Sunum İçeriği 2
- Temel Görevleri Bilim ve Teknoloji politikalarının belirlenmesine katkıda bulunmak Bilim ve Teknoloji Yüksek Kurulu Sekretaryası Araştırma Yapmak Enstitüler (MAM, BİLGEM, SAGE, UME,...) Destek Sağlamak Araştırma Destek Programları Başkanlığı (ARDEB) Bilim İnsanı Destekleme Daire Başkanlığı (BİDEB) Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDEB) 3
- TEYDEB Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDEB); ülkemiz özel sektör kuruluşlarının araştırma-teknoloji geliştirme ve yenilik faaliyetlerini desteklemek ve bu yolla Türk sanayisinin araştırma-teknoloji geliştirme yeteneğinin, yenilikçilik kültürünün ve rekabet gücünün artırılmasına katkıda bulunmak, amacıyla kurulmuştur. Bu amaç doğrultusunda destek programları tasarlamakta ve yürütmektedir. 4
TEYDEB Yapılanması Teknoloji Grupları Destek Grupları Makine İmalat Teknolojileri Grubu (MAKİTEG) Malzeme, Metalurji ve Kimya Teknolojileri Grubu (METATEG Teknoloji Transfer Mekanizmaları Destekleme Grubu (TEMEG) Eğitim, Tanıtım ve Program Değerlendirmeler Müdürlüğü (ETAP) Elektrik, Elektronik Teknolojileri Grubu (ELOTEG) Stratejik Programlar Müdürlüğü (STAP) Bilişim Teknolojileri Grubu (BİLTEG) Biyoteknoloji, Tarım, Çevre ve Gıda Teknolojileri Grubu (BİYOTEG) Ulaştırma, Savunma, Enerji ve Tekstil Teknolojileri Grubu (USETEG) Girişim Sermayesi Destekleme Grubu Mali Denetleme ve Sözleşmeler Müdürlüğü (MADES) 5
TEYDEB Destek Programları Hedefi Bilimsel Bilgi Teknolojik Bilgi Ürün, Süreç, Yöntem veya Sistem 6
Yenilik ve Ar-Ge Projelerin Değerlendirilmesinde OECD tarafından hazırlanmış olan Oslo ve Frascati kılavuzlarındaki tanımlar ve kavramlar esas alınmaktadır. Oslo Kılavuzu na göre : Teknolojik açıdan yeni ürün, Teknolojik açıdan iyileştirilmiş ürün, Teknolojik süreç yeniliği Sanayi Ar-Ge sinin çerçevesini çizmektedir. 7
Ar-Ge Projelerinden Beklenen Hedefler 1. Yeni ürün geliştirilmesi 2. Ürün kalitesi veya standardının yükseltilmesi 3. Maliyet düşürücü ve standart yükseltici yeni tekniklerin geliştirilmesi 4. Yeni üretim teknolojilerinin geliştirilmesi 1 ve 2 ürün geliştirme, 3 ve 4 süreç geliştirme 8
Ürün Yeniliği Firmada Mevcut Bir Ürünün Yeni Modellerinin Geliştirilmesi Dünya İçin Yeni Bir Ürün Geliştirilmesi Firma İçin Yeni Bir Ürün Geliştirilmesi Ülke İçin Yeni Bir Ürün Geliştirilmesi Firma İçin Yeni Bir Ürün Platformu 9
Proje Değerlendirme Süreci Değerlendirme: Hakem raporları dikkate alınarak, proje önerisinin destek kararı, TEYDEB Grup Yürütme Komitesi tarafından alınır. Projelerin değerlendirilmesi 3 boyutta yer alan kriterlere göre gerçekleştirilir. 1.Projenin endüstriyel Ar-Ge içeriği, teknoloji düzeyi ve yenilikçi yönü, 3.Proje çıktılarının ekonomik yarara ve ulusal kazanıma dönüşebilirliği. 2.Proje planı ve kuruluşun altyapısının uygunluğu, 10
Başvurular, online 7/24 olarak, 365 gün https://eteydeb.tubitak.gov.tr https://eteydeb.tubitak.gov.tr Proje başvuru değerlendirme karar izleme hibe ödeme süreçleri PRODİS üzerinden yürütülmektedir. 11
TEYDEB Proje Başvuru Süreci Firma, PRODİS e kayıt sonrası sisteme girişini yapar. Ön kayııt formu ve ekleri a gönderilir. Firma Proje başvurusunu yapar. TEYDEB tarafından proje ön kaydı gerçekleştirilir. 12
TEYDEB Değerlendirme ve Karar Süreci TEYDEB Destek Programları Değerlendirme ve Karar Süreci Proje Hakemlere online ortamda gönderilir. Hakemler, Kuruluşu yerinde ziyaret sonrası hazırlayacakları değerlendirme raporlarını a gönderir. Teknoloji Grubu Yürütme Komitesi Toplantısında Hakem raporları, TEYDEB Uzman değerlendirmesi ve Proje Başvurusu değerlendirilir./ 1511 projeleri için Çağrıya Has Oluşturulan Kurullarda Proje Başvurusu Değerlendirilir Değerlendirme sürecinde proje personelinin ve varsa teknik danışmanların, proje faaliyetlerine ilişkin, hakemlere sunum yapmaları gerekmektedir. Proje Reddedilir. Proje Destek Kararı verilir. 13
Desteklenen Projelerin İzleme ve Hibe Destek Süreci Destek kararı sonrası ve firma arasında sözleşme imzalanarak destek süreci başlar. Genellikle projeyi değerlendiren hakemler arasından proje faaliyetlerini izlemek üzere bir izleyici belirlenir. Firma, projede gerçekleşen teknik gelişmeleri ve değişiklikleri içeren Dönem Raporu nu ve proje harcamalarına ilişkin yeminli mali müşavir raporunu online olarak sunar. Dönemsel faaliyet ve harcamalar, izleyici tarafından firma yerinde ziyaret edilerek değerlendirilir ve rapor online olarak a sunulur. 14
İzleme ve Destekleme Süreci (dönemsel) Ar-Ge Yardımı İstek Formu (AGY300) dönemsel olarak hazırlanır. Ar-Ge Yardımı İstek Formu (AGY-300) Dönemler: 01 Ocak - 30 Haziran 01 Temmuz - 31 Aralık AGY300, takip eden dönemin 3. ayının sonunda a iletilmiş olmalıdır. Dönem raporu YMM İncelemesi Değerlendirme ve Tasdik Raporu-AGY500 Mali Rapor Zamanında sunulmayan AGY300 ün ait olduğu döneme ilişkin harcama ve giderler için daha sonra sunulacak AGY300 de bulunsa dahi ödeme yapılmaz. TEYDEB Değerlendirmesi İzleyici Değerlendirmesi 15
Ar-Ge Yardımı İstek Formu Ar-Ge Yardımı İstek Formu aşağıdaki unsurlardan oluşur: Dönem Raporu Yeminli Mali Müşavirlik Proje Harcamaları Değerlendirme ve Tasdik Raporu Sonuç Raporu (Projenin son döneminde) İlgili dokümanlara; www.teydeb.tubitak.gov.tr ve eteydeb.tubitak.gov.tr adreslerinden ulaşılabilmektedir. 16
Ödeme Süreci İzleyici Raporu Destek oranı ve tutarının belirlenmesi TEYDEB Uzman Değerlendirmesi Firmaya ödemenin yapılması 17
1501 Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı Amacı Özel sektör kuruluşlarının, Ar-Ge faaliyetlerini teşvik ederek, Ar-Ge yeteneğinin yükseltilmesine katkıda bulunmak. Destek Miktarı Temel destek oranı % 40 olacak şekilde, proje giderlerinin en fazla %60 ı hibe olarak desteklenmektedir. Başarıyla tamamlanan proje sahibi firma KOBİ ise, proje fikir sahibi araştırmacıya 7.500 TL teşvik ödülü Destek Süresi Proje bazında en çok 36 ay Kimler Başvurabilir? Sektör ve büyüklüğüne bakılmaksızın ülkemizde yerleşik tüm sermaye şirketleri 19
1501 Programı Kapsamında Gerçekleşmeler 1995-2012 %57 KOBİ 9.497 Proje Başvurusu %43 Büyük 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Proje Sayısı 418 503 595 711 809 939 871 757 769 975 Firma Sayısı 316 360 434 481 538 588 547 490 537 636 6.414 Desteklenen Proje %57 KOBİ %43 Büyük Destek Kararı Verilen Proje Sayısı Hibe Destek Tutarı (Milyon TL) (2012 yılı sabit fiyatlarıyla) 279 374 449 534 566 516 540 516 524 642 91,0 96,2 195,3 225,4 338,9 262,8 371,3 253,8 204,5 204,1 %38 KOBİ 2,6 Milyar TL Hibe Destek %62 Büyük 20
1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı Amacı KOBİ lerin ikisi ortaklı olmak kaydıyla ilk 5 projesine(3+2) avantajlı bir şekilde destek sağlayarak Ar-Ge projesi yapmaya teşvik etmek. Destek Miktarı Proje bütçesi üst sınırı 500.000 TL, Proje giderlerinin %75 i Proje Hazırlama ve Hazırlatma Giderleri Yeminli Mali Müşavir Giderleri Başarıyla tamamlanan projelerde proje fikir sahibi araştırmacıya 7.500 TL teşvik ödülü Destek Süresi Proje bazında en çok 18 ay Daha sonra 1501 ve diğer destek programları ile devam edilebilir 21
1507 Programı Kapsamında Gerçekleşmeler 2007-2012 5.635 Proje Başvurusu 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Proje Sayısı 578 1.192 1.024 939 854 1.048 Firma Sayısı 536 1.097 946 848 773 951 3.091 Desteklenen Proje Destek Kararı Verilen Proje Sayısı Hibe Destek Tutarı (Milyon TL) (2012 yılı sabit fiyatlarıyla) 162 641 597 516 512 663-20,9 91,5 75,1 79,6 81 348,1 Milyon TL Hibe Destek 22
1509 Uluslararası Sanayi Ar-Ge Projeleri Destekleme Programı Amacı Ülkemiz firmalarının EUREKA, EUROSTARS ve ERA-NET gibi işbirliği ağlarındaki Ar-Ge projelerine katılımını sağlamak. Destek Miktarı Proje bütçesi üst sınırı bulunmamaktadır. Büyük firmalarda proje giderlerinin %60 ı KOBİ lerde proje giderlerinin %75 i hibe olarak desteklenmektedir. Destek Süresi Proje süresinde kısıtlama yoktur. Kimler Başvurabilir? Sektör ve büyüklüğüne bakılmaksızın ülkemizde yerleşik tüm sermaye şirketleri 23
1509 Programı Kapsamında Gerçekleşmeler 2007-2012 275 Proje Başvurusu 2007 2008 2009 2010 2011 2012 Proje Sayısı 12 35 37 59 60 72 Firma Sayısı 12 30 31 47 49 60 162 Desteklenen Proje Destek Kararı Verilen Proje Sayısı Hibe Destek Tutarı (Milyon TL) (2012 yılı sabit fiyatlarıyla) 2 17 33 43 34 33-0,02 3,60 5,56 13,46 15,93 38,7 Milyon TL Hibe Destek 24
1505 Üniversite-Sanayi İşbirliği Destek Programı Amacı Üniversite/kamu araştırma enstitülerindeki bilgi birikiminin, KOBİ ve büyük her ölçekteki kuruluş tarafından ürüne/sürece dönüştürülerek ticarileştirilmesini sağlamak. Destek Miktarı Proje bütçe üst sınırı 1.000.000 TL*, %75 i, %25 i KOBİ, %60 ı, % 40 ı Büyük, Proje Bütçesine ek olarak; Proje Teşvik İkramiyesi 180.000 TL* Proje Kurum Hissesi 50.000 TL tarafından karşılanacak* 3 ay süreli tarafından karşılanacak 10.000 TL lik fizibilite desteği Destek Süresi Proje bazında en çok 24 ay Kimler Başvurabilir? Proje sonuçlarını Türkiye de uygulamayı taahhüt eden KOBİ ler ve büyük ölçekli firmalar ile üniversite ya da kamu araştırma kurumları (yürütücü kuruluş) ortak olarak başvurabilmektedir. 25 * Üst sınırlardır.
1503 Proje Pazarları Destekleme Programı Amacı Üniversiteler, sanayi/ticaret odası veya ihracatçı birliklerin proje fikirlerini hayata geçirmek için düzenleyecekleri ortaklık arayışlarına yönelik etkinliklere finansal destek sağlamak. Destek miktarı 2013 yılı için; Ulusal düzeyde 25.000 TL, Uluslararası katılımlı olması durumunda 30.000 TL Kimler Başvurabilir? En az bir üniversite ile; Sanayi Odası, Ticaret Odası, Ticaret ve Sanayi odası, İhracatçı Birliğinden herhangi biri veya daha fazlasının katılımcı olmasıyla bu kuruluşlardan herhangi biri 26
1503 Programı Kapsamında Gerçekleşmeler 2002-2012 63 Etkinlik Başvurusu 60 Desteklenen Etkinlik Etkinlik Başvuru Sayısı Desteklenen Etkinlik Sayısı Hibe Destek Tutarı (Bin TL) (2012 yılı sabit fiyatlarıyla) 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 3 4 1 1 1 3 5 5 14 11 15 3 4 1 1 1 3 5 5 13 11 13 51,7 47,5 15,2 20,0 19,8 52,0 73,5 85,0 205,9 201,3 327,8 1,1 MilyonTL Hibe Destek 27
1511Öncelikli Alanlar Araştırma Teknoloji Geliştirme ve Yenili k Projeleri Destekleme Programı Avantajlar nelerdir? Sabit destek oranı: KOBİ (%75) Büyük Ölçekli (%60) Proje genel gider desteği ( %10 ek destek ) Komite kararı ile Yurtdışı Danışmanlık ve Hizmet Alımı giderinin %20 sınırını aşabilmesi Birden fazla ön ödeme (transfer ödemesi) Personel maaşları için daha yüksek limitler 29
1512 Girişimcilik Aşamalı Destek Programı Girişimcilik eğitimi ve iş rehberi desteği Aşama 1 İş fikrinin projeye dönüştürülmesi Değerlendirme İş rehberi desteği Aşama 2 Şirketleşme ve teknolojik doğrulama Teknogirişim Sermayesi Desteği (100.000 TL; hibe) Değerlendirme BSTB Teknogirişim programını başarıyla tamamlayan firmalar Aşama 3 1507 Destek Programı (550.000 TL; % 75 hibe) Değerlendirme Aşama 4 Ticarileştirme Proje pazarları, girişim sermayesi şirketleri PAZARA GİRİŞ 30
1512 Bireysel Girişimcilik Aşamalı Destek Programı 2012 YILI İlk aşamaya 745 iş fikri başvurusu İkinci aşama başvurusu yapmaya hak kazanan 451 iş fikri İkinci aşamaya 360 girişimci adayının iş planı başvurusu 119 Firma kurularak 01.07.2013 Tarihinden itibaren Projelere Başlanıldı. 2013 YILI İlk aşamaya 1208 iş fikri başvurusu İkinci aşama başvurusu yapmaya hak kazanan 441 iş fikri Süreç devam etmektedir. 2012 YILI İş fikirlerinin teknoloji alan dağılımı %33 nün Bilişim Teknolojileri, %19 unun Elektrik-Elektronik, %18 inin Biyoteknoloji, %12 sinin Makina-İmalat, %10 unun Ulaştırma, Savunma, Enerji, Tekstil %8 inin Malzeme, Metalurji ve Kimya 2012 YILI Girişimcilerin, %66 sı 30 yaşın altında % 85 i erkek ve % 15 i kadın % 24 ü lisans, %24 ü lisansüstü eğitim sahibi, % 43 ü lisansüstü, %9 u lisans öğrencisi En fazla iş fikri sırasıyla; Ankara (158), İstanbul (139), İzmir (21) ve 31 Eskişehir den (20)
1513 Teknoloji Transfer Ofisleri Destekleme Programı Amacı Üniversitelerdeki bilgi ve teknolojinin, uygulamaya dönüştürülerek ticarileştirilmesi, üniversite ve özel sektör kuruluşları arasında işbirliği oluşturulması ve sanayinin ihtiyaç duyduğu bilgi ve teknolojinin üniversitede üretilmesine yardımcı olunması amacıyla faaliyet gösteren Teknoloji Transfer Ofisleri (TTO) ni desteklemek Destek Miktarı İlk 5 yıl Temel destek oranı % 80 olacak şekilde, yıllık 1.000.000 TL, İkinci 5 yıl için Temek destek oranı % 60 olacak şekilde, yıllık 1.000.000 TL Destek Süresi Destekleme süresi proje bazında 5 yıldır. Bu süre en fazla 5 yıl daha uzatılabilir (Toplam 1o yıl). Kimler Başvurabilir? Üniversiteler, üniversitelerin ortak olduğu şirketler, teknopark yönetici şirketleri, teknopark yönetici şirketinin ortak olduğu şirketler bulunmaktadır. 32
1513 Teknoloji Transfer Ofisleri Destekleme Programı Başvurabilecek Kuruluşlar Destek Oranları Yükseköğretim kurumu bünyesindeki birimler Teknopark yönetici şirketleri Yükseköğretim kurumlarının ortak olduğu şirketler Teknopark yönetici şirketlerinin ortak olduğu şirketler Destek süresi 5 yıl + 5 yıl Destek Miktarı Üst limiti yıllık 1.000.000 TL Üst limiti yıllık 1.000.000 TL Destek Oranı %80 %60 TTO Hizmet Modülleri Farkındalık, tanıtım, bilgilendirme ve eğitim Fikri Sınai Hakların yönetimi ve lisanslama Destek programlarına yönelik lojistik hizmet Şirketleşme ve girişimcilik hizmetleri Proje geliştirme (üniversite sanayi işbirliği) Program kapsamında açılan çağrıya ; 2012 yılında 39 başvuru 33
1514 Girişim Sermayesi Destekleme Programı Amacı Ülke ekonomisine katma değer sağlayabilecek nitelikte yenilikçi ürün ve teknoloji geliştirme ve üretme potansiyeli bulunan KOBİ ölçeğindeki Ar-Ge yoğun başlangıç firmalarının çekirdek, başlangıç veya gelişme aşamalarındaki finansman ihtiyaçlarının girişim sermayesi fonları aracılığıyla karşılanması Destek Miktarı -Fon büyüklüğünün en fazla %20 si tarafından hibe olarak karşılanır. Bu oran Bilim Kurulu kararı ile artırılabilir. Fon büyüklüğünün en az %79 u özel yatırımcılar tarafından en az %1 i fon yöneticileri tarafından karşılanır. (Bu oranlar, ın fona yaptığı hibe destek oranı esas alınarak belirlenir). Desteklenen Fon Süresi Yatırım dönemi :5 yıl Çıkış dönemi: 7 yıl (en fazla 3 defa 1 er yıllık uzatma) Fon Yatırımcıları Kimlerdir?, özel yatırımcılar ve fon yöneticileri 34
1995-2012 Yılları Arasında Ne Yapıldı? 16.422 Proje Başvurusu Desteklenen 9.721 Proje 2,9 Milyar TL * Destek 5,6 Milyar TL * Ar-Ge Hacmi * 2012 yılı sabit fiyatlarıyla 36
Proje Başvuru Bilgileri
Proje Başvuruları 1995-2012 Yılları Arasında Önerilen Projeler (Birikimli) 16.422 Proje KOBİ : 12.249 %75 BÜYÜK: 4.173 %25 7.148 Firma KOBİ :6.486 %91 BÜYÜK: 662 %9 38
Proje Başvurularının Firma Ölçeğine Göre Dağılımı %81 %79 %78 %81 %78 2004-2012 yılları arasında; KOBİ proje başvuru sayısı 6,6 katına Büyük ölçekli firmaların proje başvuru sayısı 3,4 katına 39
Proje Başvurularında KOBİ lerin Payı 40
Proje Başvurularının Dağılımı Yıl Sonu İtibarıyla Destek Programlarına Proje başvurusu bulunmayan iller Yıl Sonu İtibarıyla Destek Programlarına Proje başvurusu yapan iller 41
Proje Başvurularının Sektörlere Göre Dağılımı (1995-2012 Birikimli) Başvuru sayısına göre ilk üç sektör; Makine ve İmalat %29 Bilişim %17 Elektrik-Elektronik %14 42
Proje Başvurularının İllere Göre Dağılımı (İlk 20 İl/1995-2012 Birikimli) 43
Proje Destek Bilgileri
Desteklenen Projeler 1995-2012 Yılları Arasında Desteklenen Projeler (Birikimli) 9.721 Proje KOBİ : 6.859 %71 BÜYÜK: 2.862 %29 4.582 Firma KOBİ : 4.081 %89 BÜYÜK: 501 %11 45
Desteklenen Projelerin Firma Ölçeğine Göre Dağılımı 2004-2012 yılları arasında; KOBİ desteklenen proje sayısı 4 katına Büyük ölçekli firmaların desteklenen proje sayısı 2,8 katına 46
Desteklenen Projelerde KOBİ lerin Payı 2007-2012 arasında 1995-2001 e göre 5,3 kat artış 2002-2006 e göre 3,6 kat artış 47
Karar Süreci, Desteklenen, Destekleme Oranı 2004-2012 arasında Teknoloji Gruplarında Karar Verilen Proje Sayısı 4,7 kat Destek Kararı Verilen Proje Sayısı 3,6 kat arttı. 48
Desteklenen Proje Dağılımı Yıl Sonu İtibarıyla Projesi Desteklenmeyen iller Yıl Sonu İtibarıyla Projesi Desteklenen iller 49
Desteklenen Projelerin Sektörlerine Göre Dağılımı (1995-2012 Birikimli) Desteklenen proje sayısına göre ilk üç sektör; Makine ve İmalat %28 Bilişim %16 Elektrik-Elektronik %13 50
Hibe Destek Bilgileri
Firmalara Verilen Hibe Destek Tutarı 2004-2012 arasında; Hibe destek tutarı 3,1 katına çıkmıştır. 52
Hibe Destek Tutarının Firma Ölçeğine Göre Dağılımı* %48 %55 %55 %58 %59 *2012 yılı sabit fiyatlarıyla 2004-2012 arasında; KOBİ lere ödenen hibe destek tutarı 4,4 katına Büyük ölçekli firmalara ödenen hibe destek tutarı 2,2 katına çıkmıştır. 53
Hibe Destek Tutarında KOBİ lerin Payı* KOBİ lerin 2012 deki payı %59 *2012 yılı sabit fiyatlarıyla 54
Hibe Desteğin Sektörlere Göre Dağılımı (1995-2012) Bilişim %15 Savunma %16 Otomotiv %28 55
Hibe Destek Tutarının İllere Göre Dağılımı (İlk 20 İl/1995-2012 Birikimli) 56
31 Aralık İtibarıyla Desteklenmekte Olan ve Yıl İçerisinde Sonuçlanan Proje Sayısı 2012 yılı sonu itibarıyla ; KOBİ firmalarına ait 1.445 (%72 ) adet proje desteklenmekte iken, Büyük ölçekli firmalara ait 562 (%38) adet proje desteklenmektedir. 57
Firmalara Öneriler
Firmalara Öneriler Büyük ölçekteki işletmeler Ar-Ge merkezleri oluşturmalı Üniversite sanayi işbirliği sürekliliği sağlanmalı KOBİ ler Ar-Ge birimi oluşturmalı, nitelikli personel çalıştırmalı Gerektiğinde üniversitelerden, deneyimli yetkin kişi ve kuruluşlardan danışmanlık hizmeti almalı Özgün ürün geliştirip üretmeli 59
TEYDEB Destek Programlarının Etkileri-1 Ar-Ge kültürü ve Ar-Ge yapılanmasının oluşturulması Proje ve kaynak yönetimi yeteneğinin kazanılması Üniversite-Sanayi işbirliğinin oluşturulması Ar-Ge yapabilmenin ve başarabilmenin verdiği moral ve özgüven Ticari başarı İthalatı azaltan yerli ürünler geliştirilmesi, Yeni açılım olanakları Nitelikli işgücü istihdamının artırılması 60
TEYDEB Destek Programlarının Etkileri-2 Firmaların; - rekabet güçlerini artırarak daha çok ihracat yapmaları, - bilgi kazanımlarını dokümante edilerek bilginin kalıcılığının ve sürekliliğinin sağlanması - üretim teknolojilerini geliştirilerek, verimliliklerini ve üretim kalitelerini artırmaları, - desteklenen projelerini ücretsiz izleterek kendisi adına teknik ve mali anlamda disiplin sağlaması 61
Bilgilendirme http://www.tubitak.gov.tr > Destekler > Sanayi > Ulusal Programlar 62
Teşekkürler