YAKACIK MAKİNA FABRİKASI

Ebat: px
Şu sayfadan göstermeyi başlat:

Download "YAKACIK MAKİNA FABRİKASI"

Transkript

1

2

3 N YAKACIK ARMATÜRLERİ Armatürlerimiz, KLINGERAVUSTURYA Lisansıyla modern entegre tesislerimizde kaliteli olarak üretilmektedir. Klinger Armatürleri 14 ülkede imâl edilmekte ve bütün dünyada kullanılmaktadır. Armatürlerimiz, mükemmel ve uzun ömürlü sızdırmazlık sistemi, kolay bakım ve sızdırmazlık ringlerinin değiştirilmesiyle yenilenme özelliğinden dolayı ekonomiktir, enerji tasarrufu sağlar, çevreyi kirletmez. KLİNGER YAKACIK, mükemmel bir satış sonrası servis ve vana seçiminde danışmanlık hizmeti de vermektedir. Katalog ve her türlü ilave bilgi için hizmetinizdeyiz. YAKACIK MAKİNA FABRİKASI Döküm Valf Sanayi ve Ticaret A.Ş. Şirket Merkezi Kemeraltı Cad. Bankalar Han K. 5 Karaköy istanbul Tel: (4 hat) Telev: Fabrika: Ankara Asfaltı Üstü Kartal İstanbul Tel: Mağaza: Necatibey Cad. Karantina Sok. No: 7 Karaköy istanbul Tel: Ankara İrtibat Bürosu: Strasburg Cad. 32/3 Sıhhiye Ankara Tel: İzmir İrtibat Bürosu: Alsancak Atatürk Cad. 374/3 Tel: Adana İrtibat Bürosu: istiklâl Mart Sokak 33/5 Tel: Bursa İrtibat Bürosu: Tel:

4 TEZSAN PAZARLAMA A.Ş. TAKIM TEZGAHLARI PAZARLAMASINDA ETKİN VE GÜÇLÜ KURULUŞ TEZSAN TAKIM TEZGAHLARI SANAYİ VE TİCARET A.Ş.nin acentesidir. TEZSAN ürünlerini yurt içinde ve dışında pazarlamaktadır. CNC Torna, Freze, Delme, Taşlama ve Elekroerozyon Tezgahları CNC İşleme Merkezleri, Esnek imalat Sistemleri, Robotlar. CNC + İLERİ TEKNOLOJİK DÜZEYDE: İTHALAT VE MÜMESSİLLİK, TEKNİK DANIŞMANLIK, TEKNİK EĞİTİM VE YAZILIM, SATIŞ SONRASI TEKNİK SERVİS HİZMETLERİ. TEZSAN PAZARLAMA A.Ş. TAKSAN TAKIM TEZGAHLARI SANAYİ VE TİCARET A.Ş.nin YETKİLİ SATICISIDIR. MERKEZ: TEZSAN PAZARLAMA A.Ş. Necatibey Cad. No.255 Karaköyİstanbul Tel: (3 Hat) Telex: cnc tr Fax: BÖLGE MÜDÜRLÜKLERİ: ANKARA Kazım Karabekir Cad. Ticaret Merkezi Han No. 103/24 Dışkapı Tel: TEZSAN BİR TÜRKiYE $ BANKASI KURULUŞUDUR. İZMİR Gazi Bulvarı No.71 /A Cem Çınar İş Hanı Tel: ADANA Özler Cad. No.67 Kat.67 Tel: Telex: mead tr

5 ı İÇİNDEKİLER / CONTENTSIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIH Haziran / June Cilt/Vol.:29 Sayı / No: 341 Makina Mühendisleri Odası adına Sahibi (Pubfeher): ismet Rıza ÇEBl Sorumlu Yazı işleri Müdürü (Managing Editör): Tülay AKARSOY Yayın Kurulu (Publishing Board): Atilla ATASOY Serhat ALTEN Metin ŞiMŞEK Siyami ESER Uğur AKARSU Atilla ÇINAR O.Nihat BULAMAÇ TMMOB MAKİNA MÜHENDiSLERi ODASI 32. DÖNEM ÇALIŞMA PROGRAMI NÜKLEER REAKTÖRLE MERKEZi ISITMA Ahmet DURMAYAZ MÜHENDİSLİKTE ERGONOMİ BiLiMi Atilla BOZACI ISI POMPALARININ TERMODİNAMİĞİ, YAPISI VE ENERJi TASARRUFU YÖNÜNDEN ÖNEMi Kamil ALlBAŞ Zehra GÜLTEN ftomamy8n.rtm.ni (Advertising Representative): Nermin ÖZBAKl Grafik (Graphist): Ali YILDIZ DİŞLİLERDE DiŞ KALINLIĞININ MASURA ÎLE ÖLÇÜLMESİ Siyami ESER 30 Dizgi (Type Setting): NORM Dizgi ve Yayıncılık Ankara Baskı (Prıntingby): MAYA Matbaacılık ve Yayıncılık Ltd.Şti. Tel: Ankara YÖMtim Y.ri (Head Office): Konur Sokak No: 4/4 KızılayAnkara Tel: Basıldığı Tarih: HAZiRAN 1988 Baskı Say ısı: YAPI YÜZEYLERİNDE OLUŞAN GÖLGELERİN ÇlZÎM YOLUYLA BULUNMASI Faruk ÖZERENGIN ATÖLYEDEN 38 BASINDAN 39 KiM NE ÜRETİYOR Abone Koşulları: Makina Mühendisleri Odasfnın Türkiye'deki üyelerine parasız gönderilir. Ayda bir çıkar. Sayısı 1000.TL; Yıllık abone TL: 6 aylık abone 5000.TL: Mühendislik eğitimi yapan öğrencilere % 20 indirim yapılır. Yurt dışı abone 35 ABD Doları. Reklam Fiyatları ve Koşullan : Ön iç Kapak (Renkli) TL; Arka Kapak (Renkli) TL; Arka iç Kapak (Renkli) 1.5ÛO.OOO..TL: iç Sayfa (Renkli) TL. (SiyahBeyaz) TL; 1/2 Sayfa (Renkli) TL. (SiyahBeyaz) TL, 1/4 Sayfa (SiyahBeyaz) Û.TL, 1/8 Sayfa (SiyahBeyaz) TL, iç Tanıtım Sayfası (Renkli) TL. ikinci Kapak (Renkli) I TL. + KDV uygulanır. Derginin sayfa boyutları 20x27 cm'dir. Reklam filmleri 17x24 cm, 17x12 cm, 17x6 cm, 8,5x6 cm boyutlarında gönderilmelidir. Reklam bedelleri fatura tarihinden başlayarak 1 hafta içinde Türkiye iş Bankası, Ankara Yenişehir Şubesindeki No'lu hesaba yatırılır. Yazı Yayım Koşulları: Yazılar daktilo ile yazılmış iki kopya olarak, yazının 100 sözcükten oluşan Türkçe ve ingilizce özeti, yazarın kısa özgeçmişi, adreslen ve telefon numaraları ile birlikte gönderilmelidir. Fotoğraflar net ve temiz olmalı, mümkünse negatifi gönderilmeli, şekiller basım için aydınger ya da beyaz kağıda çini mürekkebi ile çizilmelidir. SI birimleri kullanılmalıdır. Özgün ve Derleme yazılardaki görüşler yazarına, Çevirilerden doğacak sorumluluk ise çevirene aittir. Gönderilen yazılar başka bir yayın organında yayımlanmamış olmalıdır. Yayın Kurulu gönderilen yazılar üzerinde gerekli gördüğü düzeltmeyi yapmaya yetkilidir. Dergide yayımlanan yazılara bir dergi sayfası için Özgün ve Derleme yazılarda TL, Çeviri yazılarda TL net ödeme yapılır. Dergideki yazılar kaynak gösterilmek koşuluyla başka yayın organlarında yayımlanabilir. ANKARA ŞUBESi : Sümer Sok. 36/1, D«mlrt«p«/Ankara T«l: (4) İSTANBUL subesh Ittlkuı cad. 99 Ankara i»nam Kat: Beyoğlu/istanbul Tal:(D izmir ŞUBESi: AH Çatınkaya Bul. No; 12 Kat; l D. l Gundoğdu. Alıancak /i z T«h(51) ADANA ŞUBESİ : Atat i* k Cad. Ekm»kç!l«f Apt. 171/ Adana Tel:(7U) BURSA ŞUBESİ Hacılar Mah Ecvler sok Baysal Apt. Kat Bursa T«l (24) DİYARBAKIR BÖLQE TEMSiLCiLiĞi inanoğlu Cad. Ebru Apt. Kat. l D. l Tel: (831) TRABZON BÖLGE TEMSİLCİLİ fil Uzun Sok.EBA çarşı» Kat:4NO: Trabzon Tel:(031) 17769

6 Yeni dönem çalışmalarımızın ana hatlarını çizen Çalışma Programımız tamamlanarak bu sayıda yayımlanmaktadır. Programda gö'zönünde tutulan ana amaçları gerçekleştirmenin şartlarını, Odanın örgütlülüğünü yükseltmek, Oda üye ilişkilerini geliştirmek, Oda'nın toplum içindeki yerini pekiştirmek, uluslararası ilişkileri kurmak olarak sıralayabiliriz. Demokratik bir kitle örgütü olarak Odamız, ülkemizdeki demokratikleşme uğrasını da üstüne düsen görevi, üyelerinin demokrasi bilincini ve örgütlülüğünü arttırarak yerine getirebilir. Toplumun sorunlarına meslek odamızla ilgili konularda araştırmalara dayak çözüm önerileri geliştirmek. Odamızın toplum içindeki saygınlığını pekiştirecektir. Güçlü bir örgüt olmak, üyelerimizin etkin katılımıyla gerçekleşebilir. Etkin katılımın en önemli yönlendiricisi, üyelerin isteklerine gerçekçi çözüm önerileri üretmektir. Mesleğin sorunlarına eğilmek, çözümü için öneriler üretmek, Odaüye bağını güçlendirecektir. ileri bir toplum olmanın gereği olarak gördüğümüz sanayileşmiş, teknoloji üreten Türkiye hedefine ulaşmak için katkıda bulunmak ana hedeflerimiz arasında yer almaktadır. Mesleğimizi gerçek anlamıyla yerine getirmenin ancak sanayileşmiş bir toplumda gerçekleşebileceği, bu nedenle de sanayileşme talebinin ülkemiz kadar üyelerimiz için de önem taşıdığı programımızda vurgulanmaktadır. Bütün örgüt birimlerinin ve üyelerimizin isteklerini içermesini öngördüğümüz yeni dönem programımızın gerçekleştirilmesinde üzerimize düşen görevleri yerine getireceğimize inancımızı yineleyerek, hepinizi göreve çağırıyoruz. Haydi görev başına! Saygılarımızla. ÎSMET RIZA ÇEBÎ ODA BAŞKAM MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi ClLT:29 SAYI:341 HAZiRAN 1988

7 TMMOB Makina Mühendisleri Odası 32 Dönem Çalışma Programı BÖLÜM ı Günümüzde 30 bine varan üye sayısıyla önemli bir demokratikmesleki kitle örgütü olan Makina Mühendisleri Odası (MMO) Anayasa'nm 135. maddesinde tanımı yapılan kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları arasında yer almaktadır. Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) ve bağlı Odaları, sanayileşmenin kaçınılmaz kurumlarıdır. Kamu ve özel sektör dışındaki özgün ve bağımsız yapılanma!arıyla Odalar, sanayileşme ve sanayileşmenin getirdiği sorunlarla ilgili çözüm önerilerinin üretilmesi için gereklidirler. Odalar, sanayi, eğitim, denetim ve araştırma kurumları arasında bu kurumların en nitelikli elemanlarını da üyelik bağı ile yapısında topladıklarından, doğal bir köprü oluştururlar. Etkinlikleriyle de sanayinin temelini oluşturan kurumlar ile yönlendiren kurumlar arasında eşgüdümü, iletişimi ve bağı güçlendirirler. Odalar, bağımsız yapıları ile üreticitüketici ilişkilerinde de önemli bir işleve sahiptirleı. Odalar, üyelerinin görüşlerini ve istemlerini belirleyip yüksek sesle duyurarak demokratik baskı aracı olma işlevini yerine getirir. Ayrıca üyelerinin haklarının yetkin ve kararlı savunucusudurlar. Odalar, mesleğin ve meslekdaşlarm çıkarlarını korurken, birikimlerinin toplum yararına kullanılmasına özel önem verirler. Demokratik toplum düzeninin vazgeçilmez yapı taşları olan Odalar, etkinliklerinin gücünü kamuoyu oluşturacak demokratik baskı aracı olmalarından alırlar. Toplumların gelişme potansiyellerinin harekete geçebilmesi için, çıkarların, istemlerin, görüşlerin örgütlenebilmesi, seçenekler olarak topluma sunulabilmesi gereklidir. MMO da temsil ettiği kesimin çıkar, istem ve görüşlerini duyurabilmenin sürekli gayreti içindedir. Odamız üyelerinin istemleri genellikle, toplumun ortalama istem düzeyinin üzerinde olmuştur. MMO'nun konumu ve görevleri gereği, savunduklarını yüksek sesle duyurmaya çalışması zaman zaman onu resmi politikalarla çatışmaya itmiştir. Ancak bağımsız bir tutumla üretilen seçenek görüşlerin, zaman içinde doğrulanması, MMO ve benzer kurumların, toplumların gelişmesi açısından ne denli önemli olduğunun göstergesidir. Türkiye'nin sanayileşmesi, geçmişten beri Odamızın en önemli gündem maddesi olmuştur. Bu konu, Odamızın ve üyelerinin varlık nedeni olması nedeniyle de sürekli gündemdedir. Bu gündem, ülkemizin sanayileşmedeki, bilim ve teknoloji üretmedeki konumunun belirlenmesini de gerektirir. MMO, sağlıklı bir sanayileşmeyi savunduğu için, demokrasinin giderek geliştirilmesi ve derinleştirilmesini de savunur. Sanayileşme elbetteki toplumsal yaşamda bir ileri aşamayı temsil eder. Toplumsal gelişmenin her aşamasında sözkonusu olan demokratikleşme, sanayileşmeye ve ülkemizin toplumsal, politik ve ekonomik konumuna özgü sorunlarıyla yine gündemdedir. MMO, nasıl bir sanayileşme sorusuna yanıt arar. Çarpık sanayileşme modellerinin yarattığı olumsuzlukları belirler ve sergiler. Günümüzde, sanayileşmenin bir hedef olmaktan çıkartıldığı ve ülkenin bir teknoloji mezarlığı haline getirildiği açıktır. Türkiye, bilim ve teknoloji üretememektedir. Teknoloji dışalımı adı altında gelen "paket"ler, kapalı kutular niteliğinde olup kısa sürede, dünya teknoloji düzeyinin çok gerisine düşmektedir. Sanayileşme, bilim ve teknoloji üretme vazgeçilmez bir hedef olarak benimsenmedikçe, sanayi, bilim, eğitim ve araştırma kurumlarında bu hedeflere varmayı sağlayacak ortamlar oluşturulmadıkça mühendislik hizmetlerinde yüksek nitelikten de söz edilemez. Bu olumsuz durumun sürmesi, kaçınılmaz olarak mühendislerin de sosyo ekonomik konumlarında gerilemelere neden olmaktadır. Ülkemiz için ise, ileri sanayi ülkeleri ile ilişkilerde daha fazla bağımlılık ve ucuz niteliksiz işgücünün pazarlık masasına sürülmesi söz konusudur. Bu sürecin tehlikeli sonucu ise, demokratik olmayan seçeneklerin topluma dayatılmak istenmesidir. Bu dayatmalar sırasında, MMO gibi mesleki ve demokratik istemleri savunan örgütler, baskı altına alınmaya etkisi/.lcştirilmeye veya düzenle uzlaşan hatta savunan bağımlı kurumlar haline dönüştürülmeye çalışılabilir. TMMOB ve bağlı Odaları, 1980 sonrasında, toplumun değişik kesimlerini örgütleyen bütün demokratik kurumlar gibi anayasa ve yasalarda yapılan değişikliklerle ağır antidemokratik ve ekonomik baskılar altına alınmıştır. Kapatılmayan demokratik kurumlar iç sorunları ile boğuşur, yalnızca yaşamaya çalışır duruma getirilmiştir. MMO, iç kaynaklarına dönerek çözüm üretmekte başarılı olmuş, iç yapısını gözden geçirerek merkezi demokratik yapısını pekiştirmeye çalışmıştır. MMO, TMMOB'ye bu yapılaşma açısından bakmıştır. Daha güçlü merkezi bir yapı ve bu yapının oluşturduğu ortak politikalar, güçlü etkinliğe sahip bir TMMOB'yi oluşturacaktır. Toplumda var olması gereken demokratik bir yapılanma içinde. Odaların, ilgi alanlarına giren konularda işlevlerini yerine getirmeleri öncelikli görevleri arasındadır. Görevlerin yerine getirilebilmesi için kendi demokratik işleyiş araçlarımıza sahip çıkarak, sağlıklı bir kurumlaşmanın gereği benimsenmiştir. Odamızın geleneğinde MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi ClLT:29 SAYI:341 HAZiRAN 1988

8 böylesi bir kurumsallaşmayı gerçekleştirecek araçlar vardır. Kendi karar organlarımızda, demokratikmerkeziyetçi yapıyı gerçekleştirecek tüzük ve yönetmelikler hazırlanarak yaşama geçirilmiştir. Geçmiş çalışma programlarında da yer alan kurumsallaşma hedefi büyük ölçüde gerçekleşmiştir. Üyelerimizle ilişkilerimizde istenen düzeye ulaşılamamıştır sonrası, bireyleri örgütlenmelerden uzak tutma politikalarının da etkisiyle olumsuz yönde etkilenen Odaüye ilişkileri yeniden gözden geçirilmelidir. Üyelerimizin toplumsal konumlarının ekonomik, demokratik, istemlerinin bilimsel yöntemlerle belirlenebilmesi ve bunların Oda çalışma ve politikalarında değerlendirilmesi için çalışmalar yapılacaktır. örgütlenme çalışmalarına verilecek ağırlıkta bu kapsamda değerlendirilecektir. Çalışmalarımızı yaşama geçirmek için gereksinim duyduğumuz kaynaklar açısından sorunlarımız sürmektedir. Bu nedenle çalışma konularımızın dikkatle öncelik sırasına sokulması ve kaynaklar açısından değerlendirilmeleri gerekmektedir, insan, maddi kaynaklar ve bilgi birikimlerimiz en iyi biçimde kullanılarak nitelikli hizmetler üretilmeye çalışılacaktır. Makina Mühendisleri Odası'nın demokratik yapılanmasında üst noktada yer alan MMO Yönetim Kurulu çalışma programı bu konumu yansıtacak işlevselliğe sahip olacak şekilde hazırlanmıştır. Parçalarla butün arasındaki ilişkiyi dikkate alan program, genelde yapının tamamını ilgilendiren konularda eşgüdümleyici, bütünleştirici, kaynakların en iyi biçimde kullanımını amaçlayan, katılımı artırmayı hedefleyen. Oda işlevlerini artırıcı ve etkinleştirici çalışmalardan oluşmuştur. Yukarıda sıralanan görevlerini yerine getirebilmesi için üyelerinin ortak çıkarlarını toplumun çıkarları ile çakıştıracak bir demokratik baskı mekanizması oluşturmak zorundadır. Böyle bir mekanizmanın oluşturulması için MMO öncelikle üyeleri düzeyinde, bir güven odağı olmalı ve onların hem üye olmaktan hem de çalışmalarına katılmaktan onur duyacakları bir konumda olmalıdır. Geçmişten bu yana savunduğu ilkeleri yaşamda doğrulanan MMO, bu ilkelerini daha yüksek sesle ve mesleki yetkinlikle donatarak savunmaya devam edecektir. Bu ilkelerden önde geleni 'Türkiye, bilim ve teknoloji üretmeli ve sanayileşmelidir" savsözünde özetlenebilir. Bu savsözün, yaşadığımız günlerde bütün örgütümüzce mesleki alanda yapılacak çalışmalarla sürekli gündemde tutulması gerektiğine inanıyoruz. Geniş üye tabanının, yaşanılan dönemin politik ekonomik olumsuzluklarından etkilendiği bir gerçektir. Mesleğin uygulama düzeyi, çalışma alanları, iş koşulları gibi konularda ağırlığını hissettiren bu olumsuzluklara karşın, "mühendislik, mühendislik yapabilmenin ortamı ve koşulları, mühendislik eğitimi, meslekiçi eğitim" ve benzer konular, gündeme getirilerek, "mühendisin günümüzdeki kimliğinin" tartışılmasına çalışılacaktır. Demokratik katılım mekanizmalarımız, heterojen yapımız da dikkate alınarak işletilecek ve birlikte yaratma olanakları oluşturulacaktır. Geniş kesimlerin ilgisini çekecek konular, benzer kuruluşlar ve değişik disiplinlerden uzmanların katılımı sağlanarak gündeme getirilmeye çalışacak ve MMO'nun özgün görüşlerinin de duyurulacağı ortamlar oluşturulacaktır. Yapılacak bütün çalışmalarda deney ve bilgi birikimi, insan gücü, maddi olanaklar gibi kaynakların, en iyi bileşimde kullanılabilmesi amacıyla, mühendislik ve yönetim disiplinleri en üst düzeyde kullanılmaya çalışılacaktır. BÖLÜM II Yukarıda kalın çizgileriyle iki yıllık etkinliklerimizin hedefleri konmaya çalışılmıştır. Program üyelerin ve Oda birimlerinin görüş ve istemlerine uygun olarak oluşturulmuş ve süregelen çalışmalar dikkate alınmıştır. Program ilk bakışta hayata geçirilmesi zor ve birçok konuyu kapsamasına karşın, tümü de Odanın yerine getirmesi gerekli görevleri arasında yer almaktadır. Programın yaşama geçirilmesinde üyelerimizin çalışma disiplin ve istemleri ile yaratıcılıklarına güvenimiz tamdır. Çalışmalarımızda Odamızın 1954 yılından bu yana 34 yıllık bir geçmişi ile oluşmuş gelenekleri ve bilgi birikimi bize yol gösterici olacaktır. Dönem boyunca programa bağlı kalınmaya çalışılacaktır. Çalışmalarımızın yerine getirilmesinde Oda maddi kaynaklarının önemi büyüktür, bu nedenle hizmetin aksamaması için azami tasarrufa özen gösterilecek, parasal kaynakların geliştirilmesine çalışılacaktır. Programın yaygın duyurusundan sonra, yapılacak hizmetlerle Odaüye ilişkilerinin geliştirilmesi için çaba gösterilerek, çalışmalara en geniş katılım sağlanacaktır. Ayrıca üyelerimiz dışında konuyla ilgili kişi ve kuruluşlarla da ortak çalışmalar yürütülecektir. iki yıllık çalışma dönemimiz içinde yapılacak çalışmalar süregelen biçimiyle ve ağırlıklı olarak komisyon çalışmaları olarak yürütülecektir. Bu konuda Odamızda önemli bir birikim sağlanmış olup azımsanmayacak sayıda üyemiz çalışmalara katılmaktadır. Bu dönem komisyonlara katılan üyelerimiz çalışma programında belirtilen konulan bütünüyle kendi çabaları ile gerçekleştirmek yerine daha çok eşgüdümleme ve düzenleyicilik işlevini yüklenecektir. Komisyonlara en geniş biçimde uzman üye ve kişileri katacak, böylelikle hem çalışmaları hızlandıracak hem de yüksek nitelikli olmasını sağlayacaklardır. Komisyon çalışmalarının çeşitli aşamalarında, yönetim kurullarının görüş ve kararlarına gereksinim duyulduğunda, çalışmalar aksatılmadan hızla yanıt verilmesine çalışılacak, komisyonların sekreterya faaliyetleri Oda personeli ve profesyonel kadrolarca yine aksatılmadan yerine getirilecektir. Çalışma dönemimiz için özellikle: Sanayileşme konusunda Oda görüşlerinin oluşturulması ve bunların savunularak, benimsetilmesi, Üyelerimizin özlük haklarının korunup geliştirilmesi, Üyelerimizin mesleki bilgilerinin geliştirilmesi, konularında yapılacak çalışmalara ağırlık verilecektir. 8 MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi ClLT:29 SAYI:341 HAZiRAN 1988

9 Programda yer alan komisyonlar: Daha önceden kurulmuş ve çalışmalarına devam eden komisyonlar, Yeni kurulması gereksinim olarak ortaya çıkan komisyonları kapsamaktadır. SANAYİLEŞME SORUNLARINA YÖNELiK ÇALIŞMALARIMIZ Çalışma dönemimiz içinde sanayileşme konusunda yerli ve yabancı tekellere karşı ülkenin ve toplumun çıkarlarını öne alan göruşlerin oluşumuna ve savunulmasına çalışılacaktır. Ekim 1987'de Ankara'da düzenlenen sanayi kongresinde elde edilen sonuçlardan en önemlileri, ülkemizde araştırmageliştirme etkinliklerinin yok denecek kadar az olduğu, makina imalat sanayiine ağırlık verilmediği, teknoloji üretilemediğidir. Bu noktadan hareketle, araştırmalar yapılacak, görüşler geliştirilecek ve bu görüşler savunulacaktır. Dönemimiz içinde de Odamızca geleneksel olarak düzenlenen sempozyum ve kongrelere devam edilecek; IV. TEKSTiL SEMPOZYUMU II. OTOMOTiV SEMPOZYUMU SANAYi KONGRESi 2430 Ekim 1988 BURSA Mayıs 1989 BURSA Ekim 1989 ANKARA Sempozyum ve kongreleri düzenlenecek, bunun için ayrı ayrı sempozyum ve kongre hazırlık komisyonları oluşturulacaktır. Bu komisyonlara bağlı olarak kurulacak alt komisyonlar ise hazırlık dönemi boyunca düzenlenecek söyleşi ve panellerle ilgili konularda Oda görüşlerinin oluşumunu sağlayacaklardır. ÜYE ilişkileri Sanayi yapımızın geri kalmışlığı üyelerimizin mesleki konumlarını sürekli geriletmekte, mesleki formasyonuna uygun iş bulmada güçlükler yaratmaktadır. Giderek artan hayat pahalılığı ve enflasyon üyelerimizin ekonomik durumlarını güçleştirmektedir. Buna karşın; Kamu kesiminde çalışan üyelerimiz, değil sendikal haklarını elde etmek, sözleşmeli personel durumuna geçirilerek savunmasız konuma düşürülmüşlerdir. Odamız sözleşmeli personel uygulamasına karşıdır ve tüm çalışanların sendikalaşmasından yanadır. Bu konuda oluşturulacak: ÜYE ilişkileri KOMiSYONU Üyelerin istemlerini saptamak, ülkemizin mühendislik haritasının çıkarılması, işyeri temsilciliklerinin hayata geçirilmesi ile Oda ile işyeri temsilcilikleri arasındaki bağı oluşturacaktır. Komisyon diğer komisyonlar ile ilişki kurarak üyelerin istemlerini aktaracaktır. Kamu kesiminde çalışanların üyeliğini isteğe bağlayan yasal düzenlemenin kaldırılması için çaba gösterecektir. Odamız üyesi olan ve. makina mühendisliği dışında kalan uzmanlık alanlarından Endüstri, Tekstil, Uçak, Gemi, işletme Mühendislerinin istemlerine yönelik çalışma yapılacaktır. ÜYE ÖZLÜK HAKLARI KOMiSYONU Kazanılmış özlük haklarının savunulması konusunda çalışma yapacak, sözleşmeli personel uygulanmasına karşı çıkılacaktır, işlendirme (istihdam) sorunu üyelerimizin ücretlerinde meydana gelen değişmeleri gösteren çalışmalar yapılacaktır. Komisyon, hukuk danışmanı ile işbirliği yaparak üyelerin iş hukukuna ilişkin sorunlarında yardımcı olacaktır. ÜYE SOSYAL ilişkiler KOMiSYONU Üyelerimize sosyal konularda hizmet götürmek üzere çalışmalarda bulunacaktır. Üyelerimizin dinlenebilecekleri lokal yerinin sağlanması ve daha sonra buna ilişkin hizmet verilmesi, üyelerimizin ve yakınlarının sağlık hizmetlerine yardımcı olunması, sosyal etkinlikler ve geziler konusunda çalışmalar yapılacaktır. ANKET DÜZENLEME VE DEĞERLENDiRME KOMiSYONU Odamızın çalışmalarında bilinmesine gereksinim duyulan, üyelerimizin eğilim ve gereksinimleri konusunda istatistiki bilgilerin çıkarılması konusunda çalışma yapılacak, oda ve birimlerimiz tarafından bugüne kadar yapılmış çalışmalar bir araya getirilecektir. Oda ve birimlerde kurulu bilgisayarlardan yararlanılacaktır. EĞiTiM ÇALIŞMALARI Araştırmageliştirme çalışmalarının yok denecek kadar az olduğu teknoloji üretmeyen ve makina imalat sanayine ağırlık verilmeyen sanayi yapımıza koşut olarak ve özellikle de YÖK'ün, uygulamaları ile niteliği iyice düşen mühendislik eğitimi konusunda ve üyelerimizin çalışma hayatında gereksinim duyduğu konularda eğitim çalışmalarına ağırlık verilecek ve bu çalışmalar daha sonraki bölümlerde yer alan yayın çalışmaları ile desteklenecektir. Yüksek teknikerlere göstermelik bir eğitim sonucu verilen mühendislik diplomalarına karşı hukuki girişimler sürdürülecektir. MÜHENDiSLiK EĞiTiMi ANA KOMiSYONU Ülkemizde mühendislik eğitimi yapan üniversite ve yüksek okulları eğitim program ve olanakları, sanayileşmiş ülkelerdeki mühendislik eğitimi veren kurumlar arasındaki, ders kapsamları öğretim üyelerinin nitelik ve nicelikleri, kütüphane, laboratuar ve atölye olanakları ayrıntılı incelenecek ve sanayi yapımız ve sanayileşme hedeflerini dikkate alan ana eğitim programı hazırlanacaktır. Eğitim çalışmaları mühendislik öncesi ve mühendislik süresinde eğitim çalışmaları olmak üzere iki ana gruba ayrılacak ve ana komisyona bağlı alt komisyonlar oluşturulacaktır. MÜHENDiSLiK ÖĞRENCİLERİNE YÖNELiK EĞiTiM KOMiSYONU Eğitimin vazgeçilmez bir parçası olan pratik çalışma, staj konusunda Odamızca daha önce başlatılan çalışmalara devam edilecektir. Komisyon öğrencilere staj yeri sağlama, staj yönetmeliğinin günün koşullarına uygun hale getirilmesi MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi ClLT:29 SAYI:M1 HAZiRAN 1988

10 ve staj koşularının iyileştirilmesi konusunda çalışma yapacaktır. Öğrencilere burs sağlanması konusunda izmir Şubemizin başlattığı çalışmanın yaygınlaşması araştırılacaktır, öğrencilerin öğrenimleri süresinde teknik inceleme gezileri yapılması konusunda yardımcı olunacaktır. Yapılacak söyleşi ve panellerde öğrencilere mühendislik hizmeti ve sanayi yapımıza ilişkin bilgiler aktarılarak eğitimlerine yön verilecektir. Oda çalışmalarından öğrencilerin de yararlanmalarını sağlamak üzere dergi ve Oda yayınlarının üniversitelerde sergilenmesi ile kokteyl ve benzeri sosyal faaliyetler düzenlenecektir. MÜHENDiSLiK UZMANLIK KONULARINDA EĞiTiM KOMİSYONLARI KAYNAK KOMiSYONU Geçtiğimiz çalışma dönemi sonunda Federal Almanya T.Ü.V. Kurumu ile kaynak konusunda eğitim vermek için imzalanan protokolün hayata geçirilmesine ilişkin çalışmalar yürütülecek, T.Ü.V. ile ortak kaynak eğitim programı hazırlanarak uygulamaya konulacak, benzeri kuruluşlar ile çalışmalar da sürdürülecektir. BiLGiSAYAR KOMiSYONU Bilgisayar, günümüzde sanayinin tüm alanlarında kullanılmaya başlanmıştır. Uzmanlık alanımıza giren konularda bilgisayar kullanımına ilişkin sorunlar ve çözüm yolları ile üyelerimizin eğitimi konusunda çalışma yapılacak. Oda Merkezinde kurulu bilgisayardan yararlanılması ve diğer komisyonların gereksinim duyacakları verilerin bilgisayardan alınması çalışmaları yürütülecektir. İŞ GÜVENLiĞi KOMiSYONU işçi sağlığı ve iş güvenliğinde uzmanlık alanımıza giren konularda bilgi birikimi sağlanması ve seminerlerle üyelerimize aktarılması çalışmalarına devam edilecektir. Yasal zonınluğu olan tehlike kaynağı yaratan basınçlı kaplar, kompresörler ve kaldırma araçlarının süreli (periyodik) kontrollarının Odamızca yapılması çalışmaları genişletilecektir. KALiTE KOMiSYONU Türkiye'de kalite sistemlerinin saptanması, kalite alanında tartışma açılması konu ile ilgili mevzuatın saptanması, Türkiye'de ve Dünya'da uygulanan yöntemlerin belirlenmesi, tüketicilerin korunması konularında görev yapan komisyonumuz önümüzdeki dönemde de; "Makina Mühendisleri Odasında, danışmanlık hizmetleri ve teknik yardım sağlayacak organizasyonları oluşturacak, konuyla ilgili belgeleme esaslarını saptayacak, uluslararası alanda ortak etkinlikleri belirleyecek" şekilde çalışmalarını sürdürecektir. SOĞUTMA KOMiSYONU Geçtiğimiz yıl içinde soğutma, soğuk depoculuk, soğutma sanayiinin ülkemizdeki durumu, MMO olarak, yapılması istenen çalışmalar konusunda anket düzenleyen komisyonumuz, sonuçları değerlendirerek üyelerimizin istemleri doğrultusunda "Soğutma Proje Kitabı"mn sonuçlandırılması ve diğer çalışmalarına devam edilecektir. 10 DOĞAL GAZ KOMiSYONU Ülkemizde kullanımına başlanacak olan doğal gazın, sanayide ve günlük kullanımında karşılaşılabilecek sorunlar, bunların çözümü, daha etkin ve yaygın kullanım araçlarının geliştirilmesi amaçları ile bir komisyon oluşturulacaktır. TESiSAT KOMiSYONU Üyelerimizin yaygın bir çalışma alanını oluşturan tesisat mühendisliği konusunda ivedilikle oluşturulacak komisyon, üyelerimizin istemleri doğrultusunda çalışmalarını sürdürecektir. Dönem içerisinde üyelerimizin istemve çalışmalara gönüllü katılmaları halinde üyelerimizin uzmanlık alanlarında komisyonlar oluşturulacaktır. Yukarıda "Mühendislik Uzmanlık Konularında Eğitim Komisyonları" ana başlığı altında toplanan komisyonlar bilgi birikimlerini yaygın kurs ve seminerlerle üyelerimize aktarabilecek biçimde çalışmalarını sürdüreceklerdir. DiĞER ÇALIŞMALAR DERGIKTTAP YAYIN ÇALIŞMALARI Odamızın yayın çalışmaları kapsamında, Mühendis ve Makina, Teknik ve Uygulama ile Tekstil ve Makina dergilerinin yayımı ile kitap basımı yer almaktadır. Bu çalışmalar aşağıda belirtilen dört ayrı komisyon tarafından yürütülmektedir. MÜHENDiS VE MAÖNA; DERGi YAYIN KOMiSYONU TEKNİK VE UYGULAMA; SÜRELi YAYINLAR KOMiSYONU TEKSTiL VE MAKtNA; DERGi YAYIN KOMiSYONU KİTAP KOMiSYONU Şube ve Oda'da kurulan yayın, dergi, kitap komisyonlarının eşgüdüm toplantı sonuçlarından yararlanılarak iki yayın politikası saptanacak, yayınların ortak hedefleri ve ilişkileri belirlenerek yayın çalışmalarına yön verilmesi sağlanacaktır. Kitap basımında gereksinim duydukları, sanayii yapımızdan, teknoloji üretimine ve makina imalat sanayine ilişkin kitapların basımına çalışılacaktır. EL KİTABI HAZIRLAMA KOMiSYONU Kitap yayını ile ilgili olarak ayrıca El Kitabı'nın 5. cildinin basım hazırlıklarını yapmak ve tükenen diğer ciltleri gözden geçirerek yeniden basıma hazırlamak üzere komisyon oluşturulacaktır. Dergi yayınları özellikle Mühendis ve Makina Dergisi Oda ile üye arasında sürekli ve düzenli bağı sağlayan önemli araçlardan biridir. Bu nedenle dergilerimizde üyelerimizin istemlerini dikkate alan bir yayın politikası izlenirken, teknik yayınların ötesinde Oda çalışmalarının genişletilmesini üyelerin çalışmalara katılmasını sağlayan özendirici bir yayın politikası izlenecektir. Odamız üyeleri içinde yer alan TEKSTiL. UÇAK, GEMi, İŞLETME, ENDÜSTRi mühendislerinin kendi uzmanlık alanlarındaki konuları ile ilgili özel yayınların çıkarılması konusunda çalışma yapılacaktır. MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi ClLT:29 SAY1:341 HAZiRAN 1988

11 ENDÜSTRi MÜHENDiSLiĞi ÇALIŞMA GRUBU OLUŞTURULACAKTIR Endüstri Mühendislerine yönelik Endüstri Mühendisliği dergisini çıkarılmasına ilişkin çalışmalar sonuçlandırılarak Odanın dördüncü süreli yayını olarak hizmete girmesi sağlanacaktır. Buna ilişkin çalışmalarda bulunmak üzere çalışma grubu oluşturulacaktır. TMMOB VE DÎĞER ODALAR ÎLE OLAN ÎLÎŞKÎLER TMMOB'nin bir üst kuruluşumuz olarak yapacağı tüm çalışmalara katkıda bulunmaya devam edilecektir. Çalışma Programlarımızda ele aldığımız her konuda; örneğin bilim ve teknoloji üretimi üzerine açılacak tartışmalar, araştırmalar, teknik kurultaylar, danışmanlık hizmetleri yasalarla temsil yetkisi verilmiş kurumlarda temsil edilebilmek gibi, tek tek mühendislik alanlarında ortak mühendislik alanlarına, alt birimlerden TMMOB merkezine değin gelişen çalışma anlayışı öne çıkartılacaktır. özellikle değişik mühendislik alanlarının çakıştığı konularda TMMOB'nin toparlayıcı, yönlendirici yönü talep edilecektir. Bu: Tüm TMMOB'nin birimlerinde demokratik işleyiş, ortak davranış ve anlayış temel alınarak gerçekleştirilebilir. Oda birimlerinin üyelerine ve üst organlarına karşı olan sorumluluk görev ve yetkileri birbirlerine karşı konularak değil; diyalektik bir bütünlük oluşturacak şekilde örgütlenmeleri ile olasıdır. Odaların güçlenmesi TMMOB'yi, TMMOB'nin güçlenmesi Odaları güçlü kılacaktır. ÎLGÎLl KURULUŞLARLA ÎLÎŞKÎLER Basınla olan ilişkilerimiz gözden geçirilerek daha yoğun ve düzenli duruma dönüştürülecektir. Bu kapsamda uzmanlık alanımıza giren güncel olaylarla ilgili görüşlerimizin ivedi olarak oluşturulup basına yansıtılmasına çalışılacaktır. Resmi Kurum ve Kuruluşlarda Odamızın etkin bir şekilde temsil edilerek görüşlerimizin yansıtılmasına çalışılacaktır. MPM, Enerji Kongresi, DPT, Milli Kalite Kontrol istişare Kurulu, Enerji Tasarrufu Koordinasyon Kurulu, Sanayi Şûrası, Eğitim Şûrası, COPÎSEE gibi Kurul ve Kuruluşlarda gerek Oda gerekse BiRLiK düzeyinde çalışmalara katılınmaktadır. Bu katılımların etkin bir şekilde yapılması ve görüşlerimizin savunulması sağlanacaktır. ODA TARAFINDAN YÜRÜTÜLMEKTE OLAN MÜHENDiSLiK HiZMETi Odamız başvuru yapılması durumunda, sanayi ürünlerinin kalitesinin ülke ve dünya standartlarına uygunluğu incelenerek kalite belgesi düzenlenmekte ve işyerbri için uygunluğu halinde yeterlik belgesi düzenlenmektedir. Bu çalışmalar Oda Merkezinde: KALİTE VE YETERLİK ANA KOMiSYONU tarafından yürütülmektedir. Kalite belgeleme başvurularında giderek bir düşüş olmuştur. Bunda en önemli etken Kamu Kurum ve Kuruluşlarının ihalelerinde yer alan Bayındırlık Bakanlığı ihale şartnamelerine uyma zorunluluğudur. Bilindiği gibi anılan fiyat cetvellerinden kalite belgesi verecek kuruluşlar arasından politik nedenlerle Oda ismi çıkartılmıştır yılı cetvellerine yeniden konulması yolunda çalışmalar yapılmış, önceleri olumlu bakılmasına karşılık yine politik nedenlerle reddedilmiştir. Dolayısıyla bu dönem belgeleme hizmetlerinde artış sanayicileri ikna ve saygınlığımıza dayanan yöntemlerle tercihlerini sağlamamızla olacaktır. Mühendislik bürolarının tescil işlemleri Cdamızca yürütülmektedir, işlemlerin sağlıklı yapılabilmesi, dolayısıyla süresi dolmadan üyelerimizi bilgilendirmek amacıyla bu dönem işlemler bilgisayar ile yapılacaktır. Ekspertizlik ve Bilirkişilik hizmetlerine, çalışma alanımıza giren konularda, kamu ve özel kuruluşlardan gelen isteklere göre bu dönem de devam edilecektir. Bu hizmetlerde uzman üyelerimizin görev almaları sağlanacaktır. Odamızca geliştirilmiş olan Kazan Tip Projeleri'nin yüksek verimli kazan projelerinin günün teknolojik özelliklerine göre geliştirilmesi olanakları araştırılacaktır. Motor araç ve şasi numaralarını orijinalliğinin belirlenmesi konusunda yapılan çalışmalara devam edilecektir. Yardımcı teknik personel yetiştirilmesi konusunda diğer dönemlerde olduğu gibi, dönemimizde de çalışmalara devam edilecektir. Yukarıda belirtilen ve Odamız tarafından yürütülen mühendislik hizmetlerinin kalitesinin yükseltilmesi konusunda çalışmalar yapılacaktır. TEKNİK VE UYGULAMA DERGİSİNE ABONE OLDUNUZ MU? MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi ClLT:29 SAYI:341 HAZiRAN

12 Nükleer reaktörle merkezi ısıtma Arş. Gör. Ahmet DURMAYAZ Nükleer Enerji Enstitüsü, l.t.o. Bu çalıgmada yoğun nüfusa sahip yerleşim merkezlerinin bir merkezden ısıtılması amacıyla nükleer reaktörlü ısıgüç tesislerinin kullanımı konu edilmiş ve bu tür sistemlerin dizayn ve çalışma karakteristikleri ile kullanılması olası çeşitli termodinamik çevrimler incelenmiştir. Thepurpose ofthispaper is to elaborate the district neating ofthe regions with high population densities by using nuclear heat and power plants. in this study, design and operating characterics ofthese types ofsystems with various thermodynamic cycles are investigated. Nükleer enerji uzun süredir elektriğin güvenilir şekilde üretilmesinde önemli bir rol oynamakta ve bugün gelecekteki enerji ihtiyacının karşılanması için kayda değer bir potansiyele sahip olduğu da görülmektedir. Halen Diinya'nın birincil enerji olarak kullandığı enerjinin en büyük bölümü endüstrinin çeşitli dallarında ve evlerin ısıtılması için ısı şeklinde tüketilmekte, fosil yakıtların % 40'dan fazlası da ısıtma gereksinmesini karşılamak üzere sarf edilmektedir [1,2]. Fosil yakıtların kısıtlı miktarda olması ve günden güne tükenmelerinin yanı sıra uzun süreli olarak gereksinime ne derece karşılık verebileceklerinin belirsizliği nedenleri ile ısı gereksiniminin karşılanmasında da fosil yakıtlı tesislerin yerini nükleer reaktörlerin alması beklenmektedir. Genel olarak ısı tüketimi iki sıcaklık düzeyine ayrılabilir. 1. Merkezi ısıtma, deniz suyunun tuzdan arıtılması vb. amaçlarla kullanılan düşük sıcaklıktı ısı. 2. Alüminyum üretimi, kimya endüstrisi hidrojen i'relimi v.b. endüstriyel kullanım alanlarına yönelik yüksek sıcaklıktı proses ısısı. Çeşitli tesislerle bu farklı sıcaklık düzeylerine sahip ısı taleplerinin karşılanması olasıdır. Burada yoğun nüfusa sahip yerleşim merkezlerinin elektrik üretiminin yanı sıra merkezi ısıtmaya da elverişli olan ve "birleşik ısıgüç tesisi" olarak isimlendirilen tesislerle ısıtılması konu edilecektir. 12 BiRLEŞiK ISIGÜÇ TESiSLERiNE DAYALI MERKEZi ISITMANIN EKONOMiK VE SOSYAL ÖNEMi Merkezi ısıtma ile yoğun nüfusa sahip yerleşim merkezlerinde geniş ölçüde yakıtta tasarruf sağlanır. Hava ve çevre kirliliği, su kaynaklarının ısıl kirlenmesi azalır. Böylece kentlerde daha sağlıklı yaşam koşullarına ulaşılabilir. Isı ihtiyacının karşılanmasında çalıştırılan personel sayısı % 40'a varan oranlarda azaltılabilir. Yeterince büyük ısı ve güç taleplerinde ısıtmanın ve sıcak su gereksiniminin boyler tesisleri, elektriğin ise güç santralları kullanımı ile ayrık olarak üretilmesine nazaran birleşik ısıgüç tesislerinin kullanımı halinde %512 oranında maliyet tasarrufu sağlanabilir [3]. Merkezi ısıtmada nükleer reaktör kullanılması halinde ise bunlara ek olarak; fosil yakıtlarda tasarruf, nükleer reaktörün daha uzun süre maksimum yükte çalıştırılması ile nükleer reaktörün özgül maliyetinde düşüş ve konvansiyonel ısıtma tesislerine göre daha az çevre kirliliği sağlanır [4]. KONVANSİYONEL MERKEZi ISITMA TESiSLERi Yoğun nüfusa sahip yerleşim merkezlerinin bir merkezden ısıtılması amacıyla uygulamada ilkin, fosil yakıtları yakan ve konvansiyonel merkezi ısıtma tesisleri olarak isimlendirilen üç farklı türde tesis kurulmuştur. Bunlar, buhar türbinleri, gaz türbinleri ve dizel motoru tesisleridir. Buhar türbinlerinden, türbin kanatlan üzerinden çekilen (extraction) ya da türbinin uygun bir şekilde dizaynı ile türbinden yoğuşturucu basıncı üzerinde çıkan buhar, ısıtma ya da sıcak su gereksiniminin karşılanmasında kullanılmak üzere ısı tüketim merkezine dağılacak olan şebeke suyunu ısıtır. Buharın türbin kanatları üzerinden çekildiği türbin ara buharlı; yoğuşma basıncının üzerindeki bir basınçta türbini terkettiği türbin ise karşı basınçlı türbin olarak isimlendirilir. Isıtma amacıyla gaz türbinlerinin kullanımı, buhar türbinlerine göre daha az, dizel motorlarının kullanımı ise nadiren tercih edilen durumlardır. Her iki durumda da normalde gaz türbini ya da dizel motorundan atılan ve eksoz gazlan olarak adlandırılan yanmış havagaz karışımları eşanjörden geçirilerek merkezi ısıtma şebekesi suyunu ısıtırlar [4]. NÜKLEER YAKITLI MERKEZi ISITMA TESiSLERi Yukarıda değinilen ekonomik ve sosyal nedenlerle ilk MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi CiLT:» SAYI:341 HAZiRAN 1988

13 kez 1964 yılında Isveç'de (Agesta) kurulan 65 MW ısıl güçte bir "nükleer merkezi ısıtma tesisi" ile nükleer reaktörlerden bu alanda da yararlanma yoluna gidilmiştir [5]. Klasik nükleer reaktör tesislerinin sadece güç üretimi amacıyla kurulmasına karşın sadece ısı talebini ya da ısıgüç talebini kombine olarak karşılamaya yönelik nükleer reaktör tesislerinin kurulmasına başta Sovyetler Birliği olmak üzere Çekoslavakya, Polonya, Yugoslavya, Demokratik Almanya, Bulgaristan, isveç, Finlandiya, Fransa ve Kanada gibi ülkeler önem vermişlerdir. Sovyetler Birliği'nde toplam ısı taleplerinin yaklaşık % 55'i nükleer ve konvansiyonel merkezi ısıtma tesisleriye karşılanmaktadır [2]. Nükleer ısıgüç tesislerinin yatırım masrafı büyük, işletme masrafı küçüktür. Yıllık yararlanma süresi uzun olan yerlere uygun ve büyük ısıtma kapasiteli tesislerdir [6,7]. Bir nükleer tesisin elektrik üretiminin yanı sıra merkezi ısıtmaya da uygun şekilde dizayn edilmesi ve bu şekilde çift amaçlı kullanımı halinde ekonomik açıdan getireceği en önemli yük elektrik üretimindeki düşmedir. [8]. Buna karşın reaktörde üretilen enerjiden yararlanma oranı ise % 6070 gibi oranlara yükselir. ISI TALEBÎNÎN ZAMANA DAĞILIMI VE NÜKLEER ISIGÜÇ TESÎSÎ ÎLE KARŞILANMASI Isı talebi çizilen tipik ısı yükü eğrisinden de (Şek.l) görülebileceği gibi zaman üzerinde geniş bir dağılım gösterir. Tüketicinin yıllık ve günlük ısı taleplerinin nasıl değiştiği, buharın,ısıtmada kullanılmak üzere tesisten nasıl çekileceğini yani termodinamik çevrimin nasıl düzenleneceğini belirlemede önemli bir rol oynar. Isı iletim sistemi ve nükleer tesisteki yatırım masrafları yüksek olduğu için tesisten ısıtma amacıyla olabildiğince uzun süre yararlanılması istenir. öte yandan nükleer reaktör tesisinin, ısıtılmak istenen şehrin maksimum ısı talebinin % 50'sini aşacak bir maksimum ısıtma kapasitesine sahip olacak şekilde dizaynı da ekonomik değildir. Grafikteki eğriden görülebileceği gibi (Şek. 1) kışın maksimum ısı talebinin % 50'sinin üzerindeki ısı taleplerinin (tepe ısı yükü) ya da yaz aylarında merkezi ısıtma için tesisten buhar çekilmemesi halinde, şebekenin sıcak su gereksiniminin yahut kısa süreli (günlük) tepe ısı taleplerinin karşılanması; daha yüksek basınçtan bir miktar buhar çekilmesi ile, taze buhar ile veya fosil yakıtla (örneğin, gaz türbin eksozu ile) çalışan boyler tesisleriyle sağlanabilir.maksimum ısı talebi reaktörün termal gücüne göre küçükse bu talebin taze buharla karşılanması en iyi yöntemdir. Gaz türbininin atık ısısı ile ısıtılan boyler tesisinin tüketciye yakın kurulması tüm sistem için yatırım »000 L saat/yıl t: Bir yıl içinde ısı talebinin %Q'dan fazla olduğu süre Şekil 1. Tipik merkezi ısıtma ısı yükü maliyetini ve ısı iletim maliyetini azaltır. Böyle bir dizayn ile 8760 saatlik bir yıl boyunca nükleer ısıgüç tesisinde maksimum yükte ısı talep edilmesi yani her iki ünitenin birlikte çalışması yaklaşık saattir. Bu esnada elektrik üretimi de minimum olacaktır. Nükleer tesisin ısıtma için tam yükte çalışma süresi bağıl olarak küçük olmasına rağmen, bunun büyütülmesi nükleer tesisin, maksimum ısı talebinin % 50'sinden daha düşük orandaki bir maksimum ısı yükünde dizayn edilmiş olması anlamına gelir ki, bu da ekonomik değildir. Nükleer ısıgüç tesisinden merkezi ısıtmada kullanılmak üzere buharın yılda yaklaşık 7000 saat çekilmesi ile yıllık toplam ısı talebinin %8090'ı nükleer tesisten kalanı ise fosil yakıtlı boyler tesisinden karşılanmış olur. Yazın şebekenin ihtiyacı olan sıcak suyun ısıtılması için gereksinim duyulan ısının da nükleer tesisten çekilmesi olasıdır. Daha önce değinildiği gibi bu durumda boyler tesisi kurulmayıp taze buhar ya da ikinci bir buhar ekstraksiyonu yapılır. Aynca nükleer tesisin daha yüksek düzeydeki bir ısı talep eğrisini izlemesi yani daha fazla ısı çekilmesi de daha düşük düzeyde elektrik üretimi eğrisini izlemesi yani elektrik üretimindeki düşümün artması anlamına gelir [4, 6, 9, 10, 11]. NÜKLEER REAKTÖR TESiSi ÎLE ISITILACAK BÖLGE ARASINDAKİ ISI İLETİM HATTI (PIPELINE) Nükleer ısıgüç tesisleri radyasyondan güvenlik açısından ısıtılacak şehrin (yerleşim merkezlerinin) 2050 km. MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi CILT:29 SAY!:341 HAZiRAN

14 uzağına inşa edilirler. Bu nedenle de ısıtmada kullanılacak enerjinin buraya taşınması gerekir. Bu da, düşük sıcakhklı su veya yüksek basınçlı buhar ile gerçekleştirilebilir. Sıcak suya dayalı ısı iletim hatunda; Takriben mm. iç çapında borular kullanılır. Mevcut sistemlerde kullanılan boru malzemesi çelikdir. öngerilmeli beton ve fıberglass zırhlı plastik gibi korozyona dayanıklı malzemelerden yapılmış boruların kullanımı da denenmektedir. Çelik borular izolasyon malzemesiyle sarılıp beton kulvarlar içine yerleştirilir. Boruların korozyona dayanıklı malzemeden yapılması halinde izolasyon malzemesi boru üzerine blok halinde konarak veya sarılarak boruyla birlikte toprak altına gömülür [12, 13, 14]. Su yaklaşık 25 bar basınçta pompalanır. Basınçlandırmada amaç buharlaşmayı önlemenin yanısıra boru hattı içindeki suya olası bir radyoaktif sızıntıyı önlemektir. Buna göre sıcak su hattı öylesine dizayn edilir ki, suyun basıncı eşanjörde bu suyu ısıtmak üzere tesisten çekilen buharın basıncından daima yüksek olur. Böylece eşanjörde herhangi bir arızanın oluşması halinde fisyon artıklarının türbin çevriminden ısıtma suyuna karışması olanaksız olur [5]. Boru hattının belirtilen uzunluktan daha uzun yapılması ısı kayıpları ve yatırım maliyetini arttırma nedenleriyle sistemin ekonomisine olumsuz yönde etki yapar [1] MW'lik iletme kapasitesinde, 25 bar basınçta, 1000 ve 1200 mm boru çaplan için özgül basınç kaybı 1.1 ve 0.9 bar/km, gerekli pompalama gücü km başına 340 ve 240 W/MW, özgül ısı kayıpları 260 ve 218 W/MW olup sözü edilen bu uzun mesafeli iletim hattı C sıcaklık ve 1016 bar basınçtaki şehir şebekesi iletim ağına eşanjörler ile bağlanmıştır [15]. Finlandiya'nın Helsinki, Espoo, Vantaa ve Kauniainen şehirleri için etüdü yapılmış olan sistemin proses şemasında (Şek.2) ısı iletim sisteminin ve tepe ısı taleplerini karşılamak üzere dizaynı düşünülen konvansiyonel tesisin eşanjörlerle şehir şebekesine bağlantı şekil, çalışma basınç ve sıcaklıktan görülmektedir. Burada 170 MW'lik elektrik düşümüne karşılık 1000 MW ısı çekilmesi öngörülmüş, bu çalışma koşullannda toplam pompalama güç talebinin de 20 MW olacağı hesaplanmıştır [12]. BORU HATTI ÎLE ENERJi TAŞINIMINDA KONTROL ilkeleri Boru hattında sıcak su ile enerji taşımmının kontrolü için sıcak suyun; 1. Tesisten çıkış sıcaklığı sabit tutulur, debisi değiştirilir veya 2. Debisi sabit tutulur, tesisten çıkış sıcaklığı değiştirilir. îlk yöntemde debiyi değiştirmek pompalamaya sarfedilecek gücün de değişmesi anlamındadır, ikinci yöntemde ise sistemden çekilen birin ısı yükü başına elektrik üretimindeki kayıp minimum olur. Boru hatundaki suya tesisten daha az ısı çekilmesi de suyun eşanjöre girmeden bypass yapılması ile veya ileride ayrıntılı olarak değinileceği gibieşanjöregirmek üzere tesisten çekilmiş olan buharın basıncının basınç regülasyon valfı ile değiştirilmesiyle sağlanır. OPTÎMÎZASYON İLKELERi Nükleer ısıgüç tesisinin boyutlandınlması yerel faktörlere bağlı olarak durumdan duruma değişir. Bu faktörler; ısı taleplerinin günlük ve yıllık değişimleri. Reaktör gücü 3000 MW Üretilen elektrik 1060/890 MW Dağıtım sistemi 610 bar Tüketici 160 Nükleer ısıgüç tesisi ısı transport hattı (pipeline) Isı L.ei_.J=ı Konvansiyonel güç tesisi ve/veya ısıtma tesisi Merkezi ısıtma için çekilen ısı 0/1000 MW 2.5 m 3 /s 25 bar Şekil 2. Nükleer ısıgüç tesisi proses şeması 14 MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi ClLT:29 SAY1:341 HAZiRAN 1988

15 tesisin dizan edildiği maksimum ısı yükünde çalıştırılma süresi, ısı yükü merkezine olan uzaklık, mevcut merkezi ısıtma tesisleri ile paralel çalıştırılma olarak sınıflandırılabilir. Tesisin optimizasyonu iki adımda gerçekleştirilir. Birinci adımda merkezi ısıtma yapılacak bölgenin ısı talebinin karşılanmasında nükleer tesisin payının ne olacağına karar verilir. Buna göre su sıcaklığı, buharın kaç kademeden çekileceği, türbinler ve eşanjörlerin bağlantı şekillerine karar verilip buna göre boyutlandırma yapılır. ikinci adımda ise elektrik ve ısı taleplerinin aynı anda karşılandığı zamanlarda minimum elektrik enerjisi kaybı ile taleplerin kanşanabilmesi için yoğuşturucudaki soğutma suyu sıcaklığı ve sıcak suyun gidişdöniiş sıcaklıkları arasında ince ayar yapılır [6,7]. HAFİF SU REAKTÖRLÜ (LWR) NÜKLEER GÜÇ TESlSÎNÎN AKIŞ DİYAGRAMI Standart hafif su soğutuculu bir nükleer reaktör güç tesisinde kuru doymuş buhara yakın kurulukta doymuş buhar 6070 bar basınçta yüksek basınç türbinine girer ve türbinde 810 bar basınca kadar genleşir (Şek. 3). Genleşme sonrasında nem ayırıcıda buhar, doymuş kuru buhar oluncaya kadar içindeki nem ayırılır. Daha sonra buhar üreteci çıkışından alınan bir miktar taze buhar ile reheaterda yeniden ısıtılıp kızgın buhar haline getirilerek düşük basınç LWR:Hafıf su soğutuculu nükleer reaktör G Jeneratör 1 Buhar üreteci (Steam generator) 2 Kondensasyon tipi türbin 3 Reheater 4 Nem ayırıcı 5 Yoğuşturucu 6 Gazsızlandırıcı (deaerator) 7 Yüksek basınç besi suyu ısıtıcısı 8 Düşük basınç besi suyu ısıtıcısı Şekil 3. Standart LWR'lü güç tesisi türbinlerine gönderilip burada yoğuşturucunun dizayn basıncına kadar genleştirilir [16]. Yoğuşturucu çıkış noktasındaki su, türbinden çekilen ara buhar ile rejeneratif olarak ön ısıtmadan sonra C sıcaklıkta besi suyu olarak buhar üretecine girerek çevrimi tamamlar. NÜKLEER ISIGÜÇ TESİSLERİNDEN MERKEZi ISITMADA KULLANILMAK ÜZERE BUHARIN ÇEKiLMESi Nükleer ısıgüç tesislerinde tesisin elektrik üretim miktarı ve kapasitesi: merkezi ısıtma için çekilecek ısı miktarına, boru hattı ile şehre bu enerjiyi ileten akışkanın önceden belirlenmiş sıcaklık düzeyine, ısıtmada kullanılmak üzere buharın tesisten ne şekilde çekileceğine, prosesin ısıl verimine bağlıdır. Boru hata içindeki akışkan; buhar üreticinin çıkışından çekilen taze buhar ile, düşük basınç türbinleri öncesinde boru üzerinden çekilen buhar ile, düşük basınç türbininde kanatlar üzerinden uygun basınçlarda çekilen buharla ya da karşı basınçlı türbinler kullanarak yani buharın kondenser basıncının üzerindeki bir basınçta türbini terketmesi ve kondenser yerine konan eşanjörle ısıtılır. Boru hattındaki suyun taze buhar ile ısıtılması diğerlerine göre en az yatırım masrafı ile gerçekleştirilebilir. Ancak buharın bu şekilde çekilmesi ile elektrik ve ısıtma gereksinimlerinin kombine olarak karşılanmasında birincil enerjiden tasarruf amacı güdülmez. Buharın yüksek ve düşük basınç türbinleri arasında boru üzerinden çekilmesi halinde bunun getireceği avantaj ise boru hattı su sıcaklığının daha yüksek düzeylere ulaştırılabilmesidir. Orta düzeydeki ısı taleplerinin karşılanmasında türbin kanatlan üzerinden çok kademeli ya da türbin kanatlan üzerinden ve boru üzerinden kombine olarak buhar çekilmesi; ısı taleplerinin büyük ve su gidişdönüş sıcaklığının diğerlerine göre daha çok değiştirilmesi halinde ise karşı basınçlı türbin kullanılması tercih edilir. Suyun Boru Üzerinden Çekilen Buhar ile Tek Kademede Isıtılması: Buhar yüksek basınç ve düşük basınç türbinleri arasında nem ayıncı ve reheaterden sonra boru üzerinden çekilerek eşanjöre gönderilir ve burada suyu ısıtır (Şek. 4). Buharın çekildiği noktadaki basınç, bu noktadaki dizayn basıncına ve düşük basınç türbinine girmek üzere kalan buharın debisine bağlı olur. Bu noktadaki basınç ısı talebini karşılayacak şekilde kontrol edilir. Eğer buharın çekildiği MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi ClLT:29 SAYI:341 HAZiRAN

16 R: Kontrolör Şekil 4. Tek kademeli ısıtma noktadaki buhar basıncı, gerekli boru hattı gidiş suyu sıcaklığını sağlayacak basınçtan büyük ise; çekilen buharın basıncı, eşanjöre girmeden önce basınç regülasyon valfiyle azaltılır. Basınç azaltma valfi kullanılması yerine boru hatunda sıcak suyun bypass yapılması ile de su sıcaklığının istenen düzeyde tutulması yani sıcaklık kontrolü olasıdır. Bu iki tip regülasyon arasında termodinamik açıdan bir fark yoktur. Aksi koşullarda yani çekilecek buharın basıncı bu noktadaki dizayn basıncının çok altında olması halinde ise bu kez türbin girişindeki vanalar kısılarak düşük basınç türbinlerine daha düşük debide buhar gönderilir. Birden fazla düşük basınç türbini olması durumunda regülasyon valfleri sırasıyla ya da paralel olarak yani birlikte çalışarak ısı talebinin izlenmesini sağlarlar. Benzeri bir düzenleme şekliyle buharın nem ayırıcı öncesinde boru üzerinden yahut çok kademeli olarak çekilmesi de olasıdır. Bu tür düzenlemede yüksek basınç ve düşük basınç türbinleri arasındaki dizayn basıncı, boru hattındaki suyu C sıcaklığa ısıtmayı sağlayacak basınca karşılık gelir. Çok kademeli düzenlemenin termodinamik dezavantajı ise elektrik üretimindeki düşüşün artmasıdır. Şekil 5. Buharı boru üzerinden kontrollü ve türbin kanatlarından kontrolsüz çekerek iki kademeli ısıtma olur. Bu şekil ısıtmada kullanılacak buharın iki kademede çekilmesi prosesin termodinamik açıdan daha verimli olmasını sağlar. Ancak ara buhar türbininin yeniden dizaynını gerektirir. Aynca kanatlar üzerinden çekilebilecek buharın miktarı buhar çekilmesi sonucunda oluşacak ani basınç düşümü ve bu basınç düşümünün neden olacağı titreşim ve gürültülerden dolayı sınırlıdır. Çekilen buharın ekstraksiyon ağzındaki hızı için dizayn esnasında müsaade edilen maksimum değer 150 m/s'dir [9]. Boru hattındaki suyun üç kademede ısıtılarak daha fazla ısı taleplerinin karşılanması da olasıdır (Şek.6). Bunun için boru üzerinden çekilen buhara ilaveten her iki düşük basınç türbini üzerinden ve farklı basınçlarda ara buhar çekilir. Bu düzenlemede su ilkin en düşük basınca sahip buharın geçtiği eşanjöre girer. Isıtılan suyun sıcaklığının kontrolü; sadece üçüncü eşanjöre giren buhann sahip olduğu koşulların basınç kontrol valfi ve düşük basınç türbinleri girişine konan vanalarla değiştirilmesi ile sağlanır. Prosesin verimi de üç kademeli ısıtma ile iki kademeli ısıtmaya göre yükseltilmiş olur. Ayrık Isıtma Türbini (Karşı Basınçlı Türbin) Kullanılması: Aynk ısıtma türbinli tesiste ısıtmanın yapıldığı süre Buharın Boru ve Türbin Kanatları Üzerinden iki Ya da Daha Çok Kademede Çekilmesi: Bu halde buharın türbin kanatlan üzerinden debisi kontrol edilmeksizin ve ilaveten yüksek ve düşük basınç türbinleri arasından da boru (Şek.5) üzerinden çekilip çift eşanjör kullanılarak suyu iki kademede ısıtır. Türbin kanatlan üzerinden buharın çekilmesi, türbin gövdesi üzerine önceden belirlenmiş bir basınçta bir buhar ağzı açılması ile yapılır. Burada dizayn kolaylığı açısından ağız çapı sabit tutulmuş, herhangi bir regülasyon valfi de konmamıştır. Boru üzerinden çekilen buhar ise tek kademeli ısıtmada anlatıldığı gibi regüle edilerek sistemden ısıtmada kullanılmak üzere çekilecek enerjinin kontrolü sağlanmış 16 Şekil 6. Üç kademeli ısıtma MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi ClLT:29 SAY1:341 HAZiRAN 1988

17 içinde buhar kondens türbinlerine ve ayrık olarak dizayn edilmiş türbin jeneratör grubuna gerekli miktarlarda verilir. Isıtma türbini diğer türbinle aynı şaft üzerine konabileceği gibi ayn bir şaft üzerine de konabilir. (Şek. 7). Isıtma türbinini ayrı bir şaft üzerine koymanın teknik avantajları şöyle sıralanabilir: girer. Ayrıca helyum gazı, buhar türbiniyle çalışan sirkülatör ile devridaim ettirildiği için sirkülatörii çalıştıran türbinin girişindeki buharın çalışma basıncını, dizayn basıncında tutmayı sağlayabilmek amacıyla ilave bir kontrolün yapılması gerekir. Bunların dışındaki değişiklikler hafif su reaktörü (LWR) ile yapılan merkezi ısıtmadaki düzenlemelerin aynısıdır. 9 : Karşı basınçlı türbin Ş ekil 7. Ayrık ısıtma türbini (karşı basınçlı türbin) ile iki kademede ısıtma Isı yükünün değişmesine karşın elektrik üretimindeki dalgalanma daha azdır. Türbin grupları kendi optimal çalışma koşullarında dizayn edilebilirler. Değişen ısı taleplerinin tesisçe karşılanması çok kolaylaşır. Akım şemasının düzenlenmesi daha basitleşir. Büyük ısı taleplerinin karşılanmasına uygundur. Isıtmanın yapıldığı süre içinde çevrimin kondens türbinlerini bulunduran bölümünde güç üretimi verimi azalmaz. Bunlara karşın tek dezavantajı ise daha yüksek yatırım maliyetini gerektirmesidir. Merkezi Isıtma Amacıyla Yüksek Sıcaklıktı (HTR) Nükleer Güç Tesislerinden Yararlanma Yüksek sıcaklıkh reaktör (HTR) birinci çevriminde soğutucu akışkan olarak helyum gazı kullanılır. Bu tür tesiste buhar üreteci çıkışındaki taze buharın sahip olduğu koşullar fosil yakıtlı güç tesislerindeki taze buharın sahip olduğu koşullara benzer. Taze buhar yaklaşık 170 bar basınç ve 510 C sıcaklıkta iken yüksek basınç türbinine girer ve genleşir. Daha sonra konvansiyonel tesislerde olduğu gibi 530 C'a kadar ısıtılan kızgın buhar sırasıyla orta, düşük ve yüksek basınç türbinlerinde genleştirilip, yoğuşturucuya verilir. Çevrimin ısıtmaya da elverecek şekilde düzenlenmesi halinde ise ayrık bir ısıtma türbini kullanılır ve ısıtma türbinine reheater sonrasında boru üzerinden çekilen buhar SONUÇ Dizayn ve çalışma karakteristikleri ile olası termo dinamik çevrimleri incelenen yoğun nüfusa sahip yerleşim merkezlerinin bir merkezden ısıtılmasında nükleer reaktör tesislerinden yararlanılması başta Doğu Bloku ülkeleri olmak üzere birçok ülkenin üzerinde çalıştığı ve uygulamaya koyduğu bir konudur. Nükleer reaktör tesislerinin kurulması, fosil yakıtlarda önemli oranda tasarrufa neden olmasının yanı sıra aynı zamanda çevre kirliliğinin önlenmesi açısından da iyi bir seçimdir Ayrıca bu seçim, yelerince güvenilir ve yeterince ekonomiktir [16]. KAYNAKÇA 1. J.Kupitz, M. Podest "Nuclear Heat Applications: World Overview" International Atomic Energy Agency Bulletin, Vol. 26, 1821 (Dec. 1984). 2. A. Panasenkov, V.G. Sychev, K.Mensel "A Promising Area for Collaboration" International Atomic Energy Agency Bulletin, Vol. 26, 2228 (Dec.1984) 3. E.I. Borisov, V.P. Korytnikov "District Heating in Soviet Power Engineering" Thermal Engineering, Vol. 27, 6366 (1980) 4. L.A.Melent'ev "Principles of Nuclear District Heating" Thermal Engineering, Vol. 23, 14 (1976) 5. H.J. Mühlhauser "Steam Turbines for District Heating in Nuclear Power Plants" Nuclear Technology, Vol. 38, (Apr. 1978) 6. B.Frilund, K.Knudsen "Nuclear Steam Turbines for Power Production in Combination With District Heating And Desalination" Nuclear Technology, Vol. 38, (Apr. 1978) 7. B. Frilund, K. Knudsen "Nuclear Steam Turbines for Power Production in Combination With Heating" Nuclear Engineering International, Vol. 22, 5355 (Aug. 1977). 8. G.Deuster, P.Zenker "Heat Extraction from Nuclear Power Plants" Nuclear Technology, Vol. 38, 3540 (Apr. 1978) 9. T.Schvvarz "The Four Steps to Nuclear District Heating" Nuclear Engineering International, Vol. 22, 4549 (Aug. 1977) 10. J. Bogen, K.H. Schüller "District Heating from Nuclear Power Plants" Nuclear Technology, Vol. 38, (Apr. 1978) 11. L.Nilsson, M.Hannus "Finns and Svvedes Announce Results of Joint Study on Underground Plant" Nuclear Engineering International, Vol. 22, 5052 (Aug. 1977) 12. M.Aho, H. Hiidenpalo, M.Seppa, O.J.A. Tıamen, L. Nevanlinna, R.Perander "Investigations Concerning MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi ClLT:29 SAY1:341 HAZiRAN

18 Nuclear Energy in the Combined Production of Electricity and Heat in the Helsinki Metropolitan Area" Nuclear Technology, Vol. 38, 5461 (Apr. 1978) 13. P.H. Margen "Economics of LongDistance Transmission, Storage and Distribution of Heat from Nuclear Plants With Existing and Newer Techniques" Nuclear Technology, Vol. 38, (MID. Apr. 1978). 14. N.Raisic "The Most Promising Area of Future Nuclear Heat Utilization" Nuclear Engineering International, Vol. 22, 4145 (Aug.1977) 15. Nuclear Heat Application "Proceedings of A Technical Committee Meetings and Workshop, (Cracow, 59 Dec. 1983, IAEA Vienna 1984) 16. K.H. Schüller "Heat Extraction for District Heating from Nuclear Power Plants" Brown Boveri Review, 3441 (1976) V. DANILEVSKY İMALAT MÜHENDİSLİĞİ Çeviren: Mak. Müh. Emin Bahadır KANTAROĞLU YAYIN NO: 121 MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi ClLT:29 SAYI:34l HAZİRAN 1988

19 Mühendislikte ergonomi bilimi Doç. Dr. Atillâ Bozacı K.O. Makina Mühendisliği Bölümü Teknoloji gelişip çeşitlendikçe Ergonomi bilimine duyulan gereksinim artmakta ve yaygınlaşmaktadır. Ergonomi bilimi insanın kullandığı makina, içinde yaşadığı ortam ve genel çevre ile olan ilişkilerini konu edinmiştir. Bu ilişkilerdeki uyum iş verimini artırmakta, kazaların ve büyük ekonomik kayıpların önüne geçmektedir. Bu yazıda ergonomi bilimi tanımlanıp tanıtılmakta, ilişkili olduğu diğer bilim dalları verilmekte ve özellikle makina veya genelde ürün tasarımı açısından çalışma yöntemleri kısaca işlenmektedir. Insanmakinaçevre karşılıklı etkileşiminden doğan sorunların çözümünde ergonomik yaklaşımın genel ilkeleri tanıtılmaya çalışılmaktadır. Makina veya ürün tasarımında insanın psikolojik ve fiziksel yetenek sınırlarının gözönünde tutulmasının önemi vurgulanmaktadır. Advanced tec.hnologic.al developments have increased ıhe need ofergonomics knowledge in modern industry. The selence ofergonomics deniş with the relation belween man and machine ne operates, and the environment. A goodfît between man, machine and hisjob improves the efficiency and performance of the whole syslern and decreases the risk ofaccidenıs and economic losses. in this paper the selence ofergonomics is defıned and introduced, related branches of selence are given. Ergonomic approach to the engineering design problems and to the problems arisingfrom manmachineenvironment interaction are brifely outlined. The importance of the consideration of man's psyc.hological and physical capacities in machine and product design is emphasized. Ergonomi, insanın bedensel ve ruhsal rahatı ve sağlığını korumayı ön planda gö/.etcrck her yönüyle güvenli bir çalışma ortamı sağlamanın ve bu yolla iş verimini yükseltmenin yöntemlerini araştıran bir bilimdir, insanı vu insanın kullandığı makina, içinde yaşadığı ortam ve genel çevre ile olan ilişkilerini konu edinmiştir. Çeşitli uzmanların tanımlamalarından bir özümleme yaparak, ergonomi bilimine "insanı anatomik, fizyolojik ve psikolojik yönüyle tanımaya yönelik çalışmalardan yola çıkarak insanmakinaçevrc karşılıklı ilişki ve etkileşimlerinden doğan sorunları bilimsel bir yaklaşımla ele alan ve bu ilişkilerin yasalarını bulup ortaya koyan bir bilimdir" denilebilir. Sö/.cük anlamı "işin doğal yasası" olup Tiirkçcde ergonomi yerine "işbilim" sözcüğü oldukça sık kullanılmaktadır. Bazı yazarlar konuyu "insan öğesi mühendisliği" adıyla da ele almaktadırlar. Insanmakinaçevre sisteminde ağırlığı insan öğesi oluşturur, insan öğesinin bu sistem içindeki yeri ve sorunlarının bilimsel yöntemlerle incelenmeye başlamasıyla birlikle ergonomi bilimi doğmuş oldu. Bu anlamda ilk çalışmaların 1. Dünya Savaşı yıllarında, ingiltere'de, ordu fabrikalarında başladığı bilinir. Savaş sonrası yıllarda sürdürülen çalışmaların daha sonra 2. Dünya Savaşı yıllarında yeniden hızlandığı ve bu çalışmaların makina tasarımına önemli katkılarda bulunduğu gözlenir, insan sorunları üzerindeki bilimsel çalışmaların savaş yıllarında hızlanması bir rastlantı olmasa gerekir. Bu kritik dönemler insanmakina sisteminde verimi artırmak için, insan kapasite ve yeteneğini en son sınırına kadar kullanmayı gerektiren dönemler olmuştur. Savaş yıllarında makinaya göre insan seçme ve onu eğitme zor ve zaman alıcı olduğundan vasat yeteneklere sahip, deneyimsiz insanlann anında kullanabileceği sadelikte makinaların tasarımına yönelindi. Yine ingiltere'de, Murrell'in öncülüğünde, 1949 yılında bu alanda çalışan ilk araştırma kuruluşu olarak "Ergonomi Araştırma Derneği" kuruldu. Kuramsal ve uygulamalı araştırma çalışmaları yaygınlaştı. Makina tasarımına ve verimliliğe olan katkısı görüldükten sonra özellikle son yıllarda ergonomi biliminde önemli gelişmeler görüldü. Gelişmiş ülke üniversitelerinde lisans düzeyinde eğitim programlarına girmeye başladı. Çeşitli üniversitelerde ergonomi dalında lisans üstü programlar uygulanagelmektedir. Ülkemizde henüz çok yeni olan bu bilim dalı daha çok endüstri mühendisliğinin çalışma alanlarından biri olarak ele alınmaktadır. Amerika'da çok sayıda özel firmanın ergonomi araştırma üniteleri vardır. Sovyetler Birliği'nde de bu tür çalışmaların yapıldığı bilinmektedir. Özellikle askeri alanlara öncelik verilmektedir. İŞ VERİMİNİ YÜKSELTMENİN ÎKÎ YOLU Çalışan insanın fiziksel ve ruhsal sağlığını korumak için insanmakina uyumunu sağlamak gerekmektedir. Eğer insanın psikolojik ve fiziksel gücü zorlanırsa hata yapma olasılığı artar. Bu da iş verimini düşürür. Bir iş yerinde iş kazaları oluyorsa, hatalar çoğalıyor ve ürünün niteliğinde kötüleşmeler görülüyorsa, üretimde düşme varsa, o iş yerinde ergonomik sorunlar var demektir. Kötüye gidişin kökeninde bir insanmakinaçevre uyumsuzluğu, bir yanlış eşleştirme sorunu aranmalıdır. Insanmakinaçevre sisteminde verimlilik, insanın bu sistem içinde kendine düşen görevi yerine getirmedeki etkinliğine, hızına, ulaştığı hassasiyet derecesine ve eriştiği kaliteye bağlıdır. Bu da insanmakinaçcvre ilişkilerinde tam bir uyumun sağlanması ile mümkün olur. Bu uyumun sağlanması ve böylece iş veriminin yükseltilmesi başlıca iki yolla gerçekleştirilebilir. MÜHENDiS VE MAKlNA DERGiSi ClLT:29 SAYI:341 HAZiRAN

20 1) insanın işe Uydurulması: Bilindiği gibi eğitim yoluyla insanın yetenekleri belli ölçüler içinde geliştirilebilir. Eğer insanın fiziksel ve psikolojik yetenekleri kullanacağı makina, içinde yaşayacağı yakın ve genel çevre koşullarına uygun olarak değiştirilip geliştirilebilirse, insanmakinaçevre beraberliğinde bir iyileşme ve uyum sağlanabilir. Buna "insanın işe uydurulması" denilebilir. Bunu yapabilmek için önce insanı fiziksel ve ruhsal yönüyle tanımak, insan karakteristikleri ve davranışlarını bilimsel verilere dökmek gerekir. Ancak bu verilerin ışığında uygulanacak sistemli bir eğitimle insan kullanacağı makina ve yaşayacağı ortamın gerektirdiği koşullara bir ölçüde uydurulabilir. 2. işin insana Uydurulması: insan yetenekleri sınırlıdır. Eğitim yoluyla sağlanan gelişme de sınırlı kalmaktadır. Bu durumda insanmakinaçevre ilişkilerinin en iyilenmesinde asıl izlenen yol makinayı ve çevreyi insana uygun şekilde değiştirmek olmaktadır, işi basitleştirip standart hale getirerek üretimde verimliliği arttırmayı amaçlayan metot mühendisliği çalışmalarında bu ilke gözetilir. Genelde amaç, insanı zorlamayan güvenli ve rahat bir çalışma ortamı sağlamaktır. Gerek yeni bir makinaçevre sisteminin yapımı, gerekse mevcut sistemin insana uygun şekilde değiştirilmesi herşeyden önce bir tasarım problemidir. Sorunların çözümüne yönelik en önemli adımlar daha tasarım aşamasında atılmaktadır. Bu durumda ergonomi bilimi yalnızca endüstri mühendisliği için değil, makina tasarımını veya genelde ürün tasarımını konu edinen her türlü mühendislik dalları ve mimarlık için vazgeçilmez yardımcı bir bilim dalı olmaktadır. ERGONOMlK TASARIM ilkesî Çoğunlukla tasarımcılar "biçim işlevden sonra gelir" kuralına uyarak makinalarının fonksiyonel yapısına önem verirler. Makinanm mekanik özelliklerini geliştirerek verimini iyileştirmeye çalışırlar. Ancak bu çalışmalardan insanmakina çevre sisteminin toplam verimini başka nelerin etkilediğini de düşünmek gerekir. Makina bu sistemin sadece bir elemanıdır. Sistemin temel öğesi, onu kullanan insandır. Bu açıdan bakıldığında tasarlanan makina veya ürünün insanın bedensel ve ruhsal rahatına uygun olması önem kazanmaktadır. insan öğesine önem veren "ergonomik tasarım" da temel ilke, insanın makina veya ürünle ilişki kurduğu bölgelerde birbirlerinin fiziksel varlığını zorlamayan "boyutsal uyuşum" içinde olmalarını sağlamaktır, insanın fiziksel ve psikolojik yetenek ve sınırlılıkları bir bütün içinde göz önünde tutularak isteklerin yetenek sınırları içine düşmesi gözetilir. Çevremize baktığımızda ergonomik tasarım ilkelerinin gözardı edildiği çeşitli tasarım örnekleri görmemiz olasıdır. Örneğin Karadeniz Üniversitesi birçok bina ve eklerinde, sosyal tesislerinde, dersliklerinde, kapı ve pencerelerin tasarımında ergonomik ve işlevsel niteliklerin biçim veya görünümünün yanında geri planlara itildiği zengin örneklerle doludur. Şekill'de ergonomik tasarım ilkesinin gözetilmediği en çarpıcı örneklerden biri olan Makina Mühendisliği Binası'nın derslik pencereleri görülmektedir. Pencere insanın hiçbir yardımcı araç kullanmadan sık sık birebir fiziksel ilişki kurduğu bir tasarım ürünüdür. Bu nedenle boyutsal uyuşumun en iyi düzeyde gerçekleşmesi gerekir. Oysa şekil incelendiğinde görülür ki pencerenin açmakapama kolları arasındaki uzaklık 126 cm ve kolların yerden yüksekliği 188 cm dir. Pencereyi açmak için her iki kolun aynı anda çevrilip çekilmesi gerekmektedir. Ülkemizde ortalama insan boyu 165 cm alınacak olursa bu pencerelerin bir kişi tarafından açılıp kapanması olanaksız hale gelmektedir. Örneğimizdeki ilke hatası bununla bitmiyor. En az iki kişinin ortak çabalarıyla açılabilen pencereyi açık konumda tutmak için kullanılan tutma çubuğu momentin büyük olduğu bir noktaya yerleştirilmiş olduğundan dayanımı yetersiz kalmaktadır. Bu durum pencere diplerinde oturan öğrenciler için büyük tehlike oluşturmaktadır. insanın kullandığı araçgereç ve çevre ile boyutsal uyuşum içinde bulunmaması onu sadece fiziksel anlamda zorlamaz. Çünkü insan toplam sistem içinde kendine düşen kısmi fonksiyonları yerine getirirken hem fiziksel hem de zihinsel olarak yüklenir. Bu yüklenmenin kendi yeteneklerine oranla ağırlığı ve süresi ölçüsünde hem fiziksel hem de zihinsel olarak zorlanır. Tasarım aşamasında ergonomik bilgi gerekliliğinin temel nedeni zorlanmaların insan kapasitesini aşmayan sınırlarda kalmasını sağlamaktır. Bu durum mü hendisleri biyolojik bilimlerden yararlanmaya ve biyolog larla ortak çalışmalar yapmaya zorlamaktadır. 126 cm AçmaKapama Kolu Şekil 1. Makina Mühendisliği Binasını Derslik Pencereleri (KÜ Trabzon) Bir kişi pencereyi açıp kapayamamaktadır. Tutma çubuğu momentin büyük olduğu bir noktaya konmuştur. ERGONOMİNİN YARARLANDIĞI BlLÎM DALLARI Ergonominin bilgi alma ve işleme yönüyle yararlandığı bilim dalları fonksiyonel anatomi, antropometri, iş fizyolojisi, uygulamalı psikolojidir. 20 MÜHENDİS VE MAKİNA DERGiSi ClLT:29 SAYI:341 HAZİRAN 1988

Meslek alanlarıyla ilgili her türlü standartları, teknik şartnameleri ve tip sözleşmeleri hazırlamak,

Meslek alanlarıyla ilgili her türlü standartları, teknik şartnameleri ve tip sözleşmeleri hazırlamak, TMMOB Makina Mühendisleri Odası, Anayasanın 135. Maddesi doğrultusunda çıkarılan 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB) kanununa göre 1954 yılında kurulmuş kamu kurumu niteliğinde bir

Detaylı

Enervis H o ş g e l d i n i z Ocak 2015

Enervis H o ş g e l d i n i z Ocak 2015 Enervis H o ş g e l d i n i z Ocak 2015 Enervis Sanayide Enerji Verimliliği Hizmetleri Soğutmanın Temelleri Doğalgazlı Soğutma Otomotiv Fabrikası İçin Örnek Çalışma Örnek Çalışma Sonuçları Enervis Sanayide

Detaylı

AYTU YÜKSEK ISI VE TEKNİK TEKSTİL ÜRÜNLERİ SAN.TİC.LTD.ŞTİ.

AYTU YÜKSEK ISI VE TEKNİK TEKSTİL ÜRÜNLERİ SAN.TİC.LTD.ŞTİ. AYTU YÜKSEK ISI VE TEKNİK TEKSTİL ÜRÜNLERİ SAN.TİC.LTD.ŞTİ. HAKKIMIZDA Firmamız Yüksek Isı İzolasyon Ürünleri Ve Teknik Tekstil Ürünleri Üzerine Uzmanlaşmış Kadrosuyla Uzun Yıllardır Sektörde Hizmet Vermektedir.

Detaylı

PERFECTION IN ENERGY & AUTOMATION ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI

PERFECTION IN ENERGY & AUTOMATION ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI ENDÜSTRİYEL KOJENERASYON UYGULAMALARI MAYIS 2015 1 Kojenerasyon Nedir? Bugün enerji, insanların hayatındaki en önemli olgulardan birisi haline gelmiştir. Kojenerasyon fikri, tamamen enerji verimliliği

Detaylı

ATLAS ISI İSTASYONU ( IST )

ATLAS ISI İSTASYONU ( IST ) ATLAS ISI İSTASYONU ( IST ) MODELLER : - IST-30 ( 30 Kw ) - IST-45 ( 45 Kw ) - IST-60 ( 60 Kw ) - IST-80 ( 85 Kw ) Atlas Sayaç ve Ölçü Aletleri AŞ. 2012 yılında IST model numaralı kat istasyonları üretimine

Detaylı

AYTEK COOLING SYSTEMS SU SOĞUTMALI CHILLER + TCU

AYTEK COOLING SYSTEMS SU SOĞUTMALI CHILLER + TCU AYTEK COOLING SYSTEMS SU SOĞUTMALI CHILLER + TCU www.ayteksogutma.com CT SERİSİ SOĞUTMA CT serisi chiller cihazları sayesinde her enjeksiyon makinesinin kalıbında ayrı ayrı su sıcaklıkları ile çalışılabilir.

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ MEVZUATINDA ODAMIZIN YERİ VE GÖREVLERİ

ENERJİ VERİMLİLİĞİ MEVZUATINDA ODAMIZIN YERİ VE GÖREVLERİ ENERJİ VERİMLİLİĞİ MEVZUATINDA ODAMIZIN YERİ VE GÖREVLERİ Şuayip Yalman MMO Yönetim kurulu Başkan Vekili Giriş Enerji verimliliği kapsamındaki konular Makine Mühendisliği meslek disiplini içerisinde bulunan

Detaylı

HASTANE & OTEL & ALIŞVERİŞ MERKEZİ VE ÜNİVERSİTE KAMPÜSLERİNDE KOJENERASYON UYGULAMALARI / KAPASİTE SEÇİMİNDE OPTİMİZASYON

HASTANE & OTEL & ALIŞVERİŞ MERKEZİ VE ÜNİVERSİTE KAMPÜSLERİNDE KOJENERASYON UYGULAMALARI / KAPASİTE SEÇİMİNDE OPTİMİZASYON HASTANE & OTEL & ALIŞVERİŞ MERKEZİ VE ÜNİVERSİTE KAMPÜSLERİNDE KOJENERASYON UYGULAMALARI / KAPASİTE SEÇİMİNDE OPTİMİZASYON 22 Kasım 2014 / İSTANBUL Özay KAS Makina Yük. Müh. TÜRKOTED Yön. Kur. Üyesi KOJENERASYON

Detaylı

DÜNYADAKİ ATIK SU ISI DEĞİŞTİRİCİSİ UYGULAMALARI. Doç.Dr.Hüseyin GÜNERHAN Yük.Müh.Oğuzhan ÇULHA

DÜNYADAKİ ATIK SU ISI DEĞİŞTİRİCİSİ UYGULAMALARI. Doç.Dr.Hüseyin GÜNERHAN Yük.Müh.Oğuzhan ÇULHA DÜNYADAKİ ATIK SU ISI DEĞİŞTİRİCİSİ UYGULAMALARI Doç.Dr.Hüseyin GÜNERHAN Yük.Müh.Oğuzhan ÇULHA İçerik 1. Sisteme Genel Bakış 2. Atık Su Kaynaklı Isı Pompası Isı Değiştiricileri ve Tasarımı 3. Atık Su Isı

Detaylı

Önceki dönemlerden süregelen çalışmalar ile birlikte henüz sonuçlandırılamayan çalışmaları,

Önceki dönemlerden süregelen çalışmalar ile birlikte henüz sonuçlandırılamayan çalışmaları, TMMOB HARİTA VE KADASTRO MÜHENDİSLERİ ODASI 40. DÖNEM ÇALIŞMA PROGRAMI Dünyada ve ülkemizde yaşanan ekonomik, siyasal, sosyal, ve kültürel gelişmelerin, yaşam ve meslek alanlarımıza yansımaları ağırlaşarak

Detaylı

BİRLEŞİK GÜÇ ve ISI SANTRALLERİ

BİRLEŞİK GÜÇ ve ISI SANTRALLERİ BİRLEŞİK GÜÇ ve ISI SANTRALLERİ ENERJİ GİDERLERİNİZİ AZALTMAYA, OPERASYON GELİRLERİNİZİ ARTTIRMAYA, KESİNTİSİZ,TEMİZ ve BAĞIMSIZ KENDİ ENERJİLERİNİZİ SAĞLAMAYA, GELECEĞE HAZIR MISINIZ?... Tres Enerji Üretim

Detaylı

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri)

4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) 4. ÇEVRİMLER (Ref. e_makaleleri) Rankine Çevrimi Basit güç ünitelerinin ideal veya teorik çevrimi, Şekil-1 de görülen Rankine çevrimi ile tanımlanır. Çevrim, uygun bir şekilde bağlantılanmış dört cihazdan

Detaylı

EVHRAC 3 YIL. Avantajları. Fonksiyonu. Modeller

EVHRAC 3 YIL. Avantajları. Fonksiyonu. Modeller EVHRAC Fonksiyonu Bilindiği gibi binalarda hava kalitesinin arttırılması için iç ortam havasının egzost edilmesi ve yerine taze hava verilmesi kaçınılmaz hale gelmiştir. Her ne kadar ısı geri kazanım cihazları

Detaylı

Geleceğe Enerjiniz Kalsın

Geleceğe Enerjiniz Kalsın Geleceğe Enerjiniz Kalsın Günümüzün dinamik pazar koşullarında işletmeler her geçen gün rekabet güçlerini artırmaya yönelik ilerlemeler gerçekleştirmekte, bunu ise genel olarak hizmet kalitelerini artırarak

Detaylı

MIT PAKET SİSTEMLER AKILLI ÇÖZÜMLER SORUNSUZ SİSTEMLER

MIT PAKET SİSTEMLER AKILLI ÇÖZÜMLER SORUNSUZ SİSTEMLER MIT PAKET SİSTEMLER AKILLI ÇÖZÜMLER SORUNSUZ SİSTEMLER Ekin Endüstriyelin Isıtma-Soğutma sanayisine sunduğu paket sistem çözümleri ile uygulamacı firmalar ve son kullanıcılara büyük kolaylıklar sağlamaktadır.

Detaylı

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü

SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü SERALARIN TASARIMI (Seralarda Isıtma Sistemleri) Doç. Dr. Berna KENDİRLİ A. Ü. Ziraat Fakültesi Tarımsal Yapılar ve Sulama Bölümü Seralarda Isıtma Sistemlerinin Planlanması Bitki büyümesi ve gelişmesi

Detaylı

ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI İLİŞKİLER OFİSİ YÖNERGESİ BİRİNCİ KISIM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar

ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI İLİŞKİLER OFİSİ YÖNERGESİ BİRİNCİ KISIM. Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar ÇANKIRI KARATEKİN ÜNİVERSİTESİ ULUSLARARASI İLİŞKİLER OFİSİ YÖNERGESİ BİRİNCİ KISIM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç MADDE 1- Bu Yönergenin amacı, Rektörlüğe bağlı olarak görev yapan ve Rektör Yardımcısı

Detaylı

HİZMET BİNALARINDA KOJENERASYON & TRIJENERASYON. UYGULAMALARI ve OPTİMİZASYON

HİZMET BİNALARINDA KOJENERASYON & TRIJENERASYON. UYGULAMALARI ve OPTİMİZASYON HİZMET BİNALARINDA KOJENERASYON & TRIJENERASYON UYGULAMALARI ve OPTİMİZASYON 30 Mayıs 2015 / ANKARA Özay KAS Makina Yük. Müh. Arke Enerji Sistemleri KOJENERASYON NEDİR? Kojenerasyon; birleşik ısı ve güç

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ

ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ SANAYİDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ Mayıs-Haziran 2015 14.04.2015 Türkiye nin ilk enerji verimliliği danışmanlık şirketlerinden ESCON, endüstriyel işletmelere yönelik enerji

Detaylı

KOOPERATİFLERE YÖNELİK HİBE DESTEĞİ

KOOPERATİFLERE YÖNELİK HİBE DESTEĞİ Karınca Dergisi, Ekim 2014, Sayı:934 KOOPERATİFLERE YÖNELİK HİBE DESTEĞİ 1. GİRİŞ Kooperatifler, ortaklarının belirli ekonomik menfaatlerini ve özellikle meslek ve geçimlerine ait ihtiyaçlarını karşılamak

Detaylı

Türkiye de Kojenerasyon Potansiyeli, Uygulamaları ve Yasal Durum

Türkiye de Kojenerasyon Potansiyeli, Uygulamaları ve Yasal Durum E P D K Türkiye de Kojenerasyon Potansiyeli, Uygulamaları ve Yasal Durum Rıza GÜNGÖR Grup Başkanı Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu EİE Toplantı Salonu 21 Mart 2007 E P D K Kojenerasyon Nedir? Isı ve elektrik

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ

ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ SANAYİDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ Ocak - Haziran 2015 07.01.2015 Türkiye nin ilk enerji verimliliği danışmanlık şirketlerinden ESCON, endüstriyel işletmelere yönelik enerji

Detaylı

BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ

BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ BİYOKÜTLE SİSTEMLERİ VE TÜRKİYE KAZAN SEKTÖRÜ KBSB Kazan ve Basınçlı Kap Sanayicileri Birliği - 2014 Ahmet Cevat Akkaya www.kbsb.org.tr Milyar Kaçınılmaz Son? Misyon? Tek gerçek kaynak - Dünya Dünya popülasyon

Detaylı

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Polimer Mühendisliği Bölümü. Polimer Nedir?

Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Polimer Mühendisliği Bölümü. Polimer Nedir? Yalova Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Polimer Mühendisliği Bölümü Polimer Nedir? Monomer olarak adlandırılan basit moleküllerin kimyasal bağlarla bağlanması sonucu oluşan yüksek molekül ağırlıklı maddelerdir.

Detaylı

3.ORTAK AKIL TOPLANTISI SONUÇ RAPORU

3.ORTAK AKIL TOPLANTISI SONUÇ RAPORU BALIKESİR ÜNİVERSİTESİ 3.ORTAK AKIL TOPLANTISI SONUÇ RAPORU 14 HAZİRAN 2013 ÖNSÖZ Üniversitemiz Rektörlüğü olarak ilkini 14 Mayıs 2011 de Kongre ve Kültür Merkezinde, ikincisini 22 Mayıs 2012 de Burhaniye

Detaylı

İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ. Maliye Bakanlığı Hazine Müsteşarlığı SGK KOSGEB. Maliye Bakanlığı SGK KOSGEB İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ

İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ. Maliye Bakanlığı Hazine Müsteşarlığı SGK KOSGEB. Maliye Bakanlığı SGK KOSGEB İŞBİRLİĞİ YAPILACAK KURUM/KURULUŞ TEKSTİL VE HAZIR GİYİM SEKTÖRÜ 1. Sektörde mevcut istihdam imkanları geliştirilecektir. 1.1 Kadın istihdamı ÇSGB () Kadın istihdamını geliştirmeye yönelik aktif işgücü politikaları uygulanacaktır. İlk

Detaylı

ISKAV ISITMA SOĞUTMA KLİMA ARAŞTIRMA VE EĞİTİM VAKFI TEKNİK EĞİTİM PROGRAMI / 2013-2014 EKİM 2013 KASIM 2013

ISKAV ISITMA SOĞUTMA KLİMA ARAŞTIRMA VE EĞİTİM VAKFI TEKNİK EĞİTİM PROGRAMI / 2013-2014 EKİM 2013 KASIM 2013 TEKNİK EĞİTİM PROGRAMI 2013 / 2014 EKİM 2013 1 25 Ekim 13 Cuma Soğutmanın Temel İlkeleri 2 30 Ekim 13 Çarşamba Havalandırma Sistemlerinde ve Klima 3 31 Ekim 13 Perşembe Soğutma Sistemlerinde Otomatik Kontrol

Detaylı

R-712 SOĞUTMA LABORATUAR ÜNİTESİ DENEY FÖYLERİ

R-712 SOĞUTMA LABORATUAR ÜNİTESİ DENEY FÖYLERİ DENEYSAN EĞİTİM CİHAZLARI SAN. VE TİC. Yeni sanayi sitesi 36.Sok. No:22 BALIKESİR Telefaks:0266 2461075 http://www.deneysan.com R-712 SOĞUTMA LABORATUAR ÜNİTESİ DENEY FÖYLERİ HAZIRLAYAN Yrd.Doç.Dr. Hüseyin

Detaylı

Isı İstasyonu Ürün Kataloğu

Isı İstasyonu Ürün Kataloğu Isı İstasyonu Ürün Kataloğu Nisan 2014 1 2 DAF Enerji 2007 yılında çıkan Enerji Verimliği Kanunu sonrasında, MASDAF Grup un yöneticileri tarafından yarım asırlık sektör tecrübesi ile 2009 yılından tamamen

Detaylı

KLİMA NEDİR? NASIL ÇALIŞIR? NE YAPAR?

KLİMA NEDİR? NASIL ÇALIŞIR? NE YAPAR? KLİMA NEDİR? NASIL ÇALIŞIR? NE YAPAR? İhtiyaca ve amaca göre bulunduğu ortamı konfor şartlarına getiren veya konfor şartlarında tutan cihazlara klima denir. Klima cihazları genel olarak, her hangi bir

Detaylı

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2012 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

YTÜ Makine Mühendisliği Bölümü Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Anabilim Dalı Özel Laboratuvar Dersi Kompresör Deneyi Çalışma Notu

YTÜ Makine Mühendisliği Bölümü Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Anabilim Dalı Özel Laboratuvar Dersi Kompresör Deneyi Çalışma Notu YTÜ Makine Mühendisliği Bölümü Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Anabilim Dalı Özel Laboratuvar Dersi Kompresör Deneyi Çalışma Notu Laboratuar Yeri: E1 Blok Hidromekanik ve Hidrolik Makinalar Laboratuvarı

Detaylı

Sistemleri. (Kojenerasyon) Sedat Akar Makina Mühendisi Topkapı Endüstri, Gn.Md. 04.01.2010 - İstanbul

Sistemleri. (Kojenerasyon) Sedat Akar Makina Mühendisi Topkapı Endüstri, Gn.Md. 04.01.2010 - İstanbul Birleşik ik Isı ve GüçG Sistemleri (Kojenerasyon) Sedat Akar Makina Mühendisi Topkapı Endüstri, Gn.Md. 1 Birleşik ik Isı ve GüçG Sistemi Kojenerasyon- Nedir? En temel ifadeyle ; Elektrik ve Isının aynı

Detaylı

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN

PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN PROJE YAPIM VE YÖNETİMİ İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ 09071067 ŞEYMA GÜLDOĞAN İnsan kaynakları bir organizasyondaki tüm çalışanları ifade eder. Diğer bir deyişle organizasyondaki yöneticiler, danışmanlar,

Detaylı

1.0. OTOMATİK KONTROL VANALARI UYGULAMALARI

1.0. OTOMATİK KONTROL VANALARI UYGULAMALARI 1.0. OTOMATİK KONTROL VANALARI UYGULAMALARI Otomatik kontrol sistemlerinin en önemli elemanları olan motorlu vanaların kendilerinden beklenen görevi tam olarak yerine getirebilmeleri için, hidronik devre

Detaylı

Küçük terminal ünitelerin kontrolü ve balanslanması için kombine vanalar

Küçük terminal ünitelerin kontrolü ve balanslanması için kombine vanalar TA-COMPACT-T Küçük terminal ünitelerin kontrolü ve balanslanması için kombine vanalar Soğutma sistemleri için geri dönüş suyu sıcaklık kontrollü kontrol vanası IMI TA / Kontrol vanaları / TA-COMPACT-T

Detaylı

KOJENERASYON. Prof. Dr. İlhan Tekin Öztürk. Kocaeli Üniversitesi

KOJENERASYON. Prof. Dr. İlhan Tekin Öztürk. Kocaeli Üniversitesi KOJENERASYON Prof. Dr. İlhan Tekin Öztürk Kocaeli Üniversitesi Kojenerasyon nedir? Aynı anda elektrik ve ısı tüketimine ihtiyaç duyulan bir tesiste, ısı ve elektriğin ayrı ayrı santrallerde üretilerek

Detaylı

38. DONEM (2002-2004) ÇALIŞMA PROGRAMI

38. DONEM (2002-2004) ÇALIŞMA PROGRAMI 38. DONEM (2002-2004) ÇALIŞMA PROGRAMI Dönem içerisinde yapılacak çalışmalar; 1) Örgütlenme Çalışmaları, 2) Mesleki ve Bilimsel Çalışmalar, 3) Sosyal ve Kültürel Etkinlikler olmak üzere üç temel başlık

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ

ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ SANAYİDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ Aralık 2014 - Ocak 2015 18.11.2014 Türkiye nin ilk enerji verimliliği danışmanlık şirketlerinden ESCON, endüstriyel işletmelere yönelik enerji

Detaylı

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ

2013 SEKTÖR RAPORU TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TEMSAN TÜRKİYE ELEKTROMEKANİK SANAYİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ DÜNYADA ELEKTRİK ENERJİSİ SEKTÖRÜNÜN GÖRÜNÜMÜ Bilindiği üzere, elektrik enerjisi tüketimi gelişmişliğin göstergesidir. Bir ülkedeki kişi başına düşen

Detaylı

TMMOB JEOFİZİK MÜHENDİSLERİ ODASI MESLEK İÇİ EĞİTİM ve BELGELENDİRME YÖNETMELİĞİ

TMMOB JEOFİZİK MÜHENDİSLERİ ODASI MESLEK İÇİ EĞİTİM ve BELGELENDİRME YÖNETMELİĞİ TMMOB JEOFİZİK MÜHENDİSLERİ ODASI MESLEK İÇİ EĞİTİM ve BELGELENDİRME YÖNETMELİĞİ Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Jeofizik mühendisleri Odası Meslek İçi Eğitim ve Belgelendirme Yönetmeliği 12 Nisan

Detaylı

Gaz Yakıtlı Sıcak Hava Üreteçleri www.cukurovaisi.com

Gaz Yakıtlı Sıcak Hava Üreteçleri www.cukurovaisi.com Yenilikçi ve Güvenilir... Gaz Yakıtlı Sıcak Hava Üreteçleri www.cukurovaisi.com Gaz Yakıtlı Sıcak Hava Üreteçleri Çukurova Isı nın kendi markası olan ve son teknolojiyle üretilen Silversun Hot Air Gaz

Detaylı

FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI KORUMA DERNEĞİ ÇALIŞMA GRUPLARI VE KOMİTELER YÖNETMELİĞİ

FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI KORUMA DERNEĞİ ÇALIŞMA GRUPLARI VE KOMİTELER YÖNETMELİĞİ FİKRİ MÜLKİYET HAKLARI KORUMA DERNEĞİ ÇALIŞMA GRUPLARI VE KOMİTELER YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Hukuki Dayanak ve Tanımlar Amaç Madde 1 Bu Yönetmeliğin amacı, Fikri Mülkiyet Hakları Koruma Derneği

Detaylı

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ

YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Rev: 17.09.2014 YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ Makine Fakültesi Makine Mühendisliği Bölümü Termodinamik ve Isı Tekniği Anabilim Dalı Termodinamik Genel Laboratuvar Föyü Güz Dönemi Öğrencinin Adı Soyadı : No

Detaylı

Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları. Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü

Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları. Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Kalorifer Tesisatı Proje Hazırlama Esasları Niğde Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü ISITMA TEKNİĞİ 1.Tarihsel gelişim 2.Günümüz ısıtma teknikleri Bir ısıtma tesisatının uygun olabilmesi için gerekli

Detaylı

MAKİNE MÜHENDİSİ. Bir makine mühendisi üç ana işlevi üstlenir; - Tasarlama - Üretim yönetimlerini geliştirme - Üretimi planlama ve uygulama

MAKİNE MÜHENDİSİ. Bir makine mühendisi üç ana işlevi üstlenir; - Tasarlama - Üretim yönetimlerini geliştirme - Üretimi planlama ve uygulama TANIM Her türlü mekanik sistemin, makinenin, makine elemanlarının belirli kriterler çerçevesinde tasarımını yapan, geliştiren, üretimini planlayan, üretim teknolojilerini geliştiren, sistemler arası ilişki

Detaylı

Faaliyet Konularımız:

Faaliyet Konularımız: Komple Sistemler Faaliyet Konularımız: Isı Transfer Bölümü Plakalı Isı Eşanjörleri Lehimli Isı Eşanjörleri Daire İstasyonları Borulu ve Tübüler Eşanjörler Komple Sistemler Basınçlı Kaplar Bölümü Boylerler

Detaylı

Bol ve Kullanışlı Bir Madde: Alüminyum Nurel KILIÇ

Bol ve Kullanışlı Bir Madde: Alüminyum Nurel KILIÇ Bol ve Kullanışlı Bir Madde: Alüminyum Nurel KILIÇ Alüminyum, yer kabuğunda en çok bulunan üçüncü elementtir. Bugün dünyada; 730.000.000 ton/yıl ile ilk sırada yer alan demir-çelikten sonra 22.000.000

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ

ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ ENERJİ VERİMLİLİĞİ EĞİTİM MERKEZİ SANAYİDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ Ekim - Aralık 2015 11/09/2015 Türkiye'nin ilk enerji verimliliği danışmanlık şirketlerinden ESCON, endüstriyel işletmelere yönelik enerji

Detaylı

PLAKALI ISI EŞANJÖRÜ SEÇĐMĐ: [1)YÜZME HAVUZLARININ ISITILMASINDA ÇAĞDAŞ ÇÖZÜM. Semih Ferit Emekli

PLAKALI ISI EŞANJÖRÜ SEÇĐMĐ: [1)YÜZME HAVUZLARININ ISITILMASINDA ÇAĞDAŞ ÇÖZÜM. Semih Ferit Emekli [1)YÜZME HAVUZLARININ ISITILMASINDA ÇAĞDAŞ ÇÖZÜM Semih Ferit Emekli 1960 Đstanbul'da doğdu. Pertevniyal Lisesi'nden sonra ĐDMMA Yıldız Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü'nden 1980 81 döneminde mezun

Detaylı

DOĞU AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ İNTERNET TEKNOLOJİLERİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZİ ÇALIŞMA İLKELERİ

DOĞU AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ İNTERNET TEKNOLOJİLERİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZİ ÇALIŞMA İLKELERİ DOĞU AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ İNTERNET TEKNOLOJİLERİ ARAŞTIRMA VE UYGULAMA MERKEZİ ÇALIŞMA İLKELERİ Tanım 1. Bu ilkeler "Doğu Akdeniz Üniversitesi İnternet Teknolojileri Araştırma ve Uygulama Merkezi"nin (İTAM)

Detaylı

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi

Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Yaz Puantı ve Talep Yönetimi Genel elektrik talebi kış aylarında ısıtma ve aydınlatma, yaz aylarında ise soğutma (klima) ihtiyacına bağlı olarak bölgesel ve mevsimsel farklılıklar oluşturur. modus Enerji

Detaylı

3.1. Proje Okuma Bilgisi 3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası

3.1. Proje Okuma Bilgisi 3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası HİDROLİK SİSTEM KURMAK VE ÇALIŞTIRMAK 3.1. Proje Okuma Bilgisi 3.1.1. Tek Etkili Silindirin Kumandası Basınç hattından gelen hidrolik akışkan, 3/2 yön kontrol valfine basılınca valften geçer. Silindiri

Detaylı

KOMPLE ÇÖZÜM ÇEVRE DOSTU ESNEK ÇÖZÜM. Tekli Uygulama. İkili Uygulama. Montaj Kolaylığı

KOMPLE ÇÖZÜM ÇEVRE DOSTU ESNEK ÇÖZÜM. Tekli Uygulama. İkili Uygulama. Montaj Kolaylığı KOMPLE ÇÖZÜM Isıtma Soğutma Sıhhi Sıcak Su ÇEVRE DOSTU Dünyanın en yüksek COP=4,5 değerine sahip ekonomik sistemlerdir. Yenilenebilir enerji olan Hava ve Güneşten faydalanma Gaz veya yakıt ile ısıtmaya

Detaylı

1000-200000 m3/h, 400-1500 Pa. Kavrama, kayış-kasnak veya direk tahrik Eurovent e göre Kısa/Uzun gövde; kılavuz giriş kanatlı/kanatsız

1000-200000 m3/h, 400-1500 Pa. Kavrama, kayış-kasnak veya direk tahrik Eurovent e göre Kısa/Uzun gövde; kılavuz giriş kanatlı/kanatsız Aksiyal fanlar Üretimin açıklanması Değişik rotor türleri için, çıkış konumu, gövde geometrisi, gövde sacı kalınlığı, ve malzesi yönünden geniş bir seçme olanağı bulunmaktadır. Aşağıdaki açıklamalar standart

Detaylı

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ

OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ OTOMOTİV TEKNOLOJİLERİ Prof. Dr. Atatürk Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi, Makina Mühendisliği Bölümü, Erzurum Otomotivde Isıtma, Havalandırma ve Amaç; - Tüm yolcular için gerekli konforun sağlanması,

Detaylı

DEĞĐŞKEN DEBĐLĐ SĐRKÜLASYON POMPALARI

DEĞĐŞKEN DEBĐLĐ SĐRKÜLASYON POMPALARI DEĞĐŞKEN DEBĐLĐ SĐRKÜLASYON POMPALARI M. Bülent Vural 1953 yılında doğdu. 1976 yılında Berlin Teknik Üniversitesinden Makina Yüksek Mühendisi olarak mezun oldu. Halen Wilo Pompa Sistemleri A.Ş. Genel Müdürü

Detaylı

16.01.2015 CANPOLAT ÇAKAL ENERJİ YÖNETİCİSİ

16.01.2015 CANPOLAT ÇAKAL ENERJİ YÖNETİCİSİ 16.01.2015 CANPOLAT ÇAKAL ENERJİ YÖNETİCİSİ BURSA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ Türkiye deki ilk OSB YIL 1961 YIL 2014 BURSA ORGANİZE SANAYİ BÖLGESİ 1961 yılı: 1.8 milyon m 2 2015 yılı: 6.9 milyon m 2 Sanayi

Detaylı

MESLEK VE UZMANLIK ALANLARIMIZLA İLGİLİ ULUSAL ÖLÇEKLİ KONGRE, KURULTAY, SEMPOZYUM VE ÇALIŞTAYLAR

MESLEK VE UZMANLIK ALANLARIMIZLA İLGİLİ ULUSAL ÖLÇEKLİ KONGRE, KURULTAY, SEMPOZYUM VE ÇALIŞTAYLAR MESLEK VE UZMANLIK ALANLARIMIZLA İLGİLİ ULUSAL ÖLÇEKLİ KONGRE, KURULTAY, SEMPOZYUM VE ÇALIŞTAYLAR 19 20 TMMOB Makina Mühendisleri Odası, her çalışma döneminde olduğu gibi bu dönemde de örgütsel birikimiyle,

Detaylı

KLS HAVUZ NEM ALMA SANTRALİ

KLS HAVUZ NEM ALMA SANTRALİ KLS HAVUZ NEM ALMA SANTRALİ Kapalı yüzme havuzlarında nem oranının VDI 2089 a göre 40 % ϕ 64 % değerleri arasında olması gerekmektedir. Bu değerlerin üzerine çıkması ortamda virüs, bakteri ve mantar gibi

Detaylı

GENEL ÖZELLİKLER ÜRÜN TANITIMI KULLANIM ALANLARI BOYUTLAR BOYUTLAR_ÇİZİM

GENEL ÖZELLİKLER ÜRÜN TANITIMI KULLANIM ALANLARI BOYUTLAR BOYUTLAR_ÇİZİM DTB-MP SERİSİ MARINE BOYLER GENEL ÖZELLİKLER ÜRÜN TANITIMI KULLANIM ALANLARI BOYUTLAR BOYUTLAR_ÇİZİM GENEL ÖZELLİKLER Farklı Montaj seçenekleri: 30 50 80 100 litre kapasite (30 80) C skalalı ayarlanabilir

Detaylı

teskon 2011 de buluşmak üzere SUNUŞ

teskon 2011 de buluşmak üzere SUNUŞ SUNUŞ Ulusal Kongresi 18 yıl önce, 15-17 Nisan 1993 tarihleri arasında, Balçova Termal Tesisleri İzmir de TMMOB Makina Mühendisleri Odası tarafından düzenlendi. Bu toplantı bir teknik toplantı olduğu kadar,

Detaylı

Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar

Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar Esen Bulca, Trakya Cam Pazarlama Müdürü Şirketin kuruluşundan bugüne kadar geçirdiği evreler ve yurtdışı ve yurtiçinde gerçekleştirilen yatırımlar Şişecam Grubu bünyesinde düzcam üretim ve pazarlama faaliyetleri,

Detaylı

ÇİMENTO TESİSLERİNDE ATIK ISI GERİ KAZANIMINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ. Hasan Çebi. Nuh Çimento 2015

ÇİMENTO TESİSLERİNDE ATIK ISI GERİ KAZANIMINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ. Hasan Çebi. Nuh Çimento 2015 ÇİMENTO TESİSLERİNDE ATIK ISI GERİ KAZANIMINDAN ELEKTRİK ÜRETİMİ Hasan Çebi Nuh Çimento 2015 Özet Enerjiyi yoğun kullanan çimento tesisler yıllarca proses gereği attıkları ısılarını değerlendirmek için

Detaylı

BİRİNCİ BÖLÜM. b) Merkez Müdürü: Dicle Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürünü,

BİRİNCİ BÖLÜM. b) Merkez Müdürü: Dicle Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürünü, Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar Amaç BİRİNCİ BÖLÜM MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; Dicle Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Uygulama ve Araştırma Merkezinin teşkilat, yönetim, çalışma usul ve esaslarını

Detaylı

HAVA SOĞUTMALI BİR SOĞUTMA GURUBUNDA SOĞUTMA KAPASİTESİ VE ETKİNLİĞİNİN DIŞ SICAKLIKLARLA DEĞİŞİMİ

HAVA SOĞUTMALI BİR SOĞUTMA GURUBUNDA SOĞUTMA KAPASİTESİ VE ETKİNLİĞİNİN DIŞ SICAKLIKLARLA DEĞİŞİMİ HAVA SOĞUTMALI BİR SOĞUTMA GURUBUNDA SOĞUTMA KAPASİTESİ VE ETKİNLİĞİNİN DIŞ SICAKLIKLARLA DEĞİŞİMİ Serhan Küçüka*, Serkan Sunu, Anıl Akarsu, Emirhan Bayır Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Mühendisliği Bölümü

Detaylı

EKONOMİK ISITMA-SOĞUTMA ÇÖZÜMLERİ

EKONOMİK ISITMA-SOĞUTMA ÇÖZÜMLERİ EKONOMİK ISITMA-SOĞUTMA ÇÖZÜMLERİ Villa ve Konutlar SPA Merkezleri Otel ve Pansiyonlar Isıtmalı Yüzme Havuzları Diğer ısınma sistemlerine göre %75 e varan tasarruf 1202/1 Sok. No:81-N Yenişehir, İzmir

Detaylı

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ

BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402 MAKİNE MÜHENDİSLİĞİ LABORATUVARI DENEY - 5 PSİKROMETRİK İŞLEMLERDE ENERJİ VE KÜTLE DENGESİ BAŞKENT ÜNİVERSİTESİ MAKİNA MÜHENDİSLİĞİ BÖLÜMÜ MAK 402

Detaylı

tmmob makina mühendisleri odası kocaeli şubesi Enerji Çalışma Grubu

tmmob makina mühendisleri odası kocaeli şubesi Enerji Çalışma Grubu tmmob makina mühendisleri odası kocaeli şubesi Enerji Çalışma Grubu Mart - 2011 Yahya Kaptan Toplu Konut Alanının Isı Yalıtımı Açısından Değerlendirilmesi Hazırlayan : Ünal ÖZMURAL, Alpaslan GÜVEN, Yavuz

Detaylı

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ

TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA ENDÜSTRİYEL KONTROL SİSTEMLERİ LTD.ŞTİ., ENERJİ YÖNETİMİNDE SINIRSIZ ÇÖZÜMLER SUNAR. HOŞGELDİNİZ TAMGA TRİO YANMA VERİMİ Yakma ekipmanları tarafından yakıtın içerdiği enerjinin, ısı enerjisine dönüştürülme

Detaylı

ÖĞRENCİNİN; ADI:HÜSEYİN TALHA SOYADI:ÖNÜMLÜ SINIFI:9/B NUMARASI:191 DERS:FİZİK KONU:NÜKLEER ENERJİ ÖĞRETMEN:FAHRETTİN KALE

ÖĞRENCİNİN; ADI:HÜSEYİN TALHA SOYADI:ÖNÜMLÜ SINIFI:9/B NUMARASI:191 DERS:FİZİK KONU:NÜKLEER ENERJİ ÖĞRETMEN:FAHRETTİN KALE ÖĞRENCİNİN; ADI:HÜSEYİN TALHA SOYADI:ÖNÜMLÜ SINIFI:9/B NUMARASI:191 DERS:FİZİK KONU:NÜKLEER ENERJİ ÖĞRETMEN:FAHRETTİN KALE İÇİNDEKİLER NÜKLEER ENERJİ NEDİR? NÜKLEER ENERJİ ÜRETİMİ NASIL YAPILIR? DÜNYADA

Detaylı

STRATEJİK PLAN, AMAÇ, HEDEF VE FAALİYET TABLOSU

STRATEJİK PLAN, AMAÇ, HEDEF VE FAALİYET TABLOSU FAKÜLTE/BÖLÜM ADI: STRATEJİK PLAN, AMAÇ, HEDEF VE FAALİYET TABLOSU Stj. Amaç No Hedef No Faaliyet No Performans no Stratejik Amaç / Hedef / Faaliyet Tanımı 2008 mevcut durum 2009 2010 2011 2012 2013 Faaliyet

Detaylı

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M

SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA DENGELENMESİ. üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M DEÜ HASTANESİ KLİMA SANTRALLERİ SICAK SULU ISITMA SİSTEMLERİNİN N ISIL VE HİDROLİK DENGELENMESİ Burak Kurşun un / Doç.Dr.Serhan KüçüK üçüka Dokuz Eylül Üniversitesi Makina Müh. M BölümüB GİRİŞ Değişen

Detaylı

Yüksek verimli ve ekonomik merkezi sistem çözümleri

Yüksek verimli ve ekonomik merkezi sistem çözümleri [ Hava ] Şema Sayfaları Başlık şablonu Folio Medium [ Su ] [ Toprak ] [ Buderus ] Yüksek verimli ve ekonomik merkezi sistem çözümleri Isıtma Bizim İşimiz Üflemeli Brülörlü Çelik Kazanlar Merkezi ısıtmada

Detaylı

Döküm Kazanlar. G115-21 kw BE MAVİ ALEV BRÜLÖRLÜ KAZAN

Döküm Kazanlar. G115-21 kw BE MAVİ ALEV BRÜLÖRLÜ KAZAN Döküm Kazanlar Modern, Yüksek Kaliteli ve İşletme Emniyetli Kazan Dizaynı: EN 303' e uygun test edilmiş, Thermostream Tekniği sayesinde yüksek işletme emniyetine sahip,lpg,sıvıyakıt veya doğalgaza uygun,

Detaylı

KANLIĞI ÇEVRE. Tamamlanması ERHAN SARIOĞLU ANTALYA 05-07/10/2010 ÇEVRE İZNİ / ÇEVRE İZİN VE LİSANSI

KANLIĞI ÇEVRE. Tamamlanması ERHAN SARIOĞLU ANTALYA 05-07/10/2010 ÇEVRE İZNİ / ÇEVRE İZİN VE LİSANSI ÇEVRE YÖNETY NETİMİ GENEL MÜDÜRLM RLÜĞÜ İZİN N VE DENETİM M DAİRES RESİ BAŞKANLI KANLIĞI ÇEVRE İZNİ VE LİSANSI L ŞUBESİ Başvuru Sürecinin S Tamamlanması ERHAN SARIOĞLU Çevre MühendisiM ÇEVRE İZNİ / ÇEVRE

Detaylı

YÖNETMELİK BARTIN ÜNİVERSİTESİ ORMAN ÜRÜNLERİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ

YÖNETMELİK BARTIN ÜNİVERSİTESİ ORMAN ÜRÜNLERİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ 6 Haziran 2013 PERŞEMBE Resmî Gazete Sayı : 28669 Bartın Üniversitesinden: YÖNETMELİK BARTIN ÜNİVERSİTESİ ORMAN ÜRÜNLERİ UYGULAMA VE ARAŞTIRMA MERKEZİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve

Detaylı

Makina Mühendisleri Odası'nın Yeni Yayınlanacak Kitapları

Makina Mühendisleri Odası'nın Yeni Yayınlanacak Kitapları Makina Mühendisleri Odası'nın Yeni Yayınlanacak Kitapları KİTAP Dünden Bugüne Kitaplarımız Katalogu Makina Müh.Tek.Sözlük (Türkçe-İng./İng.-Türkçe) Pres İşleri Cilt IV Basınçlı Kaplarda CE İşaretlemesi

Detaylı

ODAM9Z WEB SİTESİ http://www.mmo.org.tr

ODAM9Z WEB SİTESİ http://www.mmo.org.tr ODAM9Z WEB SİTESİ http://www.mmo.org.tr MÜHENDİS VE MAKİNA MART 2004 530 MARCH 2004 No : 530 i ç i n d e k i l e r contents İLAN SAYFALARI DİZİNİ AYVAZ 1 HAT İTHALAT 2 ALARKO 3 ALARKO 4 ALARKO 7 SARMAK

Detaylı

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları

MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları MMKD Stratejik İletişim Planı Araştırma Sonuçları 29 Mayıs 2013 tarihinde MMKD Stratejik İletişim Planı nı oluşturmak amacıyla bir toplantı yapıldı. Toplantının ardından, dernek amaç ve faaliyetlerinin

Detaylı

SANAYİ LOKOMOTİF SEKTÖR OLMAKTAN ÇIKTI

SANAYİ LOKOMOTİF SEKTÖR OLMAKTAN ÇIKTI etkinlikler SANAYİ LOKOMOTİF SEKTÖR OLMAKTAN ÇIKTI IV. Makina Tasarım ve İmalat Teknolojileri Kongresi Makina Mühendisleri Odası Konya Şubesi sekretaryalığında düzenlendi... IV. Makina Tasarım ve İmalat

Detaylı

Yönetmelikler. tmmob makina mühendisleri odası. Yatırım Hizmetleri Yönetimi Mühendis Yetkilendirme Yönetmeliği

Yönetmelikler. tmmob makina mühendisleri odası. Yatırım Hizmetleri Yönetimi Mühendis Yetkilendirme Yönetmeliği Yönetmelikler tmmob makina mühendisleri odası Yatırım Hizmetleri Yönetimi Mühendis Yetkilendirme Yönetmeliği 263 tmmob makina mühendisleri odası Yönetmelikler 21 Şubat 2008 PERŞEMBE günü resmi gazetede

Detaylı

KOBİ lerde Enerji Verimliliği Örnekleri

KOBİ lerde Enerji Verimliliği Örnekleri KOBİ lerde Enerji Verimliliği Örnekleri Enerji ve Suyu Akıllı Kullanmak... Hem Verimli Hem de Tasarruflu Kullanmak... Dr. Ersun Kubilay Proje Teknik Danışmanı - Epsilon Enerji Ltd.Şti. 06 Mayıs 2014 Bursa

Detaylı

TETA & TEDA. Sıcak Hava Apareyleri

TETA & TEDA. Sıcak Hava Apareyleri TETA & TEDA Sıcak Hava Apareyleri İçindekiler Teknogen Kimiz? Ne iş yaparız? Genel Özellikler... 1 Teknik Özellikler... 1 Bileşenler... 2 Montaj ve Bakım... 3 Elektrik Bağlantı Şeması... 3 Ölçüler... 4

Detaylı

ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Etüt Çalışmaları ve Yasal Durum. Erdal ÇALIKOĞLU Sanayide Enerji Verimliliği Şube Müdürü V.

ENERJİ VERİMLİLİĞİ. Etüt Çalışmaları ve Yasal Durum. Erdal ÇALIKOĞLU Sanayide Enerji Verimliliği Şube Müdürü V. ENERJİ VERİMLİLİĞİ Etüt Çalışmaları ve Yasal Durum Erdal ÇALIKOĞLU Sanayide Enerji Verimliliği Şube Müdürü V. Neden Enerji Verimliliği? Fosil kaynaklar görünür gelecekte tükenecek. Alternatif kaynaklar

Detaylı

MEKSİS KAZAN KONTROL PANELLERİ

MEKSİS KAZAN KONTROL PANELLERİ MEKSİS KAZAN KONTROL PANELLERİ 1-ÇİFT TERMOSTATLI KAZAN PANELİ Brülör 1. ve 2. kademeye kumanda eder. Kazan suyu sıcaklığını gösterir. Kazan basıncını gösterir. Ayarlanan limit sıcaklıkta sistemi kitler.

Detaylı

TERMİK SANTRALLERDEKİ ATIK ENERJİNİN KULLANILABİLİRLİĞİ: ÇAN ONSEKİZ MART TERMİK SANTRALİ. Celal KAMACI. Dr. Zeki KARACA.

TERMİK SANTRALLERDEKİ ATIK ENERJİNİN KULLANILABİLİRLİĞİ: ÇAN ONSEKİZ MART TERMİK SANTRALİ. Celal KAMACI. Dr. Zeki KARACA. 111 Dergisi 3 TERMİK SANTRALLERDEKİ ATIK ENERJİNİN KULLANILABİLİRLİĞİ: ÇAN ONSEKİZ MART TERMİK SANTRALİ Celal KAMACI Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Çan Meslek Yüksekokulu celal@comu.edu.tr Dr. Zeki

Detaylı

HİZMETLERİMİZ. HAKkIMIZDA. İş Güvenliği Uzmanlığı. İş Yeri Hekimliği. Sağlık raporu. Acil Durum Planlaması. İş Güvenliği Eğitimleri.

HİZMETLERİMİZ. HAKkIMIZDA. İş Güvenliği Uzmanlığı. İş Yeri Hekimliği. Sağlık raporu. Acil Durum Planlaması. İş Güvenliği Eğitimleri. İş Güvenliği Uzmanlığı İşyerinizde yürütülecek olan ve yasal zorunluluk içeren İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetlerini Çalışma İş Yeri Hekimliği ve sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yetkilendirilmiş OSGB

Detaylı

WINTREX. TÜM ISITMA ve SOĞUTMA TESİSATLARI İÇİN ISI TRANSFER SIVISI

WINTREX. TÜM ISITMA ve SOĞUTMA TESİSATLARI İÇİN ISI TRANSFER SIVISI WINTREX TÜM ISITMA ve SOĞUTMA TESİSATLARI İÇİN ISI TRANSFER SIVISI Houghton Chemical Corporation 1927 yılında endüstri ve otomotiv sektörüne kimyasal üretim için kurulmuştur. Yaklaşık 90 yıllık tarihinde;

Detaylı

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş.

MALİTÜRK DENETİM VE SERBEST MUHASEBECİ MALİ MÜŞAVİRLİK A.Ş. Misyon ve Vizyonumuz Müşterilerine en yüksek standartlarda kişisel hizmetler sağlamaya adanmış profesyonel kadro ile küresel bir iş ağı oluşturmaktır. Türkiye nin, yakın gelecekte AB ile üyeliğe varabilecek

Detaylı

Daire Isıtma Üniteleri. Daire İçi Isı Dağıtımı ve Kullanma Suyu Isıtması İçin

Daire Isıtma Üniteleri. Daire İçi Isı Dağıtımı ve Kullanma Suyu Isıtması İçin Daire Isıtma Üniteleri Daire İçi Isı Dağıtımı ve Kullanma Suyu Isıtması İçin Daha İyi Bir Gelecek İçin: Techem Çevre dostu ve ekonomik Doğal kaynakların hızla tükendiği günümüzde, enerjiye olan ihtiyaç

Detaylı

EcoWave DUVAR TİPİ SPLİT KLİMA

EcoWave DUVAR TİPİ SPLİT KLİMA EcoWave DUVAR TİPİ SPLİT KLİMA Doğadan Gelen Esinti... İKLİMLENDİRME SİSTEMLERİ TERMODİNAMİK İKLİMLENDİRME SİSTEMLERİ Doğadan Gelen Esinti... İKLİMLENDİRME SİSTEMLERİ Çevre Dostu Enerji Tasarruflu Akıllı

Detaylı

KOJENERASYON ve TRİJENERASYON TEKNOLOJİLER

KOJENERASYON ve TRİJENERASYON TEKNOLOJİLER KOJENERASYON ve TRİJENERASYON TEKNOLOJİLER LERİ 1 Mayıs 2009 Mehmet Türkel Türkiye Kojenerasyon Derneği Kojenerasyon ve Trijenerasyon Teknolojileri Tanımlar, Tipleri ve Örnekler Yararları Çevresel Değerlendirme

Detaylı

PROJE RAPORU Ref No: 6403

PROJE RAPORU Ref No: 6403 PROJE RAPORU Ref No: 6403 Proje Başlama Tarihi : 7 Haziran 2006 Proje Bitiş Tarihi: 29 Haziran 2006 Kapsam : 10. Tanker Üs Komutanlığı Güneş Enerjili Merkezi Su Isıtma Sistemi Lokasyon: İncirlik Hava Üssü,

Detaylı

ENDÜSTRİYEL TESİSLERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ UYGULAMALARI-II. Prof. Dr. Durmuş Kaya Kocaeli Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü

ENDÜSTRİYEL TESİSLERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ UYGULAMALARI-II. Prof. Dr. Durmuş Kaya Kocaeli Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü ENDÜSTRİYEL TESİSLERDE ENERJİ VERİMLİLİĞİ UYGULAMALARI-II Prof. Dr. Durmuş Kaya Kocaeli Üniversitesi Enerji Sistemleri Mühendisliği Bölümü 2 Kocaeli Üniversitesi Teknoloji Fakültesi Enerji Sistemleri Mühendisliği

Detaylı

Yüksek verimli gaz yakıtlı çelik kazan CompactGas

Yüksek verimli gaz yakıtlı çelik kazan CompactGas Yüksek verimli gaz yakıtlı çelik kazan CompactGas Patentli alufer teknolojisi ile yüksek verim, düşük emisyon 1 CompactGas ın (1000-2800) avantajları Hoval CompactGas; konfor,ekonomi, güvenilirlik ve teknik

Detaylı

KOJENERASYON VE MİKROKOJENERASYON TESİSLERİNİN VERİMLİLİĞİNİN HESAPLANMASINA İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA TEBLİĞ TASLAĞI (SIRA NO: 2014 /...

KOJENERASYON VE MİKROKOJENERASYON TESİSLERİNİN VERİMLİLİĞİNİN HESAPLANMASINA İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA TEBLİĞ TASLAĞI (SIRA NO: 2014 /... Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından: KOJENERASYON VE MİKROKOJENERASYON TESİSLERİNİN VERİMLİLİĞİNİN HESAPLANMASINA İLİŞKİN USUL VE ESASLAR HAKKINDA TEBLİĞ TASLAĞI (SIRA NO: 2014 /... ) Amaç MADDE 1-

Detaylı

SANGEM nedir ve nasıl bir oluşumdur?

SANGEM nedir ve nasıl bir oluşumdur? SANGEM nedir ve nasıl bir oluşumdur? Kısa adı SANGEM olan Sanayi Geliştirme Merkezi, Eskişehir Sanayi Odası (ESO) nın öncülüğünde Eskişehir sanayine rekabet üstünlüğü kazandırmak, yenilikçi sanayi modeli

Detaylı