AFGANİSTAN ÜLKE RAPORU Eylül 2013 B.H. AB VE ULUSLARARASI İŞBİRLİĞİ ŞUBESİ
2
I. GENEL BİLGİLER Resmi Adı Yönetim Şekli Coğrafi Konumu : Afganistan İslam Cumhuriyeti : Cumhuriyet : Orta Batı Asya da yer alan Afganistan, kuzeyde Türkmenistan, Özbekistan ve Tacikistan; doğuda Çin ve Pakistan; güneyde Pakistan; batıda İran ile çevrilidir. Zaman Ayarı - GMT : GMT den 4 saat 30 dakika ileridir. Zaman Ayarı - Türkiye : Türkiye den yaz saatinde 1 saat 30 dakika, kış Yüzölçümü : 647.500 km 2 Başkent Önemli Şehirleri İklimi Resmi Dil Ticari Dil saatinde 2 saat 30 dakika ileridir. : Kabil (3.2 Milyon) : Kandahar (460 Bin), Herat (400 Bin), Mezar-ı Şerif (380 Bin), Kunduz (230 Bin), Celalabad (210 Bin), Gazne (160 Bin) : Ülke tipik Orta Asya karasal ikliminin etkisi altındadır. Kış mevsiminde sert soğuklar ve düşük sıcaklıklar görülür. Kış aylarında ortalama sıcaklık -2 o C ye kadar düşer. Yaz mevsiminde ise yüksek sıcaklıklar ve kuru hava şartları hakimdir. Yaz aylarında ortalama sıcaklık 32-33 o C ye kadar yükselir. : Darice, Peştunca : Darice, Peştunca, İngilizce Din : Müslüman (%99), Diğer (%1) Üyelikler : Birleşmiş Milletler (1946), Dünya Bankası (1946), Uluslararası Para Fonu (IMF) (1946), İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) (1969), Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (ECO) (1992), Dünya Ticaret Örgütü (Gözlemci Üye) 3
II. DEMOGRAFİK GÖSTERGELER Nüfus 29,8 Milyon (2012) Türk Kökenli Nüfus 3,5 Milyon (Özbek ve Türkmenler) Nüfus Yoğunluğu 46 kişi/km 2 15-64 Yaşın Nüfusa % 50,3 Oranı İnternet Kullanıcıları % 5,5 OECD Gelir Grubu Alt Beklenen Yaşam 48,7 Yıl (2011 verisi) (OECD Ort: 80) Süresi İşgücü 7,4 Milyon (2011 verisi) İşsizliğin toplam işgücüne oranı % 35 (2008 verisi) Kaynak: Dünya Bankası (20.09.2013) III. EKONOMİK GÖSTERGELER YILLAR 2010 2011 2012 Gayri Safi Yurtiçi Hasıla 15,9 18,0 19,9 (Milyar ABD $) (GDP) Gayri Safi Yurtiçi Hasıla 107 105 105 Dünya Sıralaması Kişi Başı Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (ABD Doları) 561 619 1100 Reel GSYİH Büyüme Hızı (%) 8,4 7,0 10,2 Enflasyon (Tüketici Fiyatlarıyla) (%) 12,9 5,7 6,8 Para Birimi = Afgani (AFN) 1 AFN=0,03 TL Kaynak: Dünya Bankası (20.09.2013) IV. BİR BAKIŞTA AFGANİSTAN Sektörlerin Gayri Safi Yurtiçi Hasılaya Katma Değer Oranı (%) Tarım : % 24,3 Sanayi : % 23,3 Hizmetler : % 52,5 Kaynak: Dünya Bankası (20.09.2013) İllegal yollardan gerçekleştirilen uyuşturucu ticareti Afganistan ın en önemli gelir kaynağı durumundadır. Bundan başka ciddi gelir kaynağı bulunmayan ülkenin yeniden yapılanması ve kalkınması dış mali yardıma bağlı görünmektedir. Uzun süren iç savaşlar ve son uluslararası askeri müdahalenin ardından Afganistan'ın, temel ekonomik politikası, dış yardım ve yabancı 4
yatırım sağlanması ve bu yardım ve yatırımların en verimli şekilde kullanılması ve özel sektörün geliştirilmesini amaçlayan bir politika olarak şekillenmektedir. Mevcut koşullar altında da Afganistan daki merkezi hükümetin ülkenin yeniden inşa edilmesine yönelik olarak harcayabileceği herhangi bir fon bulunmamaktadır. Bu sebeple kısa ve orta vadede, ülkenin yeniden yapılanması Batılı ülkelerin özellikle A.B.D. nin ülkeye yapacağı dış yardımlara bağlı durumdadır. Sınırlı da olsa ülkede var olan kamu işletmelerinin özelleştirilmesi ve bunlardan elde edilen gelir an itibariyle ülkenin en önemli ekonomik gelişmelerinden birini oluşturmaktadır. V. DIŞ TİCARETİ AFGANİSTAN IN DIŞ TİCARETİ (Mallar ve Hizmetler) (Milyar ABD Doları) Yıllar İhracatı İthalatı Ticaret Hacmi Ticaret Dengesi 2005 1,7 4,8 6,5-3,1 2008 1,7 5,5 5,2-3,8 2009 1,8 5,2 7,0-3,4 2010 1,5 7,1 8,6-5,6 2011 1,5 6,5 8,0-5,0 Dünya Bankası (20.09.2013) Başlıca İhracat Yaptığı Ülkeler (İlk 5 Ülke 2011) Başlıca İthalat Yaptığı Ülkeler (İlk 5 Ülke 2011) Başlıca İhraç Ürünleri (İlk 5 Ürün 2011) Başlıca İthal Ürünleri (İlk 5 Ürün 2011) Pakistan, Hindistan, Tacikistan, ABD, Rusya Pakistan, ABD, Rusya, Hindistan, Çin 1. Afyon 2. Meyve ve fındık 3. Halı 4. Yün 5. Pamuk 1. Makine ve cihazlar 2. Gıda ürünleri 3. Tekstil 4. Ham petrol 5. Petrol ürünleri Kaynak: CIA The World Factbook (20.09.2013) 5
VI. TÜRKİYE İLE TİCARİ İLİŞKİLERİ TÜRKİYE AFGANİSTAN TİCARİ İLİŞKİLERİ (Milyon ABD Doları) Yıllar Türkiye nin Türkiye nin Ticaret Ticaret İhracatı İthalatı Hacmi Dengesi 2005 113 8 121 105 2006 91 10 101 81 2007 109 12 121 97 2008 137 9 146 128 2009 234 5 239 229 2010 260 5 265 255 2011 276 5 281 271 2012 290 7 297 283 2013 (ilk 6 ay) 138 6 144 132 Ticaret dengesi Türkiye açısından değerlendirilmektedir. Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) (20.09.2013) Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu 2012 Yılında Türkiye nin Afganistan a İhracatındaki Başlıca Ürünler (İlk 10) Elektrik için izole tel, kablo, izole iletici, optik lif kablo Demir-çelikten inşaat ve aksamı Dokunmuş halılar, yer kaplamaları-kilim, sumak, karaman vb. Tuvalet kağıtları, kağıt havlu, mendil, kumaş, masa örtüsü vb. 6
Petrol ve bitümenli minerallerden üretilen-ham hariç-yağlar 2012 Yılında Türkiye nin Afganistan dan İthalatındaki Başlıca Ürünler (İlk 10) Düğümlü,sarmalı halılar,yer kaplamaları Sığır ve at cinsi hayvanların derileri-ham Diğer yağlı tohumlar Demir-çelikten sıkıştırılmış,sıvı gazlar için kaplar Diğer bitkisel maddeler VII. YATIRIM İLİŞKİLERİ Türk inşaat sirketleri, Afganistan ın altyapısının inşasında önde gelen aktörler konumundadırlar. Türk inşaat firmaları, Afganistan da alt yüklenici olarak birçok proje almış bulunmaktadırlar. Afganistan da faaliyet göstermekte olan Türk firmalarının %95 i inşaat sektöründe çalışmakta olup, orta ve büyük çaptaki firmaların 2002 yılından 2010 yılı Haziran ayına kadar aldıkları ve halen yapımına devam ettikleri taahhütlerin (İş Alındı ve İş Bitirme belgeleri kayıtlarına göre) toplam miktarı 2 milyar 814 milyon Amerikan Dolarını aşmıştır. Türk firmaları müteahhitlik alanında yabancı yatırımcılar arasında birinci sırada olup, Afganistan da 70 den fazla Türk inşaat firması kayıtlı bulunmaktadır. Kaynak: T.C. Kabil Ticaret Müşavirliği VIII. TÜRKİYE-AFGANİSTAN ARASINDAKİ ÖNEMLİ ANLAŞMALAR Eşya ve Yolcuların Ülkeleri Üzerinden Transit Nakliyatına ve İki Ülke Arasındaki Nakliyata Mütedair Anlaşma 18.05.1969 Ticaret Anlaşması 05.11.1975 Ekonomik ve Teknik İşbirliği Anlaşması 11.01.1976 Ticaret ve Ekonomik İşbirliği Anlaşması 10.06.2004 Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması 10.06.2004 Gümrük İşbirliği ve Karşılıklı Yardım Anlaşması 26.04.2005 Uluslararası Karayolu Taşımacılığı Anlaşması 27.04.2005 Kaynak: T.C. Ekonomi Bakanlığı IX. TEMSİLCİLİK ADRESLERİ Türkiye nin Afganistan daki Temsilcilikleri T.C. Kabil Büyükelçiliği Büyükelçi: Başat Öztürk Adres: Shah Ghazi Mahmoud Khan Street No: 13 Kabul/Afghanistan 7
Tel.: (0093) (20) 210 15 81 (0093) (20) 210 32 53 Faks: (0093) (20) 210 15 79; E-posta: embassy.kabul@mfa.gov.tr T.C. Mezar-ı Şerif Başkonsolosluğu Başkonsolos: Güneş Yeşildağ Adres: Karte-i Mevlana Celaleddin Muhammed Balkhi, Muhaberat, Mazar-e Sharif/Afghanistan Tel.: (0093) (50) 204 6131 (0093) (50) 204 6132 E-posta: consulate.msharif@mfa.gov.tr Afganistan ın Türkiye deki Temsilcilikleri Afganistan İslam Cumhuriyeti Ankara Büyükelçiliği Büyükelçi: Amanullah Jayhoon Adres: Cinnah Cad. No: 88 Çankaya / Ankara Tel.: (0312) 442 25 23 Faks: (0312) 442 62 56 E-posta: afg.embassy.tr@gmail.com Afganistan İslam Cumhuriyeti İstanbul Başkonsolosluğu Başkonsolos: Mohammad Sarwar Mojadidi Adres: Levent Mah. Levent Cad. No: 28 Levent Beşiktaş / İstanbul Tel.: (212) 343 87 22 Faks: (212) 343 87 23 E-posta: afghancgist@yahoo.com 8