ÖSYS de İlk 100 e Yerleşen Adayların Analizi Parlakbirgelecek.com Araştırma Raporu No: 5 Nisan 2015 İstanbul
İçindekiler 1 Giriş 1 2 Yerleşme Genel Görünüm: Üniversiteler 2 3 Yerleşme Eğilimleri: Üniversiteler 4 4 Yerleşme Genel Görünüm: Bölümler 6 5 Yerleşme Eğilimleri: Bölümler 8 6 İlk 100 de Devlet-Vakıf Üniversiteleri Karşılaştırması 10
Yönetici Özeti Türkiye de yükseköğretime geçiş sistemi çok rekabetçidir ve rekabet seviyesi gittikçe artmaktadır. Merkezi sınav ve yerleştirmeye dayalı olan sistemde, İlk 100 e giren adayların tercihleri, hem üniversitelerin kalite algısı hakkında temsili bir gösterge olmakta, hem adayların hayallerini şekillendiren üniversite ve bölümler hakkında ipuçları içermekte hem de diğer adayların tercihlerini etkilemektedir. ÖSYS nin YGS ve LYS sistemine geçtiği 2010 yılından itibaren toplam 12 puan türünde toplam 953 aday İlk 100 e girebilmiştir. 2010-2014 yılları arasında yapılan tercihlerde İlk 100 ün en çok yerleştiği ilk 5 üniversite sırasıyla 362 öğrenci ile Boğaziçi Üniversitesi, 175 öğrenci ile Hacettepe Üniversitesi, 131 öğrenci ile İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi, 109 öğrenci ile Koç Üniversitesi ve 92 öğrenci ile Galatasaray Üniversitesi dir. DİL puanı ile yerleşen adaylardan arındırılmış verilere baktığımızda, son 5 yılda İlk 100 den en çok adayın yerleştiği üniversiteler şu şekildedir: 196 öğrenci ile Boğaziçi Üniversitesi, 165 öğrenci ile Hacettepe Üniversitesi, 104 öğrenci ile İhsan Doğramacı Bilkent ve Koç Üniversiteleri, 90 öğrenci ile Galatasaray Üniversitesi ve 59 öğrenci ile İstanbul Üniversitesi. 2014 yılında İlk 100 de yer alan adayların yerleştiği üniversite sayısı 17 olarak gerçekleşmiştir. 2010-2014 yılları arasında İlk 100 den aldığı öğrenci payını en çok artıran üniversite Galatasaray Üniversitesi olurken, ikinci üniversite de İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi dir. Artış eğilimini tutarlı bir şekilde devam ettiren bir diğer üniversite ise Koç Üniversitesi dir. İlk 100 den aday alan üniversiteler arasından Hacettepe Üniversitesi, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi (TOBB ETÜ) ve Fatih Üniversitesi hem toplamda aldıkları pay hem de aday sayısı açısından gözle görülür seviyelerde düşüş yaşamışlardır. 2010-2014 yılları arasında İlk 100 e giren adayların yerleştikleri bölümler DİL puan türü arındırılarak analiz edildiğinde, 289 adayın tercih yaptığı Tıp birinci sırada gelmektedir. Tıp programlarını 228 adayın yerleştiği Hukuk ve 171 adayın yerleştiği Elektrik-Elektronik Mühendisliği takip etmektedir. Bölüm bazında İlk 100 den aldığı aday sayısında en çok kan kaybeden bölüm Türk Dili ve Edebiyatı olmuştur. İlk 100 den yerleşen adaylar konusunda bir diğer önemli kaybı da Endüstri Mühendisliği yaşamıştır. Tıp, her ne kadar İlk 100 den en çok payı alan bölüm unvanını elinde tutmaya devam etse de, 2010-2014 yılları arasında İlk 100 den aldığı adaylardaki kayıp dikkati çekmektedir. İlk 100 deki adayların tercihleri üniversite türüne göre incelendiğinde, son 5 yılda Devlet Üniversitelerini tercih oranının %60, Vakıf Üniversiteleri tercih oranının ise yaklaşık %40 olduğu görülmektedir. Vakıf Üniversiteleri ne yerleşen İlk 100 deki adayların birkaç istisna dışında Tam Burslu programları tercih ettiği görülmektedir.
1 Giriş Türkiye de yükseköğretime geçiş sistemi çok rekabetçidir ve rekabet seviyesi gittikçe artmaktadır. 2010 yılında ÖSYS ye başvuran aday sayısı 1.588.624 iken bu rakam 2014 yılında %31 büyüyerek 2.086.115 olmuştur. Bu süre içinde örgün yükseköğretim programları kontenjanları %18 artarak 671.804 den 792.635 e, 4 yıllık lisans programları kontenjanları ise %18,5 artarak 360.968 den 427.900 e yükselmiştir. Hızla artan üniversite ve program sayısına rağmen kontenjan artışının talep artışının altında kalması nedeniyle kontenjan başına aday oranı örgün yükseköğretim programlarında 2,6, dört yıllık lisans programlarında ise 4,9 olarak gerçekleşmiştir. Merkezi sınav ve yerleştirmeye dayalı olan sistemde, İlk 100 e giren adaylar, neredeyse hiçbir kısıt olmadan, tamamen isteklerine göre tercih yapabilmektedirler. Dolayısıyla, bu adayların tercihleri, hem üniversitelerin kalite algısı hakkında temsili bir gösterge olmakta, hem de adayların hayallerini şekillendiren üniversite ve bölümler hakkında ipuçları içermektedir. Ayrıca başarılı adayların tercihleri bir sinyal mekanizması oluşturarak diğer adayların tercihlerinde de yol gösterici olmaktadır. İlk 100 e girebilen öğrencilerin ne kadar ender bir duruma denk geldiğini görmek için 2014 yılı sonuçlarını bazı kırılımlara göre vermek faydalı olacaktır. Ham MF puanlarına göre İlk 100 e giren adayların YGS ve LYS testlerinin tümünden ortalama %93 lük bir net performans göstermesi gerekmektedir. TM puan türünde adayların YGS ve LYS testlerinden %90, TS puan türünde ise YGS ve LYS testlerinde adayların %81 seviyesinde performans göstermesi beklenmektedir. ÖSYS nin YGS ve LYS sistemine geçtiği 2010 yılından itibaren toplam 12 puan türünde (MF: 4, TM: 3, TS: 2 ve DİL: 3 olmak üzere) toplam 953 aday İlk 100 e girebilmiştir. Burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta adayların aynı anda birden fazla puan türünde İlk 100 de olabileceğidir. Parlakbirgelecek.com Araştırma Raporu No: 5 1
2 Yerleşme Genel Görünüm: Üniversiteler 2010-2014 yılları arasında İlk 100 deki adaylar toplam 31 farklı üniversiteye yerleşmişlerdir. Son 5 yılda yapılan tercihlerde İlk 100 ün en çok yerleştiği ilk 5 üniversite sırasıyla 362 öğrenci ile Boğaziçi Üniversitesi, 175 öğrenci ile Hacettepe Üniversitesi, 131 öğrenci ile İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi, 109 öğrenci ile Koç Üniversitesi ve 92 öğrenci ile Galatasaray Üniversitesi dir. Verilerin analizi yapıldığında 2012 yılı önemli bir eşik olarak karşımıza çıkmaktadır. Daha önceki yıllarda adayların puanları alan içi ve alan dışı olarak hesaplandığı ve alan içi tercih yapan adayların ortaöğretim başarı puanı daha büyük bir katsayı ile çarpıldığı için daha avantajlı bir konuma sahip olunmaktaydı. 2012 yılında bu uygulamanın kaldırılması verilerde önemli bir kırılıma sebep olmuştur. Katsayı avantajının kalkması başarılı adaylara birden fazla puan türünde başarı seviyelerini kanıtlama şansı verdiği için İlk 100 e giren aday sayısı gözle görülür bir şekilde düşmüştür. Bu değişiklik sonucunda İlk 100 den yerleşmelerde, puan türlerine göre en büyük etki DİL puanları ile öğrenci alan programlarda görmüştür. Özellikle yıllar arası karşılaştırmaların daha sağlıklı yapılabilmesi açısından Raporun geri kalan bölümlerinde yapılan analizlerde DİL puanı ile İlk 100 den yerleşen adayların verileri kullanılmamıştır. DİL puanı ile yerleşen adaylardan arındırılmış verilere baktığımızda, son 5 yılda İlk 100 den en çok adayın yerleştiği üniversiteler şu şekildedir: 196 öğrenci ile Boğaziçi Üniversitesi, 165 öğrenci ile Hacettepe Üniversitesi, 104 öğrenci ile İhsan Doğramacı Bilkent ve Koç Üniversiteleri, 90 öğrenci ile Galatasaray Üniversitesi ve 59 öğrenci ile İstanbul Üniversitesi. Son 5 yıldır her yıl İlk 100 den en azından 1 öğrenci almış toplam 10 üniversite bulunmaktadır. Bunlar Boğaziçi, Hacettepe, İhsan Doğramacı Bilkent, Koç, Galata- Parlakbirgelecek.com Araştırma Raporu No: 5 2
saray, İstanbul, TOBB Ekonomi ve Teknoloji, Fatih, Orta Doğu Teknik ve Kadir Has Üniversiteleridir. 2014 yılında İlk 100 de yer alan adayların yerleştiği üniversite sayısı 17 olarak gerçekleşmiş, ve adayların dağılımı aşağıdaki grafikte sunulduğu şekilde olmuştur. *Diğer: Kadir Has Üniversitesi, Fatih Üniversitesi, Bezmialem Vakıf Üniversitesi, Zirve Üniversitesi, Uluslararası Antalya Üniversitesi ve İpek Üniversitesi. Grafik 1. 2014 Yılında İlk 100 den Öğrenci Alan Üniversitelerin Dağılımı Parlakbirgelecek.com Araştırma Raporu No: 5 3
3 Yerleşme Eğilimleri: Üniversiteler 2010-2014 yılları arasında İlk 100 den öğrenci alan üniversitelerin kompozisyonunda da bazı önemli değişiklikler olmuştur. Grafik 2. İlk 100 den Öğrenci Alan Üniversitelerin Payları Grafik 2 üzerinde de görülebileceği gibi 2010-2014 yılları arasında İlk 100 den aldığı öğrenci payını en çok artıran üniversite Galatasaray Üniversitesi olmuştur. 2010 yılında İlk 100 den 10 aday alan Üniversite, 5 yıl içerisinde İlk 100 den aldığı aday sayısını %120 artırarak 2014 yılında 22 öğrenciye çıkarmıştır. İlk 100 den aldığı öğrenci payını önemli seviyede artıran bir diğer üniversite ise İhsan Doğramacı Bilkent Üniversitesi dir. 2010 yılında İlk 100 den yerleşen öğrenci sayısı 13 ten 27 ye çıkan Üniversite nin İlk 100 den aldığı öğrenci payı da %6 dan %15 e Parlakbirgelecek.com Araştırma Raporu No: 5 4
yükselmiştir. 2014 yılında İlk 100 den aldığı öğrenci sayısını %108 artıran Üniversite, İlk 100 den öğrenci alan üniversiteler sıralamasında da ikinciliğe oturmuştur. Artış eğilimini tutarlı bir şekilde devam ettiren bir diğer üniversite Koç Üniversitesi dir. 2010 yılında İlk 100 den yerleşen aday sayısı 19 olan üniversite, 2014 yılında bu sayıyı %37 artırarak 26 öğrenciye çıkarmış ve İlk 100 den en çok aday alan 3. üniversite olmuştur. İlk 100 den aday alan üniversiteler arasından Hacettepe Üniversitesi, TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi (TOBB ETÜ) ve Fatih Üniversitesi hem toplamda aldıkları pay hem de aday sayısı açısından gözle görülür seviyelerde düşüş yaşamışlardır. Son 5 yıl içinde İlk 100 den aldığı aday sayısında en büyük düşüşü Hacettepe Üniversitesi yaşamıştır. 2010 yılında İlk 100 den aldığı 43 aday ile Boğaziçi Üniversitesi ile aynı seviyede olan Üniversite, 2014 yılında İlk 100 den 22 öğrenci alabilmiştir. TOBB ETÜ 2010 yılında İlk 100 den 23 öğrenci almışken, 2014 yılında bu sayı 5 öğrenciye gerilemiştir. 2010 yılında İlk 100 den 13 öğrencinin yerleştiği Fatih Üniversitesi ise 2014 yılında 1 öğrenci alabilmiştir. İlk 100 e giren adayların yerleştiği üniversiteler arasındaki rekabet seviyesinin analizi Herfindahl Hirschman Endeksi kullanılarak yapılmıştır. Analizin amacı İlk 100 den aday alan üniversitelerin birbirlerine göreceli paylarına bakarak rekabet seviyesini ölçmektir. 1 ile 10.000 arasında değişen bu göstergeye göre 1-100 arası yüksek rekabeti, 101-1.500 arası konsantrasyonun olmadığını, 1.501-2.500 arası orta seviyede konsantrasyonu, 2.501 ve üstü ise yüksek konsantrasyonu işaret etmektedir. Grafik 3 üzerinde de görüleceği gibi İlk 100 den aday alma rekabet seviyesi göreceli olarak sabit bir seviyededir. 5 yıl içinde konsantrasyon seviyesinde ufak bir artış gözlense de hala orta seviye konsantrasyon seviyesinin altında bir rekabet görülmektedir. Grafik 3. Herfindahl Hirschman Endeksine göre Üniversiteler arası Rekabet Seviyesi Parlakbirgelecek.com Araştırma Raporu No: 5 5
4 Yerleşme Genel Görünüm: Bölümler İlk 100 e giren adayların yerleştikleri bölümler DİL puan türü arındırılarak 1 analiz edildiğinde, 2010-2014 yılları arasında 289 adayın tercih yaptığı Tıp birinci sırada gelmektedir. Tıp programlarını 228 adayın yerleştiği Hukuk ve 171 adayın yerleştiği Elektrik-Elektronik Mühendisliği takip etmektedir. Bu ilk üç bölümün İlk 100 e giren adayların tercihlerindeki payının %77 olması dikkat çekmektedir. 2010-2014 yılları arasında toplam 28 farklı bölüm İlk 100 deki adaylar tarafından tercih edilmişken, her yıl en azından 1 adayın yerleştiği diğer bölümler, İktisat, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler, İşletme, İletişim, Bilgisayar Mühendisliği, Endüstri Mühendisliği ve Tarih olmuştur. 1 5 yıllık toplamda İlk 100 deki öğrencilerin en çok yerleştiği bölüm, 98 öğrenci ile Çeviribilim bölümü olmuştur. Çeviribilim bölümünü 58 yerleşme ile İngilizce Öğretmenliği bölümü takip ederken, İlk 100 e giren adayların DİL puanı türünden en çok tercih ettikleri diğer bölüm ise 31 toplam yerleşme ile İngiliz Dili ve Edebiyatı olmuştur. Parlakbirgelecek.com Araştırma Raporu No: 5 6
2014 yılında ise 14 bölüme İlk 100 den yerleşme olmuştur. Yerleşen adayların dağılımı Grafik 4 içerisinde sunulmuştur. *Diğer: Sosyoloji, Endüstri Mühendisliği, Tarih, Türk Dili ve Edebiyatı, Film Tasarımı, Makine Mühendisliği. Grafik 4. 2014 Yılında İlk 100 den Öğrenci Alan Bölümlerin Dağılımı Parlakbirgelecek.com Araştırma Raporu No: 5 7
5 Yerleşme Eğilimleri: Bölümler 2010-2014 yılları arasında İlk 100 den öğrenci alan bölümlerin kompozisyonundaki değişiklikler Grafik 5 içerisinde özetlenmiştir. Grafik 5. 2014 Yılında İlk 100 den Öğrenci Alan Bölümlerin Dağılımı Grafik 5 üzerinde de görüleceği gibi 2010-2014 yılları arasında İlk 100 den aldığı öğrenci payını en çok artıran bölüm Elektrik-Elektronik Mühendisliği olmuştur. 2010 yılında İlk 100 den 21 adayın tercihi olan bölüm, 5 yıl içerisinde İlk 100 den aldığı aday sayısını %140 artırarak 2014 yılında 45 e çıkarmıştır. İlk yüzden aldığı payı artırarak dikkati çeken diğer bölüm ise Hukuk tur. 2010 da İlk 100 den 37 adayın yerleştiği Hukuk a 2014 te toplam 45 aday yerleşmiştir. Burada dikkati çeken önemli bir nokta, 2010-2011 yılları arasındaki sıçramadan sonra Parlakbirgelecek.com Araştırma Raporu No: 5 8
(2011 yılında toplam 53 aday İlk 100 den yerleşmiştir), Hukuk un geneldeki payında gerileme olmasıdır. Bölüm bazında İlk 100 den aldığı aday sayısında en çok kan kaybeden bölüm Türk Dili ve Edebiyatı olmuştur. 2010 yılında İlk 100 den 14 adayın yerleştiği Türk Dili ve Edebiyatı bölümlerine 2012-2013 yıllarında İlk 100 den hiç yerleşen olmamış, 2014 te ise 1 öğrenci yerleşmiştir. İş imkanları ve formasyon gibi sorunlar sebebiyle bölümün rekabet gücünün azaldığı gözlenmektedir. İlk 100 den yerleşen adaylar konusunda bir diğer önemli kaybı da Endüstri Mühendisliği yaşamıştır. 2010 yılında İlk 100 e giren 10 adayın tercihi Endüstri Mühendisliği bölümleri olurken, bu rakam her yıl düşüş göstererek 2014 yılında 1 e kadar inmiştir. Tıp, her ne kadar İlk 100 den en çok payı alan bölüm unvanını elinde tutmaya devam etse de, 2010-2014 yılları arasında İlk 100 den aldığı adaylardaki kayıp dikkati çekmektedir. 2010 yılında toplam adayların %32 sini çeken Tıp programlarının payının 2014 yılında %30 a gerilediği görülmektedir. Tıp programlarına 2010 yılında toplam 64 aday yerleşirken, bu rakam 2014 yılında 52 ye düşmüştür. İlk 100 e giren adayların yerleştiği bölümleri arasındaki rekabet seviyesinin analizi Herfindahl Hirschman Endeksi kullanılarak yapılmıştır. Analizin amacı İlk 100 den aday alan bölümlerin birbirlerine göreceli paylarına bakarak rekabet seviyesini ölçmektir. 1 ile 10.000 arasında değişen bu göstergeye göre 1-100 arası yüksek rekabeti, 101-1.500 arası konsantrasyonun olmadığını, 1.501-2.500 arası orta seviyede konsantrasyonu, 2.501 ve üstü ise yüksek konsantrasyonu işaret etmektedir. Grafik 6 üzerinde de görülebileceği gibi İlk 100 den aday alma rekabet seviyesi genel olarak düşmüştür. Üniversitelerin aksine rekabet derecesi Orta Seviye Konsantrasyon bölgesinde olan bölümlerarası rekabet 5 yıl içerisinde gittikçe Yüksek Konsantrasyon seviyesine yaklaşmıştır. 2014 yılında rekabet seviyesinde küçük bir iyileşme görülmektedir. Yine de genel olarak başarılı adayların bölüm bazında çok daha kemikleşmiş bir tercih profiline sahip olduğu gözlemlenmektedir. Grafik 6. Herfindahl Hirschman Endeksine göre Bölümler arası Rekabet Seviyesi Parlakbirgelecek.com Araştırma Raporu No: 5 9
6 İlk 100 de Devlet-Vakıf Üniversiteleri Karşılaştırması İlk 100 deki adayların tercihleri üniversite türüne göre incelendiğinde, son 5 yılda Devlet-Vakıf Üniversiteleri arasındaki dengenin Devlet Üniversiteleri için yaklaşık %60, Vakıf Üniversiteleri için ise yaklaşık %40 seviyelerinde sabit kaldığını gözlenmektedir. Grafik 7. İlk 100 den Öğrencilerin Üniversite Türüne Göre Dağılımı Vakıf Üniversiteleri ne yerleşen İlk 100 deki adayların birkaç istisna dışında Tam Burslu programları tercih ettiği görülmektedir. İstisnalar, 2010 yılında Fatih Üniversitesi nin Ücretli ve %50 Burslu Hukuk programlarına 1 er, 2011 yılında yine Fatih Üniversitesi nin %50 Burslu programına 5 ve ücreti programına 1 öğrencinin yerleşmesi ile oluşmuştur. Parlakbirgelecek.com Araştırma Raporu No: 5 10
Parlakbirgelecek.com Hakkında Parlakbirgelecek.com, üniversite adaylarının ilgi, beceri ve iş değerlerine uygun meslekleri edinecekleri üniversite programlarını bilinçli olarak tercih etmelerine yardımcı olan ve bu programlara girmeleri için gereken bireysel öğrenme ve rehberlik ihtiyaçlarına sistematik bir şekilde cevap veren bir web sitesidir. 300.000 e yakın üyeye sahip site, üniversitelerin kurumsal beklentilerine uygun adaylara ulaşmalarına ve onlarla iletişim kurmalarına da yardımcı olmaktadır. Parlakbirgelecek.com ayrıca, uzman ekibi ile üniversiteler için hem sektörel hem de rekabet artırmaya yardımcı olan özel raporlar hazırlamakta ve strateji danışmanlığı hizmetleri sunmaktadır. Araştırma raporlarımız hakkında detaylı bilgi almak ve diğer araştırma raporlarımıza ulaşmak için www.parlakbirgelecek.com/arastirma-raporlari adresini ziyaret edebilirsiniz. İletişim Bilgileri PBG Elektronik Ticaret ve Danışmanlık A.Ş. Hastane Mah. M.A. Ersoy Cad. No: 14 Arnavutköy / İSTANBUL Tel: 0 (212) 296 4341 Email: info@parlakbirgelecek.com