DÖNER SERMAYE ĠġLETMELERĠNĠN YASAL DAYANAĞI

Transkript

1 DÖNER SERMAYE ĠġLETMELERĠNĠN YASAL DAYANAĞI Güner ÖZTÜRK /Tapu ve Kadastro Başmüfettişi ( ) Döner sermayeli işletmelerin yasal dayanağı 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu iken, anılan yasa tarihli 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 81. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun Geçici 11 inci maddesinde, kamu idarelerinde kurulmuş döner sermayeli işletmelerin tarihine kadar yeniden yapılandırılacağı, döner sermayeli işletmeler yeniden yapılandırılıncaya kadar bunların bütçelerinin hazırlanması, uygulanması, sonuçlandırılması ve muhasebesi ile kontrol ve denetiminin Maliye Bakanlığınca yürürlüğe konulacak yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmış olup bu hükme istinaden Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği tarih ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanmıştır sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 5793 sayılı Kanunun 33 üncü maddesi ile değişik 52 nci maddesinin dördüncü fıkrası ile Kanunun 3 üncü maddesinde yer alan genel yönetim kapsamındaki kamu idareleri tanımına bağlı kalınmaksızın, mali istatistiklerin derlenmesi amacıyla, uluslararası sınıflandırmalara uygun olarak, ayrıca genel yönetim sektörü adıyla bir kapsam belirlemeye ve bu kapsamdaki kamu idarelerinin mali verilerini almaya Maliye Bakanlığı yetkili kılınmıştır. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesinin yasal dayanağı tarihli ve 6083 sayılı Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanunun 8 inci maddesi ve bu maddeye dayanılarak hazırlanmış bulunan Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğidir. (Resmi Gazete Tarihi: Resmi Gazete Sayısı: 28187) DÖNER SERMAYELĠ ĠġLETMELER BÜTÇE VE MUHASEBE YÖNETMELĠĞĠ (R.G Tarihi: R.G. Sayısı: 26509) nin 3.maddesinin Tanımlar başlığı atında döner sermaye şu şekilde tanımlanmıştır. Döner Sermaye (b bendi): Genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerine kanunlarla verilen asli ve sürekli kamu görevlerine bağlı olarak ortaya çıkan ve genel idare esaslarına göre yürütülmesi mümkün olmayan mal ve hizmet üretimine ilişkin faaliyetlerin sürdürülebilmesi için, kamu idaresine bağlı olarak kurulmuş işletmelere tahsis edilen sermayeyi, ifade etmektedir. Harcama Birimi: Bütçe ile ödenek verilen her bir işletmeyi, Harcama Yetkilisi: Bütçe ile ödenek tahsis edilen her bir işletmenin en üst yöneticisini veya anılan görevi yürütmekle görevlendirilen kişiyi, ifade etmektedir. Harcama yetkilisi Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliğinin (Resmi Gazete Tarihi: Resmi Gazete Sayısı: 28187) 17.maddesinde şu şekilde açıklanmıştır: MADDE 17 (1) İşletme Müdürlüğünün harcama yetkilisi, İşletme Müdürüdür. 1/13

2 Üst Yönetici: 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 11 inci maddesinde tanımlanan üst yöneticiyi, ifade eder. Tapu ve Kadastro Genel Müdürü anılan Yasanın 11.maddesinde diğer kamu idarelerinde en üst yönetici sıfatıyla sayılmaktadır sayılı TKGM Teşkilat Kanunun 3.maddesinde en üst yönetici olduğunda dair Genel Müdür, Genel Müdürlüğün en üst amiri olup, Genel Müdürlüğü temsil eder. hükümle ortaya konulmuştur. Bu tanımlara göre; TKGM teşkilatında, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Döner Sermaye İşletmesine Harcama Birimi denilmekte, bu birimin yetkilisi ise en üst yönetici olan Genel Müdürdür. Üst yönetici olarak Genel Müdür, bu sorumluluğun gereklerini harcama yetkilisi, malî hizmetler birimi ve iç denetçiler aracılığıyla yerine getireceği öngörülmüş olup (5018 sy K.m.11/son fık); Üst Yönetici konumunda bulunan Genel Müdür bu yetkisini TKGM-Döner Sermaye Yönetmeliğinde açıklandığı üzere harcama yetkilisi olarak Döner Sermaye İşletme Müdürüne devretmiştir. Ġlgili Ġdare: Döner sermayeli işletmelerin bağlı oldukları, genel yönetim kapsamındaki kamu idarelerini, (yani Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünü) ĠĢletme: (b) bendi uyarınca verilen sermayenin tahsis amacını gerçekleştirmek üzere kurulan döner sermaye işletmelerini, ifade etmektedir. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü Döner Sermaye Teşkilatının, İşletme Müdürlüğü ve bölge işletme birimlerinden teşekkül edeceği öngörülmüştür. (TKGM Dön. Ser. Yön.m.8/2 fık) Yani Bölge Müdürlüklerinde kurulan Döner Sermaye teşekkülleri TKGM Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği tanımıyla İşletme Birimi olarak tanımlanmış olup, müstakil bir işletme sayılmamıştır. (Yön.m.3/e.) TKGM Döner Sermaye Merkez İşletmesi Müdürlüğü ile Bölge Müdürlüğü işletme birimlerinin oluşturduğu teşekküle TKGM Döner Sermaye Teşkilatı denilmiştir. Muhasebe Birimi: Gelir ve alacakların tahsili, giderlerin ve borçların hak sahiplerine ödenmesi, para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetlerin alınması, saklanması, ilgililere verilmesi, gönderilmesi ve diğer tüm malî işlemlerin kayıtlarının yapılması ve raporlanması işlemlerini yürüten birimi, (yani TKGM Döner Sermaye İşletmesi Saymanlığını ) ifade etmektedir. Muhasebe Yetkilisi: Muhasebe hizmetlerinin yürütülmesinden ve muhasebe biriminin yönetiminden sorumlu, usulüne göre atanmış yöneticiyi, (Yani TKGM Döner Sermaye İşletmesi Saymanını), ifade etmektedir. Muhasebe Yetkilisi Yardımcısı: Muhasebe yetkililerinin yardımcılarını, (Yani Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünde İşletme Müdürüne yardımcı olan İşletme Müdür yardımcılarını), ifade etmektedir. Muhasebe Yetkilisi Mutemedi: Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, muhafaza etmeye, vermeye, göndermeye yetkili ve bu işlemlerle ilgili olarak doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumlu olan görevlileri,(yani Tapu Müdürleri ile Kadastro Müdürlerini) (daha evvel bu görevliler döner sermaye sayman mutemetleri olarak adlandırılmakta idiler) ifade etmektedir. Muhasebe yetkilisi mutemedine yardımcı bir görevliden 2/13

3 bahsedilmemiģtir. Dolayısıyla uygulamada bu ve benzeri görevlilerin sorumlulukları söz konusu olmayıp doğrudan müdürdür diyebiliriz. Ancak anılan Yönetmeliğin bu tanımlamasına karşın, Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 4.maddesi bu tanımlamayı biraz daha genişleterek yetkili memurları da bu tanıma sokmuştur. Buna göre, Muhasebe yetkilisi mutemedi: Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, muhafaza etmeye, vermeye, göndermeye yetkili ve bu işlemler ile ilgili olarak doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumlu olan kamu görevlilerini ve yetkili memurları, şeklinde geniş bir tanım yapılmıştır. Yetkili memurlar içerisinde aşağıdaki tanımdan da anlaşılacağı gibi tapu memuru da yetkili memur sayılmıştır. Ancak bu yetkilerinin zimmetle sadece değerli kağıt alıp satma ile sınırlı oldukları, döner sermaye işletmesiyle ilgili bir görev olmadığı kanaatindeyiz. Zorunluluk bulunması halinde yukarıda unvanları belirtilenler dışında, muhasebe yetkilisi adına para ve parayla ifade edilebilen değerleri almak, vermek, vezne ve ambarlarda muhafaza etmek üzere kamu idarelerinin görevli personeli arasından, ilgili muhasebe yetkilisinin de muvafakati alınarak seçilen personel, harcama yetkilisi tarafından muhasebe yetkilisi mutemedi olarak görevlendirilebilir. Ayrıca, özlük hakları ödemelerinin yapıldığı muhasebe biriminin bulunduğu yer dışında bulunan birimlerde görev yapan personelin, görev yapılan yerdeki aynı bütçeli diğer idarelere hizmet veren muhasebe yetkilisine bağlı mutemet olarak görevlendirilmesi de mümkündür. Muhasebe yetkilisi mutemedi olarak seçilen görevlinin adı, soyadı, görev yeri, unvanı ve imza örneği ile görev ve yetkileri ilk görevlendirmede muhasebe yetkilisine yazılı olarak bildirilir. (Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik m.5) 6/6/1934 tarihli ve 2720 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2489 sayılı Kefalet Kanunu kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe yetkilisi mutemetleri, aylıklarını tam olarak almaya başladıkları tarihten itibaren kefalete tabi tutulur. Kefalet Kanunu kapsamı dışında kalan kamu idarelerinin muhasebe yetkilisi mutemetleri özel mevzuatlarındaki hükümlere tabidir. Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin görevlerinden geçici ayrılmalarında yerlerine, birinci fıkra hükmüne göre aylığından kefalet aidatı kesilen kişilerden görevlendirme yapılması esastır. Ancak, zorunluluk hallerinde Kefalet Kanununun ilgili hükümleri uygulanmak suretiyle diğer personelin de muhasebe yetkilisi mutemedi olarak görevlendirilmesi mümkündür. Kefalete tabi tutulan muhasebe yetkilisi mutemetlerinin aylığından kesilen aidatlar mevzuatında öngörülen sürede ilgili kefalet sandığı hesabına ödenir. (Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik m.6) Yetkili memur: Görevleri gereği veya görevlendirilmeleri nedeniyle muhasebe birimlerinden zimmetle değerli kağıt alıp satan nüfus, tapu, icra, emniyet, adliye ve ticaret sicili memurları gibi kamu görevlilerini, 3/13

4 Mutemetlik: Muhasebe biriminin bulunduğu yer dışında, muhasebe birimine bağlı olarak tahsilat mutemetliği, tahsilat şefliği ve benzeri isimler altında mutemetlik görevinin yapıldığı birimi (Konsolosluklar bu Yönetmelik kapsamına giren işleri dolayısıyla mutemetlik olarak kabul edilir.), İfade etmektedir. DÖNER SERMAYELĠ ĠġLETMELER BÜTÇE VE MUHASEBE YÖNETMELĠĞĠNE GÖRE; ĠKĠNCĠ BÖLÜM Gelirlerin Tahakkuku, Takibi ve Tahsili, Harcama Yetkilisinin Yetki ve Sorumluluğu, GerçekleĢtirme Görevlileri ve Sorumluluğu Gelirlerin tahakkuku, takibi ve tahsili MADDE 8 - (1) İşletme gelirlerinin tahakkuku ve takibi gelir gerçekleştirme görevlilerince, tahsil işlemleri ise muhasebe birimlerince yürütülür. (2) Alacakların takibinden vazgeçilmesinde, işletmelerin kendi özel mevzuatlarında hüküm bulunmayan hâllerde, Kanunun 79 uncu maddesi hükmüne göre işlem yapılır. Harcama yetkilisinin yetki ve sorumluluğu MADDE 9 - (1) İşletme bütçelerinden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında; hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. (2) Harcama yetkilileri harcama yetkisini; yardımcılarına, yardımcısı olmayanlar ise hiyerarşik olarak bir alt kademedeki yöneticilere, kısmen veya tamamen devredebilirler. (3) Harcama yetkisi aşağıdaki şartlara uygun olarak devredilir: a) Yetki devri yazılı olmak zorundadır. b) Devredilen yetkinin sınırları açıkça belirlenmiş olmalıdır. c) Muhasebe yetkilisine yazılı olarak bildirilmelidir. (4) Harcama yetkilileri, harcama talimatlarının bütçe ilke ve esaslarına, kanun, tüzük ve yönetmelikler ile diğer mevzuata uygun olmasından, ödeneklerin etkili, ekonomik ve verimli kullanılmasından ve ilgili mevzuata göre yapmaları gereken diğer işlemlerden sorumludur. (5) Kanunların verdiği yetkiye istinaden yönetim kurulu, komisyon ve benzeri kurul veya komisyon kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk kurul veya komisyona ait olur. 4/13

5 (6) Harcama yetkilisinin kanunî izin, hastalık, geçici görev, disiplin cezası uygulaması, görevden uzaklaştırma ve benzeri nedenlerle geçici olarak görevinden ayrılması hâlinde, ilgili harcama biriminin harcama yetkilisi, anılan görevi yürütmekle görevlendirilen kişidir. GerçekleĢtirme görevlileri ve sorumluluğu MADDE 10 - (1) Gider gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. (2) Harcama yetkilisi, kendisine en yakın üst kademe yöneticilerinden birisini veya birkaçını ödeme emri belgesini düzenlemek üzere görevlendirir. Görevlendirilen kişiler de gerçekleştirme görevlisi olup, harcama birimindeki ön malî kontrol görevini yaparlar. (3) Gelir gerçekleştirme görevlileri; işletme gelirlerinin tahakkuk ve takip işlemlerini yürütürler. (4) Gider ve gelir gerçekleştirme görevlileri, kendilerine verilen görevlerin mevzuatına ve usulüne uygun olarak yürütülmesinden, düzenledikleri belgelerin doğruluğundan ve diğer gerçekleştirme görevlileri tarafından düzenlenen belgeler üzerinde yapmaları gereken kontrollerden sorumludurlar. AÇIKLAMA: Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü İşletme Müdürü yukarıda açıklanan mevzuat doğrultusunda Harcama Yetkilisi durumunda olmasından ötürü anılan yetki ve sorumlulukları açıklanan hükümlerle izah edilmiştir. İşletme bütçesinden harcama yapılabilmesi, harcama yetkilisinin (Harcama yetkilisi olan TKGM İşletme Müdürü) harcama talimatı vermesiyle mümkündür. Harcama talimatlarında; hizmet gerekçesi, yapılacak işin konusu ve tutarı, süresi, kullanılabilir ödeneği, gerçekleştirme usulü ile gerçekleştirmeyle görevli olanlara ilişkin bilgiler yer alır. İşletme Müdürü harcama yetkilisi görev ve yetkisini; işletme müdür yardımcılarına ve hiyerarşik olarak bir alt kademedeki yöneticilere (yani Bölge İşletme Birimlerindeki görevlilere), kısmen veya tamamen devredebilirler. Kanunların verdiği yetkiye istinaden Döner Sermaye işletme yönetim kurulu kararıyla yapılan harcamalarda, harcama yetkisinden doğan sorumluluk yönetim kuruluna ait olur sayılı Yasanın 31.maddesinde Harcama yetkilisine ait hükümler mevcut olup, harcamaların nasıl ve hangi görevliler vasıtasıyla (giderleri gerçekleştirme görevlileri gibi) yapılacağına dair mevzuat sevk edilmiştir sayılı Yasa temel bir yasa olup, ikincil mevzuat olan Yönetmelikler bu yasaya uygun hükümler sevk etmek durumundadır sayılı Kanun a bağlı olarak 1 Mayıs 2007 tarih ve sayılı Resmi Gazete de Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği yayımlanarak yürürlüğe girmiştir [3]. Bu düzenleme ile Döner Sermaye İşletmeleri bünyesinde köklü değişiklikler yaşanmaktadır. Yönetmeliğin yayınlanmasının 5/13

6 akabinde henüz döner sermaye işletmesi olmayan kurumlar, yeni mevzuata göre döner sermaye işletmesi yönetmeliği hazırlamaktadırlar sayılı Kanun un Geçici 11 inci maddesine göre Bu Kanun kapsamında kamu idarelerinde kurulmuş döner sermaye işletmeleri tarihine kadar yeniden yapılandırılır hükmü gereğince, döner sermayeler 2010 yılı sonuna kadar yeniden yapılanmak zorundadırlar. Döner Sermaye İşletmeleri için esas alınması gereken yönetmelik, Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği dir Yeni Görev Tanımlamaları 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile birlikte, önceden bilinen bazı kavramlar ortadan kalkmış ve bazı yeni kavramlar türetilmiştir. Örneğin Gerçekleştirme Görevlisi gibi. Önceki yönetmelikteki Sayman kavramının yerini de Muhasebe Yetkilisi sözcüğü almıştır. Yeni yönetmelikte Taşınır Kayıt ve Kontrol Yetkilisi adı ile yeni bir tanımlama yapılmıştır. TaĢınır Kayıt ve Kontrol Yetkilisi, tarihli ve 2006/11545 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla yürürlüğe konulan Taşınır Mal Yönetmeliği kapsamında işlemleri yürütmektedir. GerçekleĢtirme Görevlileri ise, bütçelerden bir giderin yapılabilmesi için iş, mal veya hizmetin belirlenmiş usul ve esaslara uygun olarak alındığının veya gerçekleştirildiğinin, görevlendirilmiş kişi veya komisyonlarca onaylanması ve gerçekleştirme belgelerinin düzenlenmiş olması gerekir. Giderlerin gerçekleştirilmesi harcama yetkilisinin ödeme emri belgesini imzalaması ve tutarın hak sahibine ödenmesiyle tamamlanır. Gerçekleştirme görevlileri, harcama talimatı üzerine; işin yaptırılması, mal veya hizmetin alınması, teslim almaya ilişkin işlemlerin yapılması, belgelendirilmesi ve ödeme için gerekli belgelerin hazırlanması görevlerini yürütürler. Gerçekleştirme görevlileri, bu Kanun çerçevesinde yapmaları gereken iş ve işlemlerden sorumludurlar. Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebe yetkilisi mutemedidir. Muhasebe mutemetleri doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumludur. Muhasebe mutemetlerinin görevlendirilmeleri, yetkileri, denetimi, tutacakları defter ve belgeler ve diğer hususlara ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığınca çıkarılmış bulunan yönetmelikle düzenlenmiştir. Bahsedilen Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmeliğin 4.maddesi bu tanımlamayı biraz daha genişleterek yetkili memurları da bu tanıma sokmuştur. Buna göre, Muhasebe yetkilisi mutemedi: Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, muhafaza etmeye, vermeye, göndermeye yetkili ve bu işlemler ile ilgili olarak doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumlu olan kamu görevlilerini ve yetkili memurları, şeklinde geniş bir tanım yapılmıştır. Yetkili memurlar içerisinde aşağıdaki tanımdan da anlaşılacağı gibi tapu memuru da yetkili memur sayılmıştır. Ancak bu yetkilerinin zimmetle sadece değerli kağıt alıp satma ile sınırlı oldukları, döner sermaye işletmesiyle ilgili bir görev olmadığı kanaatindeyiz. Zorunluluk bulunması halinde yukarıda unvanları belirtilenler dışında, muhasebe yetkilisi adına para ve parayla ifade edilebilen değerleri almak, vermek, vezne ve 6/13

7 ambarlarda muhafaza etmek üzere kamu idarelerinin görevli personeli arasından, ilgili muhasebe yetkilisinin de muvafakati alınarak seçilen personel, harcama yetkilisi tarafından muhasebe yetkilisi mutemedi olarak görevlendirilebilir. Ayrıca, özlük hakları ödemelerinin yapıldığı muhasebe biriminin bulunduğu yer dışında bulunan birimlerde görev yapan personelin, görev yapılan yerdeki aynı bütçeli diğer idarelere hizmet veren muhasebe yetkilisine bağlı mutemet olarak görevlendirilmesi de mümkündür. Muhasebe yetkilisi mutemedi olarak seçilen görevlinin adı, soyadı, görev yeri, unvanı ve imza örneği ile görev ve yetkileri ilk görevlendirmede muhasebe yetkilisine yazılı olarak bildirilir. (Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik m.5) DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Muhasebe Yetkilisinin Görev, Yetki ve Sorumlulukları Muhasebe yetkilisinin görev ve yetkileri MADDE 14 - (1) Muhasebe yetkilisinin görev ve yetkileri aşağıda belirtilmiştir: a) Gelirleri ve alacakları ilgili mevzuatına göre tahsil etmek, yersiz ve fazla tahsil edilenleri ilgililerine iade etmek. b) Giderleri ve borçları hak sahiplerine ödemek. c) Para ve parayla ifade edilebilen değerler ile emanetleri almak, saklamak ve ilgililere vermek veya göndermek. ç) Yukarıdaki bentlerde sayılan işlemlere ve diğer malî işlemlere ilişkin kayıtları usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutmak, belge ve bilgileri her türlü müdahaleden bağımsız olarak düzenlemek. d) Yönetmelik gereğince düzenlenmesi gereken belge ve bilgileri, belirtilen sürelerde ilgili yerlere düzenli olarak vermek. e) Veznenin kontrolünü ilgili mevzuatında öngörülen sürelerde yapmak. f) Muhasebe hizmetlerine ilişkin defter, kayıt ve belgeleri ilgili mevzuatında belirtilen sürelerle muhafaza etmek ve denetime hazır bulundurmak. g) Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin hesap, belge ve işlemlerini ilgili mevzuatında öngörülen zamanlarda denetlemek veya muhasebe biriminden uzak yerlerde görev yapan muhasebe yetkilisi mutemedinin bulunduğu yerdeki birim yöneticisinden kontrol edilmesini istemek. ğ) Hesabını kendinden sonra gelen muhasebe yetkilisine devretmek, devredilen hesabı devralmak. h) Muhasebe birimini yönetmek. 7/13

8 ı) Diğer mevzuatla verilen görevleri yapmak. Muhasebe yetkilisinin sorumlulukları MADDE 15 - (1) Muhasebe yetkilileri; a) Bu Yönetmeliğin 14 üncü maddesinde sayılan hizmetlerin zamanında yapılmasından ve muhasebe kayıtlarının usulüne uygun, saydam ve erişilebilir şekilde tutulmasından, b) Mutemetleri aracılığıyla aldıkları ve elden çıkardıkları para ve parayla ifade edilen değerler ile bunlarda meydana gelen kayıplardan, c) Ön ödeme ile kesin ödemelerin yapılması ve ön ödemelerin mahsubu aşamalarında ödeme emri belgesi ve eki belgelerin usulünce incelenmesi ve kontrolünden, ç) Yersiz ve fazla tahsil edilen tutarların ilgililerine geri verilmesinde, geri verilecek tutarın, düzenlenen belgelerde öngörülen tutara uygun olmasından, d) Ödemelerin, ilgili mevzuatın öngördüğü öncelik sırası da göz önünde bulundurularak, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre yapılmasından, e) Rücu hakkı saklı kalmak kaydıyla, kendinden önceki muhasebe yetkilisinden hesabı devralırken göstermediği noksanlıklardan, f) Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin hesap, belge ve işlemlerini ilgili mevzuata göre kontrol etmekten, g) Yetkili mercilere hesap vermekten, sorumludurlar. (2) Muhasebe yetkililerinin Kanuna göre yapacakları kontrollere ilişkin sorumlulukları, görevleri gereği incelemeleri gereken belgelerle sınırlıdır. (3) Muhasebe yetkililerinin ret ve iadeler ile ayrılıp gönderilmesi gereken paylara ilişkin fazla ve yersiz ödemelerde sorumluluğu, bu Yönetmeliğin 20 nci maddesi uyarınca yapması gereken kontrollerle sınırlıdır. Muhasebe yetkilisi olarak atanacakların nitelikleri MADDE 16 - (1) Muhasebe yetkilisi görevini yürütmek üzere atanacakların, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 inci maddesinde belirtilenler ile aşağıdaki şartları taşıması gerekir. a) En az iki yıllık yüksek öğrenim görmüş olmak. b) Kamu idarelerinin muhasebe hizmetlerinde en az iki yıl çalışmış olmak. c) Son üç yıl içinde olumsuz sicil almamış olmak. 8/13

9 ç) Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezası almamış olmak. d) Görevin gerektirdiği bilgi ve temsil yeteneğine sahip olmak. (2) (Ek:RG-25/11/ ) Saymanlık müdürü veya sayman kadrosunda görev yapacak muhasebe yetkilileri; a) Muhasebe hizmetleri Maliye Bakanlığınca yürütülen döner sermayeli işletme muhasebe birimlerine Maliye Bakanlığı, b) Kapsama dâhil diğer döner sermayeli işletmelerin muhasebe birimlerine ilgili idare, tarafından atanır. (3) (Ek:RG-25/11/ ) İlgili idarelerce ataması yapılan muhasebe yetkilileri Maliye Bakanlığı ve Sayıştay Başkanlığı na bir ay içinde bildirilir. AÇIKLAMA: Muhasebe yetkilisi olarak Döner Sermaye İşletmesi Saymanını anlamamız gerekir sayılı Yasanın 61.maddesinde de muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları ile atanmalarına ait hükümler mevcuttur. Bu yasadaki muhasebe yetkilisine ait hükümler temel hükümler olup, bu mevzuata uygun olarak diğer Yönetmelikler çıkartılmıştır. MUHASEBE YETKĠLĠSĠ MUTEMETLERĠ Döner Sermayeli ĠĢletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 67.maddesinin (g) bendi bizleri ilgilendiren hükümler içermektedir. Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin görevlendirilmesi, mutemetlerce tahsil olunacak paralar, düzenlenecek alındı, defter ve belgeler konusunda Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerine ve aşağıdaki açıklamalara göre işlem yapılır: 1) Muhasebe yetkilisi mutemetlerine, paranın yatırılacağı muhasebe birimi tarafından, kullanıldıkça kullanılmış olanlar geri alınmak suretiyle yenisi verilmek üzere, defterdarlarca tespit edilen sayıda muhasebe yetkilisi mutemedi alındısı cildi verilir. Muhasebe yetkilisi adına tahsilat yapmaya yetkili mutemetlerce yapılan tahsilat ve teslim alınan değerler için Muhasebe Yetkilisi Mutemedi Alındısı (Örnek:10) kullanılır. Alındı, birisi dip koçan olmak üzere üç nüshalı olup bir nüshası parayı teslim edene, bir nüshası alındıyı düzenleyen yetkilinin bağlı bulunduğu birime verilir. 2) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince yapılan tahsilat, tarih ve alındı seri ve sıra numarasıyla Muhasebe Yetkilisi Mutemetleri Kasa Defteri ne (Örnek: 11) işlenir. Defterde; tahsilatın tarihi, sıra numarası, kimden tahsil edildiği ve alındı seri ve sıra numaralarının kaydına ilişkin sütunlardan başka yapılan tahsilatın çeşidini göstermek üzere dört ayrıntı, bir Toplam ve bir Genel Toplam sütunu bulunmaktadır. Muhasebe yetkilisi mutemetleri tarafından tahsil olunan paralar, bütçenin birkaç gelir türünü ilgilendirdiği takdirde, defterin Yapılan Tahsilatın Çeşidi başlığı altındaki sütunlarına ayrı ayrı işlenir. Toplam ve ayrıntı sütunlarına yapılan kayıtlar, tahsil 9/13

10 olunan paraların muhasebe birimine teslim edildiği tarihe kadar devam eder. Para muhasebe birimine yatırıldığında, tutarı Genel Toplam sütununa alınır, diğer sütunların altları çift çizgi ile kapatılır. Genel toplam sütununun toplamları malî yıl sonuna kadar devam eder. 3) Muhasebe yetkilisi mutemetlerince yapılan tahsilat tutarı, miktarına bakılmaksızın her onbeş günde bir ve her hâlükârda malî yılın son iş gününde muhasebe birimi veznesine veya banka hesabına yatırılır. Tahsilat tutarının Bakanlıkça belirlenen miktarın dört katına ulaşması hâlinde paranın, onbeş günlük süre beklenmeksizin, tahsilatın yapıldığı günü takip eden günün mesai saati bitimine kadar muhasebe birimi veznesine veya banka hesabına yatırılması zorunludur. Ancak, banka şubesi bulunmayan ilçe, belde ve köylerde muhasebe yetkilisi mutemetlerince tahsil edilen paralar, miktara bakılmaksızın, en geç izleyen ayın üçüncü günü akşamına kadar yatırılır. 4) Tahsil edilen para, muhasebe birimine alındı dip koçanı ve muhasebe yetkilisi mutemetleri kasa defteriyle birlikte getirilir. Dip koçanlar ile defter kaydı karşılaştırılıp Yapılan Tahsilâtın Çeşidi sütunları toplamı ile toplam sütunu kontrol edildikten sonra teslim edilecek para tutarı bulunur ve bu tutar defterin Genel Toplam sütununa yazılır. Defterin toplam sütunu karşısına ve alındı dip koçanının en son yaprağının arkasına... numaraya kadar olan... tahsilat teslim edilmiştir. açıklaması yazılarak muhasebe yetkilisi ve mutemet tarafından imza edildikten sonra muhasebe yetkilisi mutemetleri kasa defterinin zımbalı yaprakları koparılır ve alındı karşılığında kasaya teslim edilerek bu konuda düzenlenecek muhasebe işlem fişine eklenir. Veznedarlarca, tahsilata ilişkin verilen alındıların tarih ve numarası defterin ikinci nüshasına işlenir. Kullanılmamış muhasebe yetkilisi mutemedi alındısı yaprağı bulunan cilt, mutemede geri verilir. 5) Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin yaptığı tahsilatın muhasebe biriminin veznesine veya banka hesabına yatırılmasına ilişkin süre ve tutar, ihtiyaca göre idareler itibarıyla Bakanlıkça farklı belirlenebilir. AÇIKLAMA: Muhasebe Yetkilisi Mutemetler uygulamada Tapu ve Kadastro Müdürleri olduklarından yukarıdaki hükümleri bu doğrultuda değerlendirilmesi gerekmektedir. MUHASEBE YETKİLİSİ MUTEMETLERİNE AİT MEVZUAT AÇIKLAMALARI: 5018 Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun Muhasebe hizmeti ve muhasebe yetkilisinin yetki ve sorumlulukları başlıklı 61. maddesinde; Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebe yetkilisi mutemedidir şeklinde tanımlanmıştır. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin Muhasebe Yetkilisi Mutemetleri başlıklı 19. maddesinde de bu paralelde kesin hükümlere yer verilerek; Muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, vermeye ve göndermeye yetkili olanlar muhasebe yetkilisi mutemedidir. tanımlamasına yer verilmiştir. 10/13

11 Muhasebe yetkilisi mutemetlerinin, bu işlemlerle ilgili olarak doğrudan muhasebe yetkilisine karşı sorumlu olacağı belirtilmiştir. Aynı yönetmelik maddesinde muhasebe yetkilisi mutemedinin; Muhasebe yetkilisinin muvafakati alınarak seçilecek personelin harcama yetkilisi tarafından görevlendirileceği belirtilerek, muhasebe yetkilisi mutemetleri hakkında, tarihli ve mükerrer sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir. Buna göre; Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin tabi olduğu, Muhasebe Yetkilisi Mutemetlerinin Görevlendirilmeleri, Yetkileri, Denetimi ve Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğindeki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla tarih ve sayılı 3.Mükerrer Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe konulmuştur. Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğüne döner sermaye ücreti tahakkuk ve tahsil etme yetkisini haiz olan Tapu Müdürü ile Kadastro Müdürü veya bunların görevlendirdiği KİMLER MUHASEBE YETKİLİSİ MUTEMEDİDİR? Veznedar, tahsildar, icra memuru gibi unvanlarla muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almak, vermek ve göndermek üzere görevlendirilenler muhasebe yetkilisi mutemedidir. Zorunluluk bulunması halinde, muhasebe yetkilisi adına para ve parayla ifade edilebilen değerleri almak, vermek, vezne ve ambarlarda muhafaza etmek üzere kamu idarelerinin görevli personeli arasından, ilgili muhasebe yetkilisinin de muvafakati alınarak seçilen personel, harcama yetkilisi tarafından muhasebe yetkilisi mutemedi olarak görevlendirilebilir. MUHASEBE YETKİLİSİ MUTEMETLERİNİN GÖREVLENDİRİLMELERİ: Muhasebe yetkilisi mutemedi olarak seçilen görevlinin adı, soyadı, görev yeri, unvanı ve imza örneği ile görev ve yetkileri ilk görevlendirmede muhasebe yetkilisine yazılı olarak bildirilir. Döner Sermayeli İşletmelerimizde bu görevlendirmeler yapılırken harcama yetkilisi tarafından muhasebe yetkilisinin muvafakatinin alınması gerekmektedir. Bu muvafakat görevlendirme yazısını muhasebe yetkilisinin paraflaması şeklinde de olabilir. Kanunlarda öngörüldüğü şekilde ve bu Yönetmelik esaslarına göre yetkili kılınmamış hiçbir kimse kamu idaresi adına para tahsil edemez, değerleri alamaz, gönderemez ve ödeme yapamaz. MUHASEBE YETKİLİSİ MUTEMETLERİNİN KEFALETE TABİ OLMASI : tarihli ve 2720 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2489 sayılı Kefalet Kanunu kapsamındaki kamu idarelerinin muhasebe yetkilisi mutemetleri, aylıklarını tam olarak almaya başladıkları tarihten itibaren kefalete tabi tutulur. YETKİ VE SORUMLULUK: Muhasebe yetkilisi mutemetleri, muhasebe yetkilisi adına ve hesabına para ve parayla ifade edilebilen değerleri geçici olarak almaya, vermeye ve göndermeye yetkili olup, bu işlemlerinden dolayı doğrudan bağlı oldukları muhasebe yetkilisine karşı sorumludurlar. Muhasebe biriminde görev yapan muhasebe yetkilisi mutemetleri, her ne adla olursa olsun tahsil ettikleri paraları ve kendilerine teslim 11/13

12 edilen değerleri muhasebe biriminin veznesi ve ambarında muhafaza etmek zorundadır ve kayıplardan sorumludurlar. TAHSİLÂTLARI YATIRMA SÜRESİ: Muhasebe birimi hizmet binası dışında veya muhasebe biriminin bulunduğu yerin belediye hudutları dışında görevlendirilen muhasebe yetkilisi mutemetleri tarafından yapılan tahsilâtın, özel mevzuatında aksine bir hüküm bulunmadığı sürece, miktarı ne olursa olsun en çok yedi günde bir ve her halde mali yılın son iş gününde muhasebe biriminin veznesine veya banka hesabına yatırılması zorunludur. Döner Sermayeli İşletmelerde ise bu 7 günlük süre 15 gün olarak uygulanır. Banka şubesi bulunan ilçelerde muhasebe yetkilisi mutemetlerince tahsil edilen paralar, miktara bakılmaksızın, en geç izleyen ayın 5.günü akģamına kadar yatırılır. MUHASEBE YETKİLİSİ MUTEMEDİ ALINDISI: Muhasebe yetkilisi mutemetlerine, paranın yatırılacağı muhasebe birimi tarafından, kullanıldıkça kullanılmış olanlar geri alınmak suretiyle yenisi verilmek üzere muhasebe yetkilisi mutemedi alındısı cildi verilir. Muhasebe yetkilisi adına tahsilât yapmaya yetkili mutemetlerce yapılan tahsilât ve teslim alınan değerler için Muhasebe Yetkilisi Mutemedi Alındısı (Örnek:10) kullanılır. TUTULACAK DEFTERLER: Tahsilâtlar için iki ayrı defter vardır. 1-) Muhasebe Yetkilisi Mutemetleri Kasa Defteri (Örnek: 11) 2-) Mutemetlikler Tahsilât ve Ödemeler Defteri (Örnek: 12) Muhasebe Yetkilisi Mutemetleri Kasa Defteri; sadece tahsilât yapan mutemetlerce tutulacak olup, yaptıkları tahsilâttan aynı zamanda iadesi gereken teminat iadesi de yapan mutemetler ise Mutemetlikler Tahsilât ve Ödemeler Defterini tutacaklardır. Mutemetlikler Tahsilât ve Ödemeler Defterini tutan mutemetlerce ayrıca Muhasebe Yetkilisi Mutemetleri Kasa Defteri tutulmaz. Defterlerin basılı olması durumunda, kullanılmadan önce muhasebe yetkilerince sayfaları sayılır ve kaç sayfadan oluştuğu defterin iç kapak sayfasına yazılarak imza ve mühürle onaylanır. MUHASEBE YETKĠLĠSĠ MUTEMETLERĠ KASA DEFTERĠ: Muhasebe yetkilisi mutemetlerince yapılan tahsilât, tarih ve alındı seri ve sıra numarasıyla Muhasebe Yetkilisi Mutemetleri Kasa Defteri ne (Örnek: 11) işlenir. 12/13

13 Defterde; tahsilâtın tarihi, sıra numarası, kimden tahsil edildiği ve alındı seri ve sıra numaralarının kaydına ilişkin sütunlardan başka yapılan tahsilâtın çeşidini göstermek üzere dört ayrıntı, bir Toplam ve bir Genel Toplam sütunu bulunmaktadır. Muhasebe yetkilisi mutemetleri tarafından tahsil olunan paralar, bütçenin birkaç gelir türünü ilgilendirdiği takdirde, defterin Yapılan Tahsilâtın Çeşidi başlığı altındaki sütunlarına ayrı ayrı işlenir. Toplam ve ayrıntı sütunlarına yapılan kayıtlar, tahsil olunan paraların muhasebe birimine teslim edildiği tarihe kadar devam eder. Para muhasebe birimine yatırıldığında, tutarı Genel Toplam sütununa alınır, diğer sütunların altları çift çizgi ile kapatılır. Genel toplam sütununun toplamları malî yılsonuna kadar devam eder. * * * 13/13