SİNOPTİK RASAT KURS NOTLARI

Transkript

1 DEVLET METEOROLOJİ İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ SİNOPTİK RASAT KURS NOTLARI HAZIRLAYANLAR Erdoğan BÖLÜK Savaş KÖKSAL Fatih AYAROĞLU Mühendis Matematikçi Tekniker

2 GİRİŞ 1-Sinoptik Meteoroloji: Sinoptik Meteoroloji, halihazırdaki hava durumunu haritalar üzerinde gösteren ve bu haritalardan yararlanarak gelecekteki hava durumlarını tahmine çalışan bir meteoroloji dalıdır. Sinoptik Meteoroloji geniş bir sahaya yayılmış Sinoptik Meteoroloji İstasyon Şebekesi yardımıyla çalışmalarını yürütür. Sinoptik Meteoroloji için meteorolojik rasatlar yapılan ve bu rasatları belirli haberleşme elemanlarıyla merkeze gönderen istasyonlara Sinoptik Meteoroloji İstasyonu denir. Belirlenen saha üzerinde düzenli olarak dağılmış aralarında sinoptik bilgi alışverişi yapılan sinoptik istasyonların hepsine birden Sinoptik Meteoroloji İstasyon Şebekesi denir. Sinoptik meteorolojinin başlangıç noktası çok sayıda sinoptik istasyonların kodlayarak vermiş oldukları hali hazırdaki hava durumu olan sinoptik rasatlar dan oluşur. Mevcut olan bütün sinoptik meteoroloji istasyonları, atmosferin yeryüzü üzerindeki fiziksel durumunu ve meydana getirmiş olduğu meteorolojik olayları rasat ederler. Gözlemi yapılan veya ölçülen meteorolojik olaylar ve elemanlar şunlardır. 1- Rüzgar yönü, hızı ve hamlesi 2- Hava sıcaklığı ( ekstrem sıcaklıklar dahil) 3- İşba sıcaklığı, nispi nem ve su buharı basıncı 4- Toprak üstü minimum sıcaklık 5- Hava basıncı (aktüel basınç,deniz seviyesine indirgenmiş basınç ve üç saatlik tandans durumu ile miktarı) 6- Hava hadiseleri ( halihazır, geçmiş hava ve ikinci halihazır hava) 7- Yatay görüş uzaklığı 8- Bulutluluk (kapalılık miktarları,cinsleri ve taban yükseklikleri) 9- Yerin hali, toplam ve taze kar kalınlığı 10- Günlük buharlaşma, güneşlenme ve radyasyon miktarları 11- Yağış miktarı ve günlük toplam yağış miktarı 12- Denizin hali ve denize doğru görüş uzaklığı 13- Deniz suyu sıcaklığı 2

3 Her istasyon bu bilgileri belirli bir kurala uymadan merkeze gönderdiği taktirde büyük bir karmaşıklık meydana gelecek ve verilen bilgilerden faydalanmak güçleşecektir. Bu aksaklığın giderilmesi için belli bir sistem geliştirilmesi yoluna gidilmiştir. Sinoptik rasatlardan sadece rasadı yapan ülke değil, aynı zamanda diğer ülkelerde yararlanmaktadır. Bu durumda ülkeler arasında mesajlar ulaştırılırken bir de dil problemi ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle ülkeler arasında standart bir kod sisteminin geliştirilip kullanılması zorunlu olmuştur. 1 OCAK 1955 yılında Uluslararası Meteoroloji Kod Sistemi getirilmiştir. Bu kod sisteminin uygulanması ile hem yurt içinde hem de yabancı ülkelere bilgiler verilirken ve alınırken yabancı dil probleminin yanında mesajın kısa olmasına rağmen bütün bilgileri kapsaması, posta ücretlerinde avantaj ve rasatların merkeze ulaşma zamanın kısalması sağlanmıştır. Bu kodlarda zaman zaman Dünya Meteoroloji Teşkilatı ( WMO ) tarafından değişiklikler yapılmakta, bu değişiklikler istasyonlarımıza bildirilmektedir. 2-Meteoroloji İstasyonu Kurulacak Yerin Seçilmesi: Bir meteoroloji istasyonu için uygun olan yerler ; 1- Düz ve etrafı açık olan yerler. 2- Rasatçıların istasyona kolaylıkla gidip geleceği ve kolayca rasat yapabileceği yerler. 3- Belediye hizmetleri bulunan yerler. 4- Bütün gün boyunca rasat parkına gölge düşmeyecek yerler. Bir meteoroloji istasyonu için uygun olmayan yerler ; 1- Bina, ağaç vb. gibi engellerle çevrili olan yerler. 2- Dar ve derin vadi ağızları. 3- Su baskını olabilecek yerler. 4- Bina üstleri. 5- Etrafı yüksek duvar veya çitlerle kapalı yerler. 6- Bayır ve yamaçlar. 7- Göl kenarları, bataklıklar ve deniz kumsalları. 8- Isı yayan fabrika gibi tesislere yakın yerler. 3

4 9- Asfaltlanmış yerler. 10- Yol kenarlarına çok yakın yerler. 3-Sinoptik Rasat ve Rasat Kuralları : Meteorolojinin temeli rasattır. Zamanında ve usulüne uygun olarak yapılmayan rasatların hiç bir anlamı olmadığından,rasatçıların gözlemleri saatinde ve tekniğine uygun olarak yapmaları gerekir. Tekniğine uygun olarak yapılmayan rasatlar istatistiksel araştırmalarda olduğu gibi, hava tahminlerinde de büyük yanılgılara sebep olur. Zamanında yapılarak yerlerine ulaştırılmayan rasatlar Sinoptik Meteorolojide bir kıymet ifade etmez. Bu nedenle rasatçı her zaman vicdanıyla karşı karşıya kaldığına göre; dürüst, vatansever olmalı, yerine göre zevk ve eğlencesini terk edebilmelidir. Esas olarak meteorolojide sinoptik ve klimatolojik olmak üzere iki çeşit rasat yapılmaktadır. Bizim konumuz Sinoptik Rasatlardır. Bu rasatlar gelecekteki belirli periyotlarda havanın nasıl olacağını tahmin etmek için temel oluşturur. Sinoptik rasatlar dünyadaki devletlerin bütün sinoptik meteoroloji istasyonlarında aynı anda ( GMT saatine göre) yapılır. Bu saate göre İngiltere' deki Greenwich' ten geçen boylam derecesi başlangıç olarak alınır ve başlangıç boylamında örneğin 1200 GMT de yapılan bir rasat mahalli olarak Türkiye' de 1500, Hindistan da 1800, Avustralya' da 2200, Orta Amerika'da 0500 da yapılır. Fakat bu rasatların hepsi 1200 GMT rasadı olarak isimlendirilir ve buna göre değerlendirilir. Sinoptik rasatlar GMT saati ile ve üçer saatlik aralıklarla günde sekiz defa yapılır. Bu rasatlar ana sinoptik ve ara sinoptik olmak üzere ikiye ayrılır. Ana sinoptik rasatlar 0000 GMT, 0600 GMT, 1200 GMT ve 1800 GMT de; ara sinoptik rasatlar ise 0300 GMT, 0900 GMT, 1500 GMT ve 2100 GMT de yapılır. Ayrıca ulusal olarak ülkemizde Saatlik Sinoptik Rasat olarak isimlendirilen otomatik istasyonlar ile personeli yeterli olan istasyonlarımız tarafından ana ve ara sinoptik rasatların dışında her saat başı (0100, 0200, 0400, 0500, 0700, 0800, 1000, 1100, 1300,1400, 1600, 1700, 1900, 2000, 2200, 2300 GMT) rasatlar yapılmaktadır. Eğer sinoptik istasyon bir havaalanında bulunuyorsa buralarda yukarıdaki ara saatlerde havacılık amaçlı metar rasatları yapılır. Bu rasatlar sinoptik meteorolojinin dışındadır. 4

5 Bölüm I METEORLAR Bulutların dışında, Atmosferde veya yeryüzünde meydana gelen her türlü yağış hadiselerine, havada serbest duran veya yere ulaşan her çeşit sıvı veya katı parçacıklara, esas itibariyle optiki veya elektriki özelliklere sahip olayların tümüne birden METEOR denir. Meteorlar çok değişik karakterlere sahip olduklarından dört ana guruba ayrılırlar. 1- Hidrometeorlar 2- Lithometeorlar 3- Photometeorlar 4- Elektrometeorlar I.1 HİDROMETEORLAR Serbest havada hareketsiz duran veya Atmosferden aşağı doğru düşen, rüzgar tarafından yeryüzünden yukarıya doğru kaldırılan, yeryüzünde cisimler üzerinde toplanan katı ve sulu parçacıklara sahip Meteorlara HİDROMETEOR denir. Hidrometeor denilince çoğu kez bulutlardan yeryüzüne düşen yağmur, çisenti, kar, kar grenleri, kar paletleri ve buz prizmaları akla gelir. Bunların yere kadar ulaşıp düşmelerine YAĞIŞ, düşüşleri sırasında Atmosferde asılı halde kalmalarına VİRGA denir. Bulutlar, meydana getirmiş oldukları yağış şekilleri ile kolayca teşhis edilebilirler. Hangi buluttan ne tür yağışların meydana geldiği aşağıdaki tabloda gösterilmiştir. 5

6 . Bulut Cinsi Hidrometeor Yaðmur Çisenti Kar Kar Paletleri Kar Greni Buz Paletleri Dolu Buz Prizmasý As Ns Sc St Cu Cb I.1.1 YAĞMUR : Çapları 0.5 mm den büyük olan su damlalarının, bulutlardan yeryüzüne düşmelerine Yağmur denir. Yağmur As, Ns, Sc, Cu ve Cb bulutlarından meydana gelir. Normal olarak yağmur damlaları Çisenti damlalarından daha büyüktür. I ARALIKLI YAĞMUR : Rasat yapılan son saat içinde, yani bir saatlik periyot içinde, şiddetinde, az da olsa bir değişiklik olmakla birlikte, en az bir defa kesilen ve tekrar başlayan yağmurdur.( 60, 62, 64,66 Hadiseleri ) I DEVAMLI YAĞMUR : Rasat saati dahil, rasattan önceki bir saatlik periyot içinde, şiddetinde az da olsa, bir değişiklik olmakla birlikte, ara vermeden devam eden yağmurdur. ( 61, 63, 65 Hadiseleri ) I HAFİF YAĞMUR su bırakan yağmurdur. ( 60, 61 Hadiseleri ) : Rasat saatindeki 10 dakikalık periyot içinde, 0.5 mm den daha az I ORTA KUVVETTE YAĞMUR : Rasat saatindeki 10 dakikalık periyot içinde, 0.5 ile 1.3 mm arasında su bırakan yağmurdur. ( 62, 63 Hadiseleri ) 6

7 I KUVVETLİ YAĞMUR fazla su bırakan yağmurdur. ( 64, 65 Hadiseleri ) : Rasat saatindeki 10 dakikalık periyot içinde, 1.3 mm den daha I.1.2 DONAN YAĞMUR : Aşırı derecede soğumuş su damlalarının, yeryüzündeki veya havada uçan bir cisme çarparak donmasına Donan Yağmur denir. ( 66, 67 Hadiseleri ) I.1.3 ÇİSENTİ : Çapları 0.5 mm den küçük olan ve oldukça düzgün bir yapıya sahip su damlacıklarından meydana gelen yağıştır. Damlalar hemen hemen düz bir görünüşe sahip olduklarından, hafif olarak hareketi görülebilir. Çisenti yağışı Stratus ( St ) bulutundan meydana gelir. I ARALIKLI ÇİSENTİ : Rasat yapılan son saat içinde, yani bir saatlik periyot içinde, şiddetinde yavaş bir değişiklik olmakla birlikte en az bir defa kesilen ve tekrar başlayan çisenti yağışıdır.( 50, 52, 54,56 Hadiseleri ) I DEVAMLI ÇİSENTİ : Rasat saati dahil, rasattan önceki bir saatlik periyot içinde, şiddetinde azda olsa bir değişiklik olmakla birlikte, ara vermeden devam eden Çisentidir. ( 51, 53, 55 Hadiseleri ) I HAFİF ÇİSENTİ su bırakan çisentidir. ( 50, 51 Hadiseleri ) : Rasat saatindeki 10 dakikalık periyot içinde, 0.1 mm den daha az I ORTA KUVVETTE ÇİSENTİ : Rasat saatindeki 10 dakikalık periyot içinde, 0.1 ile 0.8 mm arasında su bırakan Çisenti yağışıdır. ( 52, 53 Hadiseleri ) I KUVVETLİ ÇİSENTİ fazla su bırakan çisentidir. ( 54, 55 Hadiseleri ) : Rasat saatindeki 10 dakikalık periyot içinde, 0.8 mm den daha 7

8 I.1.4 DONAN ÇİSENTİ : Çisenti damlalarının yeryüzündeki bir cisme veya havadaki bir cismin yüzeyine çarparak donmasına Donan Çisenti denir. ( 56, 57 Hadiseleri ) I.1.5 KAR : Genellikle dal budak salmış veya yıldız biçimindeki buz kristallerinin yağışıdır. Bu kristallerin bir araya toplanmasıyla kuş başı şeklinde meydana gelen yağışa, kar adı verilir. I HAFİF KAR : Kar taneleri genellikle hafif ve seyrek olan kar yağışıdır. I ORTA KUVVETTE KAR : Kar taneleri biraz daha büyüktür ve görüş mesafesi daralmaya başlar. I KUVVETLİ KAR : Kar taneleri büyüktür ve görüş mesafesi 1000 metrenin altına iner. I.1.6 KAR PALETLERİ : Beyaz ve sık buz zerrelerin yağışı olup, taneler, küre veya koni şeklindedir. Bunların çapları yaklaşık olarak 2 ile 5 mm arasındadır. Buz zerreleri gevrek olduğundan, sert bir yüzeye düştüklerinde parçalanırlar. Kar Paletleri genellikle sıcaklığın 0 o C civarında olduğu zaman, sağanak içinde kuş başı kar veya yağmurla beraber yere düşer. I.1.7 KAR GRENLERİ : Çok küçük, beyaz ve sık buz zerreleri yağışıdır. Çapları çoğu kez 1 mm den küçük olan bu zerreler; düz ince ve uzundur. Genel olarak Stratus ( St ) bulutundan düşerler. 8

9 I.1.8 BUZ PALETLERİ : Saydam veya yarı saydam, küre veya koni şeklinde, bezen şekilsiz olan ve çapı 5 mm veya daha az olan buz taneleri yağışıdır. Buz Paletleri, sert bir yüzeye düştüklerinde, çarpmadan dolayı ses çıkarır ve kırılırlar. Buz Paletleri aşağıdaki şekillerde oluşurlar. a) Yağmur damlalarının donması veya erimiş damlaların yeniden kar haline gelmesi sonucu b) Kar tanelerinin ince bir buz tabakası ile kaplanması sonucu meydana gelirler. I.1.9 BUZ PRİZMALARI : Bunlar, dallı budaklı olmayan buz kristalleri yağışıdır. Buz prizmaları iğne, sütun veya tabak şeklinde olup, çoğu zaman havada asılı duran bir cisim görünümündedir. Buluttan düştükleri gibi bulutsuz havada da meydana gelebilirler. Buz prizmaları, güneş altında parladıkları zaman, Işık Saçan Sütunlar veya Hale olayını meydana getirirler. Bu olay daha ziyade Kutup Bölgelerinde kararlı hava kütlelerinde, çok düşük sıcaklıklarda meydana gelir. I.1.10 DOLU : Çapı 5 ila 50 mm, bazen daha fazla olan, sert buz topakları şeklindeki katı yağıştır. Buz topakları küre, koni veya düzensiz şekilde ve çoğu kez birbiri üzerine yığılmış, şeffaf kar şeklinde, eş merkezli buz halkalarından oluşmuş bir yapıya sahiptir. Dolu yağışı Cumulonimbus (Cb) bulutlarından meydana gelirler. Bir dolunun kesiti incelendiğinde iç içe tabakalar görülür. Bunun sebebi; dolu tanesinin dikey akımlar sebebiyle bulut içinde defalarca aşağı ve yukarı doğru hareket etmesidir. Böylece; üzerinde her defasında temas eden yağmur damlaları donarak, yeni donmuş bir tabaka meydana getirir. 9

10 I.1.11 SİS : Çok küçük su damlacıklarının havada hareketsiz kalışı olayına, diğer bir ifadeyle; Stratus (St) bulutunun yer üzerinde meydana gelmiş haline Sis denir. Sis olduğu zamanlarda yeryüzündeki Görüş uzaklığı 1 km ' den daha azdır. Genel olarak sisin tabanı yerden 300 Fit veya daha fazla yükselmesi halinde, Stratüs bulutu olarak rapor edilir. Sis içinde nisbi nem % 80 ve üzerindedir. Sisin rengi beyaz ve parlaktır. Bazen toz veya dumanla karıştığı zamanlarda sarımtırak bir renk alır ve bu durumda daha kesif olarak görüldüğünden, yer üzerinde uzun müddet kalabilir. Sisler aşağıdaki şekillerde oluşurlar. I Cephesel Sisler : Bu tip sisler yüzey yakınındaki soğuk hava tabakası üzerindeki sıcak havadan düşen yağmurdan meydana gelirler. Bu sisler hem soğuk hem de sıcak cephelerde oluşabilirler. Cephesel sisler, enverziyon altındaki soğuk hava tabakası içinden yağmur düşmesi durumunda da meydana gelebilirler. I Radyasyon Sisi : Yeryüzüne yakın hava nemli ise; geceleri radyasyon soğumasından dolayı doymuş hale gelir ve sis oluşur. Bu tip sislere radyasyon sisi denir. I Adveksiyon Sisi : Nemli bir hava, soğuk bir yüzey üzerinden geçerken alttan soğuyarak sis meydana getirebilir. Bu tür sislere adveksiyon sisi denir. Adveksiyon sisleri genellikle sahiller boyunca karalar üzerinde oluşurlar. I Enverziyon Sisi : Bu tür sisler, bir sıcaklık enverziyon tabakasının altında bulunan bir stratüs bulutunun aşağıya doğru çökmesinin bir sonucu olarak meydana gelir. I.1.12 BUZ SİSİ : Küçük buz kristallerinin çok düşük sıcaklıklarda havada hareketsiz kalışı olayına Buz Sisi denir. Buz kristalleri, genellikle güneş ışığı altında parlar. Buz Sisi cisimler üzerinde KIRAĞI veya 10

11 BUZ İĞNESİ görünümünde zerreler ile Hale olayı gibi optik olayı da meydana getirebilirler. Buz Sisi içinde rüyet 1 Km den azdır. Buz Sisi, çoğu kez normal sisten meydana gelir. Sıcaklığın 0 o C 'ın altında olması ve sıcaklık düşüşünün devam etmesiyle su damlacıkları buz kristalleri haline dönüşerek, Buz Sisini meydana getirirler. I.1.13 PUS : Mikroskopik su damlacıklarının veya higroskopik parçacıkların, havada serbest kalması olayına Pus denir. Su damlası veya buz kristallerinden olmayan kuru ve gözle görülemeyen parçacıklar sebebiyle görüş uzaklığı 1 ila 10 Km arasındadır. Nisbi Nem % 70 ve daha fazladır. Bu hidrometeor, genel olarak yeryüzünü kaplayan ince grimsi bir örtü görünümündedir. I.1.14 ÇİĞ : Açık havada su buharının yoğunlaşması sonucu, su damlacıklarının yer yüzeyinde ve yere yakın cisimler üzerinde birikmesi olayına Çiğ denir. I.1.15 KIRAĞI : Kristal görünümündeki buz parçacıklarının yeryüzü ve yere yakın cisimler üzerindeki birikintisine Kırağı denir. Bunlar genellikle pul, iğne, kuş tüyü veya yelpazeler şeklinde oluşurlar. Meydana geliş şekilleri aynen Çiğ şeklinde olup, hava sıcaklığı yer seviyesinde 0 o C 'ın altındadır. I.1.16 KIRAĞI BUZU : İçlerinde hava kabarcıkları bulunan buz birikintileridir. Bu olay aşırı derecede soğumuş, çok küçük su damlalarının ani olarak donmasıyla oluşur. Bazen büyüyerek kalın bir buz tabakası halini alabilir. Bu tip Kırağı yere yakın seviyelerde, cisimlerin rüzgara bakan taraflarında, sivri uçlarda, keskin kenarlarda meydana gelir. Bazen; dağlık bölgelerde, bulut damlalarının donması sonucunda oluşur. Serbest Atmosferde ise; Kırağı Buzu, uçuş yapan uçaklar üzerinde meydana gelir. Uçak 11

12 üzerinde buz tabakasının kalınlaşması halinde büyük bir ağırlık meydana geleceğinden, büyük bir tehlike oluşturur. I.1.17 KAR SÜRÜLMESİ : Rüzgar tarafından yeryüzünden biraz yukarıya kaldırılmış kar parçacıklarının bir araya toplanmış şeklidir. Bu olayda; göz seviyesindeki görüş mesafesi, tamamen kapanmaz. Buna " Alçaklarda Kar Savruntusu " da denir. Kar parçacıklarının hareketi aşağı yukarı yeryüzüne paraleldir. I.1.18 KAR SAVRULMASI : Rüzgar tarafından, yeryüzünden yeterince yükseklere kaldırılmış, kar parçacıklarının bir araya toplanmış şeklidir. Bu olayda göz seviyesindeki görüş mesafesi oldukça daralır. Buna " Yükseklerde Kar Savruntusu " da denir. Kar savrulmasının çok kuvvetli olması halinde gökyüzü ve güneş hiç görülmeyebilir. I.1.19 SPRAY ( Civerna ) : Rüzgar tarafından, geniş bir su kütlesi yüzeyinden taşınan su zerrelerinin bir araya toplanmasına Spray denir. Kuvvetli rüzgar tarafından, genellikle geniş su yüzeylerinde meydana gelen dalga tepelerinden su parçaları koparılmak suretiyle Atmosferin içinde yükseklere kadar taşınır. Bu olay kıyı bölgelerinde sık sık görülür. I.1.20 BİLLUR BUZ ( Glaze ) : Yüzey sıcaklığı 0 o C 'ın altında olan cisimler üzerinde, aşırı derecede soğumuş yağmur veya çisenti damlalarının donması sonucu meydana gelir. Bunların şekilleri düzgün ve şeffaf görünümdedir. Billur Buz, yağmur damlalarının oldukça kalın ve donma noktasının altında sıcaklığa sahip bir tabakadan aşağı düşmesi halinde, yeryüzünde görülebilir. Serbest Atmosferde Billur Buzlanma, uçaklar üzerinde meydana gelir. 12

13 I.1.21 HORTUM : Genellikle; Çok kuvvetli ve değişik yönlü rüzgarların olduğu zamanlarda; Cumulonimbus (Cb) bulutunun taban kısımlarından bazı yerlerde, yere doğru koni şeklinde bir uç sarkıtması olayıdır. Böyle bir durumda, deniz yüzeyinden su damlaları,kara yüzeyinden toz ve kumlar, rüzgar tarafından yerden kaldırılarak bulutun sarkıttığı koni şeklindeki uçla birleşebilirler. Bulutun sarkıttığı koni içindeki hava hareketi sikloniktir, dıştaki ise bunun tamamen tersinedir. Bulutun sarkıttığı bu koninin çapı normal olarak 10 metre ise de, bazen 100 metreye kadar çıktığı görülmüştür. Bir buluttan bir veya birkaç koni sarkabilir. Kuzey Amerika'da fazla miktarda görülen bu olaya, TORNADO denir. I.2 LİTHOMETEORLAR Katı parçacıkların toplanmasından meydana gelen bir Meteor gurubudur. Bu parçacıklar Atmosferde serbest bulundukları gibi, rüzgar tarafından da yerden kaldırılabilirler. Lithometeorlar sulu olmayan katı parçacıklardan meydana gelmişlerdir. I.2.1 KURU DUMAN : Gözle görülemeyen çok küçük kuru parçacıkların havada serbest kalması olayıdır. Bu kuru parçacıklar havaya değişik bir renkte görünüm verebilir. Bu olay, kurak bölgelerde ve yaz aylarında çokça görülebilir. I.2.2 TOZ DUMANI : Rasat anında, kum veya toz fırtınası sebebiyle yerden yükselmiş küçük kum veya tozların havada serbest kalışı olayıdır. Kum veya Toz fırtınası, istasyonda olduğu gibi uzakta da olabilir. I.2.3 DUMAN : Yanmalardan meydana gelen küçük parçacıkların havada serbest kalışı olayıdır. Bu tip Lithometeor, yere yakın seviyelerde veya serbest atmosferde meydana gelebilir. Duman içinden 13

14 bakıldığı zaman, güneş doğuş ve batışı esnasında kırmızı olarak görülür. Duman, fazla miktarda olduğu zamanlarda kokusundan da kolayca teşhis edilebilir. Bu tür olay endüstri bölgelerinde ve kış aylarında büyük yerleşim alanlarında görülür. I.2.4 TOZ veya KUM SÜRÜLMESİ : İstasyon ve çevresinde kuvvetli ve türbülanslı rüzgar tarafından yerden biraz yükseğe kaldırılmış toz veya kum parçacıklarının bir araya toplanmasıdır. Bu olaydan dolayı göz seviyesindeki görüş uzaklığı tamamen kapanmaz. I.2.5 TOZ veya KUM SAVRULMASI : İstasyon ve civarında, kuvvetli ve türbülanslı rüzgar tarafından yerden yeterince yükseğe kaldırılmış toz veya kum parçacıklarının bir araya toplanmasıdır. Bu olayda, göz seviyesindeki görüş uzaklığı hissedilir derecede azalır. Bu şekilde toz veya kum parçacıklarının bir araya gelmesi bazen gökyüzünü ve güneşi tamamen kapatabilir. I.2.6 TOZ veya KUM FIRTINASI : Kuvvetli ve türbülanslı rüzgar tarafından çok yükseklere kaldırılmış toz veya kum parçacıklarının bir araya toplanmış şeklidir. Toz veya Kum Fırtınası genel olarak kumlu veya tozlu yüzeyler üzerinde meydana gelir. Rüzgar uzun yollar katederek, tozsuz ve kumsuz sahalara da toz ve kumu taşıyabilir. Cephe durumlarında bu tozlar yağışa karışarak Çamur ve Renkli Yağışlara sebep olabilir. Bu olay esnasında görüş uzaklığı 1 Km' den azdır. I.2.7 TOZ veya KUM HORTUMU : Toz veya Kum parçacıklarının dikey bir sütun halinde yukarı doğru yükselmiş şeklidir. Bunların çapları oldukça küçüktür. Bu tür olaylar, genellikle yere yakın seviyelerde; yerin fazla ısınması ile, fazla kararsızlık olduğu zamanlarda meydana gelir. 14

15 I.3 PHOTOMETEORLAR Güneş ve Ay ışıklarının yansıması, kırılması ve tekrar yansıması sonucunda meydana gelen olaylara Photometeor denir. Açık havada meydana gelen Serap, Işık Parıltısı, Kıvılcım, Yeşil Işık gibi; Bulutlar içinde meydana gelen Hale, Taç, Renkli Şualar gibi ve diğer Hidrometeor ve Lithometeorlar içinde meydana gelen Gökkuşağı, Sis Yayı birer Photometeor olayıdır. I.3.1 HALE : Atmosferde süspansiyon halde olan buz kristallerinden ( Cirroform tipi bulutlar, Buz sisi ) ışığın yansıması ve kırılması sonucu parlak lekeler, kavisler, ışık saçan sütunlar ve daire şeklinde meydana gelen Optik bir olaydır. Güneş ışınlarının kırılması sonucu meydana gelen Hale bazı renkler gösterebilir, buna karşı Ay ışığından meydana gelen Hale ise beyaz renktedir. I Küçük Hale : Güneş ve Ay'ın üzerinde merkezleşmiş 22 o lik çapa sahip, ışıklı ve renkli bir halkadır. Bu Halenin iç kısımları, net görünen kırmızı halka, dış kısımları ise, mora dönüşen halka şeklindedir. Haleler; buz kristallerinden meydana gelen bulutlar mevcut olduğu zaman görülürler. Haleye bakılarak, bulutun Cirrostratus (Cs) veya Altostratus (As) olduğuna karar verilebilir. Şayet halkanın iç kısmı kırmızı ise, mevcut bulutun Cirrostratus, mor veya mavimsi bir renk ise bu olay, Taç olduğundan bulut, Altostratus olarak nitelendirilir. I Büyük Hale : Bazen, çapları 46 o olan Haleler gözlemlenir ki, bunlara Büyük Hale adı verilir. Küçük Hale de belirtilen özellikler burada da aynı şekilde geçerlidir. Bunlar Küçük Haleye nazaran daha az görülür ve renkleri daha az parlaktır. 15

16 I.3.2 TAÇ : Güneş ve Ay etrafında daha küçük bir çapta sıra halinde merkezileşmiş, bir veya birden fazla ender olarak üçten fazla renkli şeridin görülmesi olayıdır. Bu şeridin iç kısmındaki sıra, mor ve mavi renkte olup, dış kısımlara gidildikçe bu renk kırmızılaşır. Taç, çok küçük su veya buz parçacıklarından meydana gelen ince bulutlardan, Sis veya Pus'tan geçen ışıkların yansıması sonucu oluşur. Taç olayı, Su damlacıklarından meydana gelen Altostratus bulutları üzerinde teşekkül eder ve bu olay havanın iyi olacağının işareti sayılır. Hale olayı ise; havanın kısa süre sonra kötüleşeceğinin bir belirtisidir. I.3.3 GÖKKUŞAĞI : Işığın, Atmosferdeki su damlalarının teşkil ettiği perde üzerinden geçerken kırılması ve yansıması sonucu, Mordan Kırmızıya kadar sıralanan renklerle meydana gelen kavisli bir çizgi demetidir. Gökkuşağı çok ender hallerde Ay ışığından meydana gelmekle birlikte, çoğunlukla Güneş ışığında görülür. Gökkuşağında renklerin sıralaması şu şekildedir; Kırmızı, Turuncu, Sarı, Yeşil, Mavi, Lacivert ve Mor. Gökkuşağı, ışığın su damlacıklarından oluşan bir ekran üzerinde bulunması sonucu ortaya çıkan renkli bir yaydır. Renkli yay, ışığın geliş yönünün aksi tarafında meydana gelir ve merkezi ışık kaynağı ile rasatçıyı birleştiren hattın uzantısı üzerinde bulunur. Böylece, Gökkuşağı yüksek bir kule veya uçaktan bakıldığı zaman tam bir çember teşkil etmiş şekilde görülür. Gökkuşağının yedi rengi bazen tam olarak görülür. Renklerin varlığı su damlacılarının büyüklüğüne bağlıdır. Her zaman mor renk içte, kırmızı renk dışta bulunur. Gökyüzü, yayın dışında içine göre daha koyudur. I.3.4 BEYAZ GÖKKUŞAĞI : Buna Sis Kuşağı da denir. Bu bir Ana Gökkuşağı olup, güneş ve ay ışığının küçük su damlacıkları içinde yansıma veya kırılması sonucu meydana gelir ve sis veya pus ekranı üzerinde görülür. Sis Kuşağı, genellikle dışta kırmızı ince bir bant ile içte mavi bir bant ile çevrilmiş beyaz bir kuşaktan ibarettir. 16

17 I.3.5 PAPAZ HALKASI : Merkezi güneş veya ay üzerinde bulunan, iç tarafında mavimsi, dışta kırmızımsı kahverengi bir bant ile çevrili, beyazımsı bir halkadır. Bu halka yüksek atmosferde bazen mevcut olan volkanik kaynaklı çok ince bir toz bulutu arasından geçen ışığın kırılması ile meydana gelir. Halkanın çapı yaklaşık olarak 22 derecedir. I.3.6 SERAP : Uzakta bulunan cisimlerin kararlı veya dalgalı, tek veya çok, dik veya kıvrımlı, büyük veya küçük görülmesine sebep olan optik bir olaydır. Serap içinde görülen cisimler, bazen ufka nazaran gerçekte olduğundan çok yüksek veya alçak bir yerde görülür. Ufkun altında veya dağların arkasında bulunan cisimler görülür hale gelebilir. Buna karşın normal şartlar altında görülebilir olan cisimlerde Serap meydana geldiğinde gözden kaybolur. Serap; Yoğunluk farklılıkları sebebiyle kırılma indisleri büyük ölçüde değişen hava tabakaları arasından geçen ışık hüzmelerinin kırılmasıyla meydana gelir. Bundan dolayı; Serap, yeryüzü sıcaklığının hava sıcaklığından oldukça farklı olduğu zamanlarda görülür. Serap, kuvvetli ısınmış su yüzeyleri, toprak, kum veya yollar üzerinde, Alçak Serap veya kar sahaları, soğuk deniz yüzeyleri üzerinde, Yüksek Serap olarak meydana gelir. I.4 ELEKTROMETEORLAR Atmosferdeki elektriğin görülür veya duyulur bir şekil almasına Elektrometeor denir. I.4.1 ORAJ : Kuvvetli ışık parıltısı ( Şimşek ), şiddetli veya gümbürtülü ses ( Gök gürültüsü ) ile karakterize edilen ani elektrik boşalmalarından biri veya birkaçına birden Oraj denir. Orajın kaynağı, dikey gelişmeli bulutlardan biri olan Cumulonimbus (Cb) bulutudur. Her Oraj hadisesi Cb bulutundan meydana geldiği gibi, her Cb bulutundan Oraj meydana gelmeyebilir. 17

18 Oraj, genellikle yağışla birlikte meydana gelir ve yağış yere ulaştığında, bu yağışın türü sağanak şekilde yağmur, kar, kar paletleri, buz paletleri ve dolu şeklinde olur. Orajla birlikte aynı zamanda kuvvetli rüzgar hamlesi de meydana gelir. Bu sebeple Oraj, havacılıkta büyük önem taşır. I.4.2 ŞİMŞEK : Atmosferde meydana gelen kuvvetli bir elektriki boşalmadır. Bulut içindeki zerreciklerin, elektrik yükü başlangıçta nötr dür. Bu zerrecikler değişik boyutlarda olduğundan dolayı, küçük olanlar bulut içerisindeki hava akımları yardımıyla üst kısımlara doğru yükselirler. Bu yükseliş sırasında sürtünmeden dolayı eksi yüklerini kaybederek artı yüklü duruma gelirler. Daha ağır olanlar ise bulutun alt kısımlarına doğru hareket ederek artı yüklerini kaybederek eksi yüklü duruma gelirler. Bu durumda bulutun üst kısmı artı yüklü alt kısmı ise eksi yüklüdür. Bulut içinde veya farklı seviyedeki başka bir buluta yaklaştığında karşıt yükler arasında bir çekim oluşur. Bu çekimden dolayı, eksi yükten artı yüke doğru olan boşalmalara Şimşek adı verilir. Yer yüzeyi üzerindeki geniş su yüzeyleri veya düz karasal alanlar eksi yüklü olduğundan bulut taban yüksekliğinin azalması ile birlikte yerden bulutun üst kısmına doğru olan boşalmalara veya artı yüklü sivri ve yüksek cisimler ile bulut tabanı arasında, bulut tabanından yere doğru olan boşalmalara Yıldırım adı verilir. Boşalma kuşağı içerisindeki atmosfer hemen ısınıp şiddetle genleşerek ışık ve ses oluşturur. I.4.3 GÖKGÜRÜLTÜSÜ : Şimşek ile meydana gelen keskin ve gürültülü bir sestir. Kısa mesafede bu ses keskin, şiddetli ve kısa sürelidir. Gökgürültüsü, şimşeğin sebep olduğu İyonizasyon ve Işınmanın bir sonucu olarak, Şimşek kanalı içinde kalan havanın ani genleşmesi ve etrafına basınç yapmasından dolayı meydana gelir. Gökgürültüsü nün süresi, dağlık bölgeler hariç saniyeyi geçmez. Işık ile ses hızının farklı oluşu sebebiyle; Şimşek, Gökgürültüsü nün duyulmasından önce görülür. Rasatçı ile boşalma sahası arasındaki uzaklığın artması halinde, Şimşek görülmesi ile Gökgürültüsü nün işitilmesi arasındaki zaman aralığı da artar.uzaklık 20 Km' yi geçtiği zaman Gökgürültüsü az işitilir veya hiç duyulmaz. 18

19 I.4.4 KUTUP AURORASI : Yüksek atmosferde yay, şerit yada perde şeklinde görülen bir ışık olayıdır. Bu olay elektrik yüklü parçacıkların varlığından ileri gelir. Kutup Aurorası, güneşten gönderilen elektrik yüklü parçacıkların yüksek atmosferdeki Asal Gazların üzerinde yansıması sonucu meydana gelir. Bu parçacıklar, yerin manyetik kutupları civarında görülür. Normal olarak alt sınırları 100 Km 'ye, bazen 60 Km 'ye kadar inebilir. Üst sınırları ise yeryüzünden 400 Km 'ye kadar çıkar. Kutup Aurorasının aydınlığı çok değişik olup, dolunay ile aydınlatılan ince bulutlara benzerlerse de, aslında çok parlak oldukları görülür. Renkleri çoğu kez Yeşilimtrak-Beyaz ve Yeşilimsi-Sarı, bazı hallerde alt sınırları Kırmızıya yakın renkte olur. Kutup Aurorası ülkemizde görülmez. 19

20 Bölüm II BULUTLAR Serbest havada su veya buz veya her ikisinin birlikte küme halinde gözle görülebilir haline bulut denir. Bulutlar devamlı olarak gelişme veya dağılma halinde olduklarından çeşitli şekillere girerler. Bulutlar yüksekliklerine göre üçe ayrılırlar; 1- Yüksek bulutlar, 2- Orta bulutlar, 3- Alçak bulutlar. 1- Yüksek Bulutlar Cirrus Cirrocumulus Cirrostratus 2- Orta Bulutlar Altocumulus Altostratus 3- Alçak Bulutlar Stratocumulus Stratus Bunların dışında Nimbostratus bulutu orta seviye bulutu olduğu halde aşağı ve yukarı seviyelere doğru geliştiğinden, Cumulus ve Cumulonimbus bulutları alçak bulut seviyesinde oldukları halde tepeleri dikey olarak orta ve yüksek bulut seviyesine kadar yükseldiklerinden bu 20

21 bulutlar belirli bir bulut sınıfına sokulamazlar. Bu sebeple Cumulus, Cumulonimbus ve Nimbostratus bulutlarına dikey gelişmeli bulutlar denir. Bulutların yükseklikleri enlem derecelerine göre değişiklik gösterir. Bulutlar Kutup Bölgelerinde Orta Enlemlerde Tropik Bölgelerde Yüksek Bulutlar Metre Metre Metre Orta Bulutlar Metre Metre Metre Alçak Bulutlar Metre Metre Metre Bunlar ; Uluslararası Bulut Atlasında; bulutlar, yüksekten alçağa doğru 10 esas gruba ayrılmışlardır. 0- Cirrus ( Ci ) 5- Nimbostratus ( Ns ) 1- Cirrocumulus ( Cc ) 6- Stratocumulus (Sc) 2- Cirrostratus (Cs) 7- Stratus (St) 3- Altocumulus (Ac) 8- Cumulus (Cu) 4- Altostratus (As) 9- Cumulonimbus (Cb) 21

22 II.1 YÜKSEK BULUTLAR II.1.1 CİRRUS ( Ci ) : Beyaz renkte, çok ince iplikler halinde veya dar şeritler şeklinde bağımsız bulutlardır. Görünümleri lif veya ipek parlaklığındadır. Bu bulutlar genellikle Cirrocumulus ve Altocumulus bulutları ile cumulonimbus bulutlarının üst kısımlarından meydana gelir. Cirrus bulutları, çok ufak buz kristallerinden meydana gelmiştir. Cirrus bulutları, aynı zamanda düzensiz şekilde olan Cirrostratus bulutlarının ince kısımlarının buharlaşması sonucu şekil değiştirmelerinden de meydana gelebilirler. Bu bulutlar aynı zamanda uzun süreli gökyüzünde kalabilen uçak yoğunlaşma izlerinin yayılması ile de oluşabilirler. Cirrus bulutları; Cirrocumuluslerden, üzerindeki dalgacık ve kümeciklerin bulunmayışı sebebi ile ayırt edilebilirler. Bu bulutlar yatay olarak çok dar şeritler halinde olduklarından Cirrostratus bulutlarından ayırt edilebilirler. 22

23 Cirrus Fibratus ( Ci Fib ) : Peçe şeklinde bukleler veya kümelerle sona ermeyen ve hemen hemen düz veya az da olsa düzensiz beyaz liflerden oluşan müstakil bulutlar veya ince bulut örtüsüdür. Cirrus Uncinus ( Ci Unc ) : Kül renginde kısımları bulunmayan, genellikle virgül şeklinde, tepelerinde çengel görünümünde bir ucu olan veya üst kısmında sorguç biçiminde şekiller olan Cirruslerdir. Cirrus Spissatus ( Ci Spi ) : Güneşe doğru bakıldığında, gri renkte görülen yoğun Cirrusler olup, güneşi tül halinde veya tamamen örten bulutlardır. Bu bulutlar çoğu kez Cumulonimbus bulutlarının üst kısımlarından meydana gelirler. Cirrus Castellanus ( Ci Cas ) : Üst kısımlarının, bazı yerlerinde genellikle küçük kümecikler bulunan yoğun Cirrus'lerdir. Cirrus Floccus ( Ci Flo ) : Genellikle etrafında izler bulunan az çok parçalı küçük Cirrus'lerdir. II.1.2 CİRROCUMULUS ( Cc ) : Kum taneleri veya küçük dalgacıklar halinde, oldukça küçük kümeciklerden meydana gelmiş ince, beyaz ve gölgesiz bulut örtüsüdür. Bulutlar toplu halde oldukları gibi, ayrı ayrı parçacıklar halinde de görülebilirler. Cirrocumulus'ler, Cirrus veya Cirrostratus bulutlarının şekil değiştirmesinden veya parçalar halindeki Altocumuluslerin küçülmelerinden meydana gelirler. Bu bulutlar tamamen buz kristallerinden ibaret olup, bazen aşırı soğumuş su damlacıkları da görülür. Bulut elemanlarının çoğu, bir dereceden daha az bir genişliğe sahiptir. Bu bulutlarda, bazen Taç olayı görülebilir. 23

24 Cirrocumulus'ler; Cirrus ve Cirrostratus'lerden, kümecikler halinde veya küçük parçalara bölünmüş olmalarından dolayı ayırt edilebilirler. Cirrocumulus Stratiformis ( Cc Str ) : bulutlarıdır. Aralarında açıklıklar ve boşluklar bulunan, daha yoğun tabakalar halindeki Cirrocumulus Cirrocumulus Lenticularis ( Cc Len ) : Genel olarak dış hatları belirgin mercek veya badem şeklindeki Cirrocumulus bulutudur. Düz ve beyaz olan bu tür bulutlarda, bazen Tayf olayı da rasat edilebilir. Cirrocumulus Castellanus ( Cc Cas ) : Bazı elamanları küçük kuleler gibi dikine gelişen Cirrocumulus bulutlarıdır. Bu bulutun varlığı, o seviyede bir kararsızlığın bulunduğuna işarettir. 24

25 Cirrocumulus Floccus ( Cc Flo ) : Alt kısımları düzgün olmayan, küçük cumuluform parçacıklarından oluşmuş Cirrocumulus bulutlarıdır. Bu bulutun varlığı, o seviyede bir kararsızlığın bulunduğuna işarettir. II.1.3 CİRROSTRATUS ( Cs ) : Cirrostratus'ler gökyüzünü tamamen veya kısmen kaplar ve genellikle Hale olayını meydana getirirler. Bunlar şeffaf,saça benzer, beyazımsı lifler halinde düzgün görünümlü bulutlardır. Bu bulutlar; Cirrus veya Cirrocumulus'lerin birleşmesinden, Altostratus'lerin incelmesinden veya Cumulonimbus bulutlarının örs kesimlerinin yayılmasından meydana gelirler. Cirrostratus'ler de küçük buz kristallerinden oluşurlar. Bu bulutlar fazla kalın olmadıklarından şeffaf görünürler. Güneş ve ay ışığını geçirirler. Cirrostratus'ler; büyük bir sahayı kaplayan bir örtü meydana getirdiklerinden, Cirrus'lerden, kümeler, dalgacıklar ve yuvarlak olmadıklarından da Cirrocumulus ve Altocumulus'lerden, ince olmaları ve Hale olayını meydana getirmelerinden dolayı da Altostratus bulutlarından ayırt edilirler. 25

26 Cirrostratus Fibratus ( Cs Fib ) : İnce lifli, peçe şeklindeki Cirrostratus'lerdir. Cirrostratus Nebulosus ( Cs Neb ) : Belirli bir özellik göstermeyen, karışık şekilli Cirrostratus bulutlarıdır. Bu bulutun görünüşü daima değişik olup, bazen güçlükle görünebilecek şekilde ince, bazen de daha yoğundur. II.2 ORTA BULUTLAR II.2.1 ALTOCUMULUS (Ac ) : Altocumulus bulutları, genellikle gölgeli, beyaz ve gri renge sahiptir. Bu bulutlar kısmen lif halinde yayılmış olduğu gibi, ayrı ayrı durumda olan ince tabakalar, yuvarlak kütlelerden ve tomurcuklardan meydana gelir. Düzgün şekildeki parçacıkların çoğu bir ila beş derece arasındaki genişliğe sahiptir. Altocumulus bulutları; sıralar ve tabakalar halinde bulunan bazı Cirrocumulus'lerin alçalarak büyümeleri ve kalınlaşmaları ile tabaka halinde bulunan Stratocumulus'lerin parçalanmaları veya Altostratus ve Nimbostratus bulutlarının şekil değiştirmelerinden meydana gelirler. Bu bulutlar aynı zamanda Cumulus bulutlarının tepe kısımlarının parçalanmaları sonucu da meydana gelirler. Altocumulus'ler çoğunlukla aşırı soğumuş su damlacıklarından meydana gelirler. Çok düşük sıcaklıklarda buz kristallerinden meydana geldiklerinde şeffaflık dereceleri artar. Bu bulutların ince kısımlarında bir çeşit gökkuşağı veya Taç olayı meydana gelebilir. Altocumulus'ler bazen Cirrocumulus'lerle karıştırılabilirler. Bu durumda, bulutlarda gölgeli yerler varsa mevcut bulut Altocumulus olarak teşhis edilir. Tabanları koyu olarak görünen Altocumulus'ler Stratocumulus'lerle karıştırılır. Bu durumda Stratocumulus bulutunun tabanlarının düz olduğu unutulmamalıdır. Aralıklı kümeler halindeki Altocumulus'ler, küçük Cumulus bulutlarıyla karıştırılır. Bu bulutları ayırmak için; Altocumulus'lerin, Cumulus'lerden her zaman küçük olacağı bilinmelidir. 26

27 Altocumulus'ler çoğu zaman semanın aynı kısmında çeşitli seviyelerde meydana gelirler ve Altostratus bulutlarıyla bir arada bulunabilirler. Bu durumda tabakalar arasındaki hava puslu görünür. Altocumulus Stratoformis ( Ac Str ) : Ayrı veya birleşik parçalardan meydana gelmiş yoğun tabakalı Altocumulus'lerdir. Altocumulus Lenticularis ( Ac Len ) : Genel olarak dış hatları belirgin, mercek veya badem şeklindeki Altocumulus demetleridir. Bu demetler; birbirine yakın küçük parçalardan veya bir yada daha fazla düz parçacıklardan meydana gelirler. Düz parçacıklardan oluşan bulutlar gölgelidir ve bu bulutlarda Tayf olayı gözlenebilir. 27

28 Altocumulus Castellanus ( Ac Cas ) : Bazı elamanları kule şeklinde dikine olarak gelişen Altocumulus bulutlarıdır. Dikine gelişmesi, bulut yandan görüldüğü zaman belirgindir. Bu bulutun varlığı, bulunduğu seviyede bir kararsızlık olduğunu gösterir. Dikine olarak gelişimi nedeniyle; Cumulus Congestus bazen de Cumulonimbus bulutuna dönüşebilir. Altocumulus Floccus ( Ac Flo ) : Alt kısımları az çok düzensiz olan, çok küçük cumuloform parçacıklarından meydana gelmiş Altocumulus'lerdir. Bu bulutun varlığı da, bulunduğu seviyede bir kararsızlığa işarettir. Altocumulus Floccus, bazen Altocumulus Castellanus'un tabanının dağılması sonucu meydana gelebilir. Altocumulus Translucidus ( Ac Tr ) : Büyük bir kısmı şeffaf olan Altocumulus demet veya tabakalarıdır. Altocumusus Opacus ( Ac Op ) : Şeffaf olmayan, büyük bir kısmı Güneş veya Ay'ı tamamen örtecek şekilde Altocumulus demet veya tabakalarıdır. Çoğu kez tabanları düz ve parçalara bölünmüş şekilde görünüşe sahip olup, bazı hallerde ise, alt yüzeyleri düzgün olmayıp çizgiler halinde görünürler. II.2.2 ALTOSTRATUS ( As ) : Gökyüzünün büyük bir kısmını veya tamamını kapatan, çizgili, lif veya düzgün görünüşteki grimsi veya mavimsi renkteki bulut tabakasıdır. Bazı kısımları çok ince olduğundan, Güneş; sanki buzlu cam arkasındaymış gibi bir görünüm alır. Bu bulut Hale olayını göstermez. Altostratus'ler; Cirrostratus bulutunun kalınlaşması ve Nimbostratus'lerin incelmesinden meydana gelirler. Bu bulutlar Altocumulus'lerden düşen buz kristalleri izlerinin birleşmesi sonucu 28

29 da meydana gelirler. Tropik Bölgelerde, Cumulonimbus'lerin üst kısımlarının yayılması ile de meydana gelirler. Altostratus bulutları, yatay olarak birkaç yüz kilometre genişliğinde, dikey olarak ta bir kaç yüz metre ( kalın olanları ise bir kaç bin metre ) kalınlıkta olabilirler. Bu bulutlar; su damlaları ve buz kristallerinden oluşup, genel olarak üç kısımdan meydana gelirler. 1- Yukarı kısımları tamamen veya kısmen buz kristallerinden 2- Orta kısımları kar ve buz kristalleri ile aşırı soğumuş su damlalarından 3- Alt kısımları ise kısmen aşırı soğumuş su damlaları veya su damlalarından meydana gelir. Altostratus'lerden Güneş veya Ay daima donuk bir şekilde görünür. Kalın kısımları ise ışığı hiç geçirmez. Bu bulutların taban kısımlarında çoğu zaman yağmur damlaları veya kar pulları bulunur. Yağış; bu bulutlardan Yağmur, Kar veya Buz Paletleri şeklinde olur. İnce ve yüksek olan Altostratus Bulutları bazen peçe şeklindeki Cirrostratus'lere benzerler. Bu durumda Altostratus'lerin yerdeki cisimler üzerine gölge bırakması ve Hale olayını meydana getirmemesi bakımından Cirrostratus'lerden ayrılırlar. Altostratus'ler, Altocumulus ve Stratocumulus gibi aralık, kırıklık ve açıklık göstermediğinden, bu bulutlarla karıştırılmamalıdır. Alçak ve kalın Altostratus'ler, Nimbostratus'lerden daha az düzgün oluşları ve renklerinin biraz daha açık gri olmaları nedeniyle ayırt edilebilirler. 29

30 Geceleri Ay olmadığı zamanlarda mevcut bulutun Altostratus veya Nimbostratus olup olmadığı belirlenemezse, bu durumda; yağmur ve kar yağışı yoksa, bulut Altostratus olarak kabul edilmelidir. Birbirleri ile karıştırılan Altostratus'ler ile Stratus'ler; Altostratus'lerin buzlu cam görünümleri ile ayırt edilirler. Bunun dışında Altostratus'ler güneş ışığı altında hiç bir zaman Stratus'ler gibi beyaz görünmezler. Altostratus Translucidus ( As Tr ) : Büyük bir kısmı güneş ve ayın durumunu belli edecek şekilde şeffaf olan Altostratus'lerdir. Altostratus Opacus ( As Op ) : Büyük bir kısmı güneş ve ayı tamamen kapatacak ve belli etmeyecek şekilde kalın olan Altostratus'lerdir. II.2.3 NİMBOSTRATUS ( Ns ) : Genellikle koyu gri renkteki bulut tabakasıdır. Bunlar çoğu zaman yere kadar ulaşan ve devamlılık gösteren yağmur ve kar'ın düştüğü bulutlardır. Çok kalın olduklarından, güneş ve ayın görülmesi mümkün değildir. Nimbostratus bulutunun altında, parçalar halinde alçak bulutlar meydana gelebilir. Nimbostratus bulutları; Altostratus,Altocumulus ve Stratocumulus bulutlarının kalınlaşmalarından meydana gelir. Nimbostratus bulutları, aynı zamanda Cumulonimbus ve gelişmiş Cumulus bulutlarının dışa doğru yayılmasından da meydana gelebilirler. Nimbostratus'ler yatay ve dikey olarak çok geniş sahaları kaplarlar. Bu bulutlar su damlaları, yağmur damlaları, kar kristalleri, kuşbaşı kar taneleri ve bunların karışımından meydana gelirler. Bu bulutlar, dikey gelişmeli bulutlar sınıfına dahil olduklarından en alçak bulut seviyesinden, yüksek bulut seviyesine kadar çok kalın bir tabakayı tamamen kaplarlar. Nimbostratus bulutları, kalın Altostratus'lerle karıştırılabilirler. Bu durumda, Nimbostratus'lerin daha koyu gri oldukları, güneş ve ay ışığını hiç geçirmedikleri unutulmamalıdır. 30

31 Ay olmayan geceler de yere kadar ulaşan yağmur ve kar yağışı var ise, bulut Altostratus yerine Nimbostratus olarak teşhis edilmelidir. Nimbostratus'ler, taban seviyesinin çok alçak olması sebebiyle, kalın Stratocumulus ve Altocumulus'lerden kolayca ayırt edilirler. Nimbostratus'ler, kalın Stratus'lerden, meydana getirmiş oldukları yağış türlerinden dolayı farklıdırlar. Nimbostratus'lerden; yağmur, kar ve buz paletleri, Stratus'lerden ise; çisenti, buz prizması ve kar greni şeklinde yağış düşer. Nimbostratus görünümünde bir bulut ile karşılaşıldığında, bu buluttan Şimşek, Gökgürültüsü veya Dolu hadiseleri meydana geliyorsa, mevcut bulut Cumulonimbus olarak rasat edilir. II.3 ALÇAK BULUTLAR II.3.1 STRATOCUMULUS ( Sc ) : Stratocumulus'ler gri veya beyazımtırak renkte, yada her iki renge birden sahip olan bulutlardır. Bu bulutlar toplu halde veya ayrı ayrı olabilen mozaik görünümünde yuvarlak kütleler 31

32 ve tomarlardan meydana gelirler. Düzgün durumdaki küçük parçaların çoğu beş dereceden fazla bir görünüme sahiptir. Stratocumulus'ler; Altocumulus'lerin alçalarak büyümelerinden, kalın Altostratus ve Nimbostratus'lerin taban kısımlarına yakın yerlerdeki yağışın dikey hareketlerle buharlaşması sonucu veya Nimbostratus'lerin şekil değiştirmesinden meydana gelir. Bu bulutlar aynı zamanda Stratus bulutlarının yükselmesi ve şekil değiştirmesinden de meydana gelirler. Stratocumulus'ler bazı hallerde rüzgar yön ve hızındaki kuvvetli değişiklik sebebiyle, Cumulus'lerden de oluşurlar. Stratocumulus bulutları; su damlaları, yağmur damlaları, kar paletleri, bazen de kar kristalleri veya kar pullarından meydana gelirler. Çok soğuk kış günlerinde Stratocumulus'ler de Hale olayını meydana getiren buz kristalleri de görülür. Stratocumulus'ler ince oldukları zamanlarda Taç veya bir çeşit Gökkuşağı meydana getirdiklerinden, Cirrostratus'lerle karıştırılabilinir. Bu durumda Stratocumulus'lerin yuvarlak kütleler halinde oldukları ve daha kalın bir tabakaya sahip bulundukları unutulmamalıdır. Stratocumulus'ler, siyah kısımlara sahip Altocumulus'lerle karıştırılmamalıdır. Böyle durumlarda, bulutun küçük elamanlarının görünüşü beş dereceden fazla ise bu bulut Stratocumulus'tür. Stratocumulus'leri; Altostratus, Nimbostratus ve Stratus'lerden ayırabilmek için, bulutların dağınık veya toplu halde olup olmadığına bakılmalıdır. 32

33 Stratocumulus bulutlarını, Cumulus'ler den ayıran özellik, Stratocumulus'ü meydana getiren elamanların genellikle sıralar halinde ve tepelerinin düz oluşudur. Eğer Stratocumulus'un tepesi kubbe biçimindeyse, tabanı yumak yumak olan Cumulus'lerden farkı kolayca anlaşılır. Stratocumulus Stratoformis ( Sc Str ) : Tabaka halinde uzanan yuvarlak veya geniş ruleli bulut kütleleridir. Bu tür Stratocumulus'ler en çok rastlanan bulutlardır. Stratocumulus Lenticularis ( Sc Len ) : rastlanır. Mercek veya badem şeklindeki Stratocumulus'lerdir. Bu tür Stratocumulus'lere oldukça az Stratocumulus Castellanus ( Sc Cas ) : Yatay bir taban üzerinde yükselen ve az da olsa cumuluform kütlelerden oluşan Stratocumulus'lerdir. Dikey olarak gelişen üst kısımları içten görüldüğü zaman dalgalı bir görünüm arzeder. Cumuloform kütleleri genişleyerek Cumulus Congestus veya Cumulonimbus bulutu haline gelebilir. II.3.2 STRATUS ( St ) : Genellikle gri renkte, düzgün görünüme sahip bulutlardır. Stratus'lerden Çisenti, Buz Prizmaları ve Kar Grenleri yağışı meydana gelir. Güneş bu bulutlardan görüldüğü zaman, bulutun sınırları kolayca teşhis edilebilir. Çok düşük sıcaklıklar dışında Stratus Hale olayını meydana getirmez. Stratus bulutu bazen düzensiz sıralar halinde de meydana gelebilirler. Stratus'ler, Stratocumulus'lerin çok alçalması ile meydana gelebildiği gibi yerdeki sisin yükselmesi sonucu da meydana gelebilir. Stratus bulutları, Altostratus, Nimbostratus ve Cumulonimbus bulutlarının altında meydana geldiği gibi, yağış yapan Cumulus'lerin altında da görülebilirler. 33

34 Stratus bulutları; su damlalarından düşük sıcaklıklarda ise küçük buz parçacıklarından meydana gelir. Kalın oldukları zamanlarda, başta Çisenti olmak üzere buz prizmaları veya kar grenleri yağışını meydana getirirler. Stratus bulutunun karakteristik yağışı Çisenti dir. Rüzgarlı zamanlarda, mahalli olarak meydana gelen Stratus'ler, lif görünümünde olup Cirrus'lerden daha az beyaz olmaları sebebiyle ayrılırlar. Bu durumda, görünüşleri çabuk değiştiği için Stratus'ler Cirrus'lerle fazla karıştırılmazlar. İnce Stratus örtüsü Cirrostratus ile karıştırılmamalıdır. Stratus güneşe karşı olanlar dışında Cirrostratus'ler kadar beyaz görünmezler. Altostratus'lerden ise güneş ışınlarını geçirmemesi bakımından ayrılırlar. Bilindiği gibi Altostratus'ler güneşte buzlu cam görünümündedirler. Kalın olan Stratus'ler, Nimbostratus'lerle her zaman karıştırılabilinir. Genel olarak Stratus bulutları Nimbostratus'lere göre daha açık seçilebilir bir tabana sahiptir. Stratus'ler, ışığı ince yerlerinden biraz olsun geçirmelerine rağmen, Nimbostratus'ler hiç geçirmezler. Yağış şekline göre Stratus, başta Çisenti olmak üzere, Buz Prizması ve Kar Greni meydana getirir. Nimbostratus'lerden ise düzgün bir şekilde yağmur, kar ve kar paletleri meydana gelir. Ayrıca Stratus'un genellikle rüzgarın sakin veya hafif olduğu, Nimbostratus'un ise orta kuvvette veya kuvvetli estiği zamanlarda meydana geldiği unutulmamalıdır. Stratus'ler; Stratocumulus'lerden parçalı veya yumak görünüşe sahip olmaları nedeniyle ayrılırlar. 34

35 Stratus Nebulosis ( St Neb ) : Bulanık gri bir renkte ve oldukça belirgin bir tabaka oluşturan Stratus bulutlarıdır. Bu tür Stratus'lere sık rastlanır. Stratus Fractus ( St Fra ) : Dış hatları devamlı değişen, biçimsiz liflerden meydana gelen Stratus'lerdir. Bunlar daha çok Altostratus, Nimbostratus, Cumulonimbus ve kalın Cumulus bulutlarından meydana gelen yağışın tekrar buharlaşarak yoğunlaşması sonucu meydana gelirler. II.3.3 CUMULUS ( Cu ) : Üst kısımları karnabahar görünümünde olan; küme, kubbe veya kuleler halinde dikine olarak gelişen, genel olarak yoğun durumda bulunan bağımsız bulutlardır. Cumulus'lerin güneşle aydınlanan kısımları çoğu zaman parlak beyaz görünüme sahiptir. Bu bulutların tepe ve yan kısımları tomurcuğu andıran kümeler halinde olmasına karşın, tabanları daha koyu ve hemen hemen düzdür. Cumulus'ler bazı zamanlarda düzensiz şekillerde de bulunabilirler. Cumulus bulutlarının kaynağı Altocumulus veya Stratocumulus bulutlarıdır. Stratus'lerin şekil değiştirmelerinden de meydana gelebilirler. Genellikle sabahları Stratus'lerden Cumulus'lerin meydana geldiği çok görülmektedir. Cumulus bulutları genel olarak su damlalarından meydana gelmiştir. Bulut içindeki sıcaklığın sıfırın altına düştüğü yerlerde, aşırı soğumuş su damlaları ve buz kristalleri de bulunur. Dikine gelişmeye sahip Cumulus'lerde, yağmur ve sağanak şeklinde yağışlar olur. Cumulus'ler, tepelerinin kubbe ve kuleler halinde olması sebebiyle Altocumulus ve Stratocumulus'lerden ayrılırlar. Cumulus'ler; mevcut Altocumulus bulutlarının içine girmiş veya bunları delerek yukarıya çıkmış durumda olabilirler. Yağış meydana getiren gelişmiş Cumulus bulutları, Altostratus ve Nimbostratus'lerle karıştırılabilir. Bu durumda, bulutun bırakmış olduğu yağış tipi sağanak şeklinde ise, bulut Cumulus olarak rasat edilir. 35

36 Cumulus bulutlarının gelişmesi ve şekil değiştirmesinden Cumulonimbus bulutu meydana gelir.bu bakımdan iki bulutu birbirinden ayırt etmek güçleşir. Cumulus bulutlarının tepelerindeki tomurcuklar her yerde aynı görünüşte, lifli ve yivli görünüşe sahiptir. Yağış tipi bakımından; bulut, dolu, gök gürültüsü ve şimşek meydana getirmiyorsa Cumulus olarak rasat edilir. Cumulus Humilis ( Cu Hum ) : Dikine gelişmeleri az olan ve genellikle basık bir görünüme sahip Cumulus'lerdir. Yağış yapmayan bu tür bulutlara iyi hava Cumulus'leri de denir. Cumulus Mediocris ( Cu Med ) : Tepe kısımlarında çıkıntı ve uzantı bulunan dikine gelişmiş Cumulus bulutlarıdır. Bu tür bulutlar da genellikle yağış bırakmazlar. 36

37 Cumulus Congestus ( Cu Con ) : Çok yüksek seviyelere kadar gelişebilen Cumulus bulutlarıdır. Bu bulutların tepe kısımları karnabahar görünümündedir. Bu tür Cumulus'ler Tropik bölgelerde sağanak şeklinde yağış meydana getirirler. Bu bulutlar, Altocumulus Castellanus veya Stratocumulus Castellanus'ların gelişmesinden meydana gelirler. Daha fazla gelişmeleri halinde Cumulonimbus bulutlarına dönüşürler. II.3.4 CUMULONİMBUS ( Cb ) : Dağ ve kuleler biçiminde, büyük bir dikine uzanışa sahip, yoğun ve koyu bir buluttur. Üst kısımları genellikle düz, lifli veya çizgili bir görünüme sahiptir. Cumulonimbus bulutlarının üst kısımları örs veya sorguç şeklinde yayılır. Bu bulutların altında düzensiz biçimde alçak bulutlar oluşabilir.bunlar Cumulonimbus'lerle bir arada veya ayrı olarak bulunabilir. Cumulonimbus'ler bazen Altocumulus Castellanus veya Stratocumulus Castellanus bulutlarından meydana gelebilirler. Cumulonimbus'ler aynı zamanda Altostratus veya Nimbostratus bulutlarının şekil değiştirmelerinden veya gelişmelerinden meydana gelir. Asıl meydana gelişleri Cumulus Congestus bulutlarının gelişmesi sonucudur. 37

38 Gökyüzünün büyük bir kısmını kapladıklarında, Cumulonimbus'lerin tabanları Nimbostratus'leri andırır. Bu durumda bulutun yapmış olduğu yağış şekline bakılmalıdır. Sağanak yağışla birlikte Şimşek, Gökgürültüsü veya dolu varsa bulut; Cumulonimbus bulutudur. Bazı Cumulonimbus'ler, Cumulus Congestus'lara benzerler. Bulutun üst kısmının dış çizgileri keskinliklerini kaybeder veya çizgili ve lifli bir görünüm gösterirse (örs), bulut Cumulonimbus olarak rasat edilir. Diğer taraftan yağış şekline göre; şimşek, gökgürültüsü veya dolu meydana geliyorsa, bulut Cumulonimbus olarak tesbit edilir. Cumulonimbus'ler tek bulut halinde oldukları gibi, birçok Cumulonimbus'lerin meydana getirmiş olduğu büyük bir bulut silsilesi halinde de olabilirler. Böyle bir Cumulonimbus grubu içindeki her Cumulonimbus bulutuna, Oraj meydana getirmesi sebebiyle, Oraj Hücresi adı verilir. Cumulonimbus bulutları, bazen Altostratus veya Nimbostratus'lerle birlikte veya Nimbostratus bulutlarının içinde gizlenmiş olarak da bulunabilir. Bu durum uçuş yapan uçaklar için büyük tehlikelidir. Cumulonimbus bulutları bir çok bulutları doğurabilir. Bu bulutlar dağılma safhasında Altocumulus, Altostratus, Stratocumulus, tepesindeki örs kısmında da Cirrus bulutlarını meydana getirirler. Parçalanmalarından dağınık şekilde Cumulus bulutları oluşur. Cumulonimbus Calvus ( Cb Cal ) : Üst kısımlarındaki uzantılar az çok belirli ve yassı olan, dış hatları keskin olmayan beyazımsı Cumulonimbus bulutlarıdır. Çizgili veya lifli kısımları bulunmayan bu bulutlar, çoğu kez yere kadar ulaşabilen yağmur sağanakları meydana getirirler. Cumulonimbus Capillatus ( Cb Cap ) : Tepeleri belirgin şekilde lifli ve çizgili olan, çoğu kez örs, sorguç ve düzgün olmayan saç demeti görünümündeki Cumulonimbus'lerdir. Bulutun bu türü genellikle yağışla birlikte Oraj hadisesini meydana getirir. 38

39 Bölüm III SICAKLIK Bir cismin sıcaklığı; diğer cisimlere ısı transferi yapabilme veya onlardan ısı alabilme kabiliyetinin belirtilmesi durumudur. Diğer bir deyişle sıcaklık; cismin iç enerjisinin bir göstergesidir. Bilimin ilerlemesiyle birlikte sıcaklığın doğru ölçülmesi gerekli olmuştur. Bir maddenin sıcaklığı yükseldiğinde belli fiziksel değişiklikler meydana gelir. Bunlar katı,sıvı ve gazların genleşmesidir. Belirli bir sıcaklık değerine ulaşıldığında, durum değişikliği de söz konusudur (Katıların erimesi ve sıvıların buharlaşması gibi ). Termometre sıcaklık ölçüm aletidir. Maddelerin fiziksel özellikleri kullanılarak termometreler imal edilmiştir ( sıvı ve gazların genleşmesi, elektriksel rezistansın değişimi gibi ). Termometre ıskalası sabit noktalara bağlıdır. Bir Termometrenin alt noktası ;suyun donma noktasını, üst noktası ise suyun kaynama noktasını gösterir. Bu iki nokta arası çeşitli termometre ıskalalarına göre farklı olarak bölümlendirilmiştir. III.1 CELSİUS VE FAHRENHEİT TERMOMETRE ISKALASI : Çoğunlukla kullanılan iki termometre ıskalası vardır. Celsius ( Santigrad ), diğeri de Fahrenheit ıskalasıdır. Celsius Iskalasında Donma Noktası 0 o C, kaynama noktası 100 o C olup iki değer arası 100 eşit bölüme ayrılmıştır. Fahrenheit Iskalasında Donma Noktası 32 o F, kaynama noktası 212 o F olup iki değer arası 180 eşit bölüme ayrılmıştır. çevrilebilir. Bu iki Termometre Iskalasında ölçülen değerler, birbirlerine basit matematiksel işlemlerle 39

40 III.1.1 Celsius ' un Fahrenheit ' e çevrilmesi : F 9 = * C Burada ; F = Fahrenheit sıcaklık derecesi C = Celsius sıcaklık derecesi ÖRNEK : 20 o C ın Fahrenheit 'e çevrilmesi için; 9 9 F = * C + 32 F = * F = F = 68 o F 20 o C ; 68 o F eşit olur. III.1.2 Fahrenheit 'ın Celsius 'a çevrilmesi : 5 C = *( F 32) 9 Burada ; C = Celsius sıcaklık derecesi F = Fahrenheit sıcaklık derecesi ÖRNEK : 95 o F ın Celsius 'a çevrilmesi için ; C = *( F 32) C = * (95 32) C = * C = 35 o C 95 o F ; 35 o C eşit olur. 40

41 III.2 KELVİN SICAKLIK ISKALASI : Bilimsel çalışmalarda çoğunlukla Kelvin Sıcaklık Iskalası kullanılır. Celsius 'u Kelvin 'e çevirmek için aşağıdaki formül kullanılır. K = C Burada ; K = Kelvin sıcaklık derecesi ( o K ) C = Celsius sıcaklık derecesi ( o C ) III.3 SICAKLIK ÖLÇÜMÜ : Yüzey hava sıcaklığı ; toprak seviyesinin 1.25 m. ile 2 m. üzerinde ölçülmektedir. Termometreler; güneşten, gökyüzünden, yeryüzünden ve çevredeki nesnelerden gelen radyasyondan ve rüzgardan korunmalıdır. Aynı zamanda uygun bir şekilde havalandırılmalıdır. Bunun için kullanılan iki metod vardır. A Panjurlanmış termometre siperi b Cilalı metal siperler ( Assman Psikrometresi ) Termometre siperinin kapısı Kuzey Yarım Kürede kuzeye doğru, Güney Yarım Kürede güneye doğru açılmalıdır.siper kapısı açık olduğu zaman Termometre haznesi güneş ışığından korunmalıdır. Termometrenin Okunması : Hava sıcaklığı, Pisikrometredeki Kuru termometreden alınan sıcaklık değeridir. Termometre okunurken, tüp içindeki Civa veya Alkol sütunu ile göz hizasının düzlemi dik açı yapacak şekilde bakılmalıdır. Bakılan yer civa veya alkol sütununun en üst noktası olmalıdır. 41

42 Azami sıcaklık : Azami sıcaklık değeri Psikrometre mesnedi üzerinde bulunan Azami Termometreden okunur. Sinoptik Rasatlarda 1800 GMT de verilen azami sıcaklık değeri bu termometreden alınır. Azami Termometre, 0600 GMT rasatı yapılırken o andaki sıcaklığa irca edilmelidir. Asgari sıcaklık : Asgari sıcaklık değeri Psikrometre mesnedi üzerinde bulunan Asgari Termometreden okunur. Sinoptik Rasatlarda 06oo GMT de verilen asgari sıcaklık değeri bu termometreden alınır. Asgari Termometre, 18oo GMT rasadı yapılırken o andaki sıcaklığa irca edilmelidir. Otomatik istasyonlarımızda sıcaklık değeri sıcaklık algılayıcısından elde edilmektedir. 42

43 Bölüm IV BASINÇ Günlük yaşantımızda, üzerimizdeki Atmosferde bulunan gazların ağırlığından dolayı meydana gelen basıncın etkisi altında kaldığımızı hissederiz. Atmosferde bulunan, Azot, Oksijen ve diğer gazların yüksek hızlı molekül ve atomları rastladığı herhangi bir yüzeye etki ederler. İşte yüzeyin birim alanına uygulanan bu kuvvet Atmosferik Basınç olarak adlandırılır. Gazlar, bütün yönlere hareket ettiği için her yüzeye basınç uygulanır. Bu gerçeği bir deneyle açıklayabiliriz. Ağzına kadar su dolu bir bardağın üzerine bir kağıt koyup, bardağı ters çevirdiğimizde suyun dökülmediğini görürüz. Bu olay, kağıt üzerine uygulanan hava basıncının bir sonucudur. Yine bu pozisyonda bardağı yavaşça sağa - sola çevirdiğimizde yine suyun dökülmediğini görürüz. Buradan hava basıncının bütün yönlere etki ettiği sonucu çıkarılır. Atmosferik Basınç yer yüzeyinde en yüksektir. Çünkü basınç, herhangi bir yüzey üzerindeki havanın tümünün ağırlığı tarafından oluşur. Yüksek Atmosferde daha az molekül ve atom olduğu için yükseklik arttıkça Atmosferik Basınç da düşer. IV.1 BASINÇ BİRİMLERİ : Yer yüzeyi civarında, birim metrekarelik yüzeye uygulanan basınç 10 5 Newton dur Newton = 10 5 Pascal = 1 Bar dır. Gün boyunca Basınçta küçük değişiklikler görüldüğünden, küçük birimlerin kullanılması arzu edilir. Meteorolojik Aletlerde kullanılan birim Bin Pascal dır. Bu Hektopascal ( = milibar ) olarak adlandırılır Pascal = 1 Bar = 1000 hpa (mb) = 10 5 n / m 2 Bir hektopascal, her metrekareye etki eden 100 Newtonluk kuvvete eşittir. 1 hpa = 100 Pascal 43

44 Bir ucu kapalı, bir ucu açık olan 90 cm uzunluğundaki bir cam tüp, civa ile doldurulup, ve içinde 5-6 cm civa bulunan bir kap içersine ters çevrilip konursa; tüp içersindeki civanın bir kısmının kaba boşaldığı daha sonra sabit bir noktada durduğu gözlenir. Böylece kabın içersinde bulunan civa yüzeyine olan hava basıncı ile tüp içersindeki civa sütununun ağırlığı birbiri ile dengelenmiş olur. Yani, Civa sütununun yüksekliği bize o yerin Atmosfer Basıncını verir. Yapılan bu deney Toriçelli Deneyi olarak bilinir. Bu deney 0 o C sıcaklıkta, deniz seviyesinde ve yerçekiminin g= m/sn 2 olduğu yerde yapılsaydı civa sütununun yüksekliği 760 mm olacaktı. Bu değer Standart Atmosfer Basınç değeridir. 760 mm Civa = hpa dır. IV.1.1 Basınç Birimlerinin Birbirlerine Çevrilmesi : 1 hpa = mm Civa 1 hpa = inch Civa 1 mmciva = hpa 1 mmciva = inch Civa 1 inch Civa = hpa 1 inch Civa = 25.4 mm Civa IV.2 BASINÇ ÖLÇÜMÜ : Atmosfer Basıncını ölçmek için kullanılan aletler Barometrelerdir. Genel olarak iki çeşit barometre vardır. Bunlar Civalı Barometreler ve Aneroid Barometrelerdir. Barometreden okunan basınç değerleri, Barometrelerin özelliğinden dolayı İndex hatası (Alet) düzeltmesi, Sıcaklık düzeltmesi ve yerçekimi düzeltmesi yapıldıktan sonra gerçek Atmosfer Basıncını gösterir. Otomatik istasyonlarımızda basınç değeri basınç algılayıcısından elde edilmektedir. 44

45 IV.2.1 İndex Hatası Düzeltmesi : Bu hata, aletin imal edildiği firma tarafından kalibrasyon sertifikasında verilmiştir. IV.2.2 Sıcaklık Düzeltmesi : Civa ve Barometre Tüpü farklı genleşme katsayılarına sahip olduklarından, belli bir sıcaklıktaki barometre değerini, standart sıcaklığa irca etmek gerekir. Barometreden okunan değer 0 o C sıcaklığa irca edilir. Pozitif sıcaklıklarda, sıcaklık düzeltme miktarı negatif, negatif sıcaklıklarda ise pozitiftir. ( m L) * t C = B * 1+ m * t veya yaklaşık olarak, C = * B * t Burada ; C = 0 o C sıcaklığa irca miktarı B = Barometreden okunan basınç değeri m = Civanın genleşme katsayısı L = İçinde civa bulunan cam tüpün genleşme katsayısı t = Barometre Termometresinin gösterdiği sıcaklık ( o C ) Buradan bulunan C değeri aritmetik olarak Barometreden okunan basınç değeri ile toplanır. Böylece sıcaklık düzeltmesi yapılan Basınç değeri elde edilmiş olur. 45

46 IV.2.3 Yerçekimi Düzeltmesi : Yer yüzünde, herhangi bir noktadaki yerçekimi kuvveti, O noktanın küre merkezine olan uzaklığının karesi ile ters orantılıdır. Bu sebeple, farklı yüksekliklerde bulunan yerlerde, yerçekimi kuvveti de farklı olacaktır. Ayrıca dünyamız kuzey - güney ekseni etrafında, batıdan doğuya doğru dönmekte olduğundan, bu dönmenin bir sonucu olarak ta eksenden olan uzaklıkla orantılı olacak şekilde bir merkezkaç kuvvet oluşmaktadır. Bu kuvvet sonucunda, küre merkezine eşit uzaklıkta olsa bile farklı enlemlerde bulunan iki yer arasında, yerçekimi kuvveti farklı olmaktadır. Bu nedenden dolayı, barometreden okunan basınç değerinin sıcaklık düzeltmesi yapıldıktan sonra, standart yerçekimine götürülmesi gerekmektedir. g1 g B = P0 *( g 0 0 ) Burada ; B = Yerçekimi düzeltme miktarı (hpa) P 0 = Barometreden okunan Basınç değeri (hpa) g 0 = Standart Yerçekimi İvmesi ( g 0 = cm/sn 2 ) g 1 = İstasyonun bulunduğu yerin yerçekimi ivmesi g 1 = g 0 0, * h + 0, * ( h - h' ) g 0 = Deniz seviyesindeki standart yerçekimi ivmesi g 0 = * ( * cos 2α * cos 2 2α ) h = İstasyon yüksekliği h' = Ortalama yükseklik (100 km çapındaki alanın ortalama yüksekliği ) α = Bulunulan yerin enlem derecesi Buradan bulunan değerler negatif ( - ) olduğu için, sıcaklık düzeltmesi yapılan basınç değerinden çıkarılarak o yerin gerçek Aktüel Basınç değeri bulunur. 46

47 İstasyonlarda bulunan ; sıcaklık ve yerçekimi düzeltmesi ile ilgili tablolar bu formüller yardımıyla oluşturulmuş olup yeniden hesap yapmaya gerek yoktur. IV.3 Basıncın Deniz Seviyesine İndirgenmesi : Sinoptik Rasatlarda, 4PPPP Gurubunda, aktüel basıncın deniz seviyesine indirgenerek verilmesi gerekmektedir. Ülkemizde basıncın deniz seviyesine indirgenmesi için aşağıda verilen formül kullanılmaktadır. P 0 = Ps * EXP( T ( g / R) * h ) + ( a * h / 2) + e * Ch P 0 = Deniz Seviyesine İndirgenmiş Basınç ( mb ) P s = İstasyon Aktüel Basıncı ( mb ) g = Yerçekimi İvmesi R = Kuru Havanın Gaz Sabiti h = Barometre Cıva Çanağı Yüksekliği T = Hava Sıcaklığı ( 0 K ) ( T = t ) t = Hava Sıcaklığı ( 0 C ) a = Sıcaklık Gradyanı e = İstasyon Buhar Basıncı e = T ( * t * t ) Ch = Su Buharının Yükseklikle Değişim Fonksiyonu Ch = * 10-9 * h * 10-5 * h Yukarıdaki formül kullanılarak hazırlanan Basıncı Deniz Seviyesine İndirgeme Cetvelleri, istasyonlarda mevcuttur. Basıncı deniz seviyesine indirgemek için bu cetveller kullanılmaktadır. 47

48 İstasyonlarımızda deniz seviyesine indirgenmiş basınç rasat oluşturma ve gönderme programı tarafından elde edilmektedir. NOT : Barometre cıva çanağı yüksekliği değiştiği zaman, Genel Müdürlüğümüzden yeni indirgeme cetvelleri istenmelidir. Kodlama programlarına da yeni değer girilmelidir. 48

49 Bölüm V RÜZGAR Atmosferde hareketi meydana getiren enerji güneş radyasyonudur. Yer yüzeyine ulaşan güneş radyasyonu, atmosferde bulunan gazların kinetik enerjilerini açığa çıkarır. Bunun sonucu olarak atmosferik gazların molekülleri sürekli hareket eder. Bu hareket rüzgar olarak tanımlanır. Rüzgar havanın doğal bir hareketidir. Meteorolojide rüzgar ; yer yüzeyi yakınlarında, yada serbest atmosferde meydana gelen hava hareketidir. Hava akışının sakin olduğu anlar nadirdir. Genellikle rüzgarın direkt gelişmesiyle birlikte hava içerisinde değişik şekil ve ölçülerde türbülans ortaya çıkar. Yer yakınındaki türbülansın etkisi rüzgarın hem hızında, hem de yönünde, etkili bir değişiklik meydana getirir. Bu düzensiz değişiklikler kısa zaman aralıklarında bağımsız olarak görülür ve hamleli rüzgarı meydana getirir. Rüzgar hızı, hem yön hem de büyüklük olarak vektörel bir niceliktir. Rüzgarın büyüklüğü rüzgar hızıdır. Rüzgarın yönü geldiği yön olarak bilinir. Yer rüzgarının hızı, genellikle hızlı değişiklikler gösterir. Yer rüzgarının hızı, yönü ve hamle durumu en doğru şekilde anemometreden ölçülür. Eğer havada sezilebilir bir hareket yoksa bu duruma sakin denir. Yer yüzeyinden yukarıya doğru çıkıldıkça rüzgar hızı artar. Bu yüzden, farklı yerlerdeki rüzgar hızlarının karşılaştırılabilmesi için, yüzey rüzgarının ölçümünde standart bir yükseklik belirlenmesi gerekir. Yer rüzgar hızını ölçen alet, açık alanda ve yerden 10m yükseklikte olmalıdır. Açık alandan kasıt, herhangi bir cisim ile rüzgar aleti arasındaki mesafe, cisim yüksekliğinin en az 10 katı kadar olmalıdır. Bu standart açıklığın mümkün olmadığı yerlerde, yer rüzgar aleti tesirlerden uzak bir yüksekliğe çıkarılmalıdır. Bu durumda rüzgarın 10m. yüksekliğe indirgenmesi gerekir. Bunun için katsayılar aşağıda verilmiştir. 49

50 V.1 Rüzgarın 10m. Yüksekliğe Götürme Katsayıları Yüksek : Katsayısı : Yükseklik: Katsayısı: Örneğin; anemometre 15m. yüksekliğe kurulmuşsa ve ölçülen rüzgar hızı 18 knot ise bu değerin 10 m. yüksekliğe indirgenmesi gerekir. 18 x 0.92 = Verilmesi gereken rüzgar hızı miktarı 17 knot dır. V.2 Rüzgar Hızı Birimleri : 1 m / sn = 3.6 km / h = 1.94 knots 1 km / h = 0.28 m / sn = 0.54 knots 1 knot = 0.51 m / sn = 1.85 km / h h : saat sn : saniye 50

51 Kuzey yarım kürede rüzgarı arkamıza aldığımız zaman solumuzda alçak basınç sağımızda yüksek basınç kalır. Bu durum güney yarım kürede tamamen tersinedir. Kuzey yarım kürede bir alçak basınç merkezinde rüzgar saat ibresinin ters yönünde, güney yarım kürede ise saat ibresi yönünde eser. Kuzey yarım kürede bir yüksek basınç merkezinde rüzgar saat ibresi yönünde, güney yarım kürede ise saat ibresinin ters yönünde eser. 51

52 Bölüm VI BUHARLAŞMA VE RADYASYON VI.1 BUHARLAŞMA Buharlaşma, suyun sıvı halden, su buharı haline gelmesi şeklinde tanımlanır. Buharlaşma uygun şartlarda doyma noktasına kadar devam eder. Buharlaşma ölçümleri, yeryüzündeki serbest suda, toprak ve bitkilerde buharlaşma nedeniyle meydana gelen su kayıplarını tespit etmek için yapılır. Buharlaşma yolu ile kaybolan su buharını ölçmek için Evaporimetre adı verilen aletler kullanılır. Buharlaşma ölçümü, yağış miktarı ölçümünden daha zordur. Yer yüzeyinden, kaybolan su miktarının tam değeri henüz bulunamamıştır. Aşağıdaki sebepler herhangi bir yerdeki buharlaşma miktarına etki eden faktörlerdir; 1- Radyasyon 2- Havanın ve buharlaşma yüzeyinin sıcaklığı 3- Yüzey rüzgar hızı 4- Havanın nisbi nemi 5- Atmosferik basınç 6- Yüzeyin doğal durumu 7- Buharlaşma yüzeyi üzerindeki havanın buhar basıncı ve doymuş buhar basıncı Buharlaşmanın en önemli faktörü sıcaklıktır. Rüzgar hızı, havanın nemi ve yükseklik farklılıkları buharlaşma için önemli faktörlerdir. Buharlaşma ölçümü, aşağıdaki aletler ile yapılır. 1- Piş ( Piche ) Evaporimetresi 2- Wilt Evaporimetresi 3- Wilt Evaporigrafı 4- Yuvarlak Buharlaşma Havuzları 5- Dört köşe Buharlaşma Havuzları 6- Yuvarlak Buharlaşma Havuzu yazıcısı 52

53 VI.2 RADYASYON Güneş ve Dünya arasındaki boşlukta ısı iletimi, elektromanyetik dalgalar yardımı ile olmaktadır. Isının, elektromanyetik dalgalar ile olan iletimine radyasyon denir. Güneş enerjisi, güneşten gelen elektromanyetik bir radyasyon enerjisidir. Güneş Radyasyonu, µ arasındaki dalga boyunu kapsar. Yer ile atmosferin yaydığı radyasyon ise µ arasındaki dalga boyundadır. Güneş Radyasyonu : Güneş tarafından yayılan radyasyondur. Yerel Radyasyon : Dünya ve atmosfer tarafından yayılan radyasyondur. Toplam Radyasyon : Güneş ve yerel radyasyonun toplamıdır. Net Radyasyon : Aşağı yönlü toplam radyasyon ile yukarı yönlü toplam radyasyon farkıdır. Albedo : Güneş ve gökyüzünden gelen toplam radyasyonun, yüzeyden yansıtılma oranıdır. 53

54 Bölüm VII SİNOPTİK RASAT VII.1 Sinoptik Rasat Kod Formu FM.12 - X SYNOP -Kara İstasyonları İçin Yer Rasatları Kod Formu KISIM 0 M i M i M j M j YYGGi w I I i i i 2S n T d T d T d 4PPPP KISIM 1 i R i X hvv Ndd f f ( 00 f f f ) 1S n TTT veya 3P o P o P o P o veya 29UUU 4a 3 hhh 5appp 6RRRt R 7ww W 1 W 2 8 N h C L C M C H KISIM S n T x T x T x 2S n T n T n T n 3ES n T g T g 4E'sss 5EEEi E 55SSS J 5 F 24 F 24 F 24 F 24 7R 24 R 24 R 24 R 24 8NsC h s h s 910 f f ( 00 f f f ) 911 f f 924SV s 931ss 960ww KISIM S n T w T w T w 1PPPP 54

55 VII.2 Grupların Açıklamaları M i M i M j M j Rapor tanıtıcı grubu AAXX = Kara istasyonları sinoptik raporu BBXX = Deniz istasyonları ship raporu YYGGi w YY = Ayın günü GG = Rasat saati i w = Rüzgar göstericisi I I i i i I I = Ülkeler blok numarası i i i = İstasyon numarası i R i x h VV i R = Yağış bilgisi göstericisi i x h VV = İstasyon çalışma şekli ve hadise grup göstericisi = En alçak bulut taban yüksekliği kodu = Yatay görüş uzaklığı Ndd f f N = Toplam bulut kapalılığı dd = Rüzgar yönü f f = Rüzgar hızı 1S n TTT 1 = Grup göstericisi S n = Sıcaklık işareti TTT = Kuru termometre sıcaklığı ( o C ) 2S n T d T d T d 2 = Grup göstericisi S n = Sıcaklık işareti T d T d T d = İşba sıcaklığı ( o C ) 55

56 3P o P o P o P o 3 = Grup göstericisi P o P o P o P o = İstasyon aktüel basıncı (hpa) 4PPPP 4 = Grup göstericisi PPPP = Deniz seviyesine indirilmiş istasyon basıncı (hpa) 5appp 5 = Grup göstericisi a = Basınç tandans karakteristiği ppp = Basınç tandans miktarı (hpa) 6RRR t R 6 = Grup göstericisi RRR = Yağış miktarı ( mm ) t R = Yağış periyodu 7wwW 1 W 2 7 = Grup göstericisi ww = Halihazır hava W 1 W 2 = Geçmiş hava 8N h C L C M C H 8 = Grup göstericisi N h = Alçak bulutların ( alçak bulut yoksa orta bulutların ) toplam kapalılığı C L C M C H = Alçak bulut cinsi = Orta bulut cinsi = Yüksek bulut cinsi 1S n T x T x T x 1 = Grup göstericisi S n = Sıcaklık işareti T x T x T x = Maksimum sıcaklık ( o C ) 2S n T n T n T n 2 = Grup göstericisi S n = Sıcaklık işareti 56

57 T n T n T n = Minimum sıcaklık ( o C ) 3ES n T g T g 3 = Grup göstericisi E = Yerin hali S n = Sıcaklık işareti T g T g = Toprak üstü minimum sıcaklık ( o C ) 4E'sss 4 = Grup göstericisi E' = Yerin hali ( kar veya buz varken) sss = Toplam kar veya buz kalınlığı ( cm ) 5EEEi E 5 = Grup göstericisi EEE = Buharlaşma miktarı ( mm ) i E = Alet göstericisi 55SSS 55 = Grup göstericisi SSS = Güneşlenme süresi J 5 F 24 F 24 F 24 F 24 J 5 = Radyasyon tipi F 24 F 24 F 24 F 24 = 24 saatlik radyasyon miktarı 7R 24 R 24 R 24 R 24 7 = Grup göstericisi R 24 R 24 R 24 R 24 = 24 saatlik toplam yağış miktarı (mm) 8N s C h s h s 8 = Grup göstericisi N s C h s h s = Bulutun kapalılığı = Bulutun cinsi = Bulutun yüksekliği 910 f f 910 = Grup göstericisi f f = Hamle miktarı ( knot ) 57

58 911 f f 911 = Grup göstericisi f f = Hamle miktarı ( knot ) ( Geçmiş hava periyodu içindeki) 924SV s 924 = Grup göstericisi S = Denizin hali V s = Denize doğru görüş uzaklığı 931ss 931 = Grup göstericisi ss = Taze kar kalınlığı ( cm ) 960ww 960 = Grup göstericisi ww = İkinci halihazır hava 0S n T w T w T w 0 = Grup göstericisi S n = Sıcaklık işareti T w T w T w = Deniz suyu sıcaklığı ( o C ) 1PPPP 1 = Grup göstericisi PPPP = Deniz seviyesine indirilmiş istasyon basıncı ( hpa ) 58

59 VII.3 KISIM 0 : Sinoptik rasadın tanımlayıcı bilgileri. VII.3.1 MjMjMjMj : Raporun tanıtıcı grubu. AAXX : Kara istasyonunun sinoptik rasadı. BBXX : Deniz istasyonunun ship rasadı. VII.3.2 YYGGi w Grubu : Rasat tarih ve saat grubu. VII YY : Rasadın yapıldığı ayın günü. Ayın 1. gününün rasadı yapılıyorsa 01, 8. günün rasadı yapılıyorsa 08, 25. günün rasadı yapılıyorsa 25 olarak kodlanır. VII GG : Gerçek rasat zamanı, barometrenin okunduğu ve rasadın tamamlandığı zamandır. GMT olarak ve en yakın tam saate tamamlanarak bildirilir. Örneğin: Ara sinoptiklerde Ana sinoptiklerde GMT 03 olarak GMT 00 olarak GMT 09 olarak GMT 06 olarak GMT 15 olarak GMT 12 olarak GMT 21 olarak GMT 18 olarak VII i w : Rüzgar göstericisi ( Kod 1855 ) Rüzgar hızının birimi ( m / sn veya knot ) ve rüzgarın ölçülme şekli ( Anemometre veya Bofor ıskalasına göre) rapor edilir. 59

60 KOD-1855 i w : Rüzgar göstericisi. Kod No: Rüzgarın Ölçülme Şekli: Hız Birimi : 0 Rüzgar hızı tahmini m/sn 1 Anemometreden elde edilen rüzgar hızı m/sn 3 Rüzgar hızı tahmini knot 4 Anemometreden elde edilen rüzgar hızı knot Ülkemizde i w =4 olarak kodlanır. Eğer Anemometreden rüzgar hızı elde edilmemişse Bofor ıskalasına göre rüzgar hızı bildirilir. Bu durumda i w =3 olarak kodlanır. VII.3.3 I I i i i Grubu : VII I I : Ülkeler blok numarası. Kuzey yarım kürede bazı ülkelerin blok numaraları şöyledir. Blok No : Ülkenin Adı : Blok No : Ülkenin Adı : 01 Norveç 13 Yugoslavya, Arnavutluk 02 Finlandiya, İsveç 15 Romanya, Bulgaristan 03 İngiltere,İrlanda 16 İtalya, Yunanistan, Malta 04 İzlanda, Grönland, 06 Danimarka,Hollanda 17 TÜRKİYE, Kıbrıs Belçika, İsviçre 07 Fransa 22,23,26,27,28 Rusya, Azerbaycan, 08 İspanya, Portekiz, 33,34,35,37,38 Ermenistan, Gürcistan,... Kanarya Adaları 10 Almanya 40 Suriye, Lübnan, İsrail Ürdün, Irak, İran 11 Avusturya, Slovenya 41 Pakistan Çek Cumhuriyeti 60 Kuzey Afrika Ülkeleri 12 Macaristan, Polonya 62 Libya, Mısır, Sudan 60

61 VII i i i : Uluslararası istasyon numarası. İst.No:İstasyon Adı İst.No.İstasyon Adı İst.No. İstasyon Adı 020 Bartın 116 Bursa 239 Akşehir 022 Zonguldak 118 Yenişehir Meydan 240 Isparta 024 İnebolu 119 Yalova 241 S. Demirel M 026 Sinop 120 Bilecik 242 Beyşehir 030 Samsun Bölge 124 Eskişehir Meydan 244 Konya Meydan 031 Samsun/Çarşamba Meydan 127 Akıncı Meydan 246 Karaman 033 Ordu 128 Esenboğa Meydan 248 Konya/Ereğli 034 Giresun 129 Etimesgut Meydan 250 Niğde 038 Trabzon Meydan 130 Ankara 255 Kahramanmaraş 040 Rize 131 Güvercinlik Meydan 260 Gaziantep Meydan 042 Hopa 135 Kırıkkale 262 Kilis 045 Artvin 140 Yozgat 265 Adıyaman 046 Ardahan 145 Edremit 271 Gap Meydan 050 Edirne 150 Balıkesir Meydan 275 Mardin 052 Kırklareli 155 Kütahya 280 Diyarbakır Meydan 056 Tekirdağ 160 Kırşehir 282 Batman 059 Kumköy 162 Gemerek 285 Hakkari 060 Atatürk Meydan 165 Tunceli 290 Bodrum 061 Sarıyer 170 Ferit Melen (Van) Meydan 291 Bodrum Milas M. 063 Sabiha Gökçen Meydan 175 Ayvalık 292 Muğla 067 Gölcük 180 Dikili 295 Dalaman Meydan 068 Cengiz Topel Meydan 184 Akhisar 296 Fethiye 069 Adapazarı 186 Manisa 297 Datça 070 Bolu 188 Uşak 298 Marmaris 072 Düzce 189 Afyonkarahisar Meydan 300 Antalya Meydan 074 Kastamonu 191 Cihanbeyli 302 Antalya Bölge 078 Karabük 192 Aksaray 310 Alanya 080 Çankırı 193 Nevşehir 320 Anamur 082 Merzifon Meydan 195 Kayseri/Erkilet Meydan 330 Silifke 084 Çorum 199 Malatya 340 Mersin 085 Amasya 200 Malatya/Erhaç Meydan 350 İncirlik Meydan 086 Tokat 202 Elazığ Meydan 352 Adana Meydan 088 Gümüşhane 203 Bingöl 355 Osmaniye 089 Bayburt 204 Muş 370 İskenderun 090 Sivas 205 Tatvan 372 Hatay-Antakya 092 Erzincan Meydan 210 Siirt 375 Finike 096 Erzurum Meydan 218 Çiğli Meydan 380 Kaş 098 Kars Meydan 219 A.Menderes. Meydan 099 Ağrı 220 Güzelyalı KIBRIS 100 Iğdır 221 Çeşme 110 Gökçeada 232 Kuşadası 500 Güzelyurt 111 Bozcaada 234 Aydın 510 Girne 112 Çanakkale 237 Denizli 521 Ercan 115 Bandırma Meydan 238 Burdur 540 Gazimagosa 61

62 Sinoptik rasatlarda KISIM 0 daki gruplar daima verilecektir. VII.4 KISIM 1 : Sinoptik rasatlarda her zaman kullanılan uluslararası bilgi grupları. VII.4.1 i R i X hvv Grubu : Bu grup daima rapor edilecektir. VII i R : Yağış bilgisi göstericisi.( KOD-1819 ) Yağış bilgileri ( 6RRRtR grubu ) sinoptik raporda ana sinoptik saatlerde ( 0000, 0600, 1200 ve 1800 GMT ) verileceğini belirten göstericidir. KOD-1819 Kod No : Yağış Bilgilerinin Rapor Edildiği Kısım : 6RRRt R Gurubu : 1 KISIM 1 de Rapora konur. 2 KISIM 3 de Rapora konur. 4 KISIM 1 ve 3 de Rapora konmaz Türkiye' de yağış bilgileri ( 6RRRt R grubu ) daima KISIM 1 de rapora dahil edilir. 0000, 0600, 1200,1800 GMT rasatlarında; Yağış grubu verileceğinden i R =1 olarak kodlanır. Ara sinoptik rasatlarda ve saatlik sinoptik saatlerde yağış grubu verilmeyeceğinden i R =4 olarak kodlanır. VII i X : İstasyon çalışma şekli ve hadise grup göstericisi. ( KOD-1860 ) 62

63 KOD Kod No : İstasyon Çalışma Şekli : 7wwW 1 W 2 1 İnsanlı Rapora konur. 2 İnsanlı Rapora konmaz. (Rapor edilecek olay yok.) 3 İnsanlı Rapora konmaz.(bilgi yok veya rasat edilmedi) 4 Otomatik Rapora konur. (4677 ve 4561 kod tabloları kullanılır.) 5 Otomatik Rapora konmaz (Rapor edilecek olay yok.) 6 Otomatik Rapora konmaz. ( Bilgi yok veya rasat edilmedi) 7 Otomatik Rapora konur. ( 4680 ve 4531 kod tabloları kullanılır.) Türkiye de halihazırda otomatik istasyon ile sinoptik rasat yapılmadığından i X için 1, 2, 3 kod rakamlarından biri seçilir. Halihazır ve geçmiş hava grubu ( 7wwW 1 W 2 ) rapora konacaksa i X =1 olarak kodlanır. 7wwW 1 W 2 grubu rapora dahil edilmeyecekse i X =2 olarak kodlanır. Halihazır ve geçmiş hava hakkında herhangi bir sebeple bilgi mevcut değilse 7wwW 1 W 2 rapora dahil edilmeyeceğinden i X =3 olarak kodlanır. VII h : En alçak bulut tabanının yerden yüksekliği. ( KOD-1600 ) Buradaki "yerden yükseklik" deyimi resmi meydan rakımından yukarıdaki yüksekliği, meydan olmayan istasyonlarda istasyon seviyesinden yukarıda olan yüksekliği belirtir. 63

64 KOD-1600 Bulut Yüksekliği Kod No : Metre : Feet : En alçak bulut yükseklik kodu (h s h s ) : , ,05, ,08, , , m. veya daha fazla veya bulut mevcut değil. 59 ve yukarısı / Bulut tabanının yüksekliği bilinemiyor veya bulut tabanı istasyon seviyesinden daha alçak ve tavanı istasyondan daha yüksek bir seviyede. h yüksekliği yukarıdaki tabloda verilen her iki değerin yüksek olanına tekabül ederse daha yüksek olan kod rakamı rapor edilir. İstasyonda sis, toz veya kum fırtınası olduğunda aşağıdaki işlemler uygulanır. a-) Gökyüzü görülebiliyor ise; tespit edilen en alçak bulutun yüksekliği h olarak verilir. b-) Gökyüzü görülemiyor ise; h = / olarak rapor edilir. Gökyüzünde bulut varsa, bunlardan en alçak tabana sahip olan bulutun ( miktarına bakılmaksızın ) yüksekliği h ile rapor edilir. Gökyüzünde bulut yoksa h=9 kodlanır. 64

65 VII VV : Yatay görüş uzaklığı.( KOD-4377 ) Meteorolojik görüş uzaklığı; uygun uzaklıktaki siyah bir objenin ufka doğru bakıldığında görülebildiği ve tanımlanabildiği en büyük mesafe olarak tanımlanır. Objenin tanınmadan sadece görülebilmesi yeterli değildir. Görüş uzaklığı rasadı yapılırken teleskop, dürbün, teodolit aleti vs. kullanılmaz. Yatay görüş uzaklığı çeşitli yönlerde aynı değilse VV için en küçük değer alınarak rapor edilir. KOD-4377 KodNo: GörüşUzaklığı KodNo: GörüşUzaklığı KodNo: GörüşUzaklığı KodNo: GörüşUzaklığı km< km km km Kullanılmaz > < > 65

66 Görüş uzaklığı, kod tablosunda verilen değerlerden ikisinin ortasına rastlarsa, bu durumda daha küçük mesafeye ait olan kod rakamı rapor edilir. Örneğin 450 metre 04 olarak, 7800 metre 57 olarak rapor edilir. Denizde görüş uzaklığı kodlamak için kod tablosundaki arasındaki rakamlar kullanılır. Tabloda da görüldüğü gibi; a-) 00 ile 50 arasındaki kod rakamları 100 er metrelik birimler halinde direkt olarak okunur. b-) 51 ile 55 e kadar olan kod rakamları kullanılmaz. c-) 56 ile 80 kod rakamları için; kod rakamından 50 çıkarılır ve geriye kalan rakam kilometre olarak okunur. d-) 80 ile 88 kod rakamları 5'er km. aralıklarla belirtilmiştir. VII.4.2 Ndd f f Grubu : Toplam bulut kapalılığı, ortalama rüzgar hızı ve yönü. Bu grup daima rapor edilecektir. VII N : Toplam bulut kapalılığı. ( KOD ) Bulutun cinsine bakılmaksızın, gökyüzünün bulutla kapalı kısımlarının tamamını ifade eder. N ile, rasat esnasında rasatçı tarafından görülen bulut kapalılığı gerçek şekliyle rapor edilir. KOD-2700 Kod No : Bulut Miktarı : Kod No : Bulut Miktarı : 0 Hiç bulut yok 6 Gökyüzü 6/8 kapalı 1 Gökyüzü 1/8 kapalı 7 Gökyüzü 7/8 kapalı 2 Gökyüzü 2/8 kapalı 8 Gökyüzü 8/8 kapalı 3 Gökyüzü 3/8 kapalı 9 Gökyüzü görülemiyor veya 4 Gökyüzü 4/8 kapalı bulut miktarı tespit edilemedi. 5 Gökyüzü 5/8 kapalı / Ölçüm yapılamadı. Not : N = / sadece otomatik istasyon raporlarında kullanılır. 66

67 N=0 kodlandığı zaman gökyüzü tamamen açıktır. Çok az miktarda dahi bulut varsa N=1 olarak kodlanır. N=8 olarak kodlandığı zaman gökyüzü tamamen kapalıdır. En küçük bir aralık veya açıklık varsa N=7 olarak kodlanır. Bulutlar; sis veya diğer benzer olaylar arasından görüldüğü zaman,sanki bu olaylar mevcut değilmiş gibi bulutların miktarı tespit ve rapor edilir. Görülen herhangi bir bulut izi olmaksızın, mevcut sis veya benzeri olaylar içerisinden mavi gökyüzü veya yıldızlar görüldüğü zaman N=0 kodlanacaktır. Altocumulus veya stratocumulus perlucidus ( kapalı havada görülen top top bulutlar ) mevcut olduğunda N=7 veya daha az olarak rapor edilecektir. Çünkü bu bulutlar gökyüzünü kaplasalar bile bunların arasında boşluklar vardır. Kumulüform tipi bulutlar arasındaki boşlukları, stratiform tipi bulutlar kapatmadığı müddetçe bulutlar arasında açıklıklar rasat edilir. Hızla dağılan yoğunlaşma izlerinin kapalılığı toplam bulut kapalılığına dahil edilmeyecektir. Devamlı kalan yoğunlaşma izleri ve yoğunlaşma izlerinden kaynaklanarak geliştiği açık olarak görülen bulut kütleleri uygun C H veya C M kod rakamının kullanılmasıyla bir bulut gibi rapor edilecek ve toplam kapalılığa dahil edilecektir. VII dd f f : Rüzgar yön ve hızı. Sinoptik rasatlarda, rasat saatinden 10 dakika önceki periyot esnasında hüküm süren ortalama rüzgarın yön ve hızı dd f f grubu ile rapor edilir. Bununla beraber rüzgar yön ve hızında bu 10 dakikalık periyot içerisinde bir devamsızlık olduğu zaman ortalama yön ve hızı elde etmek için değişiklikten sonraki durum dikkate alınacaktır. Böyle durumlarda 10 dakikalık periyot kısalmış olacaktır. VII dd : 10 ar derece halinde rüzgarın estiği gerçek yön. ( KOD-0877 ) 67

68 KOD-0877 Kod No : Rüzgar Yönü : Kod No : Rüzgar Yönü : 00 Sakin o o Değişik yönlerden VII f f : dd ile verilen yönde esen rüzgarın hızı.( knot cinsinden ) Rüzgar aletlerinin yokluğu veya arızalanması halinde rüzgar hızı Bofor ıskalası esas alınarak tahmin edilecektir. Tahminle bulunan Bofor numarası Bofor ıskalasındaki rüzgar hızına eşdeğer sütunların kullanılmasıyla knot olarak bu hız f f ile rapor edilecektir. Bu durumda rüzgar göstericisi i w =3 ( Kısım 0 da ) olarak kodlanacaktır. Rüzgar hızı sakin ise Ndd f f grubu N0000 şeklinde kodlanır. 68

69 Rüzgar hızı 99 knot tan daha fazla olursa a-) Ndd f f grubunda f f =99 kodlanacak. b-) Ndd f f grubunu hemen 00 f f f grubu takip edecektir. Örneğin rüzgar hızı 320 dereceden 125 knot olduğunda verilecektir. N rüzgar grupları Sinoptik rasatlarda, rüzgar yönü son 10 dakika içerisindeki ortalama yöndür. Alet olmadığı durumlarda, rüzgar yönü tahmini olarak verilecektir. Rüzgar hızı, 0.5 m/sn ( 1 knot ) den az olduğu zaman, rüzgar sakin olarak verilir. Rüzgar aletinin arızalanması durumunda, rüzgar hızı, kara istasyonlarının kullanması gereken BOFOR ISKALASI yardımıyla tahmini olarak verilmelidir. VII.4.3 1S n TTT Grubu : Ondalığına kadar hava sıcaklığı. Bu grup daima rapor edilecektir. 1 : Grup göstericisi. VII S n : Sıcaklık işareti. ( KOD-3845 ) KOD-3845 Kod No : Açıklama : 0 Sıcaklık 0 o C veya üzerinde. 1 Sıcaklık 0 o C nin altında. VII TTT : İşareti S n ile belirtilen ondalığına kadar hava sıcaklığı.( o C cinsinden) Örneğin ; hava sıcaklığı -4.3 o C olarak ölçülmüş ise 1SnTTT grubu olarak, 13.7 o C olarak ölçülmüş ise 1SnTTT grubu olarak kodlanacaktır. 69

70 VII.4.4 2S n T d T d T d Grubu : Ondalığına kadar işba sıcaklığı. Bu grup daima rapor edilecektir. 2 : Grup göstericisi. Sn : İşba sıcaklığı işareti. ( KOD-3845 ) VII T d T d T d : İşareti S n ile belirtilen ondalığına kadar işba sıcaklığı. ( o C cinsinden ) VII İşba Sıcaklığı (T d ) : Bir hava parseline nem ilave etmeden, sabit basınçta %100 doyma noktasına gelinceye kadar soğumak zorunda kaldığı en düşük sıcaklık olarak tanımlanabilir. İşba sıcaklığı direkt olarak ölçülmez. Islak termometre sıcaklığından hesaplanarak bulunur. VII Islak Termometre Sıcaklığı (T w ) : Bir hava parseline nem ilave ederek sabit basınçta %100 doyma noktasına geldiği andaki sıcaklıktır. Islak termometre sıcaklığı; aspiratörlü psikrometrelerden, aspiratör mutlaka çalıştırılarak sıcaklığın alacağı en düşük değer beklenildikten sonra okunur. Bu iki sıcaklık birbirine karıştırılmamalıdır. İşba Sıcaklığının Hesaplanması : İşba sıcaklığı; ıslak termometre sıcaklığı (T w ) yardımıyla matematiksel formüllerle hesaplanır. Ancak istasyonlarda bulunan Disk ( ML-422 ) yardımıyla işba sıcaklığı, buhar basıncı ve nem bulunur. Herhangi bir sebeple nadir durumlarda işba sıcaklığı bulunamamışsa ancak havanın nispi nemi ölçülmüşse bu durumda 2S n T d T d T d grubu yerine 29UUU grubu verilecektir. Burada; VII UUU Grubu : 2 : Grup göstericisi. 9 : nispi nem göstericisi. UUU : Yüzde olarak tespit edilen nispi nem. 70

71 verilecektir. Örneğin nispi nem % 64 olarak tespit edilmişse bu durumda 29UUU grubu olarak VII.4.5 3P o P o P o P o Grubu : Aktüel basınç grubu. Bu grup daima rapor edilecektir. İstasyon yüksekliği ne olursa olsun Aktüel Basınç grubu, sinoptik rasatta koda dahil edilecektir. 3 : Grup göstericisi VII P o P o P o P o : Ondalığına kadar aktüel basınç. ( hpa ) Örneğin aktüel basınç hpa olarak ölçülmüş ise bu grup olarak kodlanacaktır. Aktüel basınç, barometreden okunan değerin sıcaklık, yerçekimi ve alet düzeltmesi yapıldıktan sonraki basınç değeridir. VII.4.6 4PPPP Grubu : Deniz seviyesine indirgenmiş basınç grubu. 4 : Grup göstericisi. VII PPPP : Ondalığına kadar deniz seviyesine indirgenmiş basınç. ( hpa ) Deniz seviyesine indirgenmiş basınç; her istasyon için ayrı ayrı hesaplanarak gönderilen tablolardaki ortalama sıcaklığın ( o andaki sıcaklık ile 12 saat önceki sıcaklığın toplanıp 2 ye bölünmesiyle bulunur ) karşısındaki katsayının aktüel basınç ile çarpılmasıyla bulunur. Bulunan değerin binler hanesi atılarak ondalığına kadar basınç değeri rapor edilir. Bu işlemler rasat oluşturma programları tarafından otomatik olarak yapılmaktadır. Örneğin; deniz seviyesine indirgenmiş basınç hpa ise 4PPPP grubu olarak, hpa ise olarak rapor edilir. 71

72 VII a 3 hhh Grubu : Standart basınç seviyesi yüksekliği. Ülkemizde istasyon yüksekliği 1000 metrenin üzerinde olan istasyonlar bu grubu vereceklerdir.burada; 4 : Grup göstericisi. VII a 3 : Standart basınç seviyesi göstericisi. ( KOD-0264 ) KOD-0264 Kod No : Standart Basınç Seviyesi : İstasyon Yüksekliği : hpa 1000 m. den küçük hpa m. arası hpa m. arası hpa 3700 m. den büyük VII hhh : Standart basınç seviyesi yüksekliği. Ülkemizde a3 değeri olarak 8 alınır ve yüksekliği 1000 metreyi geçen istasyonlara gönderilen tablolar yardımıyla o istasyonun 850 hpa seviyesinin yüksekliği bulunur. Bulunan değerin binler hanesi atılarak yükseklik hhh değeri olarak kodlanır. Örneğin; Muş istasyonunda aktüel basınç 869 hpa ortalama sıcaklık ( o anki sıcaklık ile 12 saat önceki sıcaklığın toplanıp 2 ye bölünmesiyle elde edilir. ) 10 o C ise; tablodan 869 hpa ve 10 o C ye karşılık gelen değer bulunur. Bu değer istasyon yüksekliği ile toplanarak 850 hpa seviyesinin yüksekliği olarak 1504 m. olarak bulunur ve 4a3hhh grubu olarak rapor edilir. Ayrıca milli amaçlar için aktüel basınçtan hesaplanan deniz seviyesine indirgenmiş basınç değeri, 555 grubundan sonra 1PPPP grubu ile koda dahil edilir. Örneğin; deniz seviyesine indirgenmiş basınç değeri hpa ise olarak hpa ise olarak rapor edilir. 72

73 VII.4.7 5appp Grubu : Basınç tandans ve karakteristiği. Bu grup daima rapor edilecektir. 5: Grup göstericisi. VII a : Rasat saatinden önceki 3 saatlik periyot esnasında meydana gelen basınç tandans karakteristiği. (KOD-0200) KOD-0200 Kod No: Açıklama : Sembol Yükseliyor sonra düşüyor. Atmosferik basınç üç saat öncesiyle aynı veya daha yüksek. (0 veya +) Yükseliyor sonra düz gidiyor; veya yükseliyor sonra daha yavaş yükseliyor. Atmosferik basınç üç saat öncesinden daha yüksek. (+) Yükseliyor ( düzenli veya düzensiz ). Atmosferik basınç üç saat öncesinden daha yüksek. (+) Düşüyor veya düz gidiyor, sonra yükseliyor; veya yükseliyor sonra daha hızlı yükseliyor. Atmosferik basınç üç saat öncesinden daha yüksek. (+) Düz gidiyor. Atmosferik basınç üç saat öncesiyle aynı Düşüyor, sonra yükseliyor. Atmosferik basınç üç saat öncesiyle aynı veya daha düşük. (0 veya -) Düşüyor sonra düz gidiyor ; veya düşüyor sonra daha yavaş düşüyor. Atmosferik basınç üç saat öncesinden daha düşük. (-) Düşüyor ( düzenli veya düzensiz ). Atmosferik basınç üç saat öncesinden daha düşük. (-) Düz gidiyor veya yükseliyor sonra düşüyor veya düşüyor sonra daha hızlı düşüyor. Atmosferik basınç üç saat öncesinden daha düşük. (-) VII ppp : Ondalığına kadar tandans miktarı. ( hpa ) Tandans miktarı; üç saat önceki aktüel basınç değeri ile rasat anındaki aktüel basınç değerinin farkı alınarak bulunur. 73

74 Örneğin; 3 saat önceki aktüel basınç = hpa, rasat anındaki aktüel basınç = hpa ise = 1.3 hpa bulunur. ppp = 013 olarak kodlanır. Tandans miktarı ve karakteri barografı okuyan rasatçı tarafından kodlanmalıdır. Tandans karakteristiği son üç saat içerisindeki barograf kaleminin izlediği yolu en iyi tanımlayacak şekilde olmalıdır. Nadir durumlarda son üç saat içerisinde birden fazla iniş çıkış eğilimi gözleniyorsa tandans karakteristiği en son durumu açıklayacak şekilde seçilmelidir. VII.4.8 6RRRt R Grubu : Yağış miktarı ve yağış periyodu grubu. Bu grup ana sinoptik saatlerde ( 00 00, 06 00, 12 00, GMT ) yağış olsun veya olmasın mutlaka rapora dahil edilir. Bu grup verildiğinde i R =1 olarak kodlanır. olarak koda dahil edilir. Periyodu t R ile belirtilen süre içinde yağış olmadığı zaman RRR= 000 ( üç sıfır ) 6 : Grup göstericisi. VII RRR : t R ile periyodu belirtilen zaman içerisinde düşen yağış miktarı. ( KOD-3590 ) KOD-3590 Kod No : Yağış Miktarı : Kod No : Yağış Miktarı : 000 Yağış yok 990 iz mm mm mm mm mm mm mm mm mm mm mm mm mm mm veya fazla mm 74

75 Örneğin; yağış miktarı 0.7 mm ise RRR = mm ise RRR = mm ise RRR = mm ise RRR = mm ise RRR = 015 olarak kodlanır. VII t R : Yağış periyodu. ( KOD-4019 ) KOD-4019 Kod No : Açıklama : 1 Rasat saatinden önceki 6 saat içerisindeki yağış miktarı. 2 Rasat saatinden önceki 12 saat içerisindeki yağış miktarı. 3 Rasat saatinden önceki 18 saat içerisindeki yağış miktarı. 4 Rasat saatinden önceki 24 saat içerisindeki yağış miktarı. 5 Rasat saatinden önceki 1 saat içerisindeki yağış miktarı. 6 Rasat saatinden önceki 2 saat içerisindeki yağış miktarı. 7 Rasat saatinden önceki 3 saat içerisindeki yağış miktarı. 8 Rasat saatinden önceki 9 saat içerisindeki yağış miktarı. 9 Rasat saatinden önceki 15 saat içerisindeki yağış miktarı. Ülkemizde 6RRRt R grubu daima KISIM 1 de verilecektir. Bu grubun verileceği saatler ile yağış periyodu ve t R için kod numarası aşağıda gösterilmiştir. Grubun Verileceği Yağış Miktarı t R İçin Kod Rasat Saatleri Periyodu Numarası 0000 GMT 6 Saat GMT 12 Saat GMT 6 Saat GMT 12 Saat 2 Yukarıda belirtilen saatler dışında bu grup koda dahil edilmez. 75

76 VII.4.9 7wwW 1 W 2 Grubu : Halihazır ve geçmiş hava durumu. Bu grup raporda verilecek ise i X =1 olarak kodlanır. Bu grup sadece halihazır ve geçmiş havada veya her ikisinde birden önemli hava olayı rasat edildiği zaman rapora dahil edilir. Halihazır hava için ( Kod-4677 ) 00, 01,02 ve 03; geçmiş hava için ( Kod-4561 ) 0, 1 ve 2 kod rakamları önemli hava olayı sayılmazlar. 7wwW 1 W 2 grubu halihazır ve geçmiş havanın her ikisi için aşağıdaki şartlarda koda dahil edilmez. a-) Rasat yapılmadığı veya bilgilerin olmadığı durumlarda. ( Bu durumda i X =3 kodlanır. ) b-) Rasat yapılıp fakat önemli hava olayı olmadığı durumlarda. (Bu durumda i X =2 kodlanır. ) 7 : Grup göstericisi. VII ww : Halihazır hava durumu. ( KOD-4677 ) Kod tablosu 10 lu gruplara ayrılmış 100 kod rakamından oluşmaktadır. Rasatçı istasyonda hüküm süren havayı en iyi bir şekilde tanımlayabilmek için önce havanın durumuna uygun 10 luk dilimi seçmelidir. Kod tablosunda bulunan 100 rakamdan bazıları rasat anında olan hadiselere, diğerleri ise son saat içerisinde kesilen ( sona eren ) hadiselere aittir. KOD-4677 iki kısma ayrılmıştır. a-) kod rakamları rasat anında istasyonda yağış olmadığı zaman kullanılır. a-) kod rakamları rasat anında istasyonda yağış olduğu zaman kullanılır. Halihazır hava kodlanırken mümkün olan en yüksek kod rakamının seçilmesine dikkat edilmelidir. Burada sadece 17 -yağışsız oraj- hadisesi 20 ile 49 arasındaki hadiselere tercih edilecektir. Rasat anında birden fazla hava durumu gözlemlenirse ww için daima ( 17 hadisesi hariç) 76

77 büyük olan kod rakamı alınacaktır. Diğer hava durumu ise KISIM 3 de 960ww ile koda dahil edilecektir. ww yi verirken en fazla rasat anından bir saat önceki hava durumuna bakılmalıdır. Daha uzun periyotlar dikkate alınmamalıdır. Örneğin rasat saati 0600 GMT ise; rasat, 0550 GMT de merkeze gönderildiğinden ww ( halihazır hava ) için periyot 0450 GMT ile 0550 GMT arasıdır. Halihazır havada 01, 02 ve 03 ün kodlanmasında bulut miktarındaki değişikliğin büyüklüğüne ait bir sınırlama yoktur. Rasat zamanında gökyüzü açık olduğu zaman ww = 00, 01 veya 02 kod rakamlarından biri kullanılabilir. Bu durumda aşağıdaki şartlar uygulanacaktır. a-) ww = 00 geçmiş hava periyodunun şartları bilinmediği zaman. b-) ww = 01 geçmiş saat boyunca bulutlar dağılmış ise. c-) ww = 02 geçmiş saat boyunca gökyüzü devamlı açık kalmış ise. Halihazır havada 01, 02 ve 03 ün kodlanmasında aşağıdaki açıklamalar dikkate alınacaktır. ww = 01 aşağıdaki durumlarda kodlanır. - Bulut kapalılığı azalmış ise, - Bulut kapalılığı aynı olabilir fakat; bulutun taban yüksekliği artmış ise, - Bulut kapalılığı aynı olabilir fakat; kısmen veya tamamen alçak bulut orta buluta veya orta bulut yüksek buluta dönüşmüş ise, - Alçak (CL), orta (CM) veya yüksek (CH) bulut cinslerinden biri kendi içerisinde, daha öncelikli bir bulut cinsinden daha önceliksiz bir bulut cinsine dönüşmesi halinde.( Örneğin, CL = 2 iken CL = 1 olması, CM = 3 iken CM = 2 olması, CH = 5 iken CH = 2 olması durumunda ) ww = 02 aşağıdaki durumlarda kodlanır. - Bulut kapalılığı aynı kalmış ise, - Hava geçmiş saat içersinde tamamen aynı tip bulutlarla kaplı ise, - Hava kararsız olabilir; fakat bulutun miktar, yükseklik ve cinsinde bir değişiklik yok ise. 77

78 ww = 03 aşağıdaki durumlarda kodlanır. - Bulut kapalılığı artmış ise, - Bulut kapalılığı aynı olabilir fakat; bulutun taban yüksekliği azalmış ise, - Bulut kapalılığı aynı olabilir fakat; kısmen veya tamamen yüksek bulut orta buluta veya orta bulut alçak buluta dönüşmüş ise, - Alçak (CL), orta (CM) veya yüksek (CH) bulut cinslerinden biri kendi içerisinde, daha az öncelikli bir bulut cinsinden daha öncelikli bir bulut cinsine dönüşmesi halinde. ( Örneğin, CL = 1 iken CL = 2 olması, CM = 2 iken CM = 3 olması, CH = 2 iken CH = 5 olması durumunda ) 78

79 KOD-4677 ww = Rasat zamanında istasyonda yağış yok. ww = İstasyonda rasat zamanında veya 09 ve 17 hariç son saat boyunca yağış, sis, buz sisi ( 11 ve 12 hariç ), toz fırtınası, kum fırtınası, kar sürülmesi veya kar savruntusu yok. KOD NO AÇIKLAMA Foto 00 Bulutun gelişmesi rasat edilemiyor veya gözlenemiyor. Geçen saat içinde meteorlar 01 Bulutlar genellikle dağılmakta veya incelmektedir. semanın hali karakteristik hariç 02 Semanın durumu tamamıyla değişmemiştir. bir değişiklik gösteriyor meteor yok 03 Bulutlar genellikle gelişiyor ve şekilleniyor. 04 Görüş uzaklığı, duman (ot veya orman yangını, sanayi dumanı veya volkanik küller ) nedeniyle daralmıştır. 05 Kuru duman. 06 Rasat zamanında, istasyonda veya yakınında, rüzgar tarafından kaldırılmamış boşlukta yaygın toz. 07 Rasat zamanında istasyonda veya yakınında rüzgar tarafından yükseltilmiş toz veya kum, fakat iyi gelişmiş toz veya kum anaforları yok,toz veya kum fırtınası görülmüyor. 08 Son saat içinde veya rasat zamanında istasyonda veya istasyon yakınında gelişmiş toz veya kum anaforları; toz veya kum fırtınası yok. 09 Rasat zamanında İstasyonun görüş alanında veya son saat içerisinde istasyonda toz veya kum fırtınası. 10 Pus. 11 Sıralar halinde sis;istasyonda sığ sis veya buz sisi. Karada veya denizde, karada 2 metreden, denizde ise 10 metreden daha kalın değil. 12 Aşağı yukarı devamlı;istasyonda sığ sis veya buz sisi.karada veya denizde,karada 2 metreden, denizde ise 10 metreden daha kalın değil. 13 Şimşek görülebiliyor fakat gök gürültüsü işitilmiyor. 14 Rüyette yağış, yağış yere veya deniz yüzeyine değmiyor. 15 Rüyette yağış, yağış yere veya deniz yüzeyine değiyor.fakat istasyondan tahmini 5 km den daha fazla uzaklıkta. 16 Rüyette yağış, yağış yere veya deniz yüzeyine değiyor. İstasyona yakın fakat istasyonda değil. 17 Oraj; Gökgürültüsü işitiliyor fakat istasyonda yağış yok. 18 Squaller; son saat içinde veya rasat zamanında istasyonda veya istasyonun görüş alanında. 19 Huni (hortum) şeklinde bulutlar; son saat içinde veya rasat zamanında istasyonda veya istasyonun görüş alanında. 79

80 ww = Rasat zamanında olmayıp; rasattan önceki saat içerisinde istasyonda yağış, sis, buz sisi veya oraj. 20 Donmayan çisenti veya kar taneleri. 21 Donmayan yağmur. Sağanak 22 Kar. halinde 23 Karla karışık yağmur veya buz paletleri. düşmeyen 24 Donan çisenti veya donan yağmur. 25 Yağmur sağnağı (sağanakları). 26 Kar veya karla karışık yağmur sağanakları. 27 Dolu veya dolu ile birlikte yağmur sağanakları. 28 Sis veya buz sisi. 29 Oraj; yağışlı veya yağışsız. ww = Toz fırtınası, kum fırtınası, kar sürülmesi veya kar savrulması. 30 Hafif veya orta kuvvette toz veya kum fırtınası. -Son saat içinde azaldı. 31 Hafif veya orta kuvvette toz veya kum fırtınası. -Son saat içinde önemli değişiklik yok. 32 Hafif veya orta kuvvette toz veya kum fırtınası. -Son saat içinde başladı veya arttı. 33 Kuvvetli toz veya kum fırtınası. -Son saat içinde azaldı. 34 Kuvvetli toz veya kum fırtınası. -Son saat içinde önemli değişiklik yok. 35 Kuvvetli toz veya kum fırtınası. -Son saat içinde başladı veya arttı. 36 Hafif veya orta kuvvette kar sürülmesi. -Genellikle göz seviyesinden aşağıda. 37 Kuvvetli kar sürülmesi. -Genellikle göz seviyesinden aşağıda. 38 Hafif veya orta kuvvette kar savrulması. -Genellikle göz seviyesinden yukarıda. 39 Kuvvetli kar savrulması. -Genellikle göz seviyesinden yukarıda. ww = Rasat zamanında sis veya buz sisi. 40 Rasat zamanında uzakta sis veya buz sisi; geçen saat içerisinde istasyonda sis veya buz sisi yok. Sis veya buz sisi rasatçının göz seviyesinden daha yüksek seviyelere yayılıyor. 41 Parçalar halinde sis veya buz sisi. 42 Sis veya buz sisi, gökyüzü görülebiliyor. -Önceki saate göre incelmekte. 43 Sis veya buz sisi, gökyüzü görülemiyor. -Önceki saate göre incelmekte. 44 Sis veya buz sisi, gökyüzü görülebiliyor. -Önceki saate göre önemli bir değişiklik yok. 45 Sis veya buz sisi, gökyüzü görülemiyor. -Önceki saate göre önemli bir değişiklik yok. 46 Sis veya buz sisi, gökyüzü görülebiliyor. -Önceki saat içerisinde başladı veya 47 Sis veya buz sisi, gökyüzü görülemiyor. önceki saate göre kalınlaşmakta. 48 Sis kırağı birikintisi yapıyor, gökyüzü görülebiliyor. 49 Sis kırağı birikintisi yapıyor, gökyüzü görülemiyor. 80

81 ww = Rasat zamanında istasyonda yağış. ww = Çisenti. 50 Donmayan aralıklı çisenti. -Rasat zamanında hafif. 51 Donmayan devamlı çisenti. -Rasat zamanında hafif. 52 Donmayan aralıklı çisenti. -Rasat zamanında orta kuvvette. 53 Donmayan devamlı çisenti. -Rasat zamanında orta kuvvette. 54 Donmayan aralıklı çisenti. -Rasat zamanında kuvvetli. 55 Donmayan devamlı çisenti. -Rasat zamanında kuvvetli. 56 Donan, hafif çisenti. 57 Donan, orta kuvvette veya kuvvetli çisenti. 58 Hafif, yağmurla birlikte çisenti. 59 Orta kuvvette veya kuvvetli, yağmurla birlikte çisenti. ww = Yağmur. 60 Donmayan aralıklı yağmur. -Rasat zamanında hafif. 61 Donmayan devamlı yağmur. -Rasat zamanında hafif. 62 Donmayan aralıklı yağmur. -Rasat zamanında orta kuvvette. 63 Donmayan devamlı yağmur. -Rasat zamanında orta kuvvette. 64 Donmayan aralıklı yağmur. -Rasat zamanında kuvvetli. 65 Donmayan devamlı yağmur. -Rasat zamanında kuvvetli. 66 Donan, hafif yağmur. 67 Donan, orta kuvvette veya kuvvetli yağmur. 68 Hafif, karla birlikte yağmur veya çisenti. 69 Orta kuvvette veya kuvvetli, karla birlikte yağmur veya çisenti. ww = Sağanak halinde düşmeyen katı yağış. 70 Aralıklı, kuşbaşı kar yağışı. -Rasat zamanında hafif. 71 Devamlı, kuşbaşı kar yağışı. -Rasat zamanında hafif. 72 Aralıklı, kuşbaşı kar yağışı. -Rasat zamanında orta kuvvette. 73 Devamlı, kuşbaşı kar yağışı. -Rasat zamanında orta kuvvette. 74 Aralıklı, kuşbaşı kar yağışı. -Rasat zamanında kuvvetli. 75 Devamlı, kuşbaşı kar yağışı. -Rasat zamanında kuvvetli. 76 Buz prizmaları, sisli veya sissiz. 77 Kar grenleri ( taneleri ), sisli veya sissiz. 78 Yıldızvari ayrık kar kristalleri, sisli veya sissiz. 79 Buz paletleri. 81

82 ww = Sağanak şeklinde yağış. 80 Hafif, yağmur sağnağı ( sağanakları ). 81 Orta kuvvette veya kuvvetli, yağmur sağnağı ( sağanakları ). 82 Şiddetli, yağmur sağnağı ( sağanakları ). 83 Hafif, karla karışık yağmur sağnağı ( sağanakları ). 84 Orta kuvvette veya kuvvetli, karla karışık yağmur sağnağı (sağanakları ). 85 Hafif, kar sağnağı ( sağanakları ). 86 Orta kuvvette veya kuvvetli, kar sağnağı ( sağanakları ). 87 Hafif, küçük dolu veya kar paletleri sağnağı, yağmur veya karla karışık yağmurla birlikte veya değil. 88 Orta kuvvette veya kuvvetli, küçük dolu veya kar paletleri sağnağı, yağmur veya karla karışık yağmurla birlikte veya değil. 89 Hafif,orajsız dolu sağnağı, yağmur veya karla karışık yağmurla birlikte veya değil. 90 Orta kuvvette veya kuvvetli, orajsız dolu sağnağı, yağmur veya karla karışık yağmurla birlikte veya değil. ww = Halihazır veya geçmiş saatte oraj ve halihazırda yağış. 91 Rasat zamanında hafif yağmur. -Geçmiş saat içerisinde oraj. 92 Rasat zamanında orta kuvvette veya kuvvetli yağmur. -Geçmiş saat içerisinde oraj. 93 Rasat zamanında hafif, kar veya karla karışık yağmur -Geçmiş saat içerisinde oraj. veya dolu. 94 Rasat zamanında orta kuvvette veya kuvvetli kar veya -Geçmiş saat içerisinde oraj. karla karışık yağmur veya dolu. 95 Dolusuz, hafif veya orta kuvvette oraj; yağmurlu, karla -Rasat zamanında oraj. karışık yağmurlu veya karlı. 96 Dolu ile birlikte hafif veya orta kuvvette oraj. -Rasat zamanında oraj. 97 Dolusuz, kuvvetli oraj; yağmurlu, karla karışık yağmurlu -Rasat zamanında oraj. veya karlı. 98 Toz veya kum fırtınasıyla birlikte oraj. -Rasat zamanında oraj. 99 Dolu ile birlikte kuvvetli oraj. -Rasat zamanında oraj. VII Halihazır hava kodlanırken dikkat edilecek hususlar. 1-) Rasat saatinde yağış rasat edildiğinde kod rakamları kullanılmayacaktır. 2-) Şimşek görülsün veya görülmesin, yağış istasyonda olsun veya olmasın gök gürültüsünün ilk duyulması anından itibaren istasyonda oraj meydana gelmiş kabul edilir. Rasat süresi içerisinde gök gürültüsü duyulursa halihazır havada oraj rapor edilecektir. Gök gürültüsünü son işitme anından itibaren dakika geçmiş ve bu süre içerisinde gök gürültüsü duyulmamış ise son işitme anı orajın kesildiği an olarak kabul edilir. 82

83 3-) Yağış şiddeti rasat anındaki şiddetiyle belirlenecektir. Yağışın şiddeti bıraktığı su miktarından, yağışın devamlılığı ise rasatçının hadiseyi gözlemlemesinden tespit edilecektir. Aralıklı yağışlar, son bir saat içerisinde en az bir defa kesilen ve tekrar başlayan yağışlardır. Eğer yağış son bir saat içerisinde kesilmemişse devamlı yağış olarak verilir. 4-) arası kod rakamları sadece yağış sağanak şeklindeyse ve rasat anında yağış varsa kullanılacaktır. Sağanaklar kümülüform tipi bulutlardan düşerler. Aniden başlama ve kesilme ve genellikle hızlı ve bazen de yağış şiddetinde büyük değişikliklerle karakterize edilirler. Sağanak şeklinde düşen damla ve katı parçacıklar genellikle sağanak halinde olmayan yağış anındakinden daha büyüktürler. ( Kümülüform tipi bulutlar arasındaki aralıkları stratiform tipi bulutlar kapatmadığı müddetçe bulutlar arasında açıklıklar rasat edilebilir.) 5-) Son saat içerisinde oraj var fakat rasat zamanında oraj yok, yağış devam ediyor ise, arası kod rakamlarından biri kullanılacaktır. Örneğin; bu yağış yağmur sağanağı ise kuvvetine göre ww = 91 veya 92 eğer yağmur ise yine 91 veya 92 olarak kodlanacaktır. Yağış bir sonraki saatte kesilirse, yağışın cinsine göre halihazır hava 21 veya 25 ile verilir. 91 veya 92 olarak verilen hadise, bir sonraki saatte devam ediyorsa yağışın cinsi ve kuvvetine göre Kod 'e göre karşılık gelen kod rakamı seçilir. 6-) Gökyüzü görülebilen sis ( 42, 44, 46, 48 ) Hadisesi rasat edildiğinde, sise sebeb olan stratus bulutu, sis olarak değerlendirilecek; ayrıca stratus bulutu olarak kodlanmayacaktır. Sisin üzerinde başka bir bulut rasat ediliyorsa, rasat edilen bulut, bulut grubunda verilir. Sisi oluşturan stratus haricinde, ayrı bir tabaka olarak stratus bulutu rasat edilebiliyorsa bu bulut, bulut grubunda kodlanır. Sisin üzerinde hava açık ise N = 0 kodlanır ve bulut grupları verilmez. 7-) Sisin üzerinde hava tespit edilemiyorsa ( sisin üzeri görülemiyor ) ise sis, gökyüzü görülemeyen sis ( 43, 45, 47, 49 ) olarak kodlanır. Bu durumda h = / ve N = 9 olarak kodlanır. Ve dikine rüyet rasada dahil edilir. 8) Orta kuvvette veya kuvvetli kar sağanağı ( 86 ) hadisesi, 07 ve 08 kod nolu hadiseler verildiğinde de gökyüzünün görülemediği durumlar olabilir. Bu durumda da h = / ve N = 9 olarak kodlanır. Ve dikine rüyet rasada dahil edilir. 83

84 VII Bazı Hadiseler İçin Açıklamalar ve Kıstaslar : Kod No Açıklamalar 04 Görüş uzaklığı 10 km. nin altında, nisbi nem % 70 den azdır. 05,06 Görüş uzaklığı 1-10 km. arasında, nisbi nem % 70 den azdır. 07,08,09 Görüş uzaklığı 8 km. veya daha düşüktür. 10 Görüş uzaklığı 1-10 km. arasında, nisbi nem % 70 ve daha fazladır. 11,12 Görüş uzaklığı 1 km. nin altındadır. 17 Bu hadise arasındaki hadiselere tercih edilir. Rapor edilebilmesi için cb bulutu rasat edilmelidir. 18 Rüzgarda en az 16 knot' lık ani bir hız artışıyla birlikte hızın 22 knot veya daha fazla bir değere ulaşması ve en az 1 dakika devam etmesi gereklidir , 51, 52, 53, 54, 55, 77, 78 hadiselerinin sona ermesinde kullanılır , 59, 60, 61, 62, 63, 64, 65, 91, 92 hadiselerinin sona ermesinde kullanılır , 71, 72, 73, 74, 75, 93, 94 hadiselerinin sona ermesinde kullanılır , 69, 76, 79 hadiselerinin sona ermesinde kullanılır , 57, 66, 67 hadiselerinin sona ermesinde kullanılır , 81, 82, 91, 92 hadiselerinin sona ermesinde kullanılır , 84, 85, 86, 93, 94 hadiselerinin sona ermesinde kullanılır , 88, 89, 90, 93, 94 hadiselerinin sona ermesinde kullanılır. 28 Rasat zamanında görüş uzaklığı 1 km. nin üzerinde fakat son saat içerisinde görüş uzaklığı 1 km. nin altında arasındaki hadiselelerin sona ermesinde kullanılır , 95, 96, 97, 98, 99 hadiselerinin sona ermesinde kullanılır arası Görüş uzaklığı 1 km. nin altındadır arası Görüş uzaklığı 8 km. veya daha düşüktür. 40 Sisin içinde görüş uzaklığı 1km. nin altında fakat istasyonda görüş uzaklığı 1-5 km. arasındadır. Önceki saatte istasyonda sis yoktur. 41 İstasyonda görüş uzaklığı 0-5 km arasındadır.önceki saatte istasyonda sis olabilir arası Görüş uzaklığı 1km. nin altındadır. ( 1 km. hariç ) 48,49 Bu hadiselerin rasat edilebilmesi için hava sıcaklığı 0 o C ve daha düşük olmalıdır arası Bu hadiselerin rasat edilebilmesi için stratüs bulutu mutlaka bulunmalıdır. 56,57 Bu hadiselerin rasat edilebilmesi için hava sıcaklığı 5.4 o C ve daha düşük olmalıdır. 66,67 Bu hadiselerin rasat edilebilmesi için hava sıcaklığı 5.4 o C ve daha düşük olmalıdır. 68,69 Bu hadiselerin rasat edilebilmesi için hava sıcaklığı 8.5 o C ve daha düşük olmalıdır arası Bu hadiselerin rasat edilebilmesi için hava sıcaklığı 6.5 o C ve daha düşük olmalıdır. 74,75 Görüş uzaklığı 2 km. ve daha düşük olmalıdır arası Bu hadiselerin rasat edilebilmesi için kümülüform tipi bulutların rasat edilmesi gerekir. ( Cumulus, Cumulonimbus bulutları gibi. ) arası Bu hadiselerin rasat edilebilmesi için hava sıcaklığı 6.5 o C ve daha düşük olmalıdır. 87,88 Bu hadiselerin rasat edilebilmesi için hava sıcaklığı 8.5 o C ve daha düşük olmalıdır. 89,90 Bu hadiselerin rasat edilebilmesi için mutlaka Cumulonimbus bulutu olmalıdır arası Bu hadiselerin rasat edilebilmesi için son saat içersinde oraj var, fakat rasat zamanında yok arası Bu hadiselerin rasat edilebilmesi için mutlaka Cumulonimbus bulutu olmalıdır. 84

85 VII W 1 W 2 : Geçmiş hava ( KOD-4561 ) Geçmiş hava periyotları aşağıdaki gibidir. a-) 00 00, 06 00, ve GMT rasatlarında 6 saat. b-) 03 00, 09 00, ve GMT rasatlarında 3 saat. c-) Saatlik sinoptik rasatlarda geçmiş hava periyodu 1 saattir. KOD-4561 Kod No : Açıklama : 0 Belirlenen periyot içerisinde bulutlar gökyüzünün 1/2 veya daha azını kaplıyor. 1 Belirlenen periyot içerisinde bulutlar gökyüzünün 1/2 sinden fazlasını ve bu periyodun bir kısmında da bulutlar gökyüzünün 1/2 veya daha azını kaplıyor. 2 Belirlenen periyot içerisinde bulutlar gökyüzünün 1/2 sinden fazlasını kaplıyor. 3 Kum fırtınası, toz fırtınası veya kar savruntusu. 4 Sis veya buz sisi veya kesif kuru duman. ( 40,41, ,49 ) 5 Çisenti. ( 50,51,...56,57 ) 6 Yağmur. (58,59,60,...66,67,91,92 ) 7 Kar veya karla karışık yağmur. ( 68,69,70,...75,76,77,78,79,93,94 ) 8 Sağanaklar. ( 80,81,...89,90,91,92,93,94 ) 9 Yağışlı veya yağışsız orajlar. ( 17,95,96,97,98,99 ) 85

86 VII Geçmiş Hava Kodlanırken Dikkat Edilecek Hususlar. 1-) W 1 W 2 ve ww ikisi birlikte periyodun ilgili zaman aralığında hüküm süren havayı en iyi tanımlayacak şekilde kodlanmalıdır. Eğer hava ilgili zaman aralığında tam bir değişikliğe uğramışsa W 1 ve W 2 için seçilecek kod rakamı, ww ile gösterilen hadise başlamadan önceki havayı temsil etmelidir. 2-) Halihazır havada ( ww ) önemli bir hadise var ve geçmiş hava periyodu içinde önemli bir hadise yoksa (W 1 W 2 = 0, 1, 2 ), geçmiş hava kodlanırken W1 ve W2 için aynı kod rakamı kullanılır. Örneğin; 76000, 77022, gibi. 3-) Geçmiş hava periyodu içinde tek tip hava hüküm sürmüşse W 1 ve W 2 için aynı kod rakamı kullanılır. Örneğin; 76166, gibi. 4-) Geçmiş hava periyodu içerisinde birden fazla hava hüküm sürmüşse W 1 için en büyük kod rakamı, W 2 için ise ondan sonra gelen kod rakamı seçilmelidir. Örneğin; geçmiş hava periyodu içinde yağmur, sağanak ve oraj rasat edilmiş ise geçmiş hava 7ww98 olarak rapor edilir. 5-) Geçmiş hava periyodu içinde rasat yapılmamışsa ve ilgili periyot içinde geçmiş hava yeterli bir şekilde belirlenemiyorsa bu durumda W 1 W 2 = / / olarak verilecektir. Periyodun bir kısmında geçmiş hava biliniyorsa bu taktirde havanın durumu W 1 ile bildirilecek W 2 = / şeklinde kodlanacaktır. 6-) Eğer halihazır ve geçmiş havada önemli hadise yoksa ( halihazır hava KOD-4677 'ye göre 00, 01, 02, 03 hadiseleri, geçmiş hava KOD-4561 ' e göre 0, 1, 2 hadiseleri ) 7ww W 1 W 2 grubu koda dahil edilmez. 7-) Geçmiş hava periyodu içerisinde birden fazla hava hüküm sürmüşse ve bu ikinci hadise 960ww grubu ile verildiğinde, verilen hadise geçmiş havada belirtilir. Örneğin; periyot boyunca 50 ve 44 hadiseleri varsa 7ww W 1 W 2 grubu olarak verilir. 8) arasındaki hadiselerin ( 17 hariç ) ve 40 hadisesinin geçmişi yoktur. 9) arasındaki hadiseler, hadisenin kendisi değildir. Hadisenin bitişini gösterir. Cetvel kayıtlarında arası kod rakamları hadise olarak gösterilemez. 86

87 VII Geçmiş Havanın Kodlanmasıyla İlgili Örnekler : ww W 1 W 2 7ww W 1 W 2 1-2/8 4/8 4/8 5/8 7/8 7/ /8 6/8 7/8 7/8 7/ /8 1/8 2/8 4/8 4/8 6/ /8 6/8 7/ /8 7/8 7/8 7/8 7/ /8 7/8 80 7/8 15 7/ /8 7/ /8 6/8 7/ / /8 5/8 60 7/ / /8 60 7/8 60 7/8 7/ / / /8 4/8 5/8 4/8 6/8 6/ /8 4/8 5/8 5/8 6/8 7/ /8 5/8 6/8 60 7/ /8 50 6/8 60 6/8 7/ /8 5/8 10 5/8 13 7/ Verilmez /8 5/ / /8 5/8 7/8 5/8 6/8 5/8 3/ Verilmez 27-5/8 3/8 2/8 2/8 3/8 2/8 2/ Verilmez 28-5/8 6/

88 VII N h C L C L C H Grubu : Bulut grubu. Bu grup aşağıdaki durumlarda verilmez. a-) Bulut olmadığı zaman ( N = 0 ise ). b-) Sis veya başka bir meteorolojik olay nedeniyle gökyüzü görülemiyorsa ( N = 9 ise ). c-) Otomatik hava istasyonları bu bilgileri rapor edemedikleri için bu grubu vermezler ( N = / ise ). 8 : Grup göstericisi. VII N h : Rasat edilen alçak bulutların ( alçak bulut yoksa orta bulutların ) toplam kapalılığı. - N h ın kodlanmasında; N ( Toplam Kapalılık ) ın kodlanmasıyla ilgili kurallar aynen uygulanacaktır. (KOD-2700). - Havada alçak bulutlar ( C L ) var ise; tüm alçak bulutların toplam kapalılığı N h olarak rapor edilir. - Eğer alçak bulutlar yok fakat orta bulutlar ( C M ) var ise bu durumda orta bulutların toplam kapalılığı Nh olarak rapor edilir. - Eğer alçak ve orta bulutlar yok fakat yüksek bulutlar ( C H ) var ise bu durumda N h = 0 olarak rapor edilir. - N h için rapor edilecek bulut türü stratocumulus perlucidus veya altocumulus perlucidus ise bu durumda N h 7 veya daha küçük kod rakamı ile rapor edilir. 88

89 VII C L : Alçak bulut cinsi. ( KOD ) bulutlardır. Cumulus ( Cu ), Stratocumulus ( Sc ), Stratus ( St ), Cumulonimbus ( Cb ) bulutları alçak KOD Kod No : Bulutun Cinsi : Açıklama : 0 C L bulutları yok. Alçak bulutlar yok. 1 Cumulus humulis veya cumulus frac- Yassılaşmış veya dağınık parçalar halinde tus veya her ikisi birden.( İyi hava cu- görünen, dikey kalınlığı az olan iyihava mulusleri.) cumulusleri. 2 Tabanları aynı seviyedeki Cumulus Hepsinin tabanları aynı seviyede olmak üzere mediocris veya congestus.cumulus cumulus veya stratocumulus ile birlikte olan veya fraktus,humulus veya stratocumulus- olmayan genellıkle kubbe veya kule şeklinde tümlerle birlikte olabilir. sekleri olan orta veya daha kalın cumulus. 3 Cumulonimbus calvus. Cumulus, stra- Üst kısmındaki uzantıları az çok belirgin ve yassı tocumulus veya stratus ile birlikte ola- olan, dış hatları keskin olmayan, örs şeklinde olbilir. mayan cumulonimbus. Cumulus, stratocumulus ve stratus bulutlarıyla birlikte veya değil. 4 Stratocumulus cumulogenitus. Cumulus lerin yayılmasından meydana gelen stratocumulus.aynı zamanda cumulus de olabilir. 5 Stratocumulus cumulogenitus dışında Cumuluslerin yayılmasından meydana gelmeyen kalan stratocumulus. stratocumulus. 6 Stratus nebulosus veya kötü hava bu- Oldukça belirgin bir tabaka halinde veya düzensiz lutu olmayan stratus fractus veya her şeritler halinde veya heriki halde stratus. Fakat ikisi birlikte. kötü hava stratus fractusu yok. 7 Stratus fractus veya cumulus fractus Kötü hava stratus fractusu veya cumulus fractusu veya herikisi birlikte. ( Kötü hava bu- veya her ikisi birden. Genellikle altostaratus veya lutları. ) Genellikle altostratus veya nimbostratusun altında. nimbostaratusun altında. 8 Cumulus ve Stratocumulus. Tabanla- Cumuluslerin yayılmasından meydana gelmeyen rı farklı seviyede ve stratocumulus stratocumulus ve cumulus. Cumulus ün tabanı cumulogenitus yok. stratocumulus ün tabanıyla farklı seviyededir. 9 Cumulonimbus capillatus. Çoğunluk- Tepesinde belirgin şekilde lifli ve çizgili cirrus ler la örs şeklinde. Cumulonimbus cal- bulunan çoğunlukla örs şeklinde cumulonimbus. vus, cumulus, stratocumulus ve stra- Cumulonimbus calvus, cumulus, stratocumulus ve tus ile birlikte veya değil. stratus ile birlikte veya değil. / Alçak bulutlar karanlık, sis, toz veya Stratocumulus, stratus, cumulus ve cumulonimbus kum fırtınası veya benzer meteorolojik karanlık, sis, toz veya kum fırtınası veya benzer olaylardan dolayı görülemiyor. meteorolojik olaylardan dolayı görülemiyor. ' Kötü Hava ' : Yağışlı durumlarda veya yağıştan kısa bir süre önce veya sonrası için kullanılan bir terimdir. 89

90 VII C L ( Alçak Bulut ) İçin Kod Rakamı Seçimi : C L için kod rakamı seçimi aşağıdaki gibidir. C L = 9 - Cb bulutu olduğunda C L = 1,2,4,5,6,7 ve 8 kod rakamları kullanılmaz. - Havada en azından 1/8 Cb bulutu varsa ve bu bulut capillatus ( örs şeklinde ) cinsinden ise bu taktirde C L = 3 olarak ta kodlanamaz. C L = 9 olarak kodlanır. ( Havada diğer alçak bulut çeşitleri olsa dahi öncelik sırası daima 9 numaranındır.) C L = 3 - Havada Cb bulutu var, en azından bu Cb bulutunun bir kısmı lifli ve çizgili olur olmaz C L = 9 olarak kodlanır. Aksi taktirde C L = 3 olarak kodlanır. ( Cumulonimbus calvus.) C L = 4 - Havada stratocumulus cumulogenitus bulutu varsa C L = 1,2,5,6,7 ve 8 kod rakamları kullanılmaz. - Eğer havada Cb bulutu varsa duruma göre C L = 9 veya C L = 3 kodlanır. Aksine yukarıdaki şart sağlanıyorsa C L = 4 olarak kodlanır. C L = 8 - Tabanları farklı seviyelerde olan ve aynı anda oluşan cumulus ve stratocumulus bulutları varsa C L =1,2,5,6 ve 7 kod rakamları kullanılmaz. - Eğer havada Cb varsa duruma göre C L = 9 veya C L = 3 olarak kodlanır. - Havada Cb yok fakat stratocumulus cumulogenitus varsa C L = 4 kodlanır. Bunların dışında öncelik C L = 8 dedir. 90

91 C L = 2 - Havada cumulus mediocris veya cumulus congestus varsa C L = 1,5,6 ve 7 kod rakamları kullanılmaz. - Havada Cb varsa duruma göre C L = 9 veya C L = 3 kodlanır. - Havada Cb yoksa, stratocumulus cumulogenitus varsa C L = 4 olarak kodlanır. - Havada Cb ve stratocumulus cumulogenitus yoksa ve tabanları cumulus mediocris ve congestustan farklı seviyelerde stratocumulusun cumulogenitus olmayan bir cinsi mevcutsa C L = 8 kodlanır. Aksi taktirde C L = 2 olarak kodlanır. C L = 1, 5, 6, 7 - Eğer havada C L = 9, 3, 4, 8 ve 2 kod numaralı bulutlar yoksa C L = 1, 5, 6 ve 7 kod numaralı bulutlar eşit öncelik hakkına sahiptir. - 1, 5, 6 ve 7 kod numaralı bulutların seçiminde öncelik hakkı havada hakim olan bulut cinsine bağlıdır.( Kapalılığı en fazla olan bulut kodlanır.) Kapalılıkta aynı ise bu durumda kod rakamı büyük olan kodlanır. 91

92 VII C M : Orta bulut cinsi. ( KOD ) Altocumulus ( Ac ), Altostratus ( As ) ve Nimbostratus ( Ns ) bulutları orta bulutlardır. KOD Kod No : Bulutun cinsi : Açıklama : 0 Orta bulut yok. Altocumulus,altostratus ve nimbostratus mevcut değil. 1 Altostratus translucidus. Büyükce bir bölümü yarı şeffaf olan ve bu bölümüne buzlu camla bakıldığında güneş veya ayın görülebildiği altostratustür. 2 Altostratus opacus veya nimbostratus. Büyük bir kısmı güneş veya ayı tamamen kapatacak ve belli etmeyecek şekilde kalın olan altostratus veya nimbostratus. 3 Altocumulus translucidus. Büyük bir kısmı yarı şeffaf olan, muhtelif ( Tek bir seviyede. ) kısımları yavaş bir şekilde değişen ve yükseklikleri aynı olan altocumulustür. 4 Altocumulus translucidus. Parça, ço- Çoğunlukla badem veya balık şeklinde, oldukca ğunlukla mercek şeklindedir. Devamlı büyük bir kısmı yarı şeffaf, unsurları devamlı bir olarak değişir ve bir veya daha fazla değişiklik gösteren, bir veya birden fazla seviyede seviyede görünür. görünen altocumulus tür. 5 Şeritler halinde altocumulus translu- Şeritler halinde yarı şeffaf altocumulus veya gelişen cidus veya gelişen bir veya daha fazla bir veya daha fazla seviyede görünen ( yarı seviyede görünen kalın altocumulus şeffaf veya kesif ) genelde kalın olan altocumulus. translucidus veya opacus. 6 Altocumulus cumulogenitus veya Cumulus veya cumulonimbuslerin yayılması cumulonimbogenitus. sonucu oluşan altocumulus. 7 Gelişmeyen iki veya daha fazla taba- Gelişmeyen iki veya daha fazla seviyede görünen ka halinde altocumulus translucidus altocumulus veya gelişmeyen kalın bir tabaka veya altocumulus opacus, tek tabaka halinde altocumulus veya altostratus veya halinde altocumulus opacus veya alto- nimbostratus ile birlikte altocumulus. stratus veya nimbostratus ile birlikte altocumulus. 8 Altocumulus castellanus veya floccus. Kuleler veya kale burçları şeklinde sürgün veren altocumulus veya cumuluform öbekleri gibi görünen altocumulus. 9 Karışık bir gökyüzü oluşturan, genelde Karışık bir gökyüzü oluşturan, çoğu kez birkaç sevideğişik seviyelerde altocumulus. yede görünen altocumulus. / Orta bulutlar karanlık, sis, toz veya Altocumulus, altostratus ve nimbostratus bulutları kum fırtınası veya benzer meteorolojik karanlık, sis, toz veya kum fırtınası, diğer olaylar veya devamlı bir tabaka halin- meteorolojik olaylar yada çoğu kez alçak bulutların deki alçak bulutlar nedeniyle görü- devamlı bir tabaka halinde olmasından dolayı lemiyor görülemiyor. 92

93 VII C M ( Orta Bulut ) İçin Kod Rakamı Seçimi : C M için uygun kod rakamı seçimindeki öncelik sırası aşağıdaki gibidir. C M = 9 - Gökyüzünde düzensiz ( karmakarışık ) görünüşlü altocumulus bulutları varsa C M = 1-8 kod rakamları kullanılmaz. Bu durumda birinci öncelik sırası C M = 9 dur. C M = 8 - Gökyüzünde altocumulus castellanus veya floccus olduğunda C M = 1,2,3,4 kod rakamları kullanılmaz. - Eğer gökyüzünün bir bölümünde düzensiz görünüşlü altocumulus castellanus veya floccus varsa C M = 9 dur. Bu durumda gökyüzü karışık bir görünüme sahip değilse C M = 8 kodlanır. C M = 7* - Eğer altocumulus bulutu, altostratus veya nimbostratus bulutu ile birlikteyse C M = 1-6 kod rakamları kullanılmaz. - Eğer gökyüzü karmakarışık bir görünüme sahipse seçilecek kod rakamı C M = 9 dur. - Eğer altocumulus castellanus veya floccus varsa ve gökyüzü karışık bir görünüme sahip değilse C M =8 dir. - Bunların dışında ; altocumulus ile birlikte altostratus veya nimbostratus varsa C M = 7 dir. * Kod-0515 de C M = 7 olduğunda üç değişik durum vardır. 7* Gökyüzünde altocumulus ile birlikte altostratus veya nimbostratus bulutları vardır. 7** Gökyüzünde iki veya daha fazla seviyede altocumulus bulutu vardır. 7*** Gökyüzünde gelişmeyen tek bir seviyede kalın altocumulus bulutu vardır. 93

94 C M = 6 - Gökyüzünde altocumulus bulutu varsa C M = 1 ve 2 kod rakamları kullanılmaz. - Gökyüzünde altocumulus cumulogenitus ( veya cumulonimbogenitus ) bulutu varsa C M = 3, 4, 5 kod rakamları da kullanılmaz. - Eğer gökyüzü düzensiz bir görünüme sahip ise C M = 9 dur. - Eğer gökyüzü düzensiz bir görünüme sahip değil ve altocumulus castellanus veya floccus varsa C M =8 dir. - Gökyüzü düzenli ve altocumulus castellanus veya floccus yok fakat altocumulus ile birlikte altostratus veya nimbostratus varsa bu durumda C M = 7 dir. - Bunların dışında öncelik sırası cumulus veya cumulonimbus bulutlarının yayılmasından meydana gelen altocumulus cumulogenitus ( veya altocumulus cumulonimbogenitus ) bulutu varsa C M = 6 dır. C M = 5 - Gökyüzünde altocumulus bulutu varsa C M = 1 ve 2 kod rakamları kullanılmaz. - Zamanla gelişen ve gökyüzünü kaplayan altocumulus bulutu olduğunda C M = 3 ve 4 rakamları da kullanılmaz. - Gökyüzünde altocumulus castellanus veya floccus yok ve gökyüzü düzensiz bir görünüme de sahip değilse ve gökyüzünde altocumulus cumulogenitus bulutu varsa uygun kod rakamı C M = 6 dır. - Gökyüzünde altocumulus castellanus veya floccus yok ve gökyüzü düzensiz bir görünüme sahip değilse ve gökyüzünde altostratus veya nimbostratus bulutu varsa uygun kod rakamı C M = 7 dir. - Gökyüzünde altocumulus castellanus veya floccus var ve gökyüzü düzenli bir görünüme sahip ise C M =8, gökyüzü düzensiz bir görünüme sahip ise C M = 9 dur. - Aksi taktirde C M = 5 olarak kodlanır. 94

95 C M = 4 - Gökyüzünde C M = 4 cinsi altocumulus bulutları varsa C M = 1, 2 ve 3 kod rakamları kullanılmaz. - Eğer C M için 9, 8, 7*, 6 ve 5 rakamları sırasıyla seçilemiyorsa ve gökyüzünde parçalar ( genellikle mercek, badem veya balık şeklinde ) halinde devamlı değişen, altocumulus translucidus bulutu varsa C M = 4 kodlanır. C M = 7** - Eğer gökyüzünde altostratus ve nimbostratus bulutu yoksa ve altocumulus iki veya daha fazla seviyedeyse ve C M = 9, 8, 7*, 6, 5 ve 4 kod rakamları sırasıyla seçilemiyorsa C M = 7 kodlanır. - Bu durumda C M = 1, 2 ve 3 kod rakamları kullanılmaz. C M = 7*** veya 3 - Gökyüzünde altostratus veya nimbostratus bulutu yok ve öncelik sırası C M = 9, 8, 7*, 6, 5, 4, 7** olan bulutlar sırasıyla yoksa; bu durumda C M = 7*** veya C M = 3 kod rakamlarından biri aşağıdaki gibi seçilir. - Eğer altocumulus bulutu sadece tek bir seviyede oluşmuş ve bu bulut tabakasının büyük bir kısmı kesifse ( şeffaf değil ) C M = 7 kullanılır. - Altocumulus ün büyük bir kısmı yarı şeffaf, bulut tek bir seviyede ve unsurları yavaş bir şekilde değişiyorsa C M = 3 olarak kodlanır. C M = 2 - Gökyüzünde altostratus veya nimbostratus bulutu varsa C M = 3, 4, 5 ve 6 kod rakamları kullanılmamalıdır. - Gökyüzünde aynı zamanda altocumulus bulutu varsa duruma göre C M = 7, 8 veya 9 kod rakamlarından biri seçilmelidir. 95

96 - Gökyüzünde altostratus bulutu var ve büyük bir kısmı güneş veya ay ışığını geçiriyorsa C M = 1 dir. - Eğer altostratus veya nimbostratus bulutunun büyük bir kısmı güneş veya ay ışığını geçirmeyecek kadar yoğun ( kesif ) ise C M = 2 kodlanır. C M = 1 - Gökyüzünde altostratus bulutu varsa C M = 3, 4, 5 ve 6 kod rakamları kullanılmamalıdır. - Gökyüzünde aynı zamanda altocumulus bulutu varsa C M = 9, 8 veya 7 kod rakamlarından uygun biri seçilmelidir. - Altostratus bulutunun büyük bir kısmı güneş veya ay'ı kapatacak kadar yoğun ise C M = 2 dir. Altostratus bulutunun büyük bir kısmı güneş veya ay'ı kapatacak kadar yoğun değilse C M = 1 olarak kodlanır. 96

97 VII C H : Yüksek bulut cinsi. ( KOD ) Cirrus ( Ci ), Cirrostratus ( Cs ) ve Cirrocumulus bulutları yüksek bulutlardır. KOD Kod No : Bulutun Cinsi : Açıklama : 0 Yüksek bulut yok. Cirrus, cirrostratus ve cirrocumulus yok. 1 Gelişmeyen cirrus fibratus bazen de İnce iplik ( lif ), bazende çengel ( virgül ) cirrus uncinus. şeklinde gelişmeyen cirrus lerdir. 2 Cirrus spissatus (Genellikle çoğal- Kesif, çoğalmayan parçalar veya karışık desteler mayan parçalar veya karışık deste- şeklinde bazende cumulonimbus bulutunun üst ler şeklinde, bazen cumulonimbus kısmının kalıntıları olarak görünen cirrus; veya bulutunun üst kısmının kalıntıları kulecikler şeklinde kale burcları gibi filiz veren olarak görünürler.) veya cirrus cas- cirrus veya cumuliform öbekleri görünümüne sahip tellanus veya cirrus floccus. cirrus. 3 Cirrus spissatus cumulonimbo- Çoğunlukla örs şeklindeki cumulonimbus bulutunun genitus. üst kısımlarından oluşan yoğun cirrus. 4 Cirrus uncinus veya fibratus veya Çengel ( virgül ) veya iplik ( lif ) şeklinde veya her herikisi birden, gelişmekte ve genel- iki şekilde, sürekli gelişme halinde ve zamanla likle kalıncadır. kesifleşen cirrus lerdir. 5 Cirrus ( çoğunlukla şeritler halinde ) Çoğunlukla şeritler halinde ufkun karşıt iki veya bir ve cirrostratus veya sadece cirro- noktasına doğru birleşmeye başlamış cirrus ve stratus.devamlı gelişmektedir ve ge- cirrostratus veya sadece cirrostratus.bu bulutlar nellikle kalıncadır fakat bu örtünün gelişmekte ve genellikle kalıncadır. Fakat bu örtüdevamı ufkun üzerinde 45 0 ye ulaş- nün devamı ufkun üzerinde 45 0 ye ulaşmaz. maz. 6 Cirrus ( çoğunlukla şeritler halinde ) Çoğunlukla şeritler halinde ufkun karşıt iki veya bir ve cirrostratus veya sadece cirro- noktasına doğru birleşmeye başlamış cirrus ve stratus.devamlı gelişmektedir ve ge- cirrostratus veya sadece cirrostratus. Devamlı genellikle kalıncadır. Bu bulut örtüsü- lişmektedir ve genellikle kalıncadır. Bu bulut örtünün devamı ufkun üzerinde 45 0 den sünün devamı ufkun üzerinde 45 0 den fazladır. fazladır. 7 Gökyüzünün tamamını kaplayan Cirrostratus bulutu bir tül perde gibi gökyüzünün cirrostratus. tamamını kaplar. 8 Gelişmeyen ve gökyüzünün tama- Gelişmeyen ve gökyüzünü tamamen kaplamayan mını kaplamayan cirrostratus. cirrostratus. 9 Cirrocumulus ( yalnız veya yüksek Sadece cirrocumulus; veya cirrus veya cirrostratus bulutlar içerisinde cirrocumulus veya her ikisiyle birlikte cirrocumulus fakat cirrohakim durumda ). cumulus çoğunlukta. / Yüksek bulutlar karanlık, sis, toz Cirrus, cirrostratus ve cirrocumulus karanlık, sis, veya kum fırtınası, benzer meteoro- toz veya kum fırtınası, benzer meteorolojik olaylar lojik olaylar veya devamlı bir tabaka veya çoğu kere alçak veya orta bulutların devamlı oluşturan daha alçak bulutlar nede- bir tabaka oluşturması nedeniyle görülemiyor. niyle görülemiyor. 97

98 VII C H ( Yüksek Bulut ) İçin Kod Rakamı Seçimi : C H için uygun kod rakamı seçimindeki öncelik sırası aşağıdaki gibidir. C H = 9 - Gökyüzünde sadece cirrocumulus bulutu varsa veya cirrocumulus bulutunun kapalılığı gökyüzünde var olan cirrus veya cirrostratus ün birlikte kapladığı alandan fazla ise bu durumda C H = 9 dur. C H = 7 - Gökyüzünde cirrostratus bulutu varsa C H =1, 2, 3 ve 4 kod rakamları kullanılmaz. - Cirrostratus bulutu gökyüzünün tamamını kaplıyorsa C H = 5, 6, 8 ve 9 kod rakamları kullanılmaz. - Bu durumda C H = 7 olarak kodlanır. C H = 8 - Gökyüzünde cirrostratus bulutu varsa C H = 1, 2, 3 ve 4 kod rakamları kullanılmaz. - Yüksek bulutlar içerisinde cirrocumulus bulutu hakim durumdaysa C H = 9 dur. - Cirrostratus bulutu gökyüzünün tamamını kapatıyorsa C H = 7 dir. - Yüksek bulutlar içerisinde cirrocumulus bulutu hakim durumda değilse ve gelişmekte olan cirrostratus bulutu varsa bu durumda C H = 5 veya 6 kod rakamlarından biri kullanılabilir. - Aksi halde C H = 8 olarak kodlanır. C H = 6 - Gökyüzünde cirrostratus bulutu varsa C H = 1, 2, 3 ve 4 kod rakamları kullanılmaz. - Cirrostratus bulutu devamlı bir gelişme halindeyse C H = 7 ve 8 kod rakamları kullanılmaz. 98

99 - Eğer cirrocumulus bulutunun miktarı cirrus ve cirrocumulus bulutlarının toplam kapalılığından fazlaysa C H = 9 dur. - Gelişen cirrostratus bulutunun sürekliliği ufkun üzerinde 45 0 nin altındaysa C H = 5 dir. ( Bu durumda cirrocumulus bulutunun miktarı cirrus ve cirrostratus ün toplam kapalılığından azdır.) - Aksi halde C H = 6 olarak kodlanır. C H = 5 - Gökyüzünde cirrostratus bulutu varsa C H = 1, 2, 3 ve 4 kod rakamları kullanılmaz. - Cirrostratus bulutu devamlı bir gelişme halindeyse C H = 7 ve 8 kod rakamları da kullanılmaz. - Cirrocumulus miktarı cirrus ve cirrostratus bulutlarının toplam kapalılığından fazla ise C H = 9 dur. - Ufkun üzerinde 45 0 den daha fazla bir örtüye sahip olan devamlı gelişme halinde cirrostratus bulutu varsa C H = 6 dır. ( Bu durumda cirrocumulus bulutunun miktarının cirrus ve cirrostratus bulutlarının toplam kapalılığından daha az olduğu unutulmamalıdır.) - Aksi halde C H = 5 olarak kodlanır. kullanılır. Not : C H = 9 verilemiyorsa ve gökyüzünde cirrostratus bulutu yoksa aşağıdaki kod rakamları C H = 4 - Devamlı bir gelişme halinde cirrus bulutu varsa C H = 1, 2, ve 3 kod rakamları kullanılmaz. - Gökyüzünde cirrostratus bulutu varsa C H = 5, 6, 7 veya 8 kod rakamlarından uygun olanı seçilir. - Gökyüzündeki cirrocumulus bulutunun miktarı cirrus ve cirrostratus bulutlarının toplam kapalılığından fazla ise C H = 9 dur. - Aksi halde C H = 4 olarak kodlanır. 99

100 C H = 3 - Gökyüzünde cirrus spissatus cumulonimbogenitus bulutu varsa C H = 1 ve 2 kod rakamları kullanılmaz. - Gökyüzünde cirrocumulus miktarı cirrus ve cirrostratusun birlikte kapladığı alandan fazla ise C H =9 dur. - Gökyüzünde cirrostratus bulutu var ve cirrocumulus bulutunun miktarı cirrus ve cirrostratus bulutlarının toplam kapalılığından az ise duruma göre C H = 5, 6, 7 veya 8 kod rakamlarından biri seçilir. - Gökyüzünde cirrostratus bulutu yoksa ve cirrocumulusun miktarı cirrusların kapalılığından az ve cirrus fibratus veya uncinus sürekli gelişme halindeyse C H = 4 dür. - Aksi halde C H = 3 olarak kodlanır. C H = 2 veya 1 - Gökyüzündeki yüksek bulutlar C H =3, 4, 5, 6, 7, 8 ve 9 kod rakamlarıyla gösterilemiyorsa; C H olarak kodlanacak bulutun öncelik sırası bulutun toplam kapalılık miktarına bağlıdır. Eğer C H = 1 in kapalılık miktarı daha fazla ise C H = 1 aksi halde C H = 2 olarak kodlanır. ( Kapalılık miktarları aynı ise C H = 2 dir.) 100

101 VII.5 KISIM 3 : Bu kısım bölgesel ihtiyaçlar için kullanılır. 333 : Kısım 3 göstericisi. VII.5.1 1S n T x T x T x Grubu : Ondalığına kadar azami sıcaklık. Bu grup sadece GMT rasadında rapora dahil edilir. 1 : Grup göstericisi. S n : Sıcaklığın işareti. ( KOD ) KOD-3845 Kod No : Açıklama : 0 Sıcaklık 0 0 C veya üzerinde. 1 Sıcaklık 0 0 C nin altında. VII T x T x T x : İşareti S n ile belirtilen, ondalığına kadar gündüzün en yüksek sıcaklığı.( 0 C ) Azami sıcaklık GMT GMT arasındaki 12 saatlik periyot içerisindeki en yüksek hava sıcaklığını gösterir. Azami termometre GMT rasadında irca edilir. VII.5.2 2S n T n T n T n Grubu : Ondalığına kadar asgari sıcaklık. Bu grup sadece GMT rasadında rapora dahil edilir. 2 : Grup göstericisi. S n : Sıcaklığın işareti. ( KOD ) VII T n T n T n : İşareti S n ile belirtilen, ondalığına kadar gecenin en düşük sıcaklığı.( 0 C ) Asgari sıcaklık GMT GMT arasındaki 12 saatlik periyot içerisindeki en düşük hava sıcaklığını gösterir. Asgari termometre GMT rasadında irca edilir. 101

102 VII.5.3 3ES n T g T g Grubu : Kar veya ölçülebilir buz örtüsü olmaksızın yerin hali ve toprak üstü asgari sıcaklık grubu. Bu grup sadece GMT rasadında rapora dahil edilecektir. 3 : Grup göstericisi. VII E : Kar veya ölçülebilir buz örtüsü olmaksızın yerin hali. ( KOD ) KOD Kod No : Açıklama : 0 Yeryüzeyi kuru. ( Çatlaksız ve kayda değer toz veya kum tanecikleri yok.) 1 Yeryüzeyi nemli. 2 Yeryüzeyi ıslak. ( Yüzeyde küçük veya büyük su birikintileri var.) 3 Yeryüzeyi taşkın sonucu sularla kaplı. 4 Yeryüzeyi don. 5 Yeryüzeyi şeffaf buzlu. 6 Yeryüzünü tamamen kaplamayan toz veya kum. 7 Yeryüzünü tamamen kaplayan ince kuru toz veya kum örtüsü. 8 Yeryüzünü tamamen kaplayan orta veya kalın kuru toz veya kum örtüsü. 9 Yeryüzeyi çatlaklarla birlikte aşırı kurak. Not : a-) 0, 1, 2, 4 kod rakamlarındaki açıklamalar temsil edici çıplak yerlere 3, 5, 6, 7, 8, 9 kod rakamlarındaki açıklamalar ise açık temsil edici sahalara uygulanır. b-) Tüm durumlarda mümkün olan en yüksek kod rakamı seçilmelidir. c-) E ( yerin hali ) kodlanırken rasattaki sıcaklık ve hava durumuyla uygunluğuna dikkat edilmelidir. Örneğin ; sıcaklık 10 0 C iken E = 1 veya 2, halihazır hava yağmurlu iken E = 0,6,7,8 ve 9 verilemez. 102

103 S n : Sıcaklığın işareti. ( KOD ) VII T g T g : Toprak üstü asgari sıcaklık. ( Tam 0 C olarak. ) Örneğin; toprak üstü asgari sıcaklık C ise T g T g = 02 " " " " C ise T g T g = 12 " " " " C ise T g T g = 12 olarak kodlanır. Toprak üstü asgari sıcaklık herhangi bir sebeple verilemiyorsa bu grup 3E/// şeklinde verilecektir. Eğer yerde kar veya ölçülebilir buz örtüsü varsa bu grup 3 / S n T g T g olarak kodlanır ve yerin hali 4E'sss grubu ile verilir. VII.5.4 4E'sss Grubu : Yerin hali ve toplam kar kalınlığı grubu. ( Yerde kar veya ölçülebilir buz var. ) Bu grup yerde kar veya ölçülebilir buz olduğu zaman GMT rasadında rapor edilir. 4 : Grup göstericisi. VII E' : Yerde kar veya ölçülebilir buz örtüsü olduğunda yerin hali. ( KOD ) 103

104 KOD Kod No : Açıklama : 0 Yer çoğunlukla buzla örtülü. 1 Yerin yarısından azını kaplayan kuru veya sulu kar. ( Buzlu veya buzsuz.) 2 Yerin en az yarısını fakat tamamını kaplamayan kuru veya sulu kar. ( Buzlu veya buzsuz.) 3 Yerin tamamını kaplayan kuru veya sulu düzgün kar örtüsü. 4 Yerin tamamını kaplayan kuru veya sulu düzgün olmayan kar örtüsü. 5 Yerin yarısından azını kaplayan gevşek kuru kar örtüsü. 6 Yerin en az yarısını fakat tamamını kaplamayan gevşek kuru kar örtüsü. 7 Yerin tamamını kaplayan gevşek düz kar örtüsü. 8 Yerin tamamını kaplayan gevşek düzgün olmayan kar örtüsü. 9 Yerin tamamını kaplayan kar örtüsü, derin birikintiler var. Not : a-) E' kodundaki tanımlamalar açık ve temsil edici alanlara uygulanır. b-) Bütün durumlarda uygulanabilen en yüksek kod rakamı seçilir. c-) Yukarıdaki kod tablosundaki buzlu durumlar kar yağışından başka diğer katı yağışları da içerir. VII sss : Santimetre olarak toplam kar kalınlığı. ( KOD ) KOD Kod No : Toplam Kar Kalınlığı ( cm ) : cm cm cm cm cm /2 cm' den az. 998 Kar örtüsü devamlı değil. 999 Ölçüm yapılamıyor veya sağlıklı değil. 104

105 - Ölçüm rasat saatindeki yerdeki kar, buz ve diğer katı yağış şekillerini içine alır. - Derinlik düzenli olmadığı zaman çevreyi temsil eden örnek bir alan üzerindeki ortalama derinlik rapor edilecektir. - Rasat saatinde yerdeki kar erimiş ise bu grup koda dahil edilmez. VII.5.5 5EEEi E Grubu : Günlük buharlaşma veya evapotranspirasyon miktarı grubu. Bu grup sadece GMT rasadında rapor edilecektir. 5 : Grup göstericisi. VII EEE : Son 24 saatlik buharlaşma veya evapotranspirasyon miktarı. ( Milimetrenin ondalığına kadar.) Örneğin; buharlaşma miktarı 3.7 mm. ise EEE = 037 " " 11.7 mm. ise EEE = 117 olarak kodlanacaktır. VII i E : Buharlaşma ölçümünde kullanılan alet tipi veya evapotranspirasyon için rapor edilecek ürün çeşidi ( KOD ) KOD Kod No : Kullanılan Alet veya Ürün Çeşidi : Bilgi Çeşidi : 0 USA açık pan evaporimetre ( örtüsüz ) Buharlaşma 1 USA açık pan evaporimetre ( ağla örtülü ) Buharlaşma 2 GGI-3000 evaporimetre ( sunken ) Buharlaşma 3 20 m2 'lik tank Buharlaşma 4 Diğerleri Buharlaşma 5 Pirinç Evapotranspirasyon 6 Buğday Evapotranspirasyon 7 Mısır Evapotranspirasyon 8 Süpürge darısı Evapotranspirasyon 9 Diğer ürünler Evapotranspirasyon 105

106 - Buharlaşma rasadı yapmayan istasyonlar bu grubu vermeyecektir. - Ölçüm buharlaşma havuzundan alınıyorsa i E = 1; piş ( pich ), wilt vb. ile buharlaşma ölçümü yapılıyorsa i E = 4 olarak kodlanacaktır. Buharlaşma ölçümü yapılmadığı zamanlarda bu grup koda dahil edilmeyecektir. VII SSS Grubu : Güneşlenme süresi grubu. Bu grup sadece 0600 GMT rasadında rapor edilecektir. 55 : Grup göstericisi. VII SSS : Saatin ondalığına kadar 24 saatlik güneşlenme süresi. Örneğin, bir gün önceki güneşlenme süresi 4.5 saat ( 4 saat 30 dakika ) ise 55SSS grubu olarak kodlanıp GMT rasadında koda dahil edilecektir. Helyograf aleti olmayan istasyonlar bu grubu vermeyecektir. VII.5.7 J 5 F 24 F 24 F 24 F 24 Grubu : Radyasyon grubu. Bu grup sadece GMT rasadında rapor edilecektir. VII J 5 : Radyasyon tipi. Kod No : Radyasyon Tipi : 0 Pozitif net radyasyon. 1 Negatif net radyasyon. 2 Küresel güneş radyasyonu. 3 Diffuz güneş radyasyonu. 4 Aşağı doğru uzun dalga radyasyonu. 5 Yukarı doğru uzun dalga radyasyonu. 6 Kısa dalga radyasyonu. kodlanacaktır. Ülkemizde aktinograf aletiyle küresel güneş radyasyonu ölçüldüğü için J 5 = 2 olarak 106

107 VII F 24 F 24 F 24 F 24 : cm 2 ' de joule olarak son 24 saatlik radyasyon miktarı saatlik toplam global radyasyon ( aktinograftan ölçülen değer ) ile çarpılarak joule / cm2 ye çevrilecektir. - Toplam radyasyon değeri tam değer ( ondalıksız ) olarak verilecektir. Örneğin; aktinograftan ölçülen değer 318 ise 318 x = j / cm 2 olacağından J 5 F 24 F 24 F 24 F 24 = olarak kodlanacaktır. Hesaplanan değer ise, bu grup olarak verilir. Radyasyon ölçen ( aktinograf, piranometre v.s. aleti olan ) istasyonlar bu grubu vereceklerdir. VII.5.8 7R 24 R 24 R 24 R 24 Grubu : 24 saatlik toplam yağış miktarı. Bu grup sadece 0600 GMT rasadında rapor edilecektir. 7 : Grup göstericisi. VII R 24 R 24 R 24 R 24 : Milimetrenin ondalığına kadar 24 saatlik yağış miktarı. Kod No : Yağış Miktarı : 0000 Kullanılmaz mm mm mm mm mm

108 mm mm mm mm mm 9999 iz - Bir gün önceki GMT rasadından; rasat zamanına ( GMT ) kadar olan 24 saatlik toplam yağış miktarı milimetrenin ondalığına kadar bu grupta verilir. - Son 24 saat içerisinde yağış olmadığı zaman bu grup koda dahil edilmez. - Burada verilen yağış miktarının; bir gün önceki GMT ve o günkü GMT rasatlarında 6RRRt R grubu ile verilen yağış miktarlarının toplamı olduğuna dikkat edilmelidir. VII.5.9 8N s Ch s h s Grubu : Bulut açılım grubu. Bu grup gökyüzünde bulut olduğu zaman bütün ana ve ara sinoptik saatlerde aşağıda açıklanan kurallar içerisinde koda dahil edilecektir. 8 : Grup göstericisi. VII N s : Yüksekliği h s h s ve cinsi C ile verilen bulutun kapalılık miktarı. ( KOD ) Bu kod tablosu N toplam kapalılık kod tablosuyla aynıdır. Verilecek bulutun kapalılığı ( N s ), gökyüzünün gelişmesi ( bulutların hareketi ) dikkate alınarak sanki diğer bulutlar yokmuş gibi kodlanacaktır. 108

109 VII C : Bulutun cinsi. ( KOD ) KOD Kod No : Bulutun Cinsi : Kod No : Bulutun Cinsi : 0 Cirrus ( Ci ) 5 Nimbostratus ( Ns ) 1 Cirrocumulus ( Cc ) 6 Stratocumulus ( Sc ) 2 Cirrostratus ( Cs ) 7 Stratus ( St ) 3 Altocumulus ( Ac ) 8 Cumulus ( Cu ) 4 Altostratus ( As ) 9 Cumulonimbus ( Cb ) / Bulutlar karanlık, sis, toz veya kum fırtınası veya benzer meteorolojik olaylardan dolayı görülemiyor. VII h s h s : Kapalılığı N s ve cinsi C ile verilen bulutun yerden yüksekliği veya dikine rüyet. ( KOD 1677 ) KOD Kod No: Metre : Feet : Kod No: Metre : Feet : Kod No: Metre : Feet : 00 <30 < Kullanılmaz Kod No : Metre : m. den az m veya daha fazla yada bulut yok. 109

110 Not : tespit edilen yükseklik ( ıskalası hariç ), iki değer arasında kalıyor ise küçük olan kod rakamı seçilir arasında iki değerden büyük olanına eşitse yüksek kod rakamı seçilir. VII Bulut Açılımları Kodlanırken Dikkat Edilecek Hususlar Bu grup farklı seviyelerde bulunan bulut tabakalarını rapor ederken tekrarlanır. Bu şekildeki bulut tekrar sayısı cumulonimbus ( Cb ) bulutunun olmaması halinde en fazla 3 olur. Cumulonimbus bulutları rasat edildiği taktirde, Cb bulutu her zaman rapor edilir ve bu durumda tekrar edilen bulut sayısı 4 olabilir. Rapor edilecek bulut tabakalarının seçimi aşağıdaki kurallara uygun olarak yapılacaktır. Bu kurallara kuralı denir. 1-En alçak seviyedeki bulutun kapalılığı 1/8 veya daha fazla, 2-Bundan sonra gelen ikinci seviyedeki bulutun kapalılığı 3/8 veya daha fazla, 3-Daha sonra gelen bulutun kapalılığı 5/8 veya daha fazla olmalıdır. Eğer havada Cb bulutu varsa ve Cb bulutunun taban yüksekliği diğer alçak bulutlardan daha düşük ise, Cb bulutu bulut açılım grubunda verildikten sonra Cb üzerindeki ikinci bulut tabakasını verebilmek için 3/8 ve üçüncü bulut tabakasını verebilmek için 5/8 kapalılık şartı aranır. Bu durumda bulut açılım grup sayısı en fazla 3 olur. Bu durumun aksine yani Cb bulutunun taban yüksekliği diğer bir alçak bulutun taban yüksekliğinden fazla ise bu durumda;en alçak bulut tabakası birinci bulut olarak verildikten sonra Cb bulutu ikinci bulut tabakası olarak verilir. Cb bulutunun kapalılığı 3/8 veya daha fazlaysa, üçüncü bulut tabakası için 5/8 veya daha fazla kapalılık aranır.bu durumda verilen bulut sayısı üçü geçmez. Eğer Cb bulutunun kapalılığı 1/8 veya 2/8 ise üçüncü bulut tabakası için 3/8 kapalılık ve dördüncü bulut için ise 5/8 bulut kapalılığı aranır. Bu durumda bulut sayısı 4 olabilir. Grupların rapor edilme sırası daima alçak tabakalardan yüksek tabakalara doğru olacaktır. Gökyüzü açık olduğu zaman ( N = 0 ) bu grup verilmeyecektir. 110

111 Gökyüzü görülmediği zaman ( N = 9 ), açılım grubu 89/h s h s olarak kodlanacaktır. Burada hshs engelleyici bir ortam içerisinde dikine görüş uzaklığıdır. Bu durumda Kısım-1 deki bulut grubu koda dahil edilmez. dahil edilmez. Herhangi bir sebeple bulut rasadı yapılmadığı zaman ( N = / ) bulut açılım grupları koda Tabanları aynı seviyede iki veya daha fazla tipte bulut görülüyorsa, bu bulutların ( kuralına göre ) rapor edilmesi aşağıda kurallara uygun olarak yapılacaktır. 1- Eğer bu bulutlar içerisinde Cb bulutu yoksa kapalılığı fazla olan bulutun cinsi kodlanır. Kapalılık olarak da ( N s ) hepsinin toplam kapalılığı verilir. 2- Eğer Cb bulutu yok ve aynı kapalılıkta iki veya daha fazla bulut cinsi varsa bunların içerisinden kod rakamı büyük olan bulut cinsi rapor edilir. N s ile de tabanları aynı seviyede olan bulutların toplam kapalılığı verilir. 3- Eğer tabanları aynı seviyede olan bu bulut cinsleri içerisinde Cb bulutu varsa Cumulonimbus bulutu ayrı bir grup olarak verilir, kalan bulut veya bulutların toplam kapalılığı 3/8 veya daha fazla ise bu taktirde ikinci bulut olarak bu bulut rapor edilir. Kapalılığı 3/8 den az ise bulut koda dahil edilmez. Örneğin; gökyüzünde 2/8 Cb 3000' ve 3/8 Cu 3000' varsa, şeklinde kodlanır. " 2/8 Cb 3000' ve 2/8 Cu 3000' varsa, kodlanır. Kalan miktar kuralına uymadığı için koda dahil edilmez. 111

112 BULUT GRUBU VE BULUT AÇILIM GRUPLARININ KODLANMASI B U L U T L A R Sıra No En Alçak Bulut 2. Alçak Bulut Orta Bulut Yüksek Bulut N Miktar Cinsi Taban Yük. Miktar Cinsi Taban Yük. Miktar Cinsi Miktar Cinsi 1 9 / / / St 300' 4 Ac,As Sc 1500' 2 Ac 4 Cs Sc 2500' 1 Ac 6 Cs Cu 2500' 3 Sc 4000' 3 Cc Ac 5 Ci St 500' 8 Ns 3000' St 1000' 4 Cb 2500' 2 Ac 5 Ci Cu 2500' 2 Sc 3000' 4 Ac 7 Cs Cu 2500' 2 Sc 3500' 4 Ac Cb 2500' 2 Cu 3000' 6 Ac Cu 2500' 2 Cb 3000' 3 Ac 5 Ci Cu 2000' 3 Cb 2500' 3 Ac 5 Ci Cu 3000' 3 Sc 3000' Cu 3000' 3 Sc 3000' Cb 2500' 2 Cu 2500' 5 Ac Cb 2500' 3 Cu 2500' 6 Ac St Cu Ac 6 Cc 112

113 Sıra No : h : 8NhCLCMCH Grubu : 8NsChshs Grupları : 1 / Verilmez 89/ / Bulut cinsi olarak C=4, 5 yani Altostratus veya Nimbostratus verildiğinde N s olarak verilen bulut kapalılığı 6/8 veya daha fazla olmalıdır. Cumuluform tipi bulutlar ( Cu, Ac ) rasat edildiğinde gökyüzünde az da olsa açıklıklar kalacağından bu bulutların kapalılığı 8/8 olamaz. 113

114 VII Bulut Cinsleri İle İlgili Açıklamalar : Bulut Cinsi (8N s C h s h s ) : Açıklama ( 8N h C L C M C H ) : 0 C H = 1, 2, 3, 4 1 C H = 9 2 C H = 5, 6, 7, 8 3 C M = 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 4 C M = 1, 2, 7 5 C M = 2 6 C L = 4, 5, 8, 3, 9 7 C L = 6, 7, 1, 5, 2, 3, 9 8 C L = 1, 2, 8, 9 9 C L = 3, 9 VII f f Grubu : Rüzgar hamlesi grubu. 910 : Grup göstericisi. VII f f : Knot olarak rüzgarın hamle miktarı. Bu grup rüzgarda hamle olduğu zaman tüm ana ve ara sinoptik saatlerde verilir. Rasat saatinden 10 dakika önceki zaman süresi içerisinde rüzgar hızının bir ara ortalama rüzgar hızından 10 knot veya daha fazla olması gerekir. Eğer ortalama rüzgar hızıyla hamle arasındaki fark 10 knot'dan az ise bu grup koda dahil edilmez. Rüzgar hamlesi; ani fakat belirgin bir hız artışıdır. Bu artış yaklaşık 10 saniye en fazla 20 saniye devam edebilir. Rüzgar hamlesinin 100 knot veya daha yüksek bir değere ulaştığı durumlarda 910 f f = kodlanır ve hamlenin gerçek değeri hemen arkasından 00 f f f grubunda verilir. Örneğin; rüzgarın hamlesi 112 knot ise şeklinde iki grup olarak verilecektir. 114

115 VII f f Grubu : Rüzgar hamlesi grubu. 911 : Grup göstericisi. VII f f : En süratli rüzgar hızı. (Knot olarak) Bu grup Otomatik Meteorolojik Ölçüm Sistemi olan istasyonlar tarafından koda dahil edilmektedir. Buradaki ff değeri, yapılan rasadın Geçmiş Hava periyodu içindeki en süratli rüzgar hızıdır. VII SV s Grubu : Denizin hali ve denize doğru görüş uzaklığı grubu. saatlerinde verilecektir. Bu grup tespit edilen kıyı istasyonlarımız tarafından tüm ana ve ara sinoptik rasat 924 : Grup göstericisi. VII S : Denizin hali. ( KOD ) KOD Kod No : Denizin Hali : Dalga Yüksekliği ( m ) : 0 Durgun ( cam gibi ) 0 1 Hafif çırpıntılı Küçük dalgalı Hafif çalkantılı Orta dalgalı Kaba dalgalı Çok kaba dalgalı Yüksek dalgalı Çok yüksek dalgalı Korkunç dalgalı 14' den fazla 115

116 Not : Bu değerler, açık denizde rüzgar tarafından meydana getirilen dalgaları gösterir. tespit edilen yükseklik değeri, tablodaki yükseklik değerlerinden birine eşit ise küçük olan kod rakamı seçilir. VII V s : Denize doğru görüş uzaklığı. ( KOD ) KOD Kod No : Görüş Uzaklığı : Kod No : Görüş Uzaklığı : 0 50 m. den az kilometre m kilometre m kilometre m kilometre kilometre 9 50 kilometre' den fazla VII ss Grubu: Taze kar kalınlığı grubu ( cm.) Bu grup kar yağışı olduğunda bütün ana sinoptik rasatlarda verilecektir. Ana sinoptik saatlerde; son 6 saatlik periyot içerisinde kar yağışı olmuş ise bu grup mutlaka verilecektir. Ölçüm sonucu 0 mm. ise şeklinde kodlanacaktır. Taze kar kalınlığı kar tahtasından ölçülecektir. 931 : Grup göstericisi. VII ss : Taze kar kalınlığı. ( KOD ) 116

117 KOD Kar Kalınlığı Kar kalınlığı Kar Kalınlığı Kod No : ( mm.) : Kod No : ( mm.) : Kod No: ( mm.) : mm' den az mm' den fazla Ölçüm hatalı veya imkansız Not : Ölçüm sonucu kar kalınlığı 7,8 veya 9 mm ise ss = 01 olarak rapor edilir. 117

118 VII ww Grubu : İkinci halihazır hava grubu. 960 : Grup göstericisi. VII ww : İkinci halihazır hava durumu.( KOD ) Halihazır havada birden fazla hadise gözlenirse Kısım-1 deki 7wwW 1 W 2 grubunda ww için en yüksek kod rakamı seçilecek ( 17 hadisesi hariç ), diğer hava durumu ise Kısım-3 de 960ww grubu ile verilecektir. Eğer 17 ( yağışsız oraj ) hadisesi ile birlikte kod numaralı hadiselerden biri mevcut ise 17 hadisesi 7wwW 1 W 2 grubunda, diğer hadise ise 960ww grubunda verilecektir. Örneğin; halihazır havada 50 ve 10 hadiseleri var ise 7wwW 1 W 2 = 750W 1 W 2 ve 960ww = şeklinde kodlanacaktır. Eğer halihazır havada 25 ve 17 hadiseleri var ise 7ww W 1 W 2 = 717 W 1 W 2 ve 960ww = olarak kodlanacaktır. Kullanılan kod tablosu halihazır hava için verilen kod tablosudur. VII.6 KISIM 5 : Bu kısım milli amaçlar için kullanılır. 555 : Kısım 5 göstericisi. VII.6.1 0S n T w T w T w Grubu : Deniz suyu sıcaklığı. 0 : Grup göstericisi. S n : Sıcaklığın işareti. ( KOD ) VII T w T w T w : Ondalıklı olarak deniz suyu sıcaklığı. 118

119 edilecektir. Bu grup belirlenen kıyı istasyonlarımız tarafından sadece GMT rasadında koda dahil Deniz suyu sıcaklığı 0 C cinsinden ve ondalıklı olarak bu grupta verilir. Deniz suyu sıcaklık ölçümleri yerel saatle de yapılacaktır. Ölçüm yapılan yerdeki su derinliği en az 2 m. olacaktır. Ölçüm su yüzeyinden 50 cm derinlikte ve 5 dakikalık süre içerisinde yapılacaktır. Ölçümlerde deniz termometresi kullanılacaktır. VII.6.2 1PPPP Grubu : Deniz seviyesine indirgenmiş basınç grubu. 1 : Grup göstericisi. VII PPPP : Ondalığına kadar deniz seviyesine indirgenmiş basınç. ( hpa ) Bu grup 4a 3 hhh grubunu veren istasyonlar tarafından koda dahil edilecektir. 119

120 Bölüm VIII SAATLİK SİNOPTİK RASAT VIII.1 Saatlik Sinoptik Rasat Kod Formu Milli amaçlar için kullanılan kısaltılmış sinoptik kod formu aşağıdadır. AAXX YYGGiw IIiii i R i X hvv Ndd f f 1S n TTT 2S n T d T d T d 3P o P o P o P o 4PPPP 5appp 7ww W 1 W 2 8 N h C L C M C H SV s İstasyonların personel durumu yeterli olduğunda ana ve ara sinoptik saatlerin dışında kalan 01, 02, 04, 05, 07, 08, 10, 11, 13, 14, 16, 17, 19, 20, 22, 23 GMT rasatlarında bu kod formu kullanılacaktır. Yukarıda yazılı grupların dışında başka hiç bir grup saatlik sinoptik kod formuna dahil edilmeyecektir. VIII.2 Grupların Açıklamaları : AAXX : Sinoptik rasat göstericisi. VIII.2.1 YYGGiw Grubu : Ayın günü,rasat saati ve rüzgar birim göstericisi. YY : Ayın günü. GG : Rasat saati. iw : Rüzgar birimi göstericisi. VIII.2.2 IIiii Grubu : Blok ve istasyon numarası. II : Blok numarası. Ülkemiz 17 blok numarasını kullanmaktadır. iii : İstasyon Numarası. Rasadın yapıldığı istasyonun numarası kodlanacaktır. 120

121 VIII.2.3 i R i X hvv Grubu : i R : Yağış grubu verilmediğinden her zaman 4 olarak kodlanacaktır. i X : Hadise grubu ( 7wwW 1 W 2 ) verilecekse 1, verilmeyecekse 2 olarak kodlanacaktır. h : En alçak bulutun taban yüksekliği sinoptik rasatlarda olduğu gibi verilecektir.(kod ) VV : Yatay görüş uzaklığı ( KOD ) VIII.2.4 Nddff Grubu : Toplam kapalılık ve rüzgar grubu. N : Toplam kapalılık ( KOD ) dd : Rüzgar yönü ( KOD ) ff : Rüzgar hızı knot olarak verilecektir. VIII.2.5 1S n TTT Grubu : Hava sıcaklığı grubu. 1 : Grup göstericisi. Sn : Sıcaklığın işareti.( KOD ) TTT : Ondalıklı olarak hava sıcaklığı ( oc ). VIII.2.6 2S n T d T d T d Grubu : İşba sıcaklığı grubu. 2 : Grup göstericisi. S n : Sıcaklığın işareti. ( KOD ) T d T d T d : Ondalıklı olarak işba sıcaklığı ( oc ). VIII P o P o P o P o 3 : Grup göstericisi P o P o P o P o : İstasyon aktüel basıncı ( hpa ) VIII.2.8 4PPPP Grubu : Deniz seviyesine indirgenmiş basınç grubu. Bu grupta yüksekliğine bakılmaksızın bütün istasyonlar deniz seviyesine indirgenmiş basıncı vereceklerdir. 850 hpa yüksekliği verilmeyecektir. 121

122 4 : Grup göstericisi. PPPP : Ondalılıklı olarak deniz seviyesine indirgenmiş basınç. ( hpa.) VIII.2.9 5appp Grubu : Basınç tandans ve karakteristiği 5 : Grup göstericisi. a : Tandans karakteri. ( KOD ) ppp : Üç saatlik basınç tandans miktarı.ondalıklı ve hpa olarak verilecektir. VIII wwW 1 W 2 Grubu : Hadise grubu. 7 : Grup göstericisi. ww : Halihazır hava durumu. ( KOD ) W 1 W 2 : Geçmiş hava durumu. ( KOD ) Geçmiş hava periyodu bir saattir. Ana ve ara sinoptik rasatlarda açıklanan kurallara uygun olarak kodlanacaktır. Örneğin; GMT GMT ww W 1 W 2 7wwW 1 W / / /8 3/ Verilmez 7-3/8 6/ Verilmez 8-4/8 4/ veya 11 Verilmez 9-6/8 6/ veya 11 Verilmez / Verilmez örnekteki geçmiş hava durumu; rasatçının periyot içersinde havanın bir ara 4/8 den fazla kapadığını gözlemlediğinde 11, 122

123 9. örnekteki geçmiş hava durumu; rasatçının periyot içersinde havanın bir ara 4/8 ve daha az kapadığını gözlemlediğinde 11 olarak verilir. 12. örnekte geçmiş hava durumu; 80 hadisesinin periyot içerisinde kesilmesi ve 10 dakika sonra 95 hadisesinin başlaması nedeniyle geçmiş hava 82 olarak verilmiştir. VIII NhC L C M C H Grubu : Bulut grubu. 8 : Grup göstericisi. Nh : Rasat edilen alçak bulutların (alçak bulut yoksa orta bulutların) toplam kapalılığı. (KOD-2700 ) C L : Alçak bulut cinsi. ( KOD ) C M : Orta bulut cinsi. ( KOD ) C H : Yüksek bulut cinsi. ( KOD ) Kısaltılmış sinoptik rasat yapılırken aksine bir açıklama yoksa sinoptik kod ile ilgili KISIM- 3 den önceki bütün kurallar uygulanır. 333 VIII SVs : Denizin hali ve denize doğru görüş uzaklığı grubu 924 : Grup göstericisi S : Denizin hali Vs :Denize doğru görüş uzaklığı 123