılar Birliğince kayda alınan ihracat rakamları incelendiğinde; Ocak-Aralık 2010 döneminde, 180 ülkeye toplam yapılan ihracat miktarı; 1.880.053.892 kg, 1.485.384.956 $ dır. Ocak-Aralık 2011 döneminde ise toplam 2.646.028.114 kg ihracat yapılmış olup, tutarı 2.465.841.526 $ dır. 2011 yılında 2010 yılına göre yapılan ihracat miktarında % 41, değerinde ise % 66 artış olmuştur. En önemli pazarlar olarak öne çıkanlar; Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan, Yemen, Singapur, İsrail, Birleşik Devletler, Brezilya, Mısır, Etiyopya, Birleşik Krallık, Libya, ve Kanada dır. Wood Mackenzie Research firmasının demir çelik danışmanlarının yaptığı açıklamada, dünya genelindeki çelik üretiminin zayıflaması ile birlikte, demir cevheri fiyatlarının önümüzdeki birkaç yıl içerisinde gerilemesi bekleniyor. Çinli çelik üreticilerinin, 2011 yılında ortalama 159 $/tondan temin ettikleri demir cevheri fiyatlarının, 2012 yılında 157 $/ton, 2013 yılında 155 $/ton ve 2014 yılında 140 $/ton seviyesine kadar gerileyeceği öngörülüyor. Dünya genelinde çelik üretim fazlası olduğu ve çelik arzının talebe paralel şekilde dengeleneceği, demir cevheri arzının artmakta olduğu, ancak talebin zayıfladığı, aradaki dengesizlik nedeniyle fiyatların gerilemesinin kaçınılmaz olacağı vurgulanıyor. Dünyanın en büyük çelik üreticisi Çin in, üretim artış hızının yıllar içerisinde zayıfladığı ve büyüme hızının önümüzdeki 5 yıl için yıllık ortalama % 5 seviyesinde gerçekleşmesinin beklendiği, Çin merkezli çelik üreticilerinin kâr marjlarının 2011 yılında dikkat çekici şekilde azaldığı, kârlılık oranı düşen demir çelik sektörüne Çinli yatırımcıların ilgilerinin azalabileceği dile getiriliyor. 1 Sonuç olarak, demir çelik sektörü, ithalata bağımlı olan sektörler arasında sıralamada % 69 ile ikinci sırada yer almaktadır. Ekonomi Bakanlığı tarafından; Türkiye de imalatın ve her bir sektörün ithalata ne kadar bağımlı olduğunu tespit etmek amacıyla ithalat bağımlılık oranları (ithal ara ve yatırım malı / toplam üretim) hesaplanmış ve 2011 için % 43 olarak bulunmuştur. (2008, 2009 ve2010 için % 41, 38 ve 40 olarak hesaplanmıştı). 2011 yılında, Türkiye genelinde 100 dolarlık imalat yapmak için 43 dolarlık ara/yatırım malı ithal etmek gerekmektedir. İmalatın alt sektörlerine inildiğinde, ithalat bağımlılığı oranları farklılaşmaktadır. Üretimde % 50 nin üzerinde ithalata bağımlı 1 Demir Cevheri Fiyatlarının Yavaşça Düşmesi Bekleniyor, Türkiye Demir Çelik Üreticileri Derneği, Nisan 2012 7

olan sektörlerimiz gübreler (% 72), demir-çelik (% 69), bilgisayar ve veri işleme makineleri (%67), kimyasallar (% 56), diğer metaller ve mamulleri (% 51) ve motorlu kara taşıtları (% 51) olarak öne çıkmaktadır. Türkiye, katma değeri yüksek olan yassı ve vasıflı çelik ürünlerinde net ithalatçı konumundadır. Üretimde ağırlıklı olarak ithal girdi kullanılmaktadır. Ocak ayında gerçekleştirilen toplam nihai mamul üretiminin % 76 oranındaki kısmı uzun ürünlerden, % 24 oranındaki kısmı ise yassı ürünlerden oluşmuştur. (Tablo 2) Demir çelik sektörü enerji yoğun bir sektördür. Sektörün ana girdileri olan hurda ve demir cevherinde % 70 lere varan oranlarda ithalata bağımlı olunması bir diğer olumsuz etkendir. Bu nedenle birçok sanayiye ara girdi sağlayan vasıflı çeliğin ülkemizde yatırımının artırılmasına yönelik yatırımların yapılması önemlidir. Çünkü, entegre paslanmaz çelik konusunda İzmir ve yöresinde, hatta Türkiye genelinde şu anda üretim yapılmamakta, ithal edilmekte, genellik Tayvan, Güney Kore, Çin ve İspanya dan ithalat yapılmaktadır. Bununla birlikte üyelerimiz tarafından; Sektörde tanıtım ve eğitim çalışmalarına ağırlık verilmesi, Sektörde kalifiye eleman eksikliği yaşanması dolayısıyla demir çelik Sektöründe çalışmak isteyen personelin eğitime yönelik kursların düzenlenmesi, ayrıca kalifiye ve eğitim almış sertifikalı elemanların istihdam edilmesi zorunluluğunun sağlanması, Doğrama sektöründe (demir, alüminyum, PVC, profil vb.) kalifiye eleman eksikliğinin giderilmesi yönünde üniversitelerde 2 yıllık Meslek Yüksek Okulu açılması hususları dile getirilmektedir. 8

Kaynak: Türkiye Demir Çelik Üreticileri Derneği. EK 1 2010-2011 Yılları Dünya Ham Çelik Üretim Sıralaması (1.000 ton) Ülke Adı 2011 2010 (%) Değişim 1. Çin 683.265 627.506 8,9 2. Japonya 107.595 109.599-1,8 3. ABD 86.247 80.495 7,1 4. Hindistan 72.200 68.321 5,7 5. Rusya 68.743 66.942 2,7 6. Güney Kore 68.471 58.647 16,8 7. Almanya 44.288 43.830 1,0 8. Ukrayna 35.332 33.432 5,7 9. Brezilya 35.162 32.926 6,8 10. Türkiye 34.103 29.143 17,0 11. İtalya 28.662 25.750 11,3 12. Tayvan, Çin 22.660 19.755 14,7 13. Meksika 18.145 16.710 8,6 14. Fransa 15.777 15.414 2,4 15. İspanya 15.591 16.343-4,6 16. Kanada 13.090 13.013 0,6 17. İran 13.040 11.995 8,7 18. İngiltere 9.481 9.704-2,3 19. Polonya 8.794 7.993 10,0 20. Belçika 8.114 7.973 1,8 9

Ülke Adı 2011 2010 (%) Değişim 21. Avusturya 7.474 7.206 3,7 22. Hollanda 6.937 6.651 4,3 23. Güney Afrika 6.650 7.617-12,7 24. Mısır 6.486 6.676-2,8 25. Avustralya 6.404 7.296-12,2 26. Arjantin 5.655 5.138 10,1 27. Çek Cumhuriyeti 5.583 5.180 7,8 28. Suudi Arabistan 5.275 5.015 5,2 29. İsveç 4.866 4.846 0,4 30. Kazakistan 4.699 4.220 11,4 31. Slovakya 4.242 4.586-7,5 32. Finlandiya 3.985 4.030-1,1 33. Romanya 3.830 3.721 2,9 34. Venezüella 3.070 2.207 39,1 35. Beyaz Rusya 2.614 2.530 3,3 36. Lüksemburg 2.558 2.548 0,4 37. Katar 2.010 1.970 2,0 38. Yunanistan 1.993 1.821 9,4 39. Macaristan 1.733 1.678 3,3 40. Şili 1.620 1.011 60,2 41. Sırbistan 1.324 1.254 5,5 42. Kolombiya 1.290 1.213 6,3 43. Portekiz 1.170 1.351-13,4 44. Peru 925 880 5,1 45. Letonya 870 655 32,9 46. Yeni Zelanda 844 853-1,1 47. Bulgaristan 835 741 12,6 48. Özbekistan 733 716 2,4 49. Bosna-Herkes 649 592 9,6 50. Slovenya 648 606 6,8 51. Norveç 620 520 19,2 52. Trinidad ve Tobago 610 572 6,7 53. Ekvator 525 372 41,1 54. Guatemala 445 274 62,4 55. Cezayir 440 688-36,1 56. Makedonya 386 291 32,5 57. Moldova 313 240 30,3 58. Küba 290 278 4,3 59. Fas 290 455-36,3 60. Hırvatistan 100 95 5,7 61. El Salvador 100 64 56,3 62. Libya 100 825-87,9 63. Uruguay 80 65 23,1 64. Paraguay 30 59-49,2 Toplam 1.490.060 1.395.094 6,8 * 64 ülke (İsviçre ve Zimbabve hariç) 10

EK 2 2011-2012 Ocak Ayı Dünya Ham Çelik Üretim Sıralaması (1.000 ton) Ülke Adı 2012 2011 (%) değişim 1. Çin 52.072 59.871-13,0 2. Japonya 8.631 9.655-10,6 3. ABD 7.600 7.191 5,7 4. Hindistan 6.100 6.145-0,7 5. Rusya 5.948 5.927 0,4 6. Güney Kore 5.120 5.664-9,6 7. Almanya 3.353 3.665-8,5 8. Türkiye 3.135 2.741 14,4 9. Ukrayna 2.871 2.918-1,6 10. Brezilya 2.780 2.764 0,6 11. İtalya 2.195 2.099 4,6 12. Tayvan, Çin 1.900 2.026-6,2 13. Meksika 1.575 1.518 3,7 14. Fransa 1.359 1.222 11,2 15. İspanya 1.179 1.356-13,0 16. Kanada 1.050 1.051-0,1 17. Polonya 790 658 20,0 18. İngiltere 672 889-24,4 19. Avusturya 625 630-0,8 20. Hollanda 619 618 0,1 21. Güney Afrika 570 540 5,6 22. Mısır 514 564-8,8 23. Belçika 500 751-33,4 24. Suudi Arabistan 464 467-0,6 25. Çek Cumhuriyeti 457 496-7,8 26. İsveç 413 436-5,1 27. Arjantin 397 362 9,8 28. Avustralya 380 657-42,1 29. Finlandiya 341 369-7,7 30. Romanya 330 280 17,8 31. Slovakya 329 425-22,6 32. Kazakistan 317 414-23,4 33. Venezüella 240 264-9,1 34. Beyaz Rusya 220 223-1,4 35. Lüksemburg 160 249-35,6 36. Yunanistan 150 167-10,2 37. Macaristan 146 141 3,5 38. Kolombiya 113 100 13,0 39. Şili 105 151-30,5 40. Portekiz 100 100 0,0 41. Peru 98 72 36,1 42. Letonya 80 70 14,3 43. Sırbistan 79 150-47,1 44. Yeni Zelanda 78 76 2,6 45. Bulgaristan 65 67-3,4 46. Bosna-Hersek 65 59 10,3 47. Norveç 65 47 39,8 48. Slovenya 56 57-1,0 11

Ülke Adı 2012 2011 (%) değişim 49. Ekvator 52 32 62,5 50. Guatemala 50 28 78,6 51. Özbekistan 47 58-20,1 52. Trinidad ve Tobago 35 58-39,7 53. Makedonya 35 35 0,0 54. Küba 20 21-4,8 55. El Salvador 10 6 66,7 56. Uruguay 9 0-57. Hırvatistan 5 8-39,6 58. Paraguay 4 1 300,0 59. Moldova 0 0 - Toplam 116.675 126.609-7,8 Yararlanılan Kaynaklar: Türk Demir Çelik Sektörü, Türkiye Demir Çelik Üreticileri Derneği. Demir Cevheri Fiyatlarının Yavaşça Düşmesi Bekleniyor, Nisan 2012, Türkiye Demir Çelik Üreticileri Derneği. Ege Demir-Demir Dışı Metaller İhracatçılar Birliği. İthalata Bağımlılık, Şubat 2012, Ankara Strateji Enstitüsü, 12