TMMOB İNŞAAT MÜHENDİSLERİ ODASI ANKARA ŞUBESİ İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ B ildiriler Kitabı katkıtarıyla
TMMOB Inşaat Mühendisleri Odası Ankara Şubesi İŞ SAĞLIĞI ve GÜVENLİĞİ 5-6 Ekim 2007 Ankara
İş Sağlığı ve Güvenliği Sempozyumu 5-6 Ekim 2007 Ankara Yazışma Adresi: TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Ankara Şubesi Necatibey Caddesi No: 57 Kızılay - ANKARA Tel: 0 312 294 30 66 294 30 62 Faks: 0 312 294 30 77 issagligi@imoankara.org.tr www.imoankara.org.tr ISBN: 978-9944-89-351-0 Baskı: Ekim 2007 Tasarım-Baskı Kardelen Ofset Ltd. Şti. Tel/Faks: 0312 432 13 78 kardelenofset@gmail.com
DÜZENLEME KURULU Yrd. Doç. Dr. M. Uğur MÜNGEN Başkan - İTÜ İnşaat Fak. A.Serdar AKIN İnş.Müh İş Müfettişi H. Mesut ARSLAN İnş.Müh İş Müfettişi Kibar ERTEN Mak.Müh İş Müfettişi Dr. Gürkan Emre GÜRCANLI İTÜ İnşaat Fakültesi H. Serdar HARP İMO İkinci Başkanı Dr. İhsan KAŞ İMO Ankara Şubesi Fatih Akın KURT İMO Ankara Şubesi Paşa ÖZTÜRK İMO Ankara Şubesi Sekreter Üye M. Necat ÖZGÜR İMO Ankara Şubesi Turgut Babür SARIFAKIOĞLU İş Güvenliği Danışmanı Doç.Dr. Tayyar D. ŞEN ODTÜ K.K.K. Fehmi TOPTAŞ İMO Ankara Şubesi Başkanı Ali Rıza YÜCEL İMO Ankara Şubesi
BİLİM KURULU Prof. Dr. Talat BİRGÖNÜL Prof. Dr. Murat DEMİRCİOĞLU Prof. Dr. A.Gürhan FİŞEK Prof. Dr. Ekrem MANİSALI Prof. Dr. M. Emin ÖCAL Prof. Dr. İlker ÖZDEMİR Prof. Dr. Devrim ULUCAN Prof. Orhan YÜKSEL Doç. Dr. Gülsevil ALPAGUT Doç. Dr. Kadriye BAKIRCI Doç. Dr. Can Elmar BALAS Doç. Dr. Alp ERGÖR Doç. Dr. Murat GÜNDÜZ Doç. Dr. Kayhan PALA Yrd. Doç. Dr. Levent AKIN Yrd. Doç. Dr. Ercüment N. DİZDAR Yrd. Doç. Dr. M. Uğur MÜNGEN Yrd. Doç. Dr. Erdem ÖZDEMİR Dr. G. Emre GÜRCANLI SEMPOZYUM SEKRETERYASI TMMOB İnşaat Mühendisleri Odası Ankara Şubesi İnş. Müh. Serap (SAVRAN) DEDEOĞLU
DANIŞMA KURULU Alaeddin ARAS TMMOB M.Cengiz AYNA İnş. Müh. İş Müfettişi Müjdat AYDIN A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı - K.M.O. Prof.Dr. Nazmi BİLİR Hacettepe Ünv. Halk Sağ.An.Bil.Dal. Dr. Celal EMİROĞLU TTB İSAK Koordinasyonu Şükrü KOÇOĞLU İNTES Mahmut KÜÇÜK Bayındırlık Bakanlığı Müsteşar Yrd. Ruhi ÖKTEM A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı - K.M.O. Tevfik PAÇACI İnş. Müh. İş Müfettişi Dr. Bülent PİYAL Dr. Mehmet TEKELİOĞLU İş Müfettişleri Derneği Oğuz TOPAK Liman-İş Sendikası Dr. Latif Onur UĞUR
İş Sağlığı ve Güvenliği Sempozyumu 5-6 Ekim 2007 Ankara I. Gün - 5 Ekim 2007 Cuma 09:00-09:30 Kayıt 09:30-10:30 Açılış Konuşmaları I. OTURUM: Hukuksal Yapı 1 Oturum Başkanı: Prof. Dr. A. Murat Demircioğlu ÇAĞRILI KONUŞMACI 10:30-11:00 İşverenin Cismanı Zarardan Doğan Hukuki Sorumluluğu Mustafa Kılıçoğlu 11:00-11:20 İşçi İşveren Arasındaki İlişkinin Temeli Hizmet Sözleşmeleri Orhan Yüksel, Gülben Çalış 11:20-11:40 İnşaat İşyerlerinde İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri ve Sorumluluğu Gaye Baycık 11:40-12:00 İş Kazalarından Doğan Hukuksal Sorumlulukta Uygun Nedensellik Bağı Levent Akın 12:00-13:30 Yemek II. OTURUM: Hukuksal Yapı 2 Oturum Başkanı: Prof. Dr. Devrim Ulucan ÇAĞRILI KONUŞMACI 13:30-14:00 İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatı A.Serdar Akın 14:00-14:20 İş Kazalarının Hukuksal Yönü Orhan Yüksel, Gülben Çalış 14:20-14:40 İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği İle İlgili Yargı Kararları Gülben Çalış, Elif Suna Uzer, Orhan Yüksel 14:40-15:00 Uluslararası, Avrupa ve Türk Hukuku nda Yapı İşlerinde Genç İşçilere İlişkin Çalıştırma Yasakları Kadriye Bakırcı 15:00-15:30 Ara III. OTURUM: Eğitim Oturum Başkanı: Yrd. Doç. Dr. M. Uğur Müngen ÇAĞRILI KONUŞMACI 15:30-16:00 İş güvenliği Mühendisi Eğitimi ve Mesleki Eğitimin İş Sağlığı ve Güvenliğine Katkısı Necati Ersoy 16:00-16:20 Mühendislik Eğitiminde İş Güvenliğinin Yeri ve Üniversitelerin Rolü Selim Baradan 16:20-16:40 İnşaat Sektöründe İş Sağlığı ve İş Güvenliği Eğitiminde İşbaşında Yapılan Eğitimlerin ve Ramak Kaza Kayıtları Tutulmasının Önemi Ruhi Öktem 16:40-17:00 Çalışma Olgusunun Gelişimi ve Yapı İşlerinde İş Güvenliğine Yansıyan Bazı Sorumluluklar Mehtap Birgili 17:00-17:20 Yüksekten Düşmeyi Önleme Sistemleri Müjdat Aydın
II. Gün - 6 Ekim 2007 Cumartesi IV. OTURUM: Sayısal Değerlendirmeler ve Analizler Oturum Başkanı: Prof. Dr. Ekrem Manisalı 09:00-09:20 İnşaat Sektöründe İş Sağlığı ve Güvenliği Durumunun Değerlendirilmesi Ekrem Manisalı, Recep Kanıt, Murat Gündüz, Ümit Tarhan, Yunus Emre Taşyürek 09:20-09:40 İnşaat Şirketlerinde İş Güvenliği Uygulamalarının Yeni Yasal Düzenlemeler Işığında Değerlendirilmesi G. Emre Gürcanlı, M. Uğur Müngen 09:40-10:00 Yapı İşlerinde İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Azaltılmasında Son Yıllarda Alınan Önlemlerin Sonuçlarının Değerlendirilmesiyle İlgili Bir İnceleme Hakan Kuşan, Osman Aytekin, İlker Özdemir 10:00-10:20 İnşaat İşlerinde İş Güvenliği Açısından Risk Değerlendirmesi Suphi Ural, M. Emin Öcal, Harun Atılgan, Ahmet Kaya 10:20-11:00 Ara V. OTURUM: Uygulamalar Oturum Başkanı: Prof. Dr. A. Gürhan Fişek ÇAĞRILI KONUŞMACI 11:00-11:30 İnşaat İşkolu ve Meslek Hastalıkları Alp Ergör 11:30-11:50 Titreşim, İş Sağlığı ve İş Güvenliği Açısından Etkileri Risklerin Kontrolü ve Uygulamalar Mustafa N. Şahin, Gülşen Işık 11:50-12:10 Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Planı M. Emin Öcal 12:10-12:30 İş Sağlığı ve İş Güvenliği Gelinen Süreçte İMO ya Bakış Gülşen Işık 12:30-13:30 Yemek VI. OTURUM: Uygulamalar Oturum Başkanı: Prof. Dr. M. Emin Öcal ÇAĞRILI KONUŞMACI 13:30-14:00 İnşaat Sektöründe Denetim Modelleri Mehmet Hadi İnam 14:00-14:20 Fiziksel Güce Dayalı İnşaat İşlerinde Çalışanların İş Yaşamı, İş Sağlığı ve Güvenliğine Bağlı Performanslarının Değerlendirilmesi Yeşim Kuruoğlu, Murat Kuruoğlu, Hasan Giray Baskı, M. Uğur Müngen 14:20-14:40 Melen Sistemi, Boğaziçi Tüneli İnşaatında İş Sağlığı ve Güvenliği Adem Coşkun, A. Levent Kuzum 14:40-15:00 4857 Sayılı İş Kanunu nun Konut Yapı Kooperatiflerine Getirdiği Yeni Düzenlemeler Osman Aytekin, Hakan Kuşan, İlker Özdemir 15:00-15:30 Ara - POSTER BİLDİRİ T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı Büyük Endüstriyel Kazalar İçin Acil Durum Planı (Genelge) Yalçın Akkaş 15:30-17:00 PANEL: İnşaat Sektöründe İş Sağlığı ve Güvenliği İçin Kısa ve Orta Vadede Yapılması Gerekenler
İÇİNDEKİLER Sunuş... 11 1. Oturum: HUKUKSAL YAPI 1 İşverenin Cismanı Zarardan Doğan Hukuki Sorumluluğu... 15 Mustafa KILIÇOĞLU İşçi İşveren Arasındaki İlişkinin Temeli Hizmet Sözleşmeleri... 33 Orhan YÜKSEL, Gülben ÇALIŞ İnşaat İşyerlerinde İşverenin İş Sağlığı ve Güvenliği Yükümlülükleri ve Sorumluluğu... 41 Gaye BAYCIK İş Kazalarından Doğan Hukuksal Sorumlulukta Uygun Nedensellik Bağı... 63 Levent AKIN 2. Oturum: HUKUKSAL YAPI 2 İş Kazalarının Hukuksal Yönü... 79 Orhan YÜKSEL, Gülben ÇALIŞ İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği İle İlgili Yargı Kararları... 95 Gülben ÇALIŞ, Elif Suna UZER, Orhan YÜKSEL Uluslararası, Avrupa ve Türk Hukuku nda Yapı İşlerinde Genç İşçilere İlişkin Çalıştırma Yasakları... 105 Kadriye BAKIRCI 3. Oturum: EĞİTİM ÇAĞRILI KONUŞMACI: İş Güvenliği Mühendisi Mesleki Eğitimin İş Sağlığı ve Güvenliğine Katkısı... 115 Necati ERSOY Mühendislik Eğitiminde İş Güvenliğinin Yeri ve Üniversitelerin Rolü... 121 Selim BARADAN
İnşaat Sektöründe İş Sağlığı ve İş Güvenliği Eğitiminde İşbaşında Yapılan Eğitimlerin ve Ramak Kaza Kayıtları Tutulmasının Önemi... 133 Ruhi ÖKTEM Çalışma Olgusunun Gelişimi ve Yapı İşlerinde İş Güvenliğine Yansıyan Bazı Sorumluluklar... 141 Mehtap BİRGİLİ Yüksekten Düşmeyi Önleme Sistemleri... 157 Müjdat AYDIN 4. Oturum: SAYISAL DEĞERLENDİRMELER VE ANALİZLER İnşaat Sektöründe İş Sağlığı ve Güvenliği Durumunun Değerlendirilmesi... 183 Ekrem MANİSALI, Recep KANIT, Murat GÜNDÜZ, Ümit TARHAN, Yunus Emre TAŞYÜREK İnşaat Şirketlerinde İş Güvenliği Uygulamalarının Yeni Yasal Düzenlemeler Işığında Değerlendirilmesi... 193 G. Emre GÜRCANLI, M. Uğur MÜNGEN Yapı İşlerinde İş Kazaları ve Meslek Hastalıklarının Azaltılmasında Son Yıllarda Alınan Önlemlerin Sonuçlarının Değerlendirilmesiyle İlgili Bir İnceleme... 211 Hakan KUŞAN, Osman AYTEKİN, İlker ÖZDEMİR İnşaat İşlerinde İş Güvenliği Açısından Risk Değerlendirmesi... 223 Suphi URAL, M. Emin ÖCAL, Harun ATILGAN, Ahmet KAYA 5. Oturum: UYGULAMALAR ÇAĞRILI KONUŞMACI: İnşaat İşkolu ve Meslek Hastalıkları... 235 Alp ERGÖR Titreşim, İş Sağlığı ve İş Güvenliği Açısından Etkileri Risklerin Kontrolü ve Uygulamalar... 241 Mustafa N. ŞAHİN, Gülşen IŞIK Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Planı... 263 M. Emin ÖCAL İş Sağlığı ve İş Güvenliği Gelinen Süreçte İMO ya Bakış... 275 Gülşen IŞIK
6. Oturum: UYGULAMALAR Fiziksel Güce Dayalı İnşaat İşlerinde Çalışanların İş Yaşamı, İş Sağlığı ve Güvenliğine Bağlı Performanslarının Değerlendirilmesi... 289 Yeşim KURUOĞLU, Murat KURUOĞLU, Hasan Giray BASKI, M. Uğur MÜNGEN Melen Sistemi, Boğaziçi Tüneli İnşaatında İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği... 301 Adem COŞKUN, Levent KUZUM 4857 Sayılı İş Kanunu nun Konut Yapı Kooperatiflerine Getirdiği Yeni Düzenlemeler... 313 Osman AYTEKİN, Hakan KUŞAN, İlker ÖZDEMİR POSTER BİLDİRİ: T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı Büyük Endüstriyel Kazalar İçin Acil Durum Planı (Genelge)... 325 Yalçın AKKAŞ