HABER BÜLTENİ xx.10.2014 Sayı 6 Konya Sanayi Odası (KSO) ve Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) işbirliğinde gerçekleştirilen Konya İmalat Sanayi Güven Endeksi Anketi, Türkiye nin, yerel düzeyde imalat sanayideki eğilimleri ölçen ilk gösterge oldu. Konya İmalat Sanayi Güven Endeksi ile Konya da imalat sanayide faaliyet gösteren firmaların nabzı tutulacak ve imalat sanayideki gelişmeler izlenecek. Konya İmalat Sanayi Güven Endeksi ile Konya daki imalat sanayinin Türkiye geneli ve Avrupa Birliği üye ülkeleri ile karşılaştırılması mümkün hale gelmiştir. Konya nın imalat sanayi 7 aydır gözlem altında: Konya Sanayi Odası (KSO) ve Türkiye Ekonomi Politikaları Araştırma Vakfı (TEPAV) işbirliğinde gerçekleştirilen Konya İmalat Sanayi Anketi kapsamında Konya nın merkez ilçeleri olan Karatay, Meram ve Selçuklu da imalat sanayide faaliyet gösteren firmalara uygulanmaktadır. İmalat sanayinin tüm alt sektörlerinde faaliyet gösteren 300 firma ile her ay yüz yüze anketler yapılmaktadır. Bu kapsamda firmalar ile 7. dönem görüşmeler Eylül ayında yapılmıştır. İmalat Sanayi Güven Endeksi sonuçları her ayın 2. iş günü Konya Sanayi Odası internet sayfasında kamuoyuna açıklanacaktır. İmalat sanayi güven endeksi nasıl hesaplanıyor: İmalat Sanayi Güven Endeksi; ankette yer alan Şu andaki toplam siparişleriniz için ne söyleyebilirsiniz?, Şu andaki mevcut stok düzeyiniz için ne söyleyebilirsiniz? ve Önümüzdeki 3 ayda üretiminizin ne yönde değişeceğini düşünüyorsunuz? sorularına verilen yanıtların balanslarının ortalaması alınarak hesaplanmaktadır. Balans değeri, sorulara olumlu cevap verenler ile olumsuz cevap verenlerin farkı alınarak hesaplanmaktadır. www.kso.org.tr 1
Konya İmalat Sanayi Güven Endeksi geçen aya göre düştü: Ağustos 2014 te 6,3 puan değerini alan Konya İmalat Sanayi Güven Endeksi, Eylül 2014 te 8,9 puan düşerek -2,6 puan değerini almıştır. Türkiye genelini temsil eden imalat sanayi güven endeksi Eylül 2014 te bir önceki aya göre 0,7 puan yükselerek 3,2 puan değerini almıştır. AB- 28 imalat sanayi güven endeksi de bir önceki aya göre 1,3 puan düşerek -4,8 puan değerini almıştır. İmalat Sanayi Güven Endeksi, geçen aya göre Konya da ve AB-28 de düşerken, Türkiye de yükselmiştir. Konya imalat sanayi, Ağustos 2014 te Türkiye genelinden daha kötü, AB-28 den daha iyi bir performans göstermiştir. Konya İmalat Sanayi Güven Endeksi nin geçen aya göre düşmesinde önümüzdeki 3 aydaki üretim beklentilerindeki düşüş etkili olmuştur. Şekil-1. İmalat Sanayi Güven Endeksi karşılaştırılması* (Eylül 2013 Eylül 2014) 25 20 15 10 5 0-5 -10 Konya (Konya SO) Türkiye (TCMB) AB-28 *Mevsimsellikten arındırılmamış seriler Tablo-1. Konya İmalat Sanayi Güven Endeksi* % Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran Temmuz Ağustos Eylül Ekim Kasım Aralık 2014 --- --- 19,6 20,2 20,4 22,4-7,2 6,3-2,6 www.kso.org.tr 2
Konya imalat sanayide genel gidişat geçen aya göre düştü: Konya imalat sanayinin yüzde 45,7 si, bir ay öncesine göre imalat sanayideki genel gidişatın daha iyi olduğunu düşünmektedir. Daha kötü olduğunu düşünenlerin oranı yüzde 37,3 olurken, aynı olduğunu düşünenlerin oranı yüzde 17 düzeyindedir. İmalat sanayideki genel gidişata bakılınca Konya nın son 1 ayda Türkiye geneline göre daha iyi durumda olduğu görülmüştür. Konya imalat sanayide genel gidişatın geçen aya göre düşmüştür. Şekil-2. Geçtiğimiz aya göre imalat sanayide genel gidişat*(%arttı %azaldı) (Eylül 2013 Eylül 2014) 50 40 30 20 10 0-10 -20-30 Konya (Konya SO) Türkiye (TCMB) Konya da faaliyet gösteren sanayicilerin yüzde 3,7 si önümüzdeki 3 ayda kısa vadeli Türk Lirası kredi faiz oranının artmasını, yüzde 53,3 ü ise düşmesini bekliyor. www.kso.org.tr 3
Eylül ayının lideri gıda ve içecek sanayi sektörü oldu: Ağustos ayında Konya da imalat sanayiye alt sektörler itibariyle bakıldığında gıda ve içecek sanayi sektörü en iyi performansı gösteren sektör olmuştur. Bu sektörü dayanıksız tüketim malları, gıda ve içecek hariç dayanıksız tüketim malları, madencilik ve taş ocakçılığı hariç ara malları ve tüketim malları sektörleri takip etmiştir. Bu 5 sektör hem pozitif hem de endeks değerinin üzerinde değerler almıştır. Yatırım malları ve dayanıklı tüketim malları sektörleri ise endeks değerinden daha düşük değerler almıştır. Alt sektör arasında en düşük değer alan sektör dayanıklı tüketim malları sektörü olmuştur. Şekil-3. Alt Sektör Bazında İmalat Sanayi Güven Endeksi (Eylül 2014) Gıda ve içecek sanayi Dayanıksız tüketim malları Dayanıksız tüketim malları (Gıda ve içecek hariç) Ara malları (Madencilik ve taş ocakçılığı hariç) 6,2 5,3 4,4 3,7 Tüketim malları 1,4 Yatırım malları Dayanıklı tüketim malları -11,3-12,5 Endeks Değeri -15,0-10,0-5,0 0,0 5,0 10,0 www.kso.org.tr 4
Konya imalat sanayide geçtiğimiz 3 aya göre üretim düştü: Eylül 2014 te Konya da imalat sanayide faaliyet gösterenlerin yüzde 20 si geçtiğimiz 3 aya göre üretimin arttığını ifade ederken, yüzde 35 i önümüzdeki 3 ayda üretimlerinin artacağını belirtmiştir. Konya da imalat sanayide faaliyet gösterenlerin yüzde 47,7 si mevcut stok düzeyinin sezon için normal olduğunu ifade etmiştir. Şekil-4. Konya da üretim ve stok durumu (%) (Eylül 2014) Geçtiğimiz 3 aya göre üretim 20,0 40,0 40,0 Önümüzdeki 3 ayda üretim 35,0 34,0 31,0 Şu andaki mevcut stok düzeyi 15,3 47,7 37,0 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Arttı/Normalin üzerinde/artacak Aynı kaldı/normal/aynı kalacak Azaldı/Normalin altında/azalacak Geçtiğimiz 3 aya göre üretim geçen aya göre düşmüştür. Eylül 2014 te geçtiğimiz 3 aya göre üretim Konya da, Türkiye den ve AB-28 den daha düşük değer almıştır. Şekil-5. Geçtiğimiz 3 aya göre üretim durumu*(%arttı %azaldı) (Eylül 2013 Eylül 2014) 30 20 10 0-10 -20-30 -40-50 Konya (Konya SO) Türkiye (TCMB) AB-28 www.kso.org.tr 5
Konya imalat sanayide gelecek 3 aydaki üretim beklentisi de düştü: Önümüzdeki 3 aydaki üretim beklentisi de geçen aya göre sert düştü. Konya da önümüzdeki 3 aydaki üretim beklentisi Türkiye den ve AB-28 den daha düşük bir değer almıştır. Konya imalat sanayide faaliyet gösterenlerin yüzde 35 i önümüzde 3 ayda üretimlerinin artacağını beklemektedir. Şekil-6. Önümüzdeki 3 aya göre üretim beklentisi* (%artacak %azalacak) (Eylül 2013 Eylül 2014) 70 60 50 40 30 20 10 0-10 Konya (Konya SO) Türkiye (TCMB) AB-28 Eylül de Konya da kapasite kullanım oranları arttı: Ağustos 2014 te Konya da kapasite kullanım oranı yüzde 52,6 iken, Eylül 2014 te bir önceki aya göre 6,1 puan yükselerek yüzde 58,7 olmuştur. Kapasite kullanım oranı Türkiye de ise geçen aya göre 0,3 puan düşerek yüzde 74,4 olmuştur. www.kso.org.tr 6
Konya imalat sanayide ihracat siparişleri, iç piyasa siparişlerinin gerisinde kaldı: Eylül 2014 te Konya da imalat sanayide faaliyet gösterenlerin yüzde 18,7 si geçtiğimiz 3 aya göre toplam siparişlerin arttığını ifade ederken, yüzde 35,7 si önümüzdeki 3 ayda toplam siparişlerin artacağını belirtmiştir. Konyalı üreticilerin yüzde 13,7 si şu anki siparişlerin normalin üzerinde olduğunu belirtirken, yüzde 39,3 ü normal seviyede olduğunu, yüzde 47 si de normalin altında olduğunu belirtmiştir. Önceki aylarda da olduğu gibi Konyalı üreticilerin gelecek dönem siparişlerden umudunun geçtiğimiz dönemdeki sipariş artışlarından daha fazla olduğu görülmektedir. Siparişlere iç piyasa ve ihracat detayında bakıldığında hem şuan ki hem de geçtiğimiz 3 aya ilişkin iç piyasa sipariş beklentisinin ihracat siparişlerinden daha fazla olduğu görülmektedir. Şekil-7. Konya da sipariş durumu (%) (Eylül 2014) Geçtiğimiz 3 aya göre iç piyasa siparişleri 18,7 36,0 45,3 Geçtiğimiz 3 aya göre ihracat siparişleri 9,5 35,8 54,7 Geçtiğimiz 3 aya göre toplam siparişler 19,3 37,0 43,7 Şu andaki toplam iç piyasa siparişleri 13,0 43,0 44,0 Şu andaki toplam ihracat siparişleri 8,3 35,4 56,3 Şu andaki toplam siparişler 13,7 39,3 47,0 Önümüzdeki 3 ayda iç piyasa siparişleri 35,0 34,7 30,3 Önümüzdeki 3 ayda ihracat siparişleri 37,8 43,9 18,4 Önümüzdeki 3 ayda toplam siparişler 35,7 33,3 31,0 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Arttı/Normalin üzerinde/artacak Aynı kaldı/normal/aynı kalacak Azaldı/Normalin altında/azalacak www.kso.org.tr 7
Konya da mevcut sipariş miktarı geçen aya göre düştü: Konya imalat sanayide şu andaki toplam sipariş miktarında geçen aya göre kısmi düşüş yaşanmıştır. Konya da şu andaki toplam sipariş miktarı, Türkiye den ve AB-28 den daha kötü bir değer almıştır. Şekil-8. Şu andaki toplam sipariş düzeyi* (%normalin üzerinde %normalin altında) (Eylül 2013 Eylül 2014) 0-10 -20-30 -40-50 -60-70 Konya (Konya SO) Türkiye (TCMB) AB-28 www.kso.org.tr 8
Konya imalat sanayide istihdam beklentisi arttı: Eylül 2014 te Konya da imalat sanayide faaliyet gösterenlerin yüzde 25 i önümüzdeki 3 ayda istihdamını artıracağını ifade ederken, yüzde 31 i önümüzdeki 3 ayda sabit sermaye yatırım harcamalarının artacağını belirtmiştir. Önümüzde 3 ayda istihdam beklentisinde geçen aya göre artış görülmüştür. Şekil-9. Konya da istihdam ve yatırım (%) (Eylül 2014) Önümüzdeki 3 ayda firmanın istihdam düzeyi 25,0 68,7 6,3 Önümüzdeki 12 ayda, sabit sermaye yatırım harcaması 31,0 67,3 1,7 Artacak Aynı kalacak Azalacak 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Önümüzdeki döneme ilişkin istihdam beklentisinde Mayıs 2014 ten bu yana düşüş gerçekleşmektedir. Eylül 2014 te Konya imalat sanayide faaliyet gösterenlerin yüzde 68,7 si önümüzdeki 3 ayda istihdam düzeylerinin değişmeyeceğini düşünüyor. Önümüzdeki 3 aya ilişkin istihdam beklentisi Konya da hem AB-28 den hem de Türkiye genelinden daha yüksek bir değer almıştır. Şekil-10. Önümüzdeki 3 aydaki istihdam beklentisi* (%artacak %azalacak) (Eylül 2013 Eylül 2014) 60 50 40 30 20 10 0-10 -20 Konya (Konya SO) Türkiye (TCMB) AB-28 www.kso.org.tr 9
Konya imalat sanayide maliyet baskısı ağırlığını hala hissettiriyor: Eylül 2014 te Konya da imalat sanayide faaliyet gösterenlerin yüzde 69,7 si geçtiğimiz 3 aya göre ortalama birim maliyetin arttığını ifade ederken, yüzde 36 sı önümüzdeki 3 ayda ortalama birim maliyetlerinin artacağını beklediğini ifade etmiştir. Konyalı üreticilerin yüzde 10 u ise önümüzdeki 3 ayda satış fiyatlarının artacağını ifade etmiştir. Şekil-11. Konya da maliyet ve satış fiyatı (%) (Eylül 2014) Geçtiğimiz 3 aya göre ortalama birim maliyet 69,7 29,7 0,7 Önümüzde 3 ayda ortalama birim maliyet 36,0 63,3 0,7 Önümüzdeki 3 ayda iç piyasa satış fiyatları 10,0 77,7 12,3 Önümüzdeki 3 ayda satış fiyatları 10,0 79,0 11,0 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% 80% 90% 100% Arttı/Artacak Aynı kaldı/aynı kalacak Azaldı/Azalacak www.kso.org.tr 10
Konya imalat sanayide geçmiş dönem ve gelecek beklentileri geçen aya göre düştü: Konya imalat sanayi güven endeksi sorular bazında incelendiğinde hem geçmiş dönem göstergelerinin hem de gelecek dönem beklentilerinin geçen aya göre düştüğü görülmektedir. Konya hem gelecek dönem beklentilerinde hem de geçmiş dönem göstergelerinde, Türkiye ve AB-28 den daha düşük değerler almıştır. Tablo-2 1. İmalat Sanayi Güven Endeksi Göstergeleri balans değerleri (Eylül 2014) Balans değerleri (Olumlu Olumsuz) Bir önceki aya göre değişim (Konya) Konya (Endeks) Türkiye (Endeks) AB-28 (Endeks) Geçtiğimiz 3 aya göre üretim -5,0-20,0 9,3-2,6 Önümüzdeki 3 ayda üretim -46,7 4,0 24,1 8,9 Şu andaki mevcut stok düzeyi 2 21,7 21,7-3,6-6,7 Geçtiğimiz 3 aya göre iç piyasa siparişleri -13,0-26,7 4,8 Geçtiğimiz 3 aya göre ihracat siparişleri -5,9-45,3-0,1 Geçtiğimiz 3 aya göre toplam siparişler -9,3-24,3 6,9 Şu andaki mevcut iç piyasa siparişleri 1,3-31,0-14,0 Şu andaki toplam ihracat siparişleri 6,9-47,9-14,5-18,8 Şu andaki toplam siparişler -1,7-33,3-10,9-16,6 Önümüzdeki 3 ayda iç piyasa siparişleri -47,0 4,7 18,3 Önümüzdeki 3 ayda ihracat siparişleri -21,6 19,4 25,0 Önümüzdeki 3 ayda toplam siparişler -49,3 4,7 25,2 Önümüzdeki 3 ayda firmanızın istihdam düzeyi 10,7 18,7 11,2-4,6 Önümüzdeki 12 ayda, sabit sermaye yatırım harcamanız -69,7 29,3 6,9 Geçtiğimiz 3 aya göre ortalama birim maliyet -30,0 69,0 25,8 Önümüzdeki 3 ayda ortalama birim maliyet -63,0 35,3 29,7 Önümüzdeki 3 ayda iç piyasa satış fiyatları -6,0-2,3 14,6 Önümüzdeki 3 ayda satış fiyatları -5,7-1,0 15,6-3,1 İmalat sanayideki 1 ay öncesine göre genel gidişat -9,0 8,3 0,8 1 Tablolardaki (-) değerler negatif beklentilerin pozitif beklentilerden fazla olduğunu ifade etmektedir. 2 Stok düzeyinde pozitif değer stok düzeyinin normalin altında olduğunu ifade etmektedir. www.kso.org.tr 11
AB de imalat sanayi güven endeksi geçen aya göre düştü: AB-28 ülkeleri ve Türkiye nin İmalat Sanayi Güven Endeksi değerlerine bakıldığında Malta nın geçen yıla göre en fazla artış yaşanan ülke olduğu görülmüştür. Malta yı, İsveç, Bulgaristan, Hırvatistan ve Çek Cumhuriyeti takip etmiştir. Geçen yıla göre en fazla düşüş Danimarka, Litvanya ve İngiltere de yaşanmıştır. AB-28 İmalat Sanayi Güven Endeksi, geçen yıla göre Euro Bölgesi ne ve Türkiye ye oranla daha kötü performans sergilemiştir. Tablo-3. AB-28 Ülkeleri ve Türkiye nin İmalat Sanayi Güven Endeksi karşılaştırmaları (Eylül 2013 e göre) Ülkeler/ (Puan) Eylül 2013 e göre İmalat Sanayi Güven Endeksi ndeki Değişim Malta 24,4 İsveç 8,0 Bulgaristan 6,7 Hırvatistan 6,6 Çek Cumhuriyet 6,5 Güney Kıbrıs Rum Yönetimi 4,8 İspanya 4,7 Portekiz 4,6 Slovenya 3,7 Slovakya 3,7 Finlandiya 2,0 Hollanda 1,9 Macaristan 0,9 Romanya 0,7 Polonya 0,3 Belçika -0,3 Fransa -0,4 Türkiye -0,8 Yunanistan -0,8 Euro Bölgesi-18-1,3 Letonya -1,6 İtalya -1,7 AB-28-1,7 Avusturya -2,6 Lüksemburg -3,8 Almanya -4,0 Estonya -5,4 İngiltere -8,0 Litvanya -8,6 Danimarka -14,7 www.kso.org.tr 12