ULUSLARARASI YIL:2 SAYI:3 YEAR:2 ISSUE:3

Transkript

1 ULUSLARARASI YIL:2 SAYI:3 YEAR:2 ISSUE:3 03

2 I THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH YIL:2 SAYI:3 NSAN2010 YEAR:2 ISSUE:3 APRIL2010

3 IV THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH TARHNPENDE ULUSLARARASITARHveSOSYALARATIRMALARDERGS THEPURSUITOFHISTORY INTERNATIONALPERIODICALFORHISTORYANDSOCIALRESEARCH BaskÖncesi: MinyaTU K Bask: MESA letiim: SelçukÜniversitesiEdebiyatFakültesi TarihBölümüKampüs/Konya / [email protected], [email protected], [email protected]

4 TARHN PENDE ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS III TARHNPENDE ULUSLARARASITARHveSOSYALARATIRMALARDERGS THEPURSUITOFHISTORY INTERNATIONALPERIODICALFORHISTORYANDSOCIALRESEARCH (edergi) ISSN: (basl) ISSN: X Editör Yrd.Doç.Dr.NecmiUYANIK YönetimKurulu Doç.Dr.AbdullahÖZTÜRK,Yrd.Doç.Dr.AbdurrahmanSAVA,Doç. Dr. A. Murat SÜNBÜL, Doç. Dr. Âlim GÜR, Prof. Dr. Bahaeddin YEDYILDIZ, Yrd. Doç. Dr. Çaatay BENHÜR, Prof. Dr. Emine YENTERZ, Prof. Dr. Hasan BAHAR, Yrd. Doç. Dr. Hüseyin MUMAL,Prof.Dr.MuhittinTU,Doç.Dr.MustafaDEMRC,Doç. Dr.NecmiUYANIK,Doç.Dr.ÖzdemirKOÇAK,Doç.Dr.Ramazan ÇALIK,Yrd.Doç.Dr.SinanGÖNEN,Yrd.Doç.Dr.UfukDenizAÇI EditörYardmclar CemalÇETN,FatihÇOLAK,HaticeGülKÜÇÜKBEZC,HarunYIL DIZ,Yrd.Doç.Dr.HüseyinMUMAL,MehmetFatihBERK,Mustafa ARSLAN,SalihKAYMAKÇI,SalihKI,Dr.SinanTADELEN,Yunus NCE,ZehraODABAI YaynKurulu Prof.Dr.AbdullahKAYGI,Prof.Dr.AbdüsselamULUÇAM,Prof.Dr. AdnanMAN,Prof.Dr.AhmetYaarOCAK,Prof.Dr.AliBRNC, Prof.Dr.AlibrahimSAVA,Prof.Dr.AnvarbekMOKEEV,Prof.Dr. Azmi ÖZCAN, Prof. Dr. Azmi SÜSLÜ, Prof. Dr. Bahaeddin YEDYILDIZ,Prof.Dr.BenjaminFORTNA,Doç.Dr.BirolAKGÜN, Prof.Dr.ClausSCHÖNG,Yrd.Doç.Dr.ÇaatayBENHÜR,Prof.Dr. HalukHadiSÜMER,Prof.Dr.HasanBAHAR,Prof.Dr.HüseyinBA CI, Yrd. Doç. Dr. Hüseyin MUMAL, Yrd. Doç. Dr. brahim Halil SUGÖZÜ,Prof.Dr.lberORTAYLI,Prof.Dr.KurtuluDNÇER,Prof. Dr.M.AkifERDORU,Doç.Dr.MehmetKIRBIYIK,Doç.Dr.Mehmet ÖZDEN,Prof.Dr.MetinAYIII,Prof.Dr.MetinHÜLAGÜ,Prof.Dr. Muhittin TU, Doç. Dr. Mustafa DEMRC, Dr. Mürteza HASANOLU,Doç.Dr.NecmiUYANIK,Doç.Dr.ÖzdemirKOÇAK, Prof.Dr.RainerCZCHON,Doç.Dr.RamazanÇALIK,Prof.Dr.Salim CÖHÇE,Prof.Dr.S.WaleckDALPOUR,Yrd.Doç.Dr.SeferSOLMAZ, Prof. Dr. Semih YALÇIN, Prof. Dr. Süleyman BEYOLU, Prof. Dr. ThomasDrewBEAR,Prof.Dr.TemuçinFaikERTAN,Dr.UfukAY HAN,Yrd.Doç.Dr.UfukDenizAÇI,Doç.Dr.YusufSARINAY,Dr. ZekeriyaMR

5 TARHN PENDE ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS V HakemveDanmaKurulu Prof.Dr.AbdullahKAYGI(HacettepeÜniversitesi),Doç.Dr.Abdullah ÖZTÜRK(SelçukÜniversitesi),Prof.Dr.AbdullahSAYDAM(Erciyes Üniversitesi),Prof.Dr.AbdullahTOPÇUOLU(SelçukÜniversitesi), Yrd.Doç.Dr.AbdurrahmanSAVA(SelçukÜniversitesi),Prof. Dr. Abdülkadir YUVALI (Erciyes Üniversitesi), Prof. Dr. Abdüsselam ULUÇAM(BatmanÜniversitesi),Prof.Dr.AdilDAISTAN(Akdeniz Üniversitesi),Prof.Dr.AdnanSOFUOLU(HacettepeÜniversitesi), Prof.Dr.AdnanMAN(UakÜniversitesi),Doç.Dr.AhmetÇAYCI (SelçukÜniversitesi),Yrd.Doç.Dr.AhmetGÖGERCN(SelçukÜniver sitesi),prof.dr.ahmetkankal(dicleüniversitesi),yrd.doç.dr. Ahmet amil GÜRER (Rize Üniversitesi), Prof. Dr. Ahmet TABAKOLU(MarmaraÜniversitesi),Prof.Dr.AhmetYAMAN(Sel çuküniversitesi),prof.dr.a.adiltirpan(selçuküniversitesi),prof. Dr.A.BicanERCLASUN(GaziÜniversitesi),Prof.Dr.A.HalûkYÜK SEL(AnadoluÜniversitesi),Prof.Dr.A.KâzmÜRÜN(SelçukÜniver sitesi),yrd.doç.dr.a.küratgökkaya(gaziüniversitesi),prof. Dr.A.YaarOCAK(HacettepeÜniversitesi),Doç.Dr.AlaaddinAKÖZ (Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Alexander A. SOTNCENKO (St. PetersburgDevletÜniversitesi/Rusya),Prof.Dr.AliAKYILDIZ(Mar maraüniversitesi),yrd.doç.dr.alibaykan(selçuküniversitesi), Prof.Dr.AliBRNC(TürkTarihKurumuBakan),Yrd.Doç.Dr.Ali BÜYÜKARSLAN(SelçukÜniversitesi),Prof.Dr.A.brahimSAVA (ÇankrKaratekinÜniversitesi),Doç.Dr.A.MuratSÜNBÜL(Selçuk Üniversitesi), Doç. Dr. Âlim GÜR (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Anvarbek MOKEEV (Manas Üniversitesi/Krgzistan), Doç. Dr. Arif BLGN(SakaryaÜniversitesi),Yrd.Doç.Dr.AthinaA.SPTANOU (MakedonyaÜniversitesi/Makedonya),Prof.Dr.AyferÖZÇELK(Pa mukkaleüniversitesi),prof.dr.aygünattar(giresunüniversitesi), Yrd.Doç.Dr.AzizMERHAN(YldzTeknikÜniversitesi),Prof.Dr. AzmiÖZCAN(BilecikÜniversitesi),Prof.Dr.AzmiSÜSLÜ(Ankara Üniversitesi),Prof.Dr.BahaeddinYEDYILDIZ(HacettepeÜniversitesi ),Prof.Dr.BayramÜREKL(SelçukÜniversitesi),Prof.Dr.BehçetKe malyelbursa(abantzzetbaysalüniversitesi),prof.dr.benjamin FORTNA(LondraÜniversitesi/ngiltere),Prof.Dr.BirolAKGÜN(Sel çuküniversitesi),yrd.doç.dr.birolgülnar(selçuküniversitesi), Yrd.Doç.Dr.BülentATALAY(TrakyaÜniversitesi),Yrd.Doç.Dr.Bü lent BAKAR (Marmara Üniversitesi), Prof. Dr. Bülent ÇUKUROVA (ÇukurovaÜniversitesi),Yrd.Doç.Dr.CanerARABACI(SelçukÜni versitesi),yrd.doç.dr.cemalgüven(selçuküniversitesi),prof.dr. CemilÖZTÜRK(MarmaraÜniversitesi),Prof.Dr.CezmiERASLAN(s tanbul Üniversitesi/Atatürk Aratrma Merkezi Bakan), Doç. Dr. Charles WILKINS (Wake Forest Üniversitesi/ABD), Prof. Dr. Claus SCHÖNG(FreieÜniversitesiBerlin/Almanya),Yrd.Doç.Dr.Çaatay BENHÜR(SelçukÜniversitesi),Prof.Dr.DavidKUSHNER(HaifaÜni versitesi/srail),prof.dr.denizahn(hacettepeüniversitesi),doç. Dr. Dimitris MAVROSKOUFS (Aristotle Üniversitesi/Yunanistan), Doç. Dr. Doan YÖRÜK (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. Donald QUATAERT (Binghamton Üniversitesi/ngiltere), Doç. Dr. Durmu BULGUR(stanbulÜniversitesi),Yrd.Doç.Dr.DursunGÖK(Selçuk Üniversitesi),Doç.Dr.ErdalAÇIKSES(FratÜniversitesi),Yrd.Doç.Dr. ErdinçYAZICI(GaziÜniversitesi),Prof.Dr.EmineYENTERZ(Selçuk Üniversitesi),Yrd.Doç.Dr.ErcanYILMAZ(SelçukÜniversitesi),Prof. Dr.EsraBURCU(HacettepeÜniversitesi),Prof.Dr.EvangeliaBALTA (MilliHelenikAratrmaVakf/Yunanistan),Prof.Dr.FahrettinTIZLAK

6 VI THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH (Süleyman Demirel Üniversitesi), Prof. Dr. Fahri UNAN (Hacettepe Üniversitesi),Yrd.Doç.Dr.FatihERBAY(SelçukÜniversitesi),Prof.Dr. FerdaAYSAN(DokuzEylülÜniversitesi),Doç.Dr.FerudunATA(Sel çuküniversitesi),yrd.doç.dr.fikrethacizade(selçuküniversite si), Prof. Dr. Géza Dávid (ELTE Török Tanszék Budapest Múzeum/Macaristan),Prof.Dr.GökhanÇETNSAYA(stanbulTeknik Üniversitesi), Doç. Dr. Gümeç KARAMUK (Hacettepe Üniversitesi), Yrd.Doç.Dr.HakanKUYUMCU(SelçukÜniversitesi),Prof.Dr.Hale IVGIN(GaziÜniversitesi),Prof.Dr.HalilNALCIK(BilkentÜniversi tesi),prof.dr.h.hadisümer(selçuküniversitesi),prof.dr.hasan BAHAR(SelçukÜniversitesi),Prof.Dr.HaimKARPUZ(SelçukÜni versitesi), Prof. Dr. Hayati AKTA (Karadeniz Teknik Üniversitesi), Prof.Dr.HayraniALTINTA(AnkaraÜniversitesi),Prof.Dr.Hüseyin BACI(OrtadouTeknikÜniversitesi),Doç.Dr.HüseyinÇINAR(K rkkaleüniversitesi),prof.dr.hüseyingümü(marmaraüniversite si),yrd.doç.dr.hüseyinkandemr(selçuküniversitesi),yrd.doç. Dr. Hüseyin MUMAL (Selçuk Üniversitesi), Prof. Dr. brahim LKHAN(SelçukÜniversitesi),Yrd.Doç.Dr.brahimKUNT(Selçuk Üniversitesi),Doç.Dr.brahimSOLAK(SelçukÜniversitesi),Yrd.Doç. Dr.brahimHakkKAYNAK(SelçukÜniversitesi),Yrd.Doç.Dr.bra himhalilsugözü(rnaküniversitesi),prof.dr.hsangüne(ana doluüniversitesi),prof.dr.lberortayli(topkapsaraymüzemü dürü),prof.dr.lhanahn(manasüniversitesi/krgzistan),prof.dr. zzetöztoprak(ankaraüniversitesi),doç.dr.zzetsak(selçuk Üniversitesi),Prof.Dr.JonT.OPLNGER(MaineÜniversitesi/ABD), Prof.Dr.JudithSPENCER(AlbertaÜniversit/Kanada),Prof.Dr.Kemal ÇÇEK(KaradenizTeknikÜniversitesi),Doç.Dr.KezbanACAR(Celal BayarÜniversitesi),Prof.Dr.KubilayAKTULUM(SüleymanDemirel Üniversitesi), Prof. Dr. Kurtulu DNÇER (Hacettepe Üniversitesi), Prof.Dr.LeventZOROLU(SelçukÜniversitesi),Prof.Dr.Mahmut ATAY(FratÜniversitesi),Prof.Dr.MehmetAÇA(BalkesirÜniversite si),doç.dr.mehmetakgül(selçuküniversitesi),doç.dr.mehmet PÇOLU(SelçukÜniversitesi),Doç.Dr.MehmetKIRBIYIK(Selçuk Üniversitesi),Prof.Dr.MehmetÖZ(HacettepeÜniversitesi),Doç.Dr. Mehmet ÖZDEN (Hacettepe Üniversitesi), Doç. Dr. Mehmet SEYTDANLIOLU (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Mehmet AHNGÖZ(GaziÜniversitesi),Doç.Dr.MehmetTEMEL(MulaÜni versitesi),yrd.doç.dr.mehmetyilmaz(selçuküniversitesi),prof. Dr.M.AkifÇUKURÇAYIR(SelçukÜniversitesi),Prof.Dr.M.Akif ERDORU(EgeÜniversitesi),Yrd.Doç.Dr.M.AliHACIGÖKMEN (Selçuk Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. M. Hulusi LEKESZ (Hacettepe Üniversitesi),Yrd.Doç.Dr.M.MuratÖNTU(UakÜniversitesi),Yrd. Doç.Dr.M.SerhatYILMAZ(KastamonuÜniversitesi),Yrd.Doç.Dr.M. ZiyaKÖSE(NevehirÜniversitesi),Prof.Dr.MesutÇAPA(Karadeniz TeknikÜniversitesi),Prof.Dr.MetinAYIII(BalkesirÜniversitesi), Prof. Dr. Metin HÜLAGÜ (Erciyes Üniversitesi), Prof. Dr. Michel BALVET (Province Üniversitesi/Fransa), Prof. Dr. Mikail BAYRAM (EmekliÖretimÜyesi/Konya),Doç.Dr.MevlütÇELEB(EgeÜniversi tesi),prof.dr.muhittintu(selçuküniversitesi),prof.dr.musaça DIRCI(AnkaraÜniversitesi),Prof.Dr.MushtaqAhmadKAW(Kemir Üniversitesi/Hindistan),Yrd.Doç.Dr.MustafaARIKAN(SelçukÜni versitesi),prof.dr.mustafaavci(selçuküniversitesi),yrd.doç.dr. Mustafa BIYIKLI (Dumlupnar Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Mustafa ÇIPAN(SelçukÜniversitesi),Doç.Dr.MustafaÇOLAK(MustafaKe mal Üniversitesi), Doç. Dr. Mustafa DEMRC (Selçuk Üniversitesi), Prof.Dr.MustafaOFLAZ(YüzüncüYlÜniversitesi),Prof.Dr.Mustafa

7 TARHN PENDE ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS VII ÖZCAN(SelçukÜniversitesi),Yrd.Doç.Dr.MustafaTOKER(Selçuk Üniversitesi),Prof.Dr.MustafaTURAN(GaziÜniversitesi),Prof.Dr. MustafaYILMAZ(HacettepeÜniversitesi),Prof.Dr.MünirATALAR (GaziosmanpaaÜniversitesi),Prof.Dr.NaciBOSTANCI(GaziÜniver sitesi),yrd.doç.dr.nailehacizade(selçuküniversitesi),yrd.doç. Dr.NazlGÜNDÜZ(SelçukÜniversitesi),Prof.Dr.NecdetHAYTA (Gazi Üniversitesi), Doç. Dr. Necmi UYANIK (Selçuk Üniversitesi), Prof.Dr.NedimPEK(OndokuzMaysÜniversitesi),Prof.Dr.N.Gün gör ERGAN (Hacettepe Üniversitesi), Prof. Dr. Nikos P. TERZS (AristotleÜniversitesi/Yunanistan),Prof.Dr.NilgünÇELEB(Ankara Üniversitesi),Doç.Dr.N.SabiroviçNYAZOV(St.PetersburgDevlet Üniversitesi/Rusya),Prof.Dr.NuriKÖSTÜKLÜ(SelçukÜniversitesi), Yrd.Doç.Dr.NuriMEKLER(SelçukÜniversitesi),Prof.Dr.Nurul lah ÇETN (Ankara Üniversitesi), Prof. Dr. Ouz AYTEPE (Ankara Üniversitesi),Prof.Dr.OrhanKILIÇ(FratÜniversitesi),Prof.Dr.Os manakandere(selçuküniversitesi),prof.dr.ömerturan(orta doutekniküniversitesi),doç.dr.özdemirkoçak(selçuküniversi tesi),prof.dr.özkanzg(hacettepeüniversitesi),prof.dr.parviz ABOLGASSEM (Province Üniversitesi/Fransa), Doç. Dr. Raif PARLAKKAYA(SelçukÜniversitesi),Prof.Dr.RainerCZCHON(Freie Üniversitesi Berlin/Almanya), Doç. Dr. Ramazan ACUN (Hacettepe Üniversitesi),Doç.Dr.RamazanÇALIK(SelçukÜniversitesi),Doç.Dr. RamazanYELKEN(SelçukÜniversitesi),Doç.Dr.ReyhanSUNAY(Sel çuküniversitesi),yrd.doç.dr.ruhiözcan(selçuküniversitesi), Prof.Dr.RüçhanARIK(EmekliÖretimÜyesi/Ankara),Doç.Dr.Rüya KILIÇ(HacettepeÜniversitesi),Prof.Dr.SaadettinGÖMEÇ(Ankara Üniversitesi),Prof.Dr.SadkSARISAMAN(AfyonKocatepeÜniversi tesi),yrd.doç.dr.selahattinavarolu(selçuküniversitesi),yrd. Doç. Dr. S. Süleyman KUCUR (Marmara Üniversitesi), Prof. Dr. S. WaleckDALPOUR(MaineÜniversitesi/ABD),Prof.Dr.SaimSAVA (UakÜniversitesi),Prof.Dr.SalihAYNURAL(GebzeYüksekTeknoloji Enstitüsü),Prof.Dr.SalimCÖHÇE(nönüÜniversitesi),Prof.Dr.Salim KOCA(GaziÜniversitesi),Yrd.Doç.Dr.SeferSOLMAZ(SelçukÜni versitesi),prof.dr.selahittinözçelk(pamukkaleüniversitesi),prof. Dr.SelamiKILIÇ(AtatürkÜniversitesi),Prof.Dr.SemihYALÇIN(Ga ziüniversitesi),yrd.doç.dr.serdarsalam(hacettepeüniversite si),yrd.doç.dr.sinangönen(selçuküniversitesi),prof.dr.süley manbeyolu(marmaraüniversitesi),prof.dr.ahinakinci(sel çuküniversitesi),prof.dr.efikakurnaz(gaziüniversitesi),prof. Dr. erif AKTA (Gazi Üniversitesi), Doç. Dr. T. Niyazi KARACA (BozokÜniversitesi),Prof.Dr.T.FaikERTAN(AnkaraÜniversitesi), Prof.Dr.ThomasDrewBEAR(LyonÜniversitesi/Fransa),Prof.Dr. TuncerBAYKARA(EmekliÖretimÜyesi/zmir),Yrd.Doç.Dr.U.De nizaçi(selçuküniversitesi),doç.dr.yasemindoaner(hacette peüniversitesi),prof.dr.yasinaktay(selçuküniversitesi),yrd.doç. Dr. Yaar ERDEMR (Selçuk Üniversitesi), Yrd. Doç. Dr. Yaar ÖZÜÇETN(AhiEvranÜniversitesi),Yrd.Doç.Dr.YaarSEMZ(Sel çuküniversitesi),prof.dr.yavuzatar(selçuküniversitesi),doç.dr. YlmazKOÇ(SelçukÜniversitesi),Doç.Dr.YunusKOÇ(Hacettepe Üniversitesi),Prof.Dr.YusufKÜÇÜKDA(SelçukÜniversitesi),Doç. Dr.YusufÖZ(SelçukÜniversitesi),Doç.Dr.YusufSARINAY(Devlet Arivleri Genel Müdürü), Doç. Dr. Zekeriya KARADAVUT (Selçuk Üniversitesi),

8 TARHN PENDE ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS IX TARHNPENDE UluslararasTarihveSosyalAratrmalarDergisi Yldaikisay(BaharveGüz)olmaküzere internetortamndaelektronikbelgevebaslolarakyaymlanan uluslararashakemlibirdergidir. YAYINLKELER 1. TarihinPeindeUluslararasTarihveSosyalAratrmalarDergisi/ThePursuit OfHistoryInternationalPeriodicalForHistoryAndSocialResearch,uluslararas hakemlibirdergiolup,baharvegüzolmaküzereyldaikikezyaynla nr. 2. DergideTürktarihiarlklolmaküzeresosyalbilimleralanndaya zlmolanmakaleleryaynlanr. 3. Dergiyegönderilenmakalelerinözgünbirçalmaolmas,dahaönce yaynlanmamolmasgerekmektedir.ulusalveuluslararassempoz yumlardasunulanteblilerbakabiryerdeyaynlanmamolmasve makaleiçindesunulduusempozyumvb.belirtilmekkaydylayayn lanabilir.makaleiçeriklerininhertürlüyasalsorumluluuyazarlarna aittir. 4. Makaleleriçintelifücretiödenmez.Yazarlardergilehinemakalelerinin telifhakkndanferagatettiklerinikabulederler. 5. DergininyayndiliTürkçeolmaklabirlikteuygungörüldüütakdirde ngilizce,almanca,franszcaverusçayazlaradayerverilecektir. 6. Makalelerinbanda,200kelimeyiamayacakekildeözetmetinve5 kelimelikanahtarsözcüklerbulunmaldr.türkçemakalelerde,türkçe özetveanahtarkelimelerinyansra,yazarnkullandngilizce,fran szca,almancaveyarusçayabancdillerindenbirisineaitözetveanah tarkelimeleryeralmaldr.yukardabelirtilenyabancdillerdenbirisiy leyazlmmakalelerdeise,türkçeözetveanahtarkelimelerdebu lunmaldr. 7. Yazlardayazarunvan,adsoyad,görevyaptkurumve ad resibulunmamalveaadabelirtileniletiimadresiüzerindengönde rilmelidir.yinehertürlühaberlemeaadabelirtileniletiimadresin denyaplmaldr. 8. MakalelerPCuyumluMicrosoftWordveya.doc uzantlbelgeolu turmayaelverilikelimeilemprogramndayazlarakbiradetdisket veyacdkaydveüçkopyakâtçktsylabirlikteverilecektir.eski harflimetinleruniversalwordvebenzeriprogramdayazlmolmaldr. Özelbiryazkarakterikullanlmisebelgeylebirliktesözkonusufon tundagönderilmesigerekmektedir.metiniçindekullanlanresim,hari tavb.materyallerin.jpg/.tiff uzantlkaytlardaayrcaeklenmelidir. Butürbelgelerinbasktekniineuygunçözünürlükte(enaz300piksel) vesayfaalannamayacakbüyüklükteolmasnadikkatedilmelidir. 9. Yazlar;TimesNewRomankarakterinde,11punto(dipnotlarda9punto) büyüklüündeolmal,satrsonundahecelemeyaplmamaldr.sayfa yapsa4ebadnda,kenarboluklarsadan,soldan,üsttenvealttan3 cmolmaküzere,1,5satraralyla,ikiyandanhizalveparagrafaras boluu,öncesivesonras3nkolacakekildeayarlanmalvesayfanu marasverilmelidir.paragrafbalarnda TAB tuuyerine ENTER veya RETURN tuukullanlmaldr.noktalamaiaretlerikendilerin denöncekikelimelerebitiikyazlmaldr.sözkonusuiaretlerdenson rabirharflikbolukbraklmaldr.metinler33sayfayamamaldr.

9 X THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 10.Dergiyegönderilenmakale,dergieditörü/editöryardmclartarafn danbilimselyeterliliinindenetlenmesiamacylaüçhakemegönderilir. Makale,deerlendirmesonucundaikihakemdengelecekolumlura porlardorultusundadergiyönetimitarafndanuygungörülenbirsa ydayaynlanr.raporlarnolumsuzolmasnedeniylemakaleninya ynlanmamasdurumundayazar,herhangibirhaktalebindebuluna maz. 11.Süreliyaynmzelektronikveayrcabasmyaplanbirdergiolup,ba smyapldndabiradetdergiyazarnagönderilir.ayrbasmtalep edenmakalesahipleri,sitemizekonulacakolanyazlarnnpdfformat nindiripçoaltabilirler. 12.Birmakaledesraileözet,giri,anametin,sonuç,kaynakçave(varsa) eklerbulunmaldr.makaledeanabalklarntamambüyükharflerle vekoyuyazlmaldr.arabalklarntamamkoyuolarakyazlacak; ancakherkelimeninilkharfibüyükolacakvebalksonundasatrba yaplacaktr.altbalklarntamamkoyuolarakyazlacak;ancakbal nilkkelimesindekibirinciharfbüyüksonrakikelime/kelimelerinilk harfiküçükolacak,balksonunaikinokta(üstüste)konularakyazya aynsatrdandevamedilecektir. 13.Dergidegerekmetiniçerisindegereksedipnoteklindeatfyaplabilir.An cakgenelbiruyumsalanmasnadikkatedilmelidir.metiniçerisinde atfsisteminintercihidurumundayaplacakolanaçklamadipnotlarn dadipnottansonraatfyinemetiniçerisindeyapldgibiolmaldr. 14.Metiniçerisindeyaplacakolanatflardaaadakiörneklereuygun davranlmaldr. KaynakGösterme(Atflar) * Makaledeyaplacakatflar,ilgiliyerdenhemensonra,paranteziçinde yazarnsoyad,eserinyaynylvesayfanumarassrasylaörnekteki gibiverilmelidir.(bloch,2005:28) * Birdenfazla kaynak gösterilecei durumlarda eserler aynparantez içinde,eneskitarihliolandanyeniolanadoru,birbirindennoktalvir gülleayrlaraksralanr.(nalck,2000:120;faroqhi,2003:28) * kiyazarlkaynaklarda,arayatireiareti()konulur.kidenfazlayazarl kaynaklardaiseikinciyazarnsoyadndansonra vd. ksaltmaskul lanlmaldr. (nalckseyitdanlolu, 2006: 15), (AkgündüzÖztürk vd.,2002:157) * Yazarnad,ilgilicümleiçindegeçiyorsa,paranteziçindetarihvesay fannbelirtilmesiyeterlidir.(1954:77) * Yazarnaynylyaynlanmikieseri,yaynylnabirharfeklenmeksu retiyleayrtedilir.(nalck,2000a:156),(nalck,2000b:17) * Soyadlaraynolanikiyazarnaynyldayaynlanmolaneserleri,ad larnilkharflerinindeyazlmasyoluylabelirtilir.(demir,a.,2003:46), (Demir,H.,2003:27) * Ulalamayanbiryaynametiniçindeatfyaplrken,bukaynaklabir likte alntnn yapld eser u ekilde gösterilmelidir: (Tabaqat Nasrî,1864:32denaktaran;Köprülü,1991:19) * Elyazmasbireserkaynakgösterilirken,müellifveyamütercimadn dansonra[yz.]ksaltmaskonmal,varaknumarasörnektekigibibelir tilmelivetamkünyekaynakçadagösterilmelidir.(ahmedî,[yz.],1410: 7b) * Arivbelgelerikaynakgösterilirken,metiniçindekiksaltmaörnekteki gibiolmal,açlmkaynakçadaverilmelidir.(boa.mad7342:25) * Not:Alanlarndadahaçokklasikatfsistemiesasalnanbilimdallarn da,yazarlarnisteiüzerinesözkonususistemdeuygulanabilir.(örnek

10 TARHN PENDE ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS XI Dipnot:AliBirinci,HürriyetvetilâfFrkasII.MerutiyetDevrindettihat veterakkiyekarçkanlar,dergâhyay.,stanbul1990,s ) Bibliyografya(Kaynakça) * Kitap:Uzunçarl,smailHakk,AnadoluBeylikleriveAkkoyunlu,Kara koyunludevletleri,türktarihkurumuyaynlar,ankara2003. * DerlemeKitap:nalck,HalilSeyitdanlolu,Mehmet,TanzimatDei imsürecindeosmanlmparatorluu,phoenixyaynlar,ankara2006. * Makale:Demirpolat,Enver, slâmfelsefesininbatdüüncesineetki si,selçuküniversitesisosyalbilimlerenstitüsüdergisi,say9,konya 2003,ss * Derlemekitaplardakimakaleler:Clark,EdwardC., OsmanlSanayi Devrimi,TanzimatDeiimSürecindeOsmanlmparatorluu,(Derleyen: nalck,halilseyitdanlolumehmet),phoenixyaynlar2006,ankara, ss * Bildiriler:Yavaca,Alâeddin, OsmanlveMûsiki,UluslararasKuru luunun700.yldönümündebütünyönleriyleosmanldevletikongresi, Konya,0709Nisan1999,(YaynaHazrlayanlar:AlâaddinAközBay ramürekliruhiözcan),selçuküniversitesibasmevi,konya2000,ss * Tezler:Lekesiz,M.Hulusi,OsmanllmiZihniyetindeDeime(teekkül gelimeçözülme:xvxvii.yüzyllar),hacettepeüniversitesisosyalbi limlerenstitüsütarihanabilimdalbaslmamyükseklisanstezi, Ankara1989. * Websiteleri: eriim tarihi:

11 XII THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH THEPURSUITOFHISTORY AnInternationalPeriodicalforHistoryandSocialResearch ispublishedtwiceayear(inspringandinautumn) bothinprintandejournalversion. Itisaninternationalrefereedjournal. PublicationPrinciples 1. ThePursuitofHistoryAnInternationalPeriodicalforHistoryandSocialRe search,isaninternationalrefereedjournalandpublishedtwiceayear (springandautumn) 2. ThesubmissionspresentedtotheJournalbasedonSocialScienceses peciallyturkishhistory. 3. Articlessentforpublicationshouldhavenotbeenpreviouslypublished inanotherjournal,noteveninadifferentlanguage.thepaperssubmit tedforanysymposiumsorcongressescanbepublishedoncondition thatithasnotbeenpreviouslypublishedandcitingthenameofthe symposiumswherethearticlespresented.scientificandlegalresponsi bilitiesofthepublishedtextsbelongtotheauthors. 4. Noroyaltypaymentforthearticles.Thewritersacknowledgethatthey willrenouncetheircopyright. 5. ThepublicationlanguageofthejournalisTurkish.Butifitisapproved itcanbepublishedinenglish,french,germanandrussianlanguages. 6. Eacharticlemustincludeanabstractofnotmorethan200wordsand5 keywords.inturkisharticles,oneabstractwritteninanyforeignlan guage especially(french, German,English and Russian) should be placedwith5keywordsinadditiontotheturkishabstractsandkey words.ifthearticleiswritteninthelanguagesstatedabove,turkish abstractandkeywordsarerequired. 7. Thetitles,thenamessurnamesoftheacademicians,theassociationin whichhe/sheislocated,the addressesshouldntbewrittenon thetexts.theaboveonesshouldbesentthroughthefollowingcontact address.alsoyoucancommunicatethroughthecontactaddresses. 8. Thesubmissionsshouldbewrittenonwordprocessingprogramssuch asmicrosoftwordorthedocument(the.doc texts)thatisadaptablewith PCandpleasesendthreepapercomplimentarycopiesofthetextsin additiontothecdorfloppy.thetextswrittenwiththeold(different) lettersshouldbewrittenonuniversalwordorsimilarones.ifanyspe cialtypefaceisused,pleasesendthetypefacecharacterwiththetext. The.jpg/.tiff extensionrecordsofthematerialsusedinthetextssuch asthepicturesandthemapsalsoshouldbeattachedtothetexts.also payattentiontothepixelresolution(atleast300pixel)adaptablewith theprintingtechniqueandthesizeofthematerialsshouldntexceedthe sizeofthepage. 9. Texts;ThemainbodyofthetextshouldbewritteninTimesNewRo manletters,fontsize11(9fontatfootnotes).pleasedonotsyllabifyat theendoftheline.thepapershouldbetypedona4sizepaper.leave 3cmmarginsonleftandrightandtopandbottom,use1.5linespac ing,flushrightalignment.toadjustspacingbeforeorafterparagraphs leave 3nk andinadditiontothepagenumber.attheparagraphin dentationpleaseuse TAB keyratherthan ENTER or RETURN. Donotwritethepunctuationmarksasadjacenttothelastletter,leave oneletterspace.thetextshouldntexceed33pages 10. Thearticlethatisarrivedtothejournalissenttothethreerefereesby theeditorandtheeditorassistantsinordertobeexaminedintermsof

12 TARHN PENDE ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS XIII theacademiccompetence.thecriterionforassessmentistheappro priatenessoftworefereecommentsthenthearticleswillbepublished inanyissuedecidedbythejournalmanagement.iftheassessmentof thearticleisnegative,thewriterneverdemandsforright. 11. Ourperiodicalwillbepresentedbothejournalandinprintversion. Followingthepublication,oneissueofthejournalwillbesenttothe writerofthearticle.theownerofthearticlesalsodownloadsthetext fromthejournalwebsiteaspdfpattern 12. Abstract,introduction,maintext,conclusionandbibliographyarepre sentedconsecutivelyinatext.mainheadlinesshouldbebigboldlet ters,theotherheadlinesshouldbewritteninboldtypewiththesmall lettersexceptforthefirstletter.thenfollowingtheheadlinesputcolon (:)andcontinuetothetextfromthesameline. 13. Bothintextorfootnotetypereferencecanbepossible.Butpayattention tothegeneralconsistency.ifyouusethereferencesysteminthetext, thereferenceafterfootnoteshouldbeusedasinthetextontheexplana toryfootnotes. 14. Thereferencesusedintextshouldbebasedonthefollowingsamples. ResourceAttributes(References) * Thereferencesusedinthetextshouldbestartedfromtherelatingpoint andinbrackets,thesurnameofthewriter,thepublicationyearofthe work,pagenumberstatedasinthesample.(bloch,2005:28) * Ifmorethanonereferenceispreferred,theworksshouldbecitedinthe same brackets from the older to the newer dated with semicolon. (nalck,2000:120;faroqhi,2003:28) * Pleaseputhypen()ontheresourceswithtwowriters.Ifthewritersare more than two,then after the surname use this abbreviation et al. (nalckseyitdanlolu,2006:15),(akgündüzöztürketal.,2002: 157) * Ifthenameofthewriteriscitedinthetext,justonlymentionthedate andthepagenumber(1954:77) * Twoworksofawriterthathavebeenpublishedinthesameyearcanbe distinguishedbyaddingalettertothepublishdate.(nalck,2000a: 156),(nalck,2000b:17) * Ifthewriterssurnamesaresimilaraswellastheirpublishdate,then putthefirstletterofthenames.(demir,a.,2003:46),(demir,h.,2003: 27) * Ifyoudontfindtheresourcethathasbeenattributedinatext,citeboth oftheresourcesinthefollowingsample:(tabaqatnasrî,1864:32den aktaran;köprülü,1991:19) * Whileattributingamanuscript,afterthenameofauthorandtranslator puttheabbrevaitonof[ms.],andtheleafnumbershouldbestatedasit isshowninthesample.thewholetagcanbecitedinthebibliography (Ahmedî,[yz.],1410:7b) * Whileattributingthearchivedocuments,citeinthetextjustlikethefol lowing sample,the detailed version should be in the bibliography. (BOA.MAD7342:25) * PS:Classicalreferencesystemcanbeusedinsomescientificbranches thatusedmostlythatsystem (AliBirinci,HürriyetvetilâfFrkasII.MerutiyetDevrindettihatveTe rakkiyekarçkanlar,dergâhyay.,stanbul1990,s ) Bibliography * Book:Uzunçarl,smailHakk,AnadoluBeylikleriveAkkoyunlu,Kara koyunludevletleri,türktarihkurumuyaynlar,ankara2003.

13 XIV THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH * Compilation:nalck,HalilSeyitdanlolu,Mehmet,TanzimatDeiim SürecindeOsmanlmparatorluu,PhoenixYaynlar,Ankara2006. * Article:Demirpolat,Enver, slâmfelsefesininbatdüüncesineetki si,selçuküniversitesisosyalbilimlerenstitüsüdergisi,say9,konya 2003,ss * Articlesinacompilationwork:Clark,EdwardC., OsmanlSanayi Devrimi,TanzimatDeiimSürecindeOsmanlmparatorluu,(Derleyen: nalck,halilseyitdanlolumehmet),phoenixyaynlar2006,ankara, ss * Announcements:Yavaca,Alâeddin, OsmanlveMûsiki,Uluslararas Kuruluunun700.YlDönümündeBütünYönleriyleOsmanlDevletiKong resi,konya,0709nisan1999,(yaynahazrlayanlar:alâaddinaköz BayramÜrekliRuhiÖzcan),SelçukÜniversitesiBasmevi,Konya2000, ss * Thesis:Lekesiz,M.Hulusi,OsmanllmiZihniyetindeDeime(teekkül gelimeçözülme:xvxvii.yüzyllar),hacettepeüniversitesisosyalbi limlerenstitüsütarihanabilimdalbaslmamyükseklisanstezi, Ankara1989. * Web sites: history:

14 TARHN PENDE ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS XV ÇNDEKLER 134 KEMALPAAZÂDESADBEYVE SEFRVEEHBENDERLER ADLIESER KEMALPAAZÂDESADBEYANDHISWORK SEFRVEEHBENDERLER AhmetDÖNMEZ 3554 TÜRKOLOJKONUMALARI StrazburgÜniversitesi ndentürkologsaynjohannstrauss(strazbourgüniversitesi) ileyaplanröportaj InterviewAvecM.JohannStrauss(UniversitéDeStrazbourg)SurLaLangueEtLhistoire Turque AliBÜYÜKASLAN 5570 ÖZELETMVEREHABLTASYONMERKEZLERNDEÇALIANETMCLERN MESLEKYETERLLKALGISILEDOYUMLARININNCELENMES COMPARINGTHERELATIONSBETWEENTHEPROEFESSIONALCOMPETENCEAND THEPROFESSIONALSATISFACTIONOFTHEEDUCATIONISTSWORKINGINTHE SPECIALTRAININGCENTRUMS S.BarbarosYALÇINHafzBEK 7182 ABDÜLEZELPAA NINHAYATIVEEHÂDET THELIFEANDDEATHOFABDÜLEZELPASHA CemalGÜVEN MÜTAREKEDÖNEMNDEMERSN NGAL THEOCCUPATIONOFMERSININTHEARMISTICEPERIOD CihatYILDIRIM DÜALSTBRÖRETOLARAKORFZM ORPHSM:ASADUALISTDOCTRINE FatihMehmetBERK

15 XVI THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH TÜRKYE DETARIMSALMAKNELEME( ) AGRICUKTURALMECHANIZATIONINTURKEY( ) brahimnc ÇARSKTLER ÜZERNE ONTHEÇARSCYTHANS SaadettinGÖMEÇTülayYÜREKL KAPTÜLASYONLARKALDIRILDIKTANSONRAOSMANLIDEVLET NDEK ECANBNDURUMU (R.1333/M.1917SENESECANBSTATSTKLER) THESTATUSOFFOREIGNERSINTHEOTTOMANSTATEAFTERTHEABOLITIONOF CAPITULATIONS (THE1333/1917STATISTICSOFTHEFOREIGNERS) SalimGÖKÇENAbdülkadirGÜL KÜRESELLEMEEKSENNDETÜRKYEVEJAPONYAÖRNEKLERNDEALE FAMILY:INTHEEXAMPLEOFTURKEYANDJAPANONTHEAXISOFGLOBALISATION ayanulusan TANZMATFERMANI NADARBAZIDÜÜNCELER SOMETHOUGHTTHATTANZMATTOFERMAN TanerASLAN KIRGIZTÜRKÇESNNCALALABADAIZLARINAÖZGÜSESLKFARKLILIKLARIN KIRGIZVEÖZBEKEDEBÎDLLERYLEMUKAYESES THECOMPARISONOFTHEPHONETICALVARIETIESOFDCALALABADACCENTSOF KYRGYZTURKISHTOTHEUZBEKLITERARYLANGUAGE UfukDenizAÇI

16 TARHN PENDE ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS XVII NTOZM NKUTSALMETNLERNDEYARATILIHKÂYES THECREATIONMYTHINTHESACREDTEXTSOFSHINTO. VedatafakYAMI TÜRKYE NNKNCDÜNYASAVAISÜRECNDEALDIIEKONOMKBRTEDBR: VARLIKVERGS ANECONOMICALMEASURETAKENBYTURKEYDURINGTHESECONDWORLDWAR: VARLIKVERGS( WEALTHTAX ) YaarÖZÜÇETNHacVeliGÖK KTAPTANITIMI AhmetCENGZ,XVIII.YüzyldaLârende(Karaman)ehrininFizikiveSosyoEkonomikYaps,Kara manvaliliilkültürveturizmmüdürlüü,karaman,2009,(xvi+376s.). BarSARIKÖSE KTAPTANITIMI OyaDALAR,War,EpidemicsAndMedecineInTheLateOtomanEmpire( ),Turkestan AndAzerbaijanResearchCentre,Haarlem2008,(374s.). DöndüDÜÜNMEZ KTAPTANITIMI GürsoyAKÇA,OsmanlDevletindeBilgivektidar,PaletYay.,Konya2009,(356s.). YunusNCE

17 TARHNPENDE ULUSLARARASITARHveSOSYALARATIRMALARDERGS Yl:2010,Say:3 Sayfa: THEPURSUITOFHISTORY INTERNATIONALPERIODICALFORHISTORYANDSOCIALRESEARCH Year:2010,Issue:3 Page: KIRGIZTÜRKÇESNNCALALABADAIZLARINAÖZGÜSESLK FARKLILIKLARINKIRGIZVEÖZBEKEDEBÎDLLERYLEMUKAYESES UfukDenizAÇI Özet BumakaledeKrgzTürkçesininCalalAbadazlarileKrgzedebîdiliarasndakiseslikfarkllklarortaya çkarlmvebufarkllklarözbekedebîdiliilemukayeseedilmitir.güneykrgzazlargrubunadâhil olancalalabadeyaletindekiazlardagörülenfarkllklarnekseriyleözbekedebîdilindebulunanözellik lerleuyutuugörülmütür.19 uncuyüzylnsonlarndaçarlkrusyayönetimitarafndanbalatlanve20 nci yüzyldasovyetyönetimitarafndandevamettirilenpolitikalarneticesindesuniolarakoluturulmutürk devletlerivelehçelerininaslndabirbütününparçalarolduu,dierpekçokbilimselçalmadaolduugibi bizimçalmamzdadabelgelenmitir.günümüzdeartkayredebîdilleresahipolankrgzveözbektürk çeleri,ayndevletçatsaltndakalsalarvetekedebîdilikullansalard(çaatayyazdilindeolduugibi), DouTürkçesininikiayrazolarakdeerlendirilmelerigerekecekti.Bugünsadecesnrlarlaayrlmbuiki Türkhalknnberaberyaayaninsanlar,dilözellikleribakmndanbirbirlerindenziyadesiyleetkilenmitir. GüneyKrgzazlarndakisesliközellikler,butezimizidorularniteliktedir. AnahtarSözcükler KrgzTürkçesiCalalAbadAzlarKrgzEdebîDili,ÖzbekEdebîDili,GüneyKrgzAzlar,SesBilgisi THECOMPARISONOFTHEPHONETICALVARIETIESOFDCALALABADACCENTSOFKYRGYZ TURKISHTOTHEUZBEKLITERARYLANGUAGE Summary Inthisstudy,differencesbetweentheDcalalAbadaccentsofKyrgyzlanguageanditsliterarylanguageare revealedandthesedifferencesarecomparedtouzbekliterarylanguage.differencesobservedintheaccents oftheprovinceofdcalalabad,includedinthesouthkyrgyzaccentgroup,areseentocorrelatewiththe characteristicsofuzbekliterarylanguage.itiscertifiedinourstudyasinmanyotherscientificstudiesthat artificiallycreatedturkishstatesanddialectsthroughthepoliciesinitiatedinthelate19 th centurybyrussian EmpireandcarriedonbytheSovietRuleareactuallyapartofawhole.IfKyrgyzandUzbekTurkishwith differentliterarylanguagestodayremainedunderthesamestateandusedthesameliterarylanguages(asin Chagataywrittenlanguage),theywouldhavetobecategorizedastwodifferentaccentsofEasternTur kish.separatedbyonlyborders,themembersofthesetwoturkishpeopleslivingtogetherwereconsiderably affectedbyeachotherasregardsthefeaturesoftheirlanguages.phonologicalfeaturesinsouthkyrgyzaccent areinnaturetoverifythishypothesis. KeyWords KyrgyzTurkishCalalAbadAccents,KyrgyzLiteraryLanguage,UzbekLiteraryLanguage,SouthKyrgyzAccents, phonetic Yrd. Doç. Dr., Selçuk Üniversitesi Türkiyat Aratrmalar Enstitüsü Öretim Üyesi.

18 220 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 I.GR I.1.CalalAbadEyaletiveDemografikYap: CalalAbadeyaleti21Kasm1939ylndakurulmutur.Eyalet,Krgzistan n güneybatsndayeralmaktadr.ferganavadisininkuzeyine,aladatarafnayer lemitir. Doudan Narn, kuzeyden Talas, güneyden ve güneybatdan Özbeksitan nnamangân,andicaneyaletleriveoeyaletininözgönbölgesiile snrdatr(ksa1983:3236).calalabadeyaletibirdönemeyaletstatüsünden çlarlpo abalanmtr.sovyetlerbirliidalpkrgzistanbamszbirülke olduktansonra(1991)calalabadbölgesineyenideneyaletstasüsüverilmitir. KrgzistanCumhuriyeti,BakentBikekdâhilsekizeyaleteayrlmtr.Paran teziçindeverilenisimler,oeyaletinmerkezehridir:1.bikek(bikek),2.batken (Batken),3.Çüy(Tokmok),4.CalalAbad(CalalAbad),5.Narn(Narn),6.O (O),7.Talas(Talas),IskKöl(Karakol). CalalAbad eyaletiaks,alabuka,bazarkorgon,nooken,suzak,toguztoro, ToktogulveÇatkalolmaküzeresekizbölgeyeayrlmtr.AksbölgesindeAvletim, AkCol,AkSuu,CañCol,CergeTal,KaraCgaç,KaraSuu,KakaSuu,Kerben,Kzl Tuu,KoDöbö,Nazaraliyevyerleimbirimlerimevcuttur.AlaBukabölgesindeAla Buka,AkKorgon,AkTam,BirinçiMay,KökSerek,KökTa,Örüklü,Izaryerleim birimleri vardr. BazarKorgon bölgesi bünyesinde Akman, Arstanbap, Bazar Korgon,BeikCon,Keñe,KzlÜñkür,Mogol,Seydikum,TaldBulakadlarntayan birimleribarndrmaktadr.nooken dearal,bürgöndü,dostuk,mas,mombekov, Nooken,Sakald,aydan;SuzakbölgesindeS.Atabekov,Bag,Barp,KaraAlma,Kara Darya,KökArt,Kurmanbek,KzKöl,KzlTuu,Lenin,Suzak,BaBulakveIryerle imyerlerivardr.tuguztorobölgesindeatay,karasuu,kargalk,toguztoro; ToktogulbölgesindeBelAld,CazKeçüü,KetmenTöbö,KzlÖzgörü,NiçkeSay, SarKam,Toluk,Torken,ÜçTerek,ÇolponAta yerleim yerleri bulunmatadr. ÇatkalbölgesindeiseKanKyaveÇatkalehirleribelirginikiyerleimmerkezi dir. Toktogul,CanCol,OktyabrveKaravangibidaeteklerineserpilmibölgelerde Krgzlarnnüfusyounluubirhaylifazladr(%87).AlaBukabölgesindebirkaç Özbekyerleimmerkeziolmasnaramen,Krgzlarnyounluuyineçounluk tadr.özbekistansnrnayaknbölgelerde,meselalenin,bazarkorgongibiyer lerde, Krgzlar çounlukta olmalarna ramen, nüfus oranlar nispeten azalr (%85)(Otorbayev1956:6567). YounlukolarakdahaseyrekyaadklarbölgelerdeKrgzlarnkonumalar dafarkllkgösterir.leninbölgesininbatsndayeralanpaktabadbölgesi,kokon KlakadlbölgemerkeziylesnrdaolanSakald dakistalinkolhozundabulunan Krgzlarnkonumalar,aynbölgenindaeteklerinedüenLeninkolhozundaki Krgzlarnkonumalarndanfarkldr.Özbekistan ayaknbölgelerdekikrgzlar,

19 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 221 ÖzbekTürkçesininbazsözcüklerini,sesveyapözelliklerinidillerindebarndrr lar. KrgzTürkçesininazlarndakifarkllklarbelirlerkensadecebölgeselözel liklerideilaynzamandaboyfarkllklarnveazlarndakoruduklarözellikleri degözönündebulundurmakgerekir.budurumaengüzelörnek,güneykrgzla rndanolançkilikboyudur. BölgeleregöreKrgzboylarnnyaadklaryerlerigöstermek,çalmamz dahaanlalrklacaiçin,bellibalboylarveyaadklaryerleriaadavermeyi uygungördük. CalalAbadeyaletininbirincibölgesiolarakbelirlediimizKetmenTöbövadi sindesayak,saruu,ktay(karaktay),kutçu,bag,sarbag,moñoldor,azk,cediger boylaryaamaktadr.bölgeinsannnverdiiecereyegöre,saruuboyunamen supgruplarunlardr:kürküröö,teñesinveyateñeçin,satkey,maçaktar,tökö,br Tökö.SayakboyuiseÇakrSayak,SeyitSayak,KölöpSayak,ÜçpöySayak,Tokmok Sayak,CamantkSayak,TüntöySayak,KurmanKoco,Öydöçöktüaltgruplarndan olumutur.dahaküçükgruplariseunlardr:kökümbay,asantukumu,sadr, Sargaka.Kutçu yaisetöböygrubudâhildir.toktogulbölgesindepekçokboybu lunduu,bunlarnenbüyüününsayakvesaruuboylarolduugörülmektedir. Toktogulbölgesinde,GüneyKrgzistan daheryeredalançkiliklervebasz, Munguboylarbulunmaz.BölgeninmerkeziolanAgronom daözbekler(kocalar diyeadlandrlr.),kagarllar,ruslardayaamaktadr. ÜçTerekbölgesindeÇoñkoboyuyaamaktadr.Yerelhalkagörebuboyunsöz ustalünlüdür.cañcolbölgesindegenelliklesaruularvardr.karavan,ala Buka,ÇatkalbölgelerindeSaruu,Bag,Kutçu,Ktay,Çerik,Moñol(Moñoldor)boyla rkarkolarakbulunur.sadecetömönçektiboyukaravanbölgesindevardr. ToktogulbölgesindeÖydöçöktüadlboyadarastlanr.BuboyCumgalbölgesinde Öydöçektiadylabilinir.Yukardaadlarnverdiimizboylardnda,halknbilgi lerinegörebölgedeçotkara,kurmuu,kalpak,barn,çiye,atana,sargaka,ondokoy, Teñeçimadlküçükboylardavardr. KaravanbölgesiönceleriSaruuveBagadylaikibölümdenoluuyordu.Böl gehalkeskiden,karavan nbattarafnanaymanbölgesidermi.bubilgibize, eskidenboyadlarnnbölgeadlarolarakkullanldngöstermektedir. AlaBukabölgesindegenellikleNaymanlar,azsaydadaKañdlarbulunur. Çatkal dakpçaklaradarastlanr.öteyandançatkalbölgesinesnrolmalarna ramenalabuka,karavan,cañcolbölgelerindekpçaklaryaamazlar. CalalAbad eyaletinin tam ortasnda yer alan Lenin bölgesindekulcgaç (Sayak),Cediger(Sayak),Orustar,Kutçu,ÇoñBag,BagveKpçakboylaryaamak tadr. BazarKorgonbölgesindeçounluklaMunduzboyununüyeleribulunur.Böl gedekifrunzekolhozundaçkiliklerinbirbölümüolankdralardavardr.saylar azdrveazözelliiolarakçkiliklerinözelliklerinikorurlar.

20 222 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 SuzakbölgesindeBag,ÜçBagveKutçuboylaryaar.Ayrcabubölgeçki liklerinyounolarakyaadklaryerlerdendir. YineSuzakbölgesinekomuolanKögartderesiboyundakiOktyabrbölgesin deçounluklabag,baszboylaryerlemitir.bubölgedeartkçkiliklerinvekut çularntemsilcileriçokazdr. AlaBuka,BazarKorgonveSuzakbölgelerindeÖzbekveKrgzlarnkolhoz laryounluktaiken,oktyabrbölgesindekrgzlar,ruslarveukraynallar(%40) yaamaktadr. Görüldüügibi,Krgzboylarherbölgeyeyaylmdurumdadr.Budurum daboylarnazyaplarsadeceçkiliklerdebelirleyicidir.dierboylar,bölgele rindekisesözelliklerineuyumsalamlardr(bakinovavd.1958:59). I.2.KrgzTürkçesininCalalAbadEyaletiAzlarHakkndaYaplanÇa lmalar: 1946ylndabalatlanveOeyaletindekifolklorikmalzemeleritoplamayve bunlarüzerindendilbilgisiçalmalaryapmayamaçlayanproje,calalabad eyaletindekibazazlarhakkndabilgilerverenilkbilimselprojedir.buproje dorudancalalabadeyaletindekiazlarayönelikbalatlmbirprojedeildir. OGovorloruadntayanprojemaalesefderlemeleryapldktansonrayarmb raklm,incelemelerbitirilmemivekitapolarakhazrlanpbaslmamtr lerdekrgzistan dabalatlanazaratrmalardorultusunda,calal Abadeyaletindekiazlarhakkndaçalmalardabalatlmtr.1952ylndaG. Bakinova nnoktyabrbölgesihakkndayaptçalmalar(krgztilininoktyabr RayonununGovoruBoyunçaMateriallar,Frunze:TrudYALKrigizFANSSSR,v.III.) CalalAbadazlarnayönelikilkbilimselemektir. Bakinova nnçalmasndansonra,b.m.yunusaliyev inkrgzazlarhak kndayaptgeneldeerlendirmelerdikkatiçekmektedir.onun1954ylnda çkardkrgzstancogorkuokuucaylarnnfilologiyalkfakultetteriüçünkrgz DialektologiyasBoyunçaProgrammave1956ylndaTilcanaAdabiyatnstitutudergi sinin VI. cildinde yaymlanan K voprosu o formirovanii obçenarodnogo kirgizskogoyazka adlmakalesi,krgzazlarvedolaysylacalalabadaz larhakkndaçokdeerlibilgileriçermektedir.ayrcamakaledeçatkalbölgesinde görülentuura//tuyrakullanmlarnnaçklandönemlibirbölümdevardr. C.Mukambayev inaksbölgesindekicergetal dayaayankrgzlarlailgili aratrmas,bilimselmetotvemuhtevaolarakdikkatealnmasgerekendierbir çalmadr.1955ylndakrgztilinincergetalgovoruadylabaslaneser(frunze, KrgzSSRlimlerAkademiyasTilcanaAdabiyatnstitutu)sesbilgisi,ekilbilgisive sözcükbilgisihakkndadeerlibilgileriçermektedir. BakinovaveYunusaliyev densonrae.abduldayev inçatkalbölgesiazile ilgiliçalmalarbilimseldeertamaktadr.abduldayev,1954ylndabölgede derlemeleryapm,topladbilgilerisesbilgisi,ekilbilgisi,sözcükbilgisiaçsn

21 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 223 dan incelemi ve çalmalarn kitap hâlinde bastrmtr (KrgzTilininÇatkal Govoru,1956,Frunze:KrgzSSRlimlerAkademiyas).ncelemebölümlerininyan sraderlenenmetinlerdenbirbölümdekitabnsonunaeklenmitir. CalalAbadeyaletininsekizbölgesinidekapsayan,günümüzedeinyaplm endeerliçalmay1955ylndakrgzssrlimlerakademiyastilcanaadabiyat nstitutuyaptrmtr.enstitününcalalabadazlarnaratrmasiçinkurduu, G.Bakinova,S.KonduçalovaveS.Sdkov danoluanekip,ikiylboyuncaeyalette derlemeleryapmtr.yaptklarderlemelerikâdageçirdiktensonraiçindeses bilgisi,ekilbilgisi,sözcükbilgisivemetinlerdenörnekleriihtivaedenkapsaml bir çalma çkarmlardr ylnda Krgz Tilinin CalalAbad Oblastnn Govorloru(1958:FrunzeKrgzSSRlimlerAkademiyas,TilcanaAdabiyatnstitutu yaynlar,)adylabaslaneser,bölgedekonuulanbütünazlarhakkndadoyuru cubilgileresahiptir.çalmamzntemelinidebueseroluturmaktadr. I.3.CalalAbadEyaletindekiAzlarnSnflandrlmas: CalalAbadeyaletindeyaayanKrgzlarnfarklazlarasahipolduklar,ya planbilimselçalmalarlaortayakonmutur.bufarkllklargenelanlamdabölge seletkenlerineseridir.sadecesuzakvedierbazbölgelerdeazsaydayaayan çkiliklerinazözellikleribölgeleregörefarkllkgöstermemekte,farklbölgelerde kendiboylarnaözgübirazlakonumaktadrlar. EyaletingenelineyaylmbellibalboylarolanBag,Basz,Ktay,Kutçu, Saruu,Moñol,Sayakboylarnnazözellikleriisebölgeleregörefarkllklargöste rebilmektedir.sözkonusufarkllklardanyolaçkarakcalalabadeyaletindeki azlarüçgrubaayrmakmümkündür: BirinciGrup(KetmenTöböGrubu):EyaletinkuzedousundakiKetmenTöbö vadisindeyaayankrgzlarnazözellikleribalbanabirgrubuoluturur. kincigrup(batgrubu):eyaletingüneybatvebatsndayeralançatkal,ala Buka,KaravanveCañColbölgelerindekiazlarikincigrubuolutururlar. ÜçüncüGrup(GüneydouGrubu):EyaletingüneyindeyeralanLenin,Bazar Korgon,SuzakvedoudakiOktyabrbölgesindekiazlarüçüncügrubuolutu rurlar(bakinovavd.1958:13). II.KIRGIZTÜRKÇESNNCALALABADAIZLARINAÖZGÜSESLK FARKLILIKLARINKIRGIZVEÖZBEKEDEBÎDLLERYLEMUKAYESES Çalmamzda,CalalAbadeyaletindekiazlarnKrgzedebîdilindenfarkl olanözellikleriniçkardk.buözelliklerininkrgzveözbekedebîdillerindeki durumunutespitettikvearalarndabirmukayeseyapmayaçaltk.mukayesemi zinazlarlailgilitemelini,1955ylndacalalabadeyaletindearatrmalaryapan ve1958ylndakrgztilinincalalabadoblastnngovorloruadylayaymlayang. Bakinova,S.KonduçalovaveS.Sdkov unçalmalaroluturmaktadr.

22 224 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 II.1.ÜNLÜLER CalalAbadeyaletininbirincibölümündeyeralanazlardaki(KetmenTöbö vadisindeki)ünlülerinyapskrgzedebîdilivekuzeyazlarylaayndr.bune denle,ünlülerbahsindeçounluklaikinciveüçüncügruptayeralanazlarn farkllklarnadeineceiz. CalalAbadeyaletininikinciveüçüncügrubunuoluturanazlarnünlüler sistemidokuzksa,yediuzunolmaküzereonaltünlüdenvedörtdiftongdan olumutur(bakinovavd.1958:23).krgzedebîdilindesekizksa,altuzunünlü vardr(kudaybergenov1980:15) Özbek edebî dilinde dokuz ksa, bir yarm uzun ünlü vardr (åäbdurahmanov1980:48).özbektürkçesininünlülersisteminiayrntlolarak deerlendirenvolkancokun,ögitveortåqsözcüklerindeki/o/ve/ö/seslerininkör veoglånsözcüklerindeki/o/,/ö/ leregöredahakapalolduunubelirtmitir.ayr cadüz/a/veyuvarlak/a/ünlülerininvarlnadikkatiçekmitir.cokun,çada ÖzbekTürkçesindeonikiksaünlüvebiryarmuzunünlü(å)olduunusöyle mektedir(cokun2000:3).özbekedebîdilinitemelaldmzveyazlkaynak lardanmukayeseyaptmziçincokun unayrntlsnflandrmasnçalma mzdatemelalmayacaz.özbektürkçesiyazdilindekullanlandokuzksave biryarmünlününvarlngözönündebulundurupmukayeseyapacaz. Krgz,ÖzbekedebîdiliveCalalAbadazlarndakiünlülerunlardr: KrgzEdebîDili ÖzbekTürkçesi CalalAbadAzlar KsaÜnlüler a,e,,i,o,ö,u,ü a,ä,e,,i,o,ö,u,ü a,ä,e,,i,o,ö,u,ü UzunÜnlüler aa,ee,oo,öö,uu,üü å aa,ee,ää,oo,öö,uu,üü Diftonglar ow,öw,uw,üw Yukardakitablodananlalacaüzere,CalalAbadeyaletindekiazlarünlü lersistemibakmndanhemkrgzhemdeözbekedebîdilindenzengindir.krgz Türkçesindekiuzunünlüler,ÖzbekTürkçesindeki/ä/sesininksaveuzunekliile KazakTürkçesindeskçakullanlandiftonglarbuazlardakullanlmaktadr.Ün lülerbakmndancalalabadeyaletindekiazlar,sankibueyaletincorafiko numunuteyitederniteliktedir. II.1.1.Kaln/a/ünlüsü:Kaln,düzvegenibirsestir.CalalAbadazlarnda kullanlan/a/sesi,krgzedebîdilindeki/a/sesiyleaynözellikleresahiptir:aç aç, tokolmayan,alakan avuç,alman vergi,haraç,kat mektup,kanat kanat vb. (KasapoluÇengel2005:42).Özbekedebîdilindekikaln,geni,düz/a/sesiilede aynözelliesahiptir:and eker,arz borç,alacak,aat hakikat,gerçek vb.özbektürkçesininalfabesistemindeki A,a harfiikisesikarlamaktadr.lki, yukardatarifiniyaptmz/a/sesidir.kincisiise/a/ve/e/sesininortasndabir sesolangeni,ince,açk,öndamakünlüsü/ä/sesidir(reedov1959:114).

23 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 225 CalalAbadazlarnda/a/sesisözcüünherhecesindebulunabilir:Balann sürötüngördükdeyviz. Çocuun resmini gördük diyoruz. (AlaBuka, Moñol); kulagker,kergulak kula sar, sar kulak (CañCol, Saruu),Çavktn aldndadabirsuveret. Çayrnönündebirsuveriyor. (AlaBuka,Beçel). II.1.2.nce/ä/ünlüsü:Ksa/ä/sesinitelaffuzederkendilinucuöndiindibine deer.dilinortasbirazyukardorukaldrlp,dudanuçlarikiyanayaylr. Azboluu/e/sesinintelaffuzunagöredahageni,/a/sesinegöredahadardr. ÖzbekTürkçesiedebîdilindeskçakullanlrve A,a harfiylegösterilir.kr gzedebîdilindebusesyoktur.sadecegüneykrgzazlarnda,özbektürkçesi ninetkisialtndakibölgelerdekullanlmaktadr. Krgzdiliningüneyazlarnkuzeyazlarndanayranenönemlisesözelli indenbiriolan/ä/sesi,ketmentöbövadisindekikrgzlarndnda,calalabad eyaletindeyaayankrgzlarnazlarndaçokçakullanlr./ä/sesininkullanm sklnagörecalalabadveoazlarnnhemenhemenbenzerözellikleresahip olduklarnsöyleyebiliriz. Buses,ÖzbekTürkçesindenbakadierTürklehçelerinin(Azerbaycan,Ka zak,özbek,türkmen,uygur,tatar,bakurt)edebîdillerindedevarolan,alfabe lerindeayrbirharflegösterilenbirsestir.kazaktürkçesinde/ä/sesi,yalnveya köksözlerinilkhecesinde,genelliklearapçavefarsçadanalnansözcüklerde görülür.eklerdeiseyerini/e/sesinebrakr.tatar,bakurttürkçelerindebuses KazakTürkçesinegöredahaçokkullanlr:bäri,ädet,sälem,sälemet,bälkim,bälki, tätti,ädebiyet,däpter,därecevb(ttas ,bth1993)./ä/sesiyeniuygur TürkçesindeTatarveBakurtTürkçelerinegöredahafazlakullanlr:bäri(fayda), ädät//adät,salam//sälam,salamät//sälamät,bäklim//bälki,ädäpsiz,ädäbiyat,däricä, däptä(r)(necip2008). KrgzTürkçesinde/ä/sesisadecegüneyazlarnaözgüdürvesözcüünher yerindegörülebilir.ketmentöbövadisindeyaayankrgzlarnaznda/ä/sesi çokyaygndeildir.bunedenle/ä/sesininketmentöbökrgzlarnaözgübirses olmadnsöylemekmümkündür.bubölgedebelirlisözcüklerderastlanmakta dr:därininküçücetalvad. lacngücüyetmedi. Tegeleberbegilemundaydärvizdi, baldar ooruyt Çocuklara sürekli karpuz vermeyin hastalanyorlar. (Toktogul Töböy).Sovetökmötüçkkandangiyinzälimdercokboldu. Sovyethükûmetikurul duktansonrazalimleryokoldu. (ToktogulKuçu).Açuuörügübar,tättiörügübar. Eki erii var, tatl erii var. Alardn bäriketipkald. Onlarn hepsi git ti. (ToktogulSarttar). KetmenTöbövadisiylesnrolanCañCol dabulunanesaykolhozundan Toktogul bölgesindekievçenko kolhozuna göçen Krgzlarn aznda /ä/ sesi KetmenTöböKrgzlarndandahafazlakullanlr:Ärmiyegebarpkerek. Askere gitmekgerek. Tookkäpä, kümes,kämpir yalkadn. CalalAbadeyaletininikinciveüçüncügruplarnda/ä/sesiçokyaygnvebe lirgindir.ayrcasözcüklerdeanlamfarkllklarnadayolaçar:ägät sukanal ~

24 226 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 agat (su)akyor ~eget (tohum)ekiyor (LeninMoñol).Ägär ayet,eer ~ eger eyer (KaravanKuçu)vb. /ä/sesicalalabadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenbölgelereözgü birsestirvebütünsözcüklerde,eklerde,alntsözcüklerde,diertürklehçelerin dengirensözcüklerde,rusçadanverusçakanalyladierdünyadillerindengiren sözcüklerdebulunabilir. /ä/sesiözbeklereuzakbölgelerdeyaayanketmentöbövadisindeçoknadir kullanlrken,özbeklereyakn,snrda,özbeklerleberaberyaayanveyaözbek kolhozlarnayaknbölgelerdeyaayanikinciveüçüncügrubagirenalabuka, Karavan,CañCol,Lenin,BazarKorgon,Suzak,OktyabrbölgelerindekiKrgzla rnazlarndaçokçakullanlr./ä/sesinincalalabadeyaletindekiikinciveüçün cügrubunagirenazlarndakikullanmilekrgzedebîdilindekiveözbek Türkçesindekikullanmlaraadagösterilmitir: II.1.2.a.Tekhecelisözcüklerde/ä/sesininkullanm: 1 CalalAbad Krgz Özbek Sözcüünanlam (ikinci,üçüncügrup) EdebîDili EdebîDili därt dart därd dert käl taz tåz,käl kel,kellik käm kem,az käm,åz az kär dülöy//kereñ//ker kär sar näk almurut näk armut päs capz päs alçak,aa säl,sälpäl az,salpal säl,sälpäl az,seyrek II.1.2.b.kihecelisözcüklerde/ä/sesininkullanm: CalalAbad Krgz Özbek Sözcüünanlam (ikinci,üçüncügrup) EdebîDili EdebîDili cädräm cardam yårdäm yardm äyran ayran ayrån//äyrän ayran äyri ayr äyri anadut,yaba kälä galo käli galo kämpir kempir kämpir kocakar kämtik kemtik kämtik eksiklik,noksan känäp kenep känåp salamurgan kättä çoñ kättä büyük,iri mälä mala mällä koyukrmz,kumral mäydä mayda mäydä ufak,küçük nää naa nää haha,esrar pärdä parda pärdä perde säri sar säri sar(renk) älçä alça ålçä çul,birtürhal 1 Burada ve dier konularda tablo hâlinde gösterilen örnekler, temel olarak u kaynaklardan yararlanlarak oluturulmutur: K.K.YUDAHN (1988) Krgz Sözlüü I-II (Çev. Abdullah Taymas), Ankara: Türk Dil Kurumu Yaynlar; Z.M. MÅRUFOV (Red.) (1981) Özbek Tilining zåhli Luäti I-II, Moskva: Rus Tili Näriyåti; G. BAKNOVA, S. KONDUÇALOVA, S. SIDIKOV (1958) Krgz Tilinin Calal-Abad Oblasnn Govorloru, Frunze: Krgz SSR limder Akademiyas Til cana Adabiyat nstitutu.

25 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 227 tändir dandr tändir tandr,ocak zärnä zarna zärdä mideyanmas,safraçoalmas II.1.2.c.Üçhecelisözcüklerde/ä/sesininkullanm: CalalAbad Krgz Özbek SözcüünAnlam (ikinci,üçüncügrup) EdebîDili EdebîDili bäräbär barabar bäräbär//biril beraber däriyä darya där yå nehir därväzä darbaza därbåzä sokakkaps älbättä//älvättä albette älbättä elbette,tabi ärä ara årä ara ärävä araba ärävä//arba araba kästämä kezdeme gäzlämä//gäzmol manifatura ökümät ökmöt ukumät hükûmet äkär eker äkär eker II.1.2.ç.Eklerdeinceünlülerdensonra/ä/sesinerastlanabilir: CalalAbad Krgz Özbek SözcüünAnlam (ikinci,üçüncügrup) EdebîDili EdebîDili cäkä caka yåkä yaa därilärdi darlard dåriläri ilaçlar düynädän düynödön dünyådän dünyadan ätçän açtan åtçän atal,süvari,ataiyibinenkii künäkär künökör günåhkär günahkâr II.1.2.d.CalalAbadeyaletininüçüncügrubunagirenÇatkalazndada/ä/se siçokkullanlr(abduldayev1956:3234): CalalAbad KrgzEdebîDili ÖzbekTürkçesi SözcüünAnlam ÇatkalAz ädäm adam ädäm insan,adam ämäl amal ämäl i,faaliyet gämpir kempir kämpir yalkadn gäp kep gäp söz,sözcük käm kem käm az käsäl kesel//ooru käsäl hastalk mäktäp mektep mäktäp okul mäyli meyli mäyli arzu,istek täläp talap täläp talep,istek II.1.2.e.CalalAbadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenazlarndabaz /ä/sesleri,özbektürkçesindeki/å/sesineyakntelaffuzedilir: CalalAbad(ikinci,üçüncügrup) ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam çäy çåy çay dän dån tane,tohum;tahl däri dåri ilaç kän kån kan(yaamsvs) ägird ågird örenci tä tå ta

26 228 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 II.1.2.f.CalalAbadeyaletindekiikinciveüçüncügrubagirenazlardaki/ä/ sesi,sadecekrgz,özbekveözbektürkçesikanalylafarsçavearapçadangiren sözcüklerdedeil;aynzamandadevrim densonrarusçadanalnansözcüklerde degörülür: Rusça CalalAbad KrgzEdebî ÖzbekEdebî SözcüünAnlam (ikinci,üçüncügrup) Dili Dili armiya ärmiyä armiya ärmiyä asker banka pänke banka bänkä ie,bardak botinka pätiñkä botinka bätinkä//botinka potinayakkab brigadir pirgät brigadir brigädir grupefi çaynik çaynäk Çaynik,çaynek çåynäk çaydanlk kartoka kärtikä kartoka kärtåkä patates kilogramm kilägiräm//kilä kilogramm kilågrämm kilogram kolhoz kälhoz//kälkos kolhoz koloz Büyükdevletçiftlii maina mäiynä maina mäinä araba;makine parnik pärnik parnik pärnik camekân,camlk;sera II.1.3.Açk/e/ünlüsü:nce,düzvegenibirsestir.Dilucuöndileredeerve dudaklaratemasolmadansesçkarlr./a/sesineoranlaçeneçokaçlmaz.krgz veözbekedebîdillerindeki/e/sesiileayndr:et et,el halk,tez tez,çabuk,ee //egä sahip,iye vb. CalalAbadazlarndasözcüünherhecesindebulunabilir:Aylayn,kaglayn degensösbaldarderkeletkendedäyimaoozdonçgaveret. Canm,tatlm,güzelim sözleriçocuklarseverken,onlarokarkenherzamansöylenir. (AlaBuka,Kuçu). Dooumepkelveyt. Sesimdüzelmiyor. (BazarKorgonMunduz). II.1.4.Açk//ünlüsü:Kaln,düzvedarbirsestir.Sesçkarlrkendudakdev redkalr.dilgeriyeçekilirvedilinucuöndileredemez.çenegeniaçlmaz. KrgzveÖzbekedebîdilllerindeki//sesigibidir.ÖzbekTürkçesinde, harfi hem/i/hemde//sesinigöstermekiçinkullanlr., harfi//,//ve//ünsüz leriylebirliktekullanldnda//sesinigösterir:årn karn,yl at,ylk,r krk(40),tol dolu vb. CalalAbadazlarndasözcüünheryerindekullanlr:Ilaykatpkavlasn. Çamurabulamasn. Menmiymandarmenenbolupkaldm. Benmisafirlerlekal dm. CiydebütKpçak,arasndagmäydesibaru,köpçülügüKpçak. Hünnaplarn hepsikpçakcinsi(iri),aralarndaufavaramaçoukpçakcinsidir. (Suzak Bag). II.1.5.Açk/i/ünlüsü:nce,düzvedarbirsestir.Sesçkarlrkendilönedoru uzatlr,dilucuöndileredeer.çeneçokaçlmaz.krgzveözbektürkçesindeki /i/sesigibidir.krgzveözbekyazdilinde, harfiilegösterilir.özbektürk çesinde bu harf ince ünsüzlerle kullanldnda /i/ sesini gösterir (Reedov 1959:131):kii kii,insan,ti di,til dil,i i,bilim bilim,bilgi vb. CalalAbadazlarndasözcüünherhecesindebulunur:Cünbolsodag,pata bosodag,känäpbosodagiyikeçozuviyriyt Yünolsun,pamukolsunketenolsun

27 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 229 ileiphâlinegetiriyor. (LeninCediger).Bukiinineigindeceticlcürdüm. Bu kininkapsndayediylçaltm. (KaravanBag). II.1.6.Dudakünlüsü/o/sesi:Kaln,yuvarlakvegenibirsestir.Busesçkar lrkendudakiirilipyuvarlanr.dilgeriyedoruçekilir.krgzveözbekedebî dillerindeki/o/sesigibidir.krgztürkçesinde O,o harfiylegösterilir.özbek Türkçesinde, harfiylegösterilir., harfihem/o/hemde/ö/seslerinigös terdiiiçin,yazdakalnünsüzlerleberaberkullanldnda/o/sesinikarlar:o ok,sor kör,çoçka domuz,oz kuzu,oråz horoz vb.(mirzayev1970: 60). CelalAbadazlarndasözcüünherhecesindebulunur:orpoglpturup, nantuurayt,nanorpodepkoyot. Çorbayapldktansonraekmekdoranr,(bu na) ekmek çorbas denir. Kuduoosozogluk,makstoosozogluk. O tpk Suzakllargibi,MakstdaSuzaklgibi. (SuzakSarttar). II.1.7.Dudakünlüsü/ö/sesi:nce,yuvarlakvegenibirsestir.Sesçkarlrken dudakyuvarlanrveiirilir,dilinucuöndileredayandrlr.krgzveözbek edebîdilindeki/ö/sesigibidir.krgztürkçesinde, harfiyle,özbektürkçe sinde, harfiylegösterilir.buharfhem/o/hemde/ö/seslerinigösterdiiiçin, yazdainceünsüzlerleberaberkullanldnda/ö/sesinikarlar:kök mavi,köl göl,hökiz öküz vb.yazdabuharfinnaslokunacaünsüzlerdençkarlam yorsa,metindekianlamdanyararlanlr:öç öç,söz söz,tö dö,bar,tört dört vb.(mirzayev1970:6061). CalalAbad azlarnda sözcüün herhecesinde bulunabilir:sovetökmötü çkkandngiyinzälimdercokboldu. Sovyethükûmetikurulduktansonrazalimler yok oldu. (ToktogulKuçu).Bananöydöçgat Bandan (daha) yukar çk yor. (ToktogulSayak). II.1.8.Dudakünlüsü/u/sesi:Kaln,yuvarlakvedarbirsestir.Dilgeriyeçeki lirvedudanyardmylasesçkarlr.busesçkarlrkendudakdahaetkindir. Yanakdaraltlr.KrgzveÖzbekTürkçesindeki/u/sesigibidir.KrgzveÖzbek yazdilinde, harfleriylegösterilir.özbektürkçesindebuharfaynzamanda /ü/sesinidekarladiçin,kalnünsüzlerleberaberkullanldyerlerde/u/sesi nikarlar:bua boa,suy sv,uy uyku vb.(mirzayev1970:61). CalalAbadazlarndasözcüünherhecesindebulunabilir:Asruylarorudan sow u sralar srlarhastalktan kurtuldu. (KaravanSaruu).Biyerdenegizinen Kutçucaayt BuralardaeskidenberiKutçuboyuyayor. (LeninKutçu). II.1.9.Dudakünlüsü/ü/sesi:nce,yuvarlakvedarbirsestir.Dilinucuöne doruuzatlrvedilöndileredayandrlaraksesçkarlr.dudakçokyuvarlanr vebüzülür.krgzveözbektürkçesindeki/ü/sesigibidir.krgzyazdilinde Y, harfiyle,özbekyazdilinde, harfleriylegösterilir.özbektürkçesinde buharfaynzamanda/u/sesinidekarladiçin,inceünsüzlerleberaberkulla nldyerlerde/ü/sesinikarlar:küz güz,küçük,küç güç,kuvvet,zor, bügün bugün vb.harfinhangisesikarladünsüzlerdenanlalmaddu

28 230 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 rumlarda, metindeki anlamdan yararlanlr:üy ev,ün ses,cün yün vb (Mirzayev1970:62). CalalAbadazlarndasözcüünherhecesindebulunabilir:Süttönmunogual tyüzelüwlitir,rayondukutoguzyüzelüwlitir,uundanakandangiyinmäänetine çavandargaitöwçülörgöberet. Buradakisütaltyüzellilitredir.Bölgedekidokuz yüzellilitredir.fazlasnemeinegöreçobanlaraveiçilereveriliyor. Cügörü msr (KaravanSaruu). II.2.UZUNÜNLÜLER Krgzedebîdilindevekuzeyazlarndaaltuzunünlüvardr:/aa/,/ee/,/oo/, /öö/,/uu/,/üü/.buuzunluklar,sözcüünanlamnaetkiederler:tala soymak, yamalamak,talaa bozkr,çöl,tarla ;cek husumet,nefret,ceek kenar,ky ;en genilik,en,een ssz ;sol solyan,soltaraf,sool tükenmek,kurumak ;or çukur,hendek,oor ar ;kön mein,sahtiyen,köön gönül ;suk kskanç, haset,suuk souk ;cün yün,cüün eklemyerleri vb.(dykanov1959:50). KrgzTürkçesindekiuzunünlülerinçounluuaslîdeil,ikinciluzunluklar dr(kasapoluçengel2005:44).yazdiliolarakkullanmhenüzyeniolankrgz Türkçesi,konumadilindekibazünsüzlerindüürülmesiyleuzunünlülertüret mitir.özbektürkçesindebuünsüzlerdüürülmediiiçinuzunünlüleroluma mtr. KrgzTürkçesinde/e/sesininbulunduuhecelerde/y/,/g/,/h/seslerinindü ürülmesineticesindeuzun/ee/ünlüsüolumutur:eer(kr.)//ägär(özb.) eyer, eek(kr.)//iyäk çene,meer(kr.)//mehr(özb.) mehir,meenet(kr.)//mehnät (Özb.) azap,mihnet vb. KrgzTürkçesinde/ü/sesininbulunduuhecelerde/y/,/g/,/v/seslerinindü ürülmesineticesindeuzun/ee/ünlüsüolumutur:döö(kr.)//dåv(özb.) dev, sööm(kr.)//sugäm(özb.) kar,töö(kr.)//tüyä(özb.) deve,köö(kr.)//küyä (Özb.) kurum,is,cöö(kr.)//yayåv(özb.) yayan vb. KrgzTürkçesinde/a/sesininbulunduuhecelerde/h/,//,/v/seslerinindü ürülmesineticesindeuzun/aa/ünlüsüolumutur:boo(kr.)//bå(özb.) ba, booz(kr.)//boåz(özb.) boaz,ooz(kr.)//åz(özb.) az,muzoo(kr.)//buzå (Özb.) Buza vb. KrgzTürkçesinde/a/sesininbulunduuhecelerde,busestensonraki/v/sesi düürüldüündeuzun/oo/ünlüsütürer:doo(kr.)//dåv(özb.) dava,coop(kr.) //cävåb(özb.) cevap,yant,ooat(kr.)//åvat(özb.) yemek vb. KrgzTürkçesinde//,/i/,/u/,/ü/ünlülerininbulunduuhecedekisözsonu /k,g/seslerinindümesineticesindeuzun/uu/veuzun/üü/ünlülerioluur: açuu(kr.)//açç(özb.) açk,ayuu(kr.)//ay(özb.) ay,oyuu(kr.)//oyu (özb.) koyu ;tirüü(kr.)//tirik(özb.) diri,canl,keçüü(kr.)//keçik(özb.) Ir maktakardankaryageçilecekyer,geçit,kiçüü(kr.)//kiçik(özb.) küçük,kü çücük vb.(kudaybergenov1980:1837).

29 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 231 A.N. Kononov Grammatika Sovremennogo Uzbekskogo Literaturnogo Yazka (Moskva,1960)adlçalmasndaÖzbekTürkçesindeaslîuzunünlülerinolmad n,ikinciluzunluklarniseüçekildeolutuunugöstermektedir: a.arapçavefarsçadanalnansözcüklerdekiaynvehemzenindüürülmesi neticesindeoluanuzunünlüler:da va>davå dava,f il>fääl i,eylem,te sr> tääsir etki,tesir,te mn>täämin temin vb. b.alntsözcüklerdeünlülerdensonrakihsesinindüürülmesiyleoluan uzunünlüler:ehr>ähär>äär ehir,seer>sähär>säär seher,zehr>zähär> zäär zehir vb. c.söziçivesonundakidiftonglarnuzunünlüyedönümesiyleoluanlar:ouv >ouu okuma,okumak,sovu>soou souk vb. Kononov ungösterdiiuzunluklarözbekedebîdilindedeil,çeitliazla rndabulunanuzunünlülerdir(dykanov1986:34). ÇadaÖzbekedebîdilindeyarmünlüdenilen/å/sesindenbakauzunünlü yoktur.genelliklearapçavefarsçadanalnansözcüklerdekiuzunluklarkarla yanbuses,krgzedebîdilindeuzunünlüleredenkgelir: SözcüünKökeni ÖzbekEdebîDili KrgzEdebîDili Farsçadn> dånä daana Farsçanm> nåm naam Arapças at> såät saat Arapçama rif> mäårif maarif Arapçateb> täbå tabaa /å/sesigüneykrgzazlarndavarolanbirsestir.calalabadazlarndada buseseyaknuzun/ää/sesiile/ä/sesiarasbirseskullanlr(bk./ä/sesi).buses güneykrgzazlarnaözbektürkçesininetkisiylegirmitir:caza(edb.dil.)//cäzå (az) ceza,dar(edb.dil)//dår(az) daraac,adam(edb.dil)//ådäm(az) kii, insan ;ant(edb.dil)//ånt(az) yemin,ant,ta(edb.dil)//tå(az) ta,bay (edb.dil)//båy(az) zengin vb. /å/ünlüsüdnda,calalabadeyaletindekiazlardagörülenuzunünlüleriki grubaayrlmaktadr: açkuzunluklar, dudakuzunluklar. II.2.1.AçkUzunÜnlüler: II CalalAbadEyaletininBirinciGrubunuOluturanAzlardakiAçkUzun Ünlüler: II a.CalalAbadeyaletininbirincigrubunuoluturanKetmenTöbövadi sindekikrgzlarndilindeki açk ve dudak uzunluklar,krgzedebîdilive kuzeyazlarndakigibidir:kavanaakit srgan,egintalaas. Ekinekilentar la. Sanaabaspcüröt,oybaspcüröt. Düünüp,fikirtartpduruyor. Kstnbalas ceendeyt. Kzkardeininçocuunayeendiyor. (ToktogulKtay).Murapsuunun banagetti,murapaltnbanagettideyt Muratsuyunbanagitti,Murapbüyük

30 232 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 kanalnbanagitti,diyor. (ToktogulSarttar).Getgengiicüsbolso,carmgelse, elüüsügeldideyvista Gidenleryüzkiiise,yarsgeldiinde,ellitanesigeldi,diyo ruz. (ToktogulKtay). II b.KetmenTöbö deyaayankrgzlardakiaçkvedudakuzunluklar IskKölKrgzlarnnkullandgibidir:köörük demircikörüü,zaattayt iz zetikramdabulunuyor,köpüröö köprü vb.(bakinova1955a:38). II c.CalalAbadeyaletininbirincigrubunagirenKetmenTöböKrgzla rndaan+aak,e+gensfatfiilekleriileoluturulansözcüklerdeuzunünlüler sonhecede(kavanaak,tavanaak,bereneekgibi),iskkölazndaiseikincihecede bulunur(bakinova1955a:39).edebîdildekikullanmdaekteuzunlukyoktur (Kudayvergenov1980:231):süzöönökuy boynuzlatoslayaninek,süzöögön tos vurmay seven koyun, teveenekat tekmeleyen at, köröögön iyi gö ren (Bakinovavd.1958:31). II ç.Dierikigrubaoranla,CalalAbadeyaletininbirincigrubunuolutu ranketmentöbövadisindekikrgzlarndillerindeuzun/ää/ünlüsüsaylsöz cüklerdevardr.krgzedebîdilindebuuzunünlüyoktur:aklddäänädeyvis. Akl,zekidiyoruz..Alardnbäärigetipkald. Onlarnhepsigitti. Oykääpir, gaydabarasñdep,ayuununadlnaçktm. Oykâfir,nereyegidiyorsundiyipaynn karsnaçktm. Därviztättüirinekendeyviz. Karpuztatal,hoimidiyo ruz. Däämiirinekendeyviz. Yemeitatlymdiyoruz. Näälätcaman. Naalet kötü(ey). Määsi/määzi Mestvegalou. (ToktogulSarttar). II d.KetmenTöbövadisindekiKrgzlarndilindeuzunünlülerinksal dörneklerdevardr.buörnekleredebîdildegörülmez:kaçanakuy (sürüden) kaçan sr, kavanakit srgan köpek, cügörü arçp msr temizle yip (ToktogulTöböy).Elükiylabatatuganökmöttüngav Devletintorbasnaelli kilogramsyor. (ToktogulKaraSokuçu). II e.Pepeegelenikisözcüünbirincisininsonuuzunünlüilebitiyor, ikincisözcükünlüilebalyorsa;ikincisözcüünbandakiünlününetkisiyle,ilk sözcüünsonundakiuzunünlüksalr.buözellikedebîdildegörülmez.sadece konumadilindegörülmektedir:taruaydaçu Darekti.,arpaaydaçu Arpaekti., konogaydaçu talyandarsekti. (ToktogulSayak). II CalalAbadEyaletininkinciveÜçüncüGruplarnOluturanAzlardaki AçkUzunÜnlüler: II a.CalalAbadeyaletininikinciveüçüncügruplarnoluturanazlar dakullanlanaçk/aa/,/ee/ünlüleri,krgzedebîdilivekuzeyazlarndakiözel likleresahiptir:ayuu,ayuununbalasnkördükdeerelek. Ayveaynnyavrusunu gördük,diyedüündük. Titeekat dileyenat,teveelat Tepikleyen,çiftevu ranat,kaçaaguy (sürüden)kaçansr,uruçaakayal kavgackadn (Lenin Kuçu).Beeninsütü aygrnsütü.eek çene,ceek kenar,ky.oozoozuna tiybegen,eegeeginetiybegensüyleek Azazna,çenesiçenesinedemeyengeve ze. (SuzakKuçu).Saarmenengeldi Sehervaktigeldi. (AlaBukaBag).Saançlar

31 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 233 sütsaapaluwgatiyi Süt saan kadnlarn südüsamas gerekir. (CañCol Saruu). II b.Krgzedebîdilindeolmayan,CalalAbadeyaletininikinciveüçün cügruplarndakiazlaraözgü/ää/ünlüsü,herikigruptadabenzerözellikleri sergiler.edebîdildebusesinkarluzun/aa/ünlüsü,özbektürkçesindeise yarmuzunünlü/å/sesidir:burunzaäärdeyvista. Frunze yeehirdiyoruz. Määlimät bilgi,määlim bilinen,belli,malûm.lgärimäälda öncekizaman larda.täärätalatta Abdestalyor. (LeninKuçu).Birsäätdämaldk Birsaat dinlendik. (BazarKorgonMunduz).Iylaakbala,mitäämbaladeyviz Çokalayan çocuaaçkgöz,kurnazçocukdiyoruz. (SuzakBag). II c.kinciveüçüncügrubagirenazlardaaçkuzun/aa/,/ee/ünlüleri ninksasöylendiiörneklerdevardr:çnarterekcaynknbäindädänituraveret, karcagçadelevolot,ktadelevolotdäni. Dakavannyazn,knbandatohu mu duruyor. Kn kar yaana kadar da duruyor. (BazarKorgonMunduz). Kaçaganuy,umuydeyvis (Sürüden)kaçansrakurnazsrdiyoruz. (Lenin Munduz).Tavagangii Hazrcevapkii.Satalt,segizderuwaktaiçgpkald Saatalt,sekizsularndaibitti. (LeninOrustar).Meviz(edb.dil:meebiz)(CañCol Saruu).Birnerseemp Bireyiemip (edb.dil:eemp)(alabukaktay).kesi ba zs (edb.dil:keesi)(alabukamoñol). BenzerözellikOazlarndadavardr:Artamnprp,pitdäriniduzsevip pitinöltüröm,emesemölüpölüpkalatede Yaadbütünyeritemizleyipbitilacn, tuzuserpipbitiniöldürüyorum.yoksaölüpgider. (Bakinova1955b:28). II ç.CalalAbadeyaletinikinci,üçüncügrubunagirenazlardakiaçk uzun/ee/ünlüsüherzamanuzunsöylenmez.bazenünlülerinarasndabulunan /g/,/y/sesleridüürülmedensöylenir:uulumöydünegesi(edb.dil:eesi) Olum evinsahibidir. (AlaBukaKtay),Egerdi(edb.dil:eerdi)abdansazglasz,kupaegerdi tokuysus,basmayldtartass Eeriçokgüzelyapyorsunuz,hoeyerdokuyorsu nuz.eyerüzerindengeçenkolançektiriyorsunuz. (LeninKuçu).Suumeylüün (edb.dil:meelün,melüün)bolupkalptr. Sudurulmu. Meye(edb.dil:mee)ekibölü nüpkald Beyinikiyeayrld. (KaravanBag). II.2.2.UzunDudakÜnlüleri: II DudakünlüleriCalalAbadeyaletininikinciveüçüncügrubunagiren azlarnda,edebîdildeolduugibiuzunünlülereklindesöylenir:taoor. Ta ar. Biyerlerdemal:tööbolot,clkbolot,koy,eçkibolot Buralardakievcilhayvanlar deve, at, koyun ve keçidir. (AlaBukaKuçu).Kartökönütuurayvs,kuuravs. Papatesidoruyoruz,kurutuyoruz. Kuuraybicerdecok Kuray(içikofbirbitki) buralardayok. (KaravanÇotkaraBag).Etköpbolso,külçötaytuuraytta.Ettida tuurayt. Etçoksa,küçükÖzbekekmeigibidoruyor,etidedoruyor. Tuura aytvatr. Dorusöylüyor. Unducuurupkamrglat Unuyouruphamurhâline getiriyor. (CañColSaruu).Öödöçkbalam. yileyavrum. Küyöögöbergen

32 234 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 kzgaçaçpäpüktünsegiz,ontalduusuntakkan Gelinolankzasaçsaçannsekizon tanesinitakt. (BazarKorgonMunduz). II EskiTürkçedönemineözgü Ig/Ikekleri,çadaKrgzedebîdilinde g/ksesleridüürülüpuzunünlüeklindekullanlr.fakatoazlarvecalal Abad nikinci,üçüncügrubunagirenazlardahembueklerhemdeuzunluklar kullanlr:açg(//açuu)almadegende Ekielmadediinde (CañColSaruu). Cuda,karasuukkatg(//katuu). Sonderecesertkarasouk. Ellik(//elüü) elli (50). (LeninMunduz).Savz,pyazakasalavz,koyuk(//koyuu)bolsoyamsalavz, suyukookatbolsoyamsalavz Havucu,soanyemeekatarz.Katyemekolsada svyemekolsadakatarz. (BazarKorgonMunduz).Kattk(//katuu)birnesrebolot. Sertbireyolur. Dänicudakatg(//katuu)bolot Tohumuçoksertolur. (Suzak Kuçu). II CalalAbadazlarnnikinciveüçüncügrubunda,dudakünlüsüses lerinortasndabulunan/g/sesininkorunduuvedüürüldüüörneklerberaber kullanlr.edebîdildesadeceuzunünlüekillerikullanlr:basmaçlarçkkanuvakta tündesibaylarözününuglun (//uul) syanclarnolduuzamandazenginlergece leyinkendioullarn (LeninBag).Biröünniçke,biröüncogon(//coon)deyvis, ononunkolucogon(//coon)ekendeyvis Birineincedierinekalndiyoruz.Onuneli kalndiyoruz. (SuzakKuçu). II.3.DFTONGLAR ÖzbekTürkçesiedebîdilindemåmastarekiKrgzTürkçesinde oo/öö, uu/üüeklindekullanlr.calalabadazlarnda ow/öw,uw/üwdiftonglar mastarekigörevindedir.eskitürkçedekiau/egüekleriözbektürkçesinde k /åv,krgzedebîdilinde oo/uu,calalabadazlarndaise ow/öwekline dönümütür. BuözelliklerbakmndanCalalAbadazlarKrgzedebîdiliveÖzbekedebî diliarasndabiryerdebulunur. II.3.1.CalalAbadeyaletininikincigrubunagirenazlarndadudakuzunluk larylabirliktedudakdiftonglar(/ow/,/öw/,/uw/,/üw/)dakullanlr.krgzedebî dilindediftongyoktur.diftonglarnyerineuzunünlülerkullanlr(/oo/,/öö/,/uu/, /üü/).diftonglarcalalabadeyaletininbirincibölgesiolanketmentöbövadisin dekikrgzlaraveüçüncügrubagirenazlaraözgübirözellikdeildir.krgz azlarndauzunünlülerdiftonglaraoranladahabasknolarakkullanlmaktadr. CalalAbad KrgzEdebîDili ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam (kincigrup) açuw açuu äçç hiddet,öfke;ac altow altoo åltåv alttane auw auu åmå geçmek;geçit aydow aydoo aylamå kovma,kovalama aytuwçu aytuuçu aytmåçi hikâyeanlatc,konumac ayuw ayuu äy ay

33 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 235 belbow belboo belbå kuak,kemer beöw beöö beåv betane biröw biröö biråv birtane calkow calkoo tänbäl,iyåmäs tembel caylow cayloo yäylåv yaylak celbow celboo (yel)bå Rüzgâr ba, Krgz çadrlarnda rüzgârakarçadrtutanba. cetöw cetöö yettåv yeditane colovçu colooçu yolåvçi yolcu çulgow çulgoo çulamå kuatma,sarma darow daroo därråv çabuk,tez egüw egüü ekmå tohumekmek,serpmek eköw eköö ikkåv ikitane elüw elüü ellik elli izildöw izildöö izlämå aratrma,inceleme kançow kançoo bircilthastal ktow ktoo låv,lå klamak,klak kiçüw kiçüü kiçik küçük,yaçaküçük korow koroo orä koyunal,barna kösöw kösöö ocak ateini kontrol etmek için kullanlandenek küyöw küyöö küyåv güveyi,damat muzow muzoo buzå buza okuw okuu o,omå okuma sakow Sako sååv peltek,pepe saktow saktoo salamå koruma,saklama sow soo så,esän sa,esen suw suu suv su aylow ayloo//sayloo säylåv seçim,seçme tanow tanuu inkår inkâretmek taruw taruu tar dar tirüw tirüü tirik diri tow too tå da törtöw törtöö törtöw dörttane töw töö tüyä deve tüzüw tüzüü tüzüv derleme,düzenleme uluw uluu ulu büyük,ulu;ejder uruw uruu uru kabile,boy üçöw üçöö üçåv üçtane üzüw üzüü uzmå koparma,kesme II.3.2.CalalAbadeyaletininüçüncügrubunagirenazlarndadudakuzun luklarbasknolarakkullanlr.bununlaberaber,ayngruptayeralanlenin, BazarKorgonbölgelerinde,ÖzbeklerlesnrolanyerlerdeveSuzakbölgesindeki çkiliklerdediftonglaradarastlanmaktadr: CalalAbad Krgz Özbek SözcüünAnlam (ÜçüncüGrup) EdebîDili EdebîDili aydow aydoo aylamå kovma,kovalama

34 236 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 büröw büröö biråv biri,birtane cuw cuu yuvmå ykamak çöwöt çööt yamur sularnn biriktii küçük oyuklar darow daroo därråv çabuk,tez krgowul krgool råvul sülünkuu owkat ookat åvat yemek,a palow paloo palåv pilâv sowdager soodager sävdågär tüccar suw suu suv su taruw taruu tar dar tow too tå da uruw uruu uru kabile,boy II.3.3.Diftonglarsadeceyalnveyaköksözcüktedeil,eklerdedegörülür: Onowçoñtowmunogueçkilüwdegentow. Oradakibüyükda,itebukeçilideni lendadr. Tämäkinitayarlapkoyduk,birinciüzüwnükütüpturavs Türünühazr laypkoyduk.lkkesimibekliyoruz. (AlaBukaKuçu).Cetimitencetöwdüberdi. Yetmitanedenyedisiniverdi. Uulüçöwele. Buüçüidi. Törtöwgöcettiokoyt. Dördüncüyeyedibenziyor. (KaravanBag).Üçerkek,üçkzaltow Üçerkeküç kzalttanedir. (CañColSaruu). Benzerörneklerseyrekdeolsaüçüncügruptadavardr:büröw,ököw,üçöw, törtöw,beöw,altow,cetöw(leninbag).kariçegi karnbarsak,mayluwiçegi yalbarsak (BazarKorgonMunduz). II.3.4.Diftonglar,CalalAbadeyaletininikincigrubunagirenazlardabaskn olarakkullanlmaktadr.bazarkorgonvesuzakbölgelerindeçokyaygnolan diftong kullanm, ikinci gruba giren dier bölgelerde daha seyrektir. Bazar KorgonveSuzakkadarolmasadaLeninbölgesindediftongkullanmAlaBuka vekaravanbölgelerinegöredahayaygndr. II.3.5.kinciveüçüncügrubagirenazlardadudakdiftonglarnnünsüzü (/w/sesi)konumadilindedüürülür.budurumdaonlartamdiftonglaraveya Krgzedebîdilindekidudakuzunluklarnadenkgelmez;ksadudakünlüsüola raktelaffuzedilir:bororudegenkäsälbarele. Karacierarsdenilenbirhastalk var. Arpa,buuday,suluyamaydayt,tölkütarucok Arpa,buday,yulafekiyor. Tohumlukdaryok. (AlaBukaKuçu).Kzmnküyösükeldi Kzmndamad geldi. (LeninBag).Budayaydayt,taruparuooleleeginbat Budayeker,dar margibiekinleryetiir. (BazarKorgonöydöçekti).Todunbandabolgon Dan tepesindeolur. (CañColSaruu). II.3.5. Krgz edebî dilindeki uu+r eklerinin diziliinde görünen uzunluk, CalalAbadeyaletininikincigrubunda u+y+reklindekullanlr.bukullanm ikincigrubu,birinciveüçüncügruptanayranenönemliözelliklerdenbiridir: tuyra // tuura (Özb. Tor) doru (AlaBuka). Kuyruyvuz, kämpir menen kuyruyvuz,(özb.avur)pravz. Kzartyoruz,kocakarylakzartyoruz,piiriyo

35 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 237 ruz. Klnsuyruyt.(Özb.Suur) Klnçekipçkaryor. Beloruwgatuzkuyrup tartçuele Belarsnatuzkavurup(srtnaie)çekerdi. (AlaBukaMoñol). II.4.ÜNLÜUYUMU(DüzlükYuvarlaklk) Krgz Türkçesi edebîdili, bütün Türk lehçeleri içindedüzlükyuvarlaklk uyumunaensadkolanlehçedir.öteyandanözbektürkçesiedebîdilindebu uyumunolmadngörüyoruz.gerektürkçegereksealntsözcüklerde;sözcük kökvegövdelerinde,eklerlekökvegövdearasndadüzlükyuvarlaklkuyumu bozulmutur:ölik,hökiz,oin,ornç,oyn,ögit,uzunl,üzüksiz,uçi;uddi,håsl, isbåt,müdir,nåzik,müfti;turd,bolib,köz+i,pul+ning,yåmån+mivb.(cokun2000: 2324). CalalAbadeyaletindekiazlardadüzlükyuvarlaklkuyumutemelolarak korunmaktadr.buyönüylekrgzedebîdilivekuzeyazlarylabenzeirler.bu naramenbazdurumlardadüzlükyuvarlaklkuyumununbozulduubölgeler devardr:cügen(cügön)salat,eertokumdusalpcudayamcazapalarele. Gemigeçi rir, eyer takmn hemencecik yapar, takp çkverirdi. üyler(üylör) evler, Cügürgen(cügürgön)balakelatr. Kouturançocukgeliyor. Kelinboluptüken (tükön)cerivisüyer Gelinolduumuzyerburasdr. (AlaBuka,Moñol).Ömürde (Ömürdö)özübüzdündostuvuz Ömürdebizimdostumuzdur. (AlaBukaKuçu). Bizdinatabavavzkoygütken(kütkön)emes,karamal,clk,azraakeçkipeçkikütembiz (kütömbüz) Bizimatalarmzdedelerimizkoyungütmemi.Sr,at,birazdakeçi falangüderiz. (BazarKorgonMunduz).Ookattüyden(üydön)barpiçevis Yeme imizievdeyeriz. (LeninBag).Karagoyundümpüldek(dümpüldök) kurtveko yunoyunu (LeninKpçak). II.5.ÜNLÜDEMELER CalalAbadazlarndabazünlülerinkendiaralarndadeitiklerigörülmü tür.budeiimlerigruplaragöreayrpkrgzveözbekedebîdiliilekarlatrl mtr: II.5.1.BirinciGruptakiÜnlüDeimeleri: II Krgzedebîdilindebulunanbazsözcüklerdeki//ünlüsü,Calal AbadeyaletininbirincigrubunagirenKetmenTöböKrgzlarnnazlarnda/u/ ilesöylenmektedir: KrgzEdebîDili CalalAbad (Birinci ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam Grup) akn akun åkn ozan akr akur år son,nihayet laaçn laçun låçin doan(ku) mkt mktu mt kuvvetli,salam mnday munday bundåy böyle,bunungibi

36 238 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 II Krgzedebîdilindebulunan birok sözcüündeki/o/ünlüsü,calal AbadeyaletininbirincigrubunagirenKetmenTöböKrgzlarnnazlarnda/a/ ilesöylenmektedir.buözellikitibariylebirincigrubagirenazlarkrgzedebîdili ileözbekedebîdiliarasndabiryerdedir:birok(edb.dil)~birak(az)~birå(özb.) ama,lâkin,fakat. II Krgzedebîdilindebulunanbazsözcüklerdeki/e/ünlüsü,Calal AbadeyaletininbirincigrubunagirenKetmenTöböKrgzlarnnazlarnda/a/ ilesöylenmektedir: KrgzEdebîDili CalalAbad ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam (BirinciGrup) dokument dokuman dokumen,hüccät dokuman,belge. ekiaçekey ekaçakey ikiyeayrlm kementay kemantay keçeden yaplan üst giyim. mektep maktep mäktäb okul II Krgzedebîdilindebulunanbazsözcüklerdeki/a/ünlüsü,Calal AbadeyaletininbirincigrubunagirenKetmenTöböKrgzlarnnazlarnda/e/ ilesöylenmektedir: KrgzEdebîDili CalalAbad ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam (BirinciGrup) çatak çatek çatå kavgac,kavga magazin megezin mägäzin maaza medal medel medäl madalya II Krgzedebîdilindebulunanbazsözcüklerdeki/ö/ünlüsü,Calal AbadeyaletininbirincigrubunagirenKetmenTöböKrgzlarnnazlarnda/e/ ilesöylenmektedir: KrgzEdebîDili CalalAbad ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam (BirinciGrup) cügön cügen yügän oyan,gem cügörü cügeri mäkkäcuåri msr übölük üvelik oklåv oklava II.5.2.kinciveÜçüncüGruptakiÜnlüDeimeleri: II Krgzedebîdilindebulunanbazsözcüklerdeki//ünlüsü,Calal Abadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenazlarnda/a/ilesöylenmektedir: KrgzEdebîDili CalalAbad ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam (kinci,üçüncügrup) cgaç yagaç yååç aaç cñaylak//clañaya cañaylak yälängåyå baldrçplak,yaln ayak çgm çgan çm masraf,eksilme mnakey manakey mänäkey ite

37 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 239 tkar takar täari dar II Krgzedebîdilindebulunanbazsözcüklerdeki/a/ünlüsü,Calal Abadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenazlarnda//ilesöylenmektedir: KrgzEdebîDili CalalAbad ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam (kinci,üçüncügrup) akak akk åkik,kähräbå kehrübar,akikta badrañ badrñ bådring salatalk karaiçegi kariçegi içäk karnbarsak tata tta tälä atmak,dlamak tuura tur tor doru II Krgzedebîdilindebulunanbazsözcüklerdeki//ünlüsü,Calal Abadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenazlarnda/u/ilesöylenmekte dir: KrgzEdebîDili CalalAbad ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam (kinci,üçüncügrup) akn akun åkn ozan akr akur år son,nihayet barkt barkut bärt kadife çlgay(tur) çulgay(tur) çula(tur) kuatmak,sarmak ktt ktut hiçåtut hçkrmak, hçkrk tutmak mkt mktuu mt kuvvetli,salam mnday munday bundåy böyle,bunungibi II Krgzedebîdilindebulunanbazsözcüklerdeki//ünlüsü,Calal Abadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenazlarnda/i/ilesöylenmektedir: KrgzEdebîDili CalalAbad ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam (kinci,üçüncügrup) Abdraym Abdiräyim Äbdirähim Abdurrahim, erkek ad çk çik çiy//näm nem,rutubet ras iräs åiåt//råst doru,hakikat II Krgzedebîdilindebulunanbazsözcüklerdeki/ö/ünlüsü,Calal Abadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenazlarnda/e/ilesöylenmektedir: KrgzEdebîDili CalalAbad ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam (kinci,üçüncügrup) cügön cügen yügän oyan,gem cügörü cügeri cuåri msr cürök cürek yüräk yürek çüpörök çüperek lätäpüttä//çüpräk paçavra düynö düyne dunyå dünya kögüçkön kögüçken käptär güvercin köpürö köpire köprik köprü künöö küne günåh günah

38 240 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 kürök kürek küräk kürek mürdö mürde mürdä kabir,mezar süzmö süzme süzmä birpeynirtürü üzöñgü üzeñgi üzängi üzengi II Krgzedebîdilindebulunanbazsözcüklerdeki/e/ünlüsü,Calal Abadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenazlarnda/i/ilesöylenmektedir: KrgzEdebîDili CalalAbad Özbek Edebî SözcüünAnlam (kinci,üçüncügrup) Dili deyre deyri ädär kadar eçnerse içnerse heçnärsä hiçbirey erece irece marangoz ve dülgerlerin çizgi yaptklar tebeirli ip; çrp,kaide. içege içegi içäk barsak meyman miyman mehmån misafir,konuk II.6.ÜNSÜZLER ÖzbekTürkçesiedebîdilindekiünsüzlerunlardr:/b/,/v/,/g/,/d/,/c/,/z/,/y/, /k/,/l/,/m/,/n/,/p/,/r/,/s/,/t/,/f/,//,/ç/,//,//,//,//,/ts/. KrgzTürkçesiedebîdilindekiünsüzleriseunlardr:/b/,/v/,/g/,/d/,/c/,/z/, /y/,/k/,/l/,/m/,/n/,/ñ//p/,/r/,/s/,/t/,/f/,/h/,/ç/,//,/ts/,/ç/. kilehçearasndaünsüzlerigösterenharflerbakmndanfarkllklarvardr. KrgzTürkçesiedebîdilinde, harfiylegösterilen/ñ/sesi,özbektürkçesi edebîdilindeçaatayyazdiligeleneininetkisiyleikiharfle()gösterilir. Krgzedebîdilinde/g/ve//sesleritekharfle(,)gösterilirken,Özbekede bîdilindeikiharfle(/g/sesiiçin,,//sesiiçin, )gösterilir.aynekilde Krgzedebîdilinde//ve/k/sesleriiçintekharf(,)kullanlrken,Özbekedebî dilindeikiharf(//sesiiçin,,/k/sesiiçin, )kullanlr. KrgzedebîdilineRusçasözlerinyazlmkanalylagiren harfiözbek edebîdilininalfabesistemindeyoktur.busesiçinikiharf()kullanlr. Özbekedebîdilininalfabesistemindeki, harfivebuharfinkarlad sesikrgzedebîdilindekullanlmaz. Ünsüzlerinsnflandrlmasherikilehçededeayndr: Tonlular:/b/,/c/,/d/,/g/,//(Krgzedebîdilindeharfyokamasesvar.),/j/ (Rusçasözcükleriçin),/l/,/m/,/n/,/ñ/(Özbekedebîdilindeharfyokamasesvar.), /r/,/v/,/y/,/z/. Tonsuzlar:/ç/,/f/,//,/k/,//(Krgzedebîdilindeharfyokamasesvar.),/p/,/s/, //,/t/,/ts/,(krgz/ç/),(özbek//). Çiftdudakünsüzleri:/b/,/m/,/p/. Didudakünsüzleri:/f/,/v/. Dietiünsüzleri:/d/,/l/,/n/,/r/,/s/,/t/,/z/,/ts/. Dietiöndamakünsüzleri:/c/,/ç/,/j/,//,/ç/,/y/.

39 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 241 Öndamakünsüzleri:/k/,/g/. Artdamakünsüzleri://,//,//,/ñ/. Küçükdilünsüzü://. Grtlakünsüzü://. KrgzveÖzbekedebîdilininalfabesisteminde/j/sesiiçinayrbirharfkulla nlmaz.kilehçededeözelliklerusçakanalylagirensözcüklerde, harfi/j/ sesinikarlar.özbektürkçesindeäcdär ejder,mücdä müjde sözcüklerindebu harf/j/sesineçokyakndr(cokun2000:1118;kasapoluçengel2005:5355). CalalAbadeyaletindekiazlardabulunanünsüzlerileKrgzedebîdilindeki vekuzeyazlarndakiünsüzlertemeldeayndr.fakatcalalabadeyaletinin ikinciveüçüncügrubunagirenazlarnda,edebîdildenfarklüçünsüzsesvar dr:/w/,//,//. II.6.1.Çiftdudak/w/sesi: /w/sesiçkarlrkendudaklarbirbirinedeergibidurur.dudaklaryuvarlanr, dilinortabölümüyukarkaldrlrveileridoruuzatlr.hava,azboluundan szpçkar./b/sesinegöre,/w/sesiçkarlrkenhavadahaetkindir.krgzveöz bekedebîdilindebusesherhangibirharflegösterilmezvekullanlmaz. KrgzedebîdilindeRusçakanalylagirendidudak/v/sesivegüneyazla rndakullanlançiftdudak/w/sesivardr(dykanov1986:61).özbektürkçesinde derusçakanalylagirendidudak/v/sesi(vagon,arivvb.)ilearapçavefarsça alntsözcüklerdengirençiftdudak/w/sesimevcuttur.ancakedebîdildeçift dudakünsüzü,didudakünsüzüeklindetelaffuzedilirveyazdilinededebu ekildegösterilir.azlardaiseçiftdudakünsüzününkullanmkorunmaktadr: wåt vakit,zaman,dåwål davul,kåwn kovun vb.(åäbdurämänov1962: 79). BusesKrgzTürkçesindegüneyazlarnaözgübirsestir.CalalAbadeyale tininikinciveüçüncügrubunagirenazlarndaanlamfarkllklarndadaetken dir:wak zaman,vakit,bak ba,bahçe. CalalAbadeyaletininüçüncügrubunagirenazlardadiftongbelirginolma diçin/w/sesigenelliklesözbandagörülür.kuzeykrgzazlarndakigibi kullanmlarnadarastlanabilir. CalalAbadeyaletininbirincigrubunuoluturanazlardakiToktogulveÜç Terekbölgesindeki;ikinciveüçüncügrubagirenbütünazlardakidiftonglarda bulunur:oonunbirtuuganecesibolom,menenküçüw. Onunablasym,benden küçük. Celbowüydünbowu,onogularbilbeyt,bozüytikkenderbiletko Rüzgâripi çadrnbadr.onlarbilmezler,bozev(krgzçadr)kuranlarbilir. (AlaBuka Bag).Maydauruwköp. Küçükkabilelerçoktur. Aflatundabakasaruwuruusu depkoyot.kzltuwolsaruwbolot. EflatunboyundaolandierSaruuboyu,di yor.kzltuwboyubusaruuboyunamensuptur. (KaravanBag).

40 242 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 II.6.2.//sesi:Grtlakünsüzüdür.ÖzbekedebîdilindekullanlanbusesKrgz edebîdilindevekuzeyazlarndakullanlmaz.busesintamkarlarapçave Farsçadanalnansözcüklerdeki//ve/h/sesleridir.Sözbandakullanldnda Krgzedebîdilibusesidüürür: SözcüünAsl ÖzbekEdebîDili KrgzEdebîDili SözcüünAnlam Arapçal> ål al hâl,durum Farsçaher> är ar her Arapçaarf> ärf arip harf Arapçaell> älål alal//adal helal Sözortasndabazendüerbazende//,/y/,//seslerinedönüür: SözcüünAsl ÖzbekEdebîDili KrgzEdebîDili SözcüünAnlam Arapçamukem> mäkäm bekem salam,güçlü Arapçaramet> rämät ramat teekkür Farsçamir> mer meer mihir Arapçazihn> zen zeen//zeyin zihin,akl Arapçaseer> säär saar seher Arapçamühr> mür möör mühür Farsçamihmn> memån meyman misafir,konuk Sözsonundabazendüerbazende//,//olur: SözcüünAsl ÖzbekEdebîDili KrgzEdebîDili SözcüünAnlam Farsçasiyåh> siyå sya siyah,kara Farsçaåh> å a ah Arapçar> ru ru ruh CalalAbadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenazlardaseyrekolarak rastlanrveözbektürkçesindekigibisöylenir:emizaharboldu imdiseherol du. (AlaBuka). Har kim oyloyt caklk Her kim iyilik düünüyorsa, degendengiyinhammacogunaytat. dediktensonraheptenarkonuuyor. (BazarKorgonMunduz).Hazryigirmäaltgaçktm imdiyirmialtyanagir dim. (LeninÇoñBag). II.6.3.//sesi:Artdamakünsüzüdür.KrgzedebîdilindeveRusçada x har fiylegösterilensesebenzer.fakatbusestendahahrltlçkarlr.arapçavefarsça sözcüklerdeki//sesininaynsdr.özbekedebîdilindekullanlanbuses,krgz edebîdilinde//sesinedönütürülür: SözcüünAsl ÖzbekEdebîDili KrgzEdebîDili SözcüünAnlam Arapçaaber> äbär abar haber Arapçaal> äl al halk,ahali Arapçaamr> ämir amr hamur Arapçaancer> äncär kancar hançer Arapçain> inä na kna Arapçair> äir ar son,nihayet Arapçails> ilås las ihlâs

41 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 243 Arapçaitiyr> itiyår tyar ihtiyar;irade;arzu Arapçamzå> mäzä maza mizah Krgzdiliningüneyazlarnaözgübirsestir.CalalAbadazlarndadabu sesigörmekmümkündür.//sesigüneykrgzazlarnakomulehçeolanözbek Türkçesiaraclyladierdillerden(Arapça,Farsça,Tacikçe)girmitir: : oonegeridegenbolot Hokandeyeridenilir. (AlaBukaKuçu).KökTatn suurukarabolot,suusarkandaybolsouduoondoybolot. KökTa ndasçankara olur,zardavanasliseodaonabenzer. atkeldi Mektupgeldi. (AlaBuka Moñol).Co,nemedepapaboldum. Yahu,nediyeüzüldüm! Aunadamekendedik Akn(ozan)imi,dedik. (LeninÇoñBag). II.6.4.ÇiftDudak/b/Sesi:CalalAbadazlarndakisözba/b/sesininkulla nm,kuzeykrgzazlar,krgzveözbekedebîdillleriileayndr:bylbütün cüsmaldbölbödük,krkmaldganaböldük. Buylyüztanemalnhepsiniayrma dk.krktanesiniayrdk. Andanbakakäsälbolot,emiiçkäsälbolot,öpködön bolot Ondansonrabakabirhastalayakalanyor.imdikiiçhastal,akcier hastal. (KaravanSaruu). II CalalAbadazlarndagenelolarak/b/basknolarakkullanlr:Burun (murun)aytlganda. Öncedensöylendiki. Böön(möön)içegideyvis. Krkbayr barsadiyoruz. (AlaBukaSaruu).Bebanca(mança) beparmak,koldun buunu(muunu) elinboumlar (LeninKuçu). Bununyannda,edebîdildevekuzeyazlarndasözba/b/sesi,CalalAbad azlarndakibazkullanmlarda/m/sesinedönümütür:mendenclmoyunça kolumdabecüsotusbamalbar. Ylboyuncabenimelimdebeyüzotuzbüyükba hayvanolur. (KaravanSaruu).Kökmörübolgon. Bozkurtidi. (LeninCadiger). II ArapçadanalnanvegüneyKrgzazlarnaÖzbekTürkçesiaracl ylagiren mäkkäm(<mukem) sözü,edebîdildevekuzeyazlarnda/b/ile söylenir.:bekem salam,dayankl.calalabadazlarbuyönüyleözbektürk çesininetkisialtndadr(mäkäm):mäkämbolsundeyt. Salamolsun,diyor. (KaravanBag).leki(eleçek)mäkkämbolot. Kadnsarsalamolur. (Bazar KorgonMunduz). II Söziçindeünlülerdensonrave/r/,/l/,/y/ünsüzlerindensonragelen /b/sesi;calalabadazlarnda/v/sesinedönüür.busesayrbirsesdeil,/b/ sesininbirvaryantdr.özbektürkçesindedebuözellikgörülür(därvåzä,pålvån //pälävån):cürvöybazalvaygalptrbaykudeyt.(edb.dil:cürböybaspalbay) Yü rüyemez,ayaüzerinebasamazolduzavall,diyor. Darvaza(edb.dil:darbaza). Sokakkaps AmanPalvan(edb.dil:balban)degenbirbasmaççkkan AmanPehli vannamndabirisyancçkt. (AlaBukaKuçu). II ArapçaymetsözcüüÖzbekTürkçesindegerileyicibenzemehadi sesiylemmäteklinialmtr.özbektürkçesindesözcüünikitürlükullanm

42 244 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 vardr.ymäteklininanlam deer,soyutanlamdadeer demektir.mmät eklininanlamise somuteyleriçinfiyat,paha dr.krgzedebîdilimmet ekliyledilinealdbusözcüüaykrlamahadisesiylembateklineçevirmitir. Arapçadanalnanymetsözü,CalalAbadazlarndaaslnauygunolarakte laffuzedilir.:kymät(edb.dil:kmbat)baadäri pahalilaç,çaydbazardaçaykoçu kymätsatvalat Çayclarçaypazardapahalsatyorlar. (LeninÇoñBag). II KrgzTürkçesindekonumadilineözgügenelbirkuralagöre;artar dagelensözcüklerinilkininsonuünlüilebitiyor,ikincisözcüünba/b/sesiyle balyorsa,ikincisözcüünbandaki/b/sesi,birincisözcüünsonundakiünlü nünetkisiyle/v/sesinedönüür.buözellikcalalabadazlarndadavardr. Bununlabirlikte/v/sesikuzeyazlarndadidudaksesiolaraktelaffuzedilirken, CelalAbadazlarndaçiftdudak/w/sesineyakntelaffuzedilir:Tamüytört,be bazgavolot(bolot) Kerpiç ve dört be ksmdan oluur. (ToktogulKökümbay). Mendedagvir(bir)surowkolhozdaneçecoluduvalgazetaçgat? Benimdebirsorum var:kolhozdahangizamanlarduvargazetesiçkar? (AlaBuka).Cüregimzärnä voldu(boldu)deyvis. Yüreimyand,diyoruz.,Samoorduntavol(bol),Sañgelin dinbavol(bol) Semaverintaol,tanezgelininbaol. (AlaBukaSaruu). II.6.5.ÇiftDudak/p/Sesi:KrgzTürkçesiedebîdilindevekuzeyazlarnda sözba/p/sesiazkullanlr.yudahin in1965ylndayaymlanankrgzcarusça sözlüünde/p/sesiylebalayansözcüksays733iken,/b/ilebalayansözcük says3433 tür.öteyandangüneykrgzazlarndasözba/p/sesininkullan mbirhaylifazladr.özbektürkçesiedebîdilindedesözba/p/kullanmçok yaygndr.güneykrgzazlarbuyönüyleözbektürkçesininetkisialtndadr (Dykanov1986:68). II Krgzedebîdilindeyumuak/b/sesiylebalayanbazsözler,Calal Abadazlarnda(Birincigruphariç.)sözbandasertünsüz/p/sesinedönümü tür.buözellik,ikinciveüçüncügrubagirenazlarbirincigrubagirenazlardan vekrgzedebîdilindenfarklklar: CalalAbad (kinci, ÜçüncüGrup) CalalAbad (BirinciGrup), KuzeyAzlar Krgz EdebîDili Özbek EdebîDili SözcüünAnlam pada bada bada pådä hayvan sürüsü, hayvanlar par bakr bakr päir fakir parda barda barda pärdä perde parak barak barak värå kât yaprak, varak parpra barpra barpra titrämå titremek parsldat barsldat barsldat ur (köpei)havlat paa bada pada pådåh padiah,çar. pakapaka bakabaka bakabaka båkäbåkä bakabaka,farkl farkl

43 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 245 pata bata bata fåtiä fatiha suresi, dua. pälit balit balit pälid pis, necis, mun dar pr br br piir piirmek pilik bilik bilik pilik lamba, mum fitili pök bök bök tepä tepe,yükselti puçkak buçkak buçkak hayvan ayak derilerinden yap lanbirkürk pul bul pul//bul pul para;mülk put but but but bacak putak butak butak butå dal,budak püçülük büçülük büçülük kadnlarngöüs lerinde tadklar birzinetinad. pütün bütün bütün bütün bütün,hep II Sert/p/sesiningüneyazlarnda,özellikleOveCergeTalazlarn daskçakullanldnbiliyoruz(mukambayev1955:125126;bakinova1955b: 135).Diergüneyazlarndaolduugibi,CalalAbadeyaletininikinciveüçüncü grubunagirenazlarnda,sözbanda/p/sesiskçakullanlmaktadr:birparak emes,birtepterdibütkezetolzulpuya. Birsayfadeilbirdefterinhepsinibitirmi Zulpya. Çraktnpiligigüyet. Lambannfitiliyanyor. Çogulubizbargançañd pütüptarapkeliptir. Mitingbizorayavarncayakadarbitmi,dalm. Süttü prpmañaver. Sütüstpbanaver. (LeninKuçu). II Pepeegelensözcüklerdenilkininsonu/p/sesiylebiter,ikincisözcük ünlüveyayumuakünsüzlebalarsa;ikincisözcüünbandakiünlüveyayumu akünsüzünetkisiyle,ilksözcüünsonundaki/p/sesi/v/sesinedönüür.benzer sesolayyeniuygurtürkçesindedevardr:okupyat>ouvat,saylapal>saylaval vb.(öztürk1997:102). Çlvrlardüzüvalat(edb.dil:üzüpalat)bürküt Kartaldizginlerikoparyor. Çoñ suudansüzüvötöt(edb.dil:süzüpötöt) Büyüksudanyüzüpgeçiyor. (Toktogul Sarttar).Çulowdev(edb.dil:dep)özüvüzdünKrgzdaraytat ÖzKrgzlarkonuurken yanltelaffuzkullanyorlar. (LeninKuçu).Paytamanorovaldeyt,paypaktbolso kiyivaldeyt Paytamansarver,çorabisegiyiver,diyor. (edb.dil:oropal,kiyipal) (BazarKorgonMunduz).Äyräñgätalkandçayat,çayviçet(edb.dil:çaypiçet) Ayrana kavutukatpçalkalyor,çalkalaypiçiyor. (SuzakKuçu).Gepiçmaaskiyivcür, kelinçiliksürüvcür(edb.dil:kiyipcür,sürüpcür) Mestgiy,gençliinikoru. (Ala BukaMoñol). II Özbekedebîdilindetekharflegösterilen()amaikiayrkaynaktan alnan/f/sesivardr.bunlardanilkiarapçavefarsçaalntsözcükleraraclyla alnançiftdudak/f/sesidir.kincisiiserusçasözcüklerkanalyladilegirendi

44 246 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 dudak/f/sesidir.bolevikdevrimi ndensonraetkisiniözbektürkçesiüzerinde iyicehissettirenrusçannetkisiyle,arapçavefarsçadanalnançiftdudak/f/sesi dedidudak/f/sesigibisöylenmeyebalanmtr(åäbdurämänov1962:101). ArapçaveFarsçadanalnansözcüklerdeki/f/sesiÖzbekTürkçesiedebîdilin dekorunurkenkrgzedebîdilindesüreksizleerek/p/sesine,bazendeyumua yarak/b/sesinedönümütür:fti>fåtiä(özb.),bata(kr.) dua,fatiha,fikr> fikir(özb.),pikir//bikir(kr.) fikir ; ulfet>uflät(özb.),ülpöt(kr.) ülfet ;eref> äräf(özb.),arap(kr.) eref, onur ;irf>isråf(özb.),srap(kr.) israf. (KasapoluÇengel2005:81,95). Rusçasözcüklerdeki/f/sesi,RuslarndilpolitikalarylaveRusçannyounet kisiyleherikilehçededekorunmutur. KrgzTürkçesinegirenalntsözlerdeki/f/sesi,bütünKrgzazlarndaol duu gibi CalalAbad azlarnda da süreksizleerek /p/ sesine dönümütür: Prunza gabarganmcok Frunze yegitmiyorum. (AlaBukaNayman).Känäpcip (<kenaf) kendirip,panar(<fonar ) fener (LeninKuçu).Toguzcldnberikoygo perme(<ferma)boldum,ekicldanberiuydapermebolupitepturam. Dokuzylko yun çiftliinde çaltm. ki yldan beri inek çiftliinde çalyorum. Aptelin (<Aftalin) selsevetinde Telman kolhozubaygakaterek uçaskasnda. Aptelin köy sovyetindekitelmankolhozubaygakaterekmntkasndadr. (KaravanSaruu). II.6.6./g/,/k/Sesleri:Özbekedebîdilindesözbanda/g/ve//seslerikulla nlrkenkrgzedebîdilindebuseslernkarl/k/ve//dr:äzäl(özb.)//azal (Kr.) gazel,it(özb.)//(kr.) tula,åz(özb.)//az(kr.) kaz,gäp (Özb.)//kep(Kr.) söz,laf. vb. II KrgzveÖzbekedebîdillerindekibazsözba//,/k/sesleriCalal Abadazlarnda/g/,//olur.Özbekedebîdilinde/g/,// liörneklerolsada basknolarakkullanlmaz: CalalAbadAzlar KrgzEdebîDili ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam ganat kanat anåt kanat gar kar år kar gar kar ariyä ihtiyar, kocam adam gaymak kaymak aymå kaymak gazk kazk åz kazk,kazma gem kem käm az,eksik,kusur gäp//gep kep gäp konuma,laf gepiç kepiç käpiç galo, mestin d ayakkabs gerip kerip//karp arib yersiz, yurtsuz, ga rip getmen ketmen ketmån kazma,belkurek gz kz z kz golot kolot vådiy iki da aras çukur yer,vadi goon koon åvun kavun

45 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 247 göñ köñ köng gübre,tezek göp köp köp çok görpöçö körpöçö körpä eyer üzerine konan daryorganck gumgan kumgan umån madenî çaydanlk, ibrik gülkü külkü külgi komedi, gülü, gül me gümü kümü kümü gümü gürek kürök küräk kürek gürüç kürüç gürüç pirinç II CalalAbadeyaletininbirincigrubunagirenazlardnda,ikincive üçüncügrubagirenlerde,sözba/g/,/k/kullanmnda,sözcüklerinanlamsal farkllklardaortayaçkmaktadr:kör gözlerigörmeyen,kör,gör mezar,kabir. II kinciveüçüncügrubagirenazlarda,pepeegelensözcüklerinilki ninsonuünlüveyayumuakünsüzlebiterse,ikincisözcüünbandabulunan/k/ sesiyumuayarak/g/olur:aktaganciydegöpboot,marttkkldñaylda,baktuubol galacayñda.aldmdagülüktorgaka,ayvandansnbirbaka Parçalananhünnap çokolur.cömertlikgösterdinsevin!baçokehiryerinde,önümdekouatyo lumukapatyor.hayvannhuyubirbaka! (ToktogulSarttar). Yukardakisesolaynntamtersideolabilir.lksözünsonundaki/k/sesi,ikin cisözcüünbandakiünlüveyayumuakünsüzünetkisiyleyumuarve/g/sesi nedönüür:kaglayncügüstündöaynegim. Canm,aynamyükünüstünde. (Ka ravanbag).taruuaydaçu,arpaaydaçu,konogaydaçu Darekti,arpaekti,talyan darsekti. (ToktogulTüntöy).Sandgcygancügünösaramcalkirgenüyünö Sandk ydyüküne,aletedevatgirdievine. (BazarKorgonMunduz). II CalalAbadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenazlarda,sonu /k/ilebitensözcüklereünlüilebalayanbirekgetirildiinde,/k/sesiyumuamaz veaynkalr.busesolayçokyaygndeildir.özbektürkçesietkisialtndakalan bölgelerde daha sk görülür:döñköç(edb.dil:döñgöç) kütük.malbakatgan (bagatgan)cerivista (Buras)hayvanlarbeslediimizyerimizdir. (KaravanBag). Atnbakp(bagp),malnbakp(bagp)cürgembisde Ata,malabakpgeçiniyoruz. (LeninÇoñBag). kinciveüçüncügrubagirenazlarda,yukardaaçkladmzdurumda/k/ sesinin/g/yedönütüüörneklerdahaçoktur:maldnsannagaratakkzbaka, caygznbakacazlat Hayvanlarnsaysnagöreknfarklyaznfarklyazlyor. (KaravanSaruu).Bltrgmagzmcok Geçen ylki boza yok. (LeninBag).Eki krklatta,cazgzmayayndakrklat,küzgüzüsantavirdircgrmaznankrklat ki defakrklr.baharzamanmaysayndakrklr,güzüneylülaynnyirmisine yaknkrklr. (CañColSaruu). II Edebîdildekicyrma yirmi(20) sözcüününcgrma//cigirmeeklin deözbektürkçesindekiyigirmeeklineyaknsöylenii,ikinciveüçüncügruba

46 248 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 özgüdür.birincigrubagirenazlardagörülmez:doklatçgacgrmamunat Ra portörmemurayirmimanat. (AlaBuka).Ombecatancgrmabekeçkkçakiinin eigindecürdüm,koykaytardm Onbeyandanyirmibeyanakadarbukii ninkapsndaçaltm.koyungüttüm (KaravanSaruu). cigirmekiyläklp bergembizda Yirmikilogramtartpveriyoruz. (LeninKuçu). II.6.7./c/~/y/Sesleri:EskiTürkçedekullanlansözcüklerdekisözba/y/sesi, Krgzedebîdilinde/c/sesinedönümütür.Sözbanda/y/sesisadeceRusça sözcüklerdevebazgüneykrgzazlarndakullanlmaktadr.özbektürkçesibu sesinsözbandakullanmaçsndan/y/tarafndadr:yl(özb.)//cl(kr.) yl, yol(özb.)//col(kr.) yol,yetti(özb.)//cedi(kr.) yedi,yängi(özb.)//cañ(kr.) yeni,yå(özb.)//ca(kr.) ya,yurt(özb.)//curt(kr.) çadr;yurt,yeil(özb.) //cal(kr.) yeil,yük(özb.)//cük(kr.) yük,yüz(özb.)//cüz(kr.) yüz. ÖzbekTürkçesininHarezmbölgesindekiKpçakazndasözba/c/kulla nlmaktadr.kpçakazbuözelliiyledierözbekazlarndanayrlr:col yol, caman kötü (åäbdurämänov1962:101;abdullåyäv1967:97). II CalalAbadeyaletininikinciveüçüncügrubundasözba/c/sesinin kullanmbaskndr:anantaylayvsdacivigentemekini. Sonranemlenentütünü kurumasiçindiker,biryerleredayarz. Otuztoguzunçucldarbareledabägän. Otuzdokuzuncuyldavarmyd? Ciptinuzundugubirdey pinuzunluuayn dr. (AlaBukaBeçel). Buazlardasözba/c/sesibasknolsada,bazsözcüklerinkullanmndac//y paralelliigörülmektedir:cok//yok yok,catat//yatat yatyor,ca//ya ya, cüröberippis//yüröberippis Yürümütük. vb. II Pepeegelensözcüklerinilkininsonuünlüveyayumuakünsüzlebi terse,ikincisözcüünbandaki/c/sesiyerini/y/sesinebrakr:kedetavyok, akadatavyokkiinikaysalaktagankaysarkiideptaaytavs. edeaadakuvveti, itaholmayankiiyesebatsz,tutarszkiideriz. (AlaBukaKuçu).Oondonbir yüscgrmacetitölaldm Ondan yüz yirmi yedi tane yavru aldm. Saay turgandaroneki,emiekiyaarsuvaynbagaturgandaron,cgrmaekigiiiteyt (Bu rada)sütsaanlaronikikii,ikiyandayavrusuolmayanlarabakanlaronkii, (toplamda)yirmiikikiiçalyor. (KaravanSaruu).Ökmättanbiryüzaltmsüssom krktyn Hükûmettenyüzatmüçlirakrkkuru (LeninKuçu). Yukardakikuraldnda,ilksözcüünsonundasertünsüzdebulunsaikinci sözcüünbanda/y/sesininolduuörneklerdevardr:cazpyatpsz. Yazm snz. (AlaBukaKuçu).Emiekiyaar,üçyaarsuvayn imdiikiyandaki,üç yandakiyavrusuzinein (KaravanSaruu).Balambar,kzüçyä Çocuum var,kz.üçyanda. (LeninÇoñBag). II Sözbanda/c/~/y/deimesiCalalAbadeyaletininbirincigrubuna girenazlaraözgübirdeiimdeildir.yinedebirincigruptavecañcolbölge sindesöziçinde/y/sesinin/c/yerinekullanldörneklervardr:taykunayn iki

47 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 249 yandaki dana (CañColSaruu). Kunan kunayn üç yana girmi dana (ToktogulSayak).(kr:edb.dil:kunacn,Özbek:gunäcin). KrgzTürkçesiveazlarndakisözbac//ykullanmnsadeceseslerinko numlarndankaynaklanansesolaylarylaaçklamakyeterliolmaz.bizcesözba ndac//ykullanm,krgztürkçesininkendiiçindecereyanbirsüreç;bazen kendibanagelienbazendedetkenlerleyönlendirilenbirdönüümdür(aç 2009:9496). II.6.8.SözBanda/n/SesininDurumu: Özbekedebîdilisözbanda/n/sesinikorumutur:nämåz namaz,näyzä mzrak,notä yular,nävröz nevruz,när fiyat,näsl nesil,na tam,ay n,negiz temel,esas.krgzedebîdilindevekuzeyazlarndada/n/sesiko runmutur:nokto yular,nerse ey,nesne,nan ekmek,nazar bak,nazar vb. II Sözbanda/n/sesininkorunmasveyadüürülmesi,Krgzazlar nnsnflandrlmasyaplrkentemelalnanözelliklerdenbiridir.calalabadaz larnntamamndasözba/n/sesikorunmutur:namas namaz,dua,nokto yular,nayza karg,mzrak,toluktunnemnekibolgonunbilebis Tamolarakne olduunubilmiyoruz. (ToktogulSarttar).Emgektinakberseboldu Emeinkarl ntamverseydi. (ToktogulKaraSokuçu).Nemegekerek? Negerekvar? Birsom dep, bazardn narkn aytp cürgön. Bir som diyor, pazarda fiyatn söylü yor. (ToktogulBag).EskiçeKakTerekdeyt,nemneliktenKakTerekbolgondugun bilalbayvz eskidenberisertkavakdeniyor.nedenböyledenidiinibilmiyoruz. (AlaBukaMoñol).Conemedepapabolom. Ya,nediyekayglanyorumki! (Le ninbag). II CalalAbadeyaletininbirincigrubunagirenazlar,pekçoközellik bakmndankuzeyazlarylauyumiçindeolmasnaramen,sözba/n/sesini korunmashususundaonlardanayrlr.krgzedebîdilindevekuzeyazlarnda görülmeyen,bazsözlerinbana/n/sesinintüretilmesiolay,calalabadazla rnnüçgrubuiçindeözgünbirdurumdur. Birincigrup:Niçke(içke)temirdentartpkoygonuzm,germedeyt ncedemirden çekilipyaplanatel,atlarnbalandçadripineurgandiyor. (ToktogulKuçu). noovas(oopaz//oopoz) enenmiöküz (ToktogulKaraSokuçu). kincigrup:onunaragrak(aragrak)cldrpkoy Onuyerindenensonkaldr. (AlaBukaBag).Nktap(kta)alvatavs. Israredipalyoruz. (AlaBukaMoñol). Üçüncügrup:BazarKorgonrayoodonnark(ark)rayonSozokrayon Bazar KorgonbölgesindenötesiSuzakbölgesidir. (LeninKuçu).Niçke(içke)kalpiyriyt ncelinceeiliyor. (LeninÇoñBag). II.6.9./z/,/s/Sesleri:/z/ve/s/seslerininsözba,ortasvesonundakikullanm lar bakmndan Krgz ve Özbek edebî dilleri ayn özellikleri sergilerler:

48 250 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 negiz//nägiz,otuz//otuz,yaz//yåz,zalm//zålim,bazar//båzår,biz//biz,zoot//zavot, kzl//zl;sk//iss,bastrma//båstirmä,kska//sä,ks//svb. II CalalAbadeyaletininbirincigrubunagirenKetmenTöbövadisinde yaayankrgzlarndilinde/z/,/s/seslerisözbanda,ortasnda,sonundabulun malaraçsndanedebîdilleaynözelliklerisergiler:negiz temel,asl,otuz otuz, caz bahar,zalim zalim,bazar pazar,taza yeni,taze,cezde enite,biz biz, kz kz,zm nem,zoot fabrika,kzl kzl,bozo boza ;señsel dalgalanma, sk scak;lk,soolukkoy beyandakikoyun,bastrma pastrma,kska ksa vb. II CalalAbadeyaletininüçgrunundadabuseslerindorukullanmlar yannda,bazsözcüklerdekisözba,ortasvesonundaki/z/sesinin/s/sesinedö nütüügörülür:toktogulmanaptarcamandaprdagansorlukklpcedidep(edb.dil: zorluk). Toktogulaalararklarla,iirlerleeletirilerdebulunanlaraikenceler yapponlaröldürdüdiye.smtartpkoyupturdeyvis(edb.dil:zm) Telçekip koymu, diyoruz. (ToktogulSayak);Ösüm(edb.dil:özüm)kutayçapçañgiilem. Kugibihzl,çevikbirkiiyim. Anniçindemispi,cespi(edb.dil:cez)oolorbar Onuniçindebakrmakrgibieylervar. (ToktogulSarttar).Erkekbolsonoovasdeyt, ananögüs(edb.dil:ögüz)volot. Buzaerkekisetosundiyoruz.Sonraöküzolu yor. Sas(edb.dil:saz)cergeçkkannbçkançöpdeyt Bataklktaçkanotlarabiçilen ot,kamdiyoruz. (ToktogulBag).Ekicagnteripgetevis(edb.dil:ketebiz) kitaraf datoplaypgidiyoruz. (ToktogulKaraSokuçu). II Benzerekilde/s/sesinin/z/sesinedönütürüldüüdurumlardavar dr:izkköl dö,tootarapta.(edb.dil:iskkök) IskKöl de,datarafnda. Izgüy syaktuuztçu(edb.dil:isküy,stçu) Scakevgibistrd. (ToktogulBag).Bylda goumçaemgekalavzdepturavs,ezep(edb.dil:esep)klalek Buyldafazladanial rzdiyip,hesapyapyoruz. (ToktogulKuçu). II CalalAbadeyaletininikincigrubunda/z/,/s/seslerinindorukulla nmnakyasladeimelerdahafazladr:sayvñ(zayp)barv? Karnvarm? (AlaBukaÇerik).Onunkiçinekeyinnançekkiçsmdan(zm)casalgan. Onunküçüü olanekmekçekeceiincedemirdenyaplm. Smniçkevolottaiyilçek Telince olduuiçineilebilir. (AlaBukaMoñol).Maydtuyrapturup,kazangasskravs (szgr) Küçücükküçücükdoraypkazandaeritiyoruz. (AlaBukaTay).Ösüñüs keveysispi?(özüñüzkepeysizbi?) Kendinizkonuacakmsnz? (KaravanBag). Kaltavs(kaltabz)varüydöçay,kantsalavs.(salabz) Torbamzvar,evdeçayeker koyarz. Ceñicoktukämseldeyvis.(deybiz) YeniolmayanaKrgzpaltosudiyo ruz. Segis(segiz)telebirgelet Sekizidebirliktegeziyor. (AlaBukaMoñol). II kincigruptasözortasnda/s/sesinin/z/sesinedönütüüörneklerde vardr:oñgoluñdagezeñ(keseñ)bar,endivirbardaezen(esen)bar.ceñezinin (ceñesinin)celbow,agaznn(agasnn)belbow,tündükbirboyuotcakza(caksa),ceñi menencelpivöçürgön,azarvirtümöngevayssa,gülküzü(külküsü)menengeçirgen Saelindeçizikvar,imdiburadasalk,esenlikvar.Yengesininyelba,aabe

49 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 251 yininkua.gecebirkezateyaksa,yeniileyellendiripsöndürdü.hesapszca birigelipkonusa,gülümsemeylegeçitirirdi. (AlaBukaMoñol).Ekincizi(ekincisi) ikincisi,üçüncüzü(üçüncüsü) üçüncüsü,araznda(arasnda) arasnda (Ala BukaKuçu). II CalalAbadeyaletininüçüncügrubunagirenazlarnda,/z/,/s/sesle rininkullanmbazendeiliklergöstersede,basknbiçimdeedebîdilleuyum içindedir:zm,tilpandnzm. tel,tülbentintelidir. Küzdötowlorgoketçele.Krgz üytigivoturu. Güzündalaragiderdi,Krgzçadrkurupyaard. Özümsekin gvrapcürgenelem Kendimyavaçakvryordum. (LeninKuçu).Endikättäsuu bilgenderçanaçbaylapalp,çavagatat,süzüvötöt imdibüyüksuyubilenlerçanak, tulumbalayp,küçükçapakbalniçinekoyupsepetlebalkavlyorlar. (Lenin Bag). II Tpkbirinciveikincigruptaolduugibi,üçüncügruptaki/s/sesleri de/z/yedönüür:mamasnnataz(atas)eikteoturu. Mamasn nbabaskapda oturuyor. Mäydäkimicüzümdöncazalat(casalat) Küçükkimiüzümdenolur. (LeninCediger).Begektircerdinsamannkrmandnçekezine(çekesine)pelikmenen rgtpcynapkoyukerek Beayryerinsamannharmannkenarnayabaylasavu ruptoplaypkoymakgerekir. (BazarKorgonMunduz). II Eklerinsonundaki/z/sesi,birinciveikincigruptaolduugibiüçüncü gruptada/s/sesinedönüür:cumuklytat,bircumutuklytatdeyvis.(deybiz) yapyor,biriibeceriyordiyoruz. Silerdinsözüñergebizdinsözüvüs(sözübüz)tuura keveydi? Sizin anlattnzla bizim anlattklarmz uyuuyor mu? (LeninÇoñ Bag). II.7.ÜNSÜZDEMELER CalalAbadeyaletindekiazlardameydanagelenünsüzdeimelerini,Krgz edebîdiliveözbekedebîdiliilemukayeseedip,tablolarhâlindeaadagöste rilmitir.farkllklarbölgeleregöredahaaçkgörülebilsindiyegruplarbirbirinden ayrlmtr.deiimler,krgzedebîdilitemelalnarakgösterilmitir: II.7.1.BirinciGrubaGirenAzlardakiÜnsüzDeimeleri: Deiim KrgzEdebîDili CalalAbad ÖzbekEdebiDili SözcüünAnlam (BirinciGrup) d>t daarat tarat täårät abdest,taharet dayarda tayarla täyyårlä hazrlamak döü töü töi örs durus turus durust doru,iyi duman tuman duman düman dülöy tülöy tüylerinidökmek t>d at ad ådi elmerdiveni t>d tap(ber) dap(ber) tåb(ber) vurmak için el kaldrmak tobulgu dovulgu dåvul iddetli dolu,

50 252 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 frtna ç>c çncr cncr zäncir zincir çöcö cöcö cöcä civciv,piliç m>n çgm çgn çm masraf,gider mitaam Mtaan//mitaan müttääm dolandrc, açk göz II.7.2.kinciGrubaGirenAzlardakiÜnsüzDeimeleri: Deiim KrgzEdebîDili CalalAbad (kincigrup) ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam d>t daam tääm täåm yemek,yiyecek dagra tagra dåvul davul,darbuka dalay talay täläy çok önemli, bir hayli danekerle tänäkärlä dånäkärlä tutkallamak, le himlemek darbz tarvs tårvuz karpuz dayar tayar täyyär hazr daynda täyinda tåyinlä ortaya çkarmak, hazrlamak, belirle yen degi tegi tegi mutlaka, tama men dele tele ve,keza dilde tilde tillä altnsikke,altn doomat toomat tumät töhmet,iftira döbö tövö tepä tepe duman tuman duman düman t>d atlas ädlas ätläs atlaskuma at ad ådi elmerdiveni t>d tablg//tobulgu dovulgu dåvul iddetli dolu, frtn talaa dala,dalaa dälä bozkr,step,tarla tereze derese deräzä pencere testiyer destiyer dästiyär muavin,çrak topu dopu döppi takke tozok dozok doza cehennem;azap ç>c çncr cncr//cancr zäncir zincir çöcö cöcö cöcä civciv,piliç s>c szgr cskr szr eritmek s> sorpo orpo//orvo orva çorba d>l ayda ayla ayla gezmek, dola mak zorduk zorluk zorl zorluk,eziyet y>d süyrö südürö//süyrö südrä sürüklemek

51 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 253 II.7.3.ÜçüncüGrubaGirenAzlardakiÜnsüzDeimeleri: Deiim KrgzEdebîDili CalalAbad (ÜçüncüGrup) ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam d>t daam tääm täåm yemek,yiyecek daarat täärät täårät abdest,taharet dag tag täi dahi,da dandr tandr tändir ocak,tandr danekerle tänäkärlä dånäkärlä tutkallamak, lehim lemek darbz tarvz tårvuz karpuz dayarda tayarla täyyårlä hazrlamak daynsz täyinsiz täyinsiz hazrlksz,belirsiz degiele tegele mutlaka,tamamen den tän tänä ten dñ(suupkal) tñ(suupkal) tng hemen(soumak) drkra trkra trra paramparçaolmak duman tuman duman düman t>d atlas ädlas ätläs atlaskuma at ad ådi elmerdiveni t>d döü töü//döü töi örs talaa dala dälä bozkr,step,tarla tastorkon dastorkon dästurån sofrabezi tebelet develet tepälä ezmek,çinemek tereze dereze deräzä pencere teste deste dästä deste,tutam testiyer dästiyar dästiyär muavin,çrak tolorsuk dolorzuk bir tür küçük ke mik tompoy dompoy dompäy (srn) ak kemi i topu dopu döppi takke tozok dozok doza cehennem;azap tukaba dukava duåbä kadife ç>c çncr cncr zäncir zincir çöcö cöcö//çöcö cöcä civciv,piliç ç> çama ama ama kuvvet,kudret s>ç szk çzk çz çizik,çizgi sz çz çz çizmek soz çoz çoz uzatmak,çekmek s> sorpo orpo//orvo orva çorba >ç ake çake sabah ile öle aras zamanaral >s ayloo sayloo aylamå seçim,seçmek d>l terdik terlik terlik atn terini emmesi için eyerin altna konan kumatan gereç zorduk zorluk zorl zorluk,eziyet y>d süyröbö südürövö // südrä sürüklememek süyrövö

52 254 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 II.8.ÜNSÜZTÜREMES Krgzedebîdilindevekuzeyazlarndabulunanbazsözcükler,CalalAbad eyaletinin ikinci ve üçüncü grubunda ünsüz türetilerek söylenirler. Özellikle üçüncügrubagirenazlardaünsüztüremesisklklagörülür:kölöñkö(edb.dil: kölökö<köligedlt,kb) Gölge.Taldnordundadümbürü(edb.dil:dümür<tüp*) galat. Aacnyerindekökükalr. (LeninCediger).Kaynagansuustk(edb.dil:sk< isigdlt,kb)bolot,akkansuumuzdakbolot. Kaynayansuscakolur,akansusouk olur. Istksüttütavakakuyupmaydsalp,kolducuuvalpceyviz. Scaksütütabaa koyupyadöküp,elimizdaldrpyeriz. Karay 2 (edb.dil:kara)çätiniçinde Kara saçniçinde (BazarKorgonMunduz). II.9.ÜNSÜZBENZEMES II.9.1.CalalAbadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenazlarndaki +lik/+lukisimdenisimyapmaeki,edebîdildenfarklolarak,tonluünsüzlebiten isimlerdensonra+lk/+lik,+luk/+lükeklindekullanlr.krgzedebîdilindebuek ünlüilebitenisimlerdensonra+lk/+lik,+luk/+lük;tonluünsüzlebitenisimlerden sonra+dk/+dik,+duk/+dük;tonsuzlarlabitenisimlere+tk/+tik,+tuk/+tükeklinde eklenir(kasapoluçengel2005:115).buisimdenisimyapmeki,özbektürkçesi edebîdilinde+likekiylekarlanr(ceyhun2000:38).calalabadazlarbuözel likbakmndanözbektürkçesininetkisialtndadr:olzorlukmenentartvald Zorlaçekipald. (AlaBukaKuçu).Egerdintägindeterliksalavs Eerinaltna atnterinialmasiçinbezkoruz. (LeninKuçu). II.9.2.GerileyiciBenzeme:Bazsözcüklerde,söziçi/r/sesi,kendindensonrage len/l/sesininetkisiyle/l/sesinedönüür.busesolayüçüncügruptadahabaskn dr. Özellikle çkiliklere özgü bir deiimdir: Çukullugun (çukurduk) cgrma santimetiraydadk Yirmisantimetrederinlieulatk. (KaravanBag).Ballgvs (baarbz)iteylik Hepinizçalyoruz. (LeninCediger).Çnbolso,çntavakdeyvis. Çiniyeise,öinitabakdiyoruz. Tüllü(türdüü)owkattsalpceyberevis Türlütürlü yemeklerikoyupyiyoruz. (LeninKuçu).Karaksakdegenkäsälbolot,koydunballk (baar)putuaksayt Karasakdediimizbirhastalkgeldiindekoyunlarnbütün bacaklartopallyor. (SuzakCartBaKpçak). CalalAbadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenazlarnda Atlas söz cüündeki/tl/ünsüzleri/ll/olaraktelaffuzedilir.busözcükkrgzveözbekedebî dilindeatlas//ätläseklikorunmaktadr. Pääyiallas(atlas) eldokumasipekatlaskuma (BazarKorgonMunduz). 2 Özbek Türkçesi edebî dilinde alnt sözcüklerin sonunda /-y/ türemesi görülür. Fakat Türkçe sözcüklerde bu tür bir türeme görülmez (Cokun 2000: 29).

53 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 255 II.10.ÇFTÜNSÜZLERNSÖYLEN: ArapçaveFarsçadanalnansözcüklerdekiçiftünsüzlerKrgzedebîdilinde teklemitir.özbekedebîdilindevegüneykrgzazlarndabusözcüklerdetek lemegörülmez.aslnauygunbirkullanmsözkonusudur: GüneyKrgzAzlar KrgzEdebîDili ÖzbekEdebîDili SözcüünAnlam tillä tilde tillä altn çillä çilde çillä en,zirve,üst sünnät sünöt sünnät sünnet läbbäy lapay läbbäy emrediniz, emri nizdeyiz(lebbeyk!) ävväl abal ävväl evvel uddi kudu uddi tpk,ayn,tam läzzät lazat läzzät lezzet,tat izzät zat izåt izzet,sayg mähäbbät mahabat måhåbät muhabbet TürkçekökenlisözcüklerdeikizlemeÖzbekedebîdilindevegüneyKrgz azlarndagörülür:sk(kr.)//issik(özb.)//ssk(az) scak,katuu(kr.)//at t(özb.)//att(az). kat,sert,säkkiz(özb.)//segiz(kr.) sekiz,yätti(özb.) //ceti(kr.) yedi,ottz(özb.)//otuz(kr.) otuz,toz(özb.)//toguz(kr.) do kuz vb. ÖzbekTürkçesindekiikizlemelerbazenalntsözcüklerdedegörülür:ulsa> ullås özet,hec >hiccä hece,sde>såddä sade (Cokun2000:29). Rusçadanalnansözcüklerdebulunançiftünsüzlerdeteklemegörülmez.Bu durumkrgz,özbekedebîdiliveazlariçingeçerlidir:alleya ikitarafaaçl yol,ballon konteynr;balon;içlastik,vanna banyo;tekne,kristall kristal, gramm gram,klass snf,metall metal. Krgzedebîdilindeçiftünsüzlerinteklemediidurumlardaaykrlamagö rülür: llet>ildet illet,hastalk,moll>moldo okuryazarkii;imam,çille>çilde en,zirve,üst,bismillah>bsmlda Allah nadyla,celld>celdet cellat,tille> tilde altn,kelle>kelde kelle,domulla>damblda müderris vb. Aykrlamasonucundasözcüklerinanlamlarndabirkarklkolacaksa,Kr gztürkçesibuolaygerçekletirmez.mesela,cennetsözcüükrgzedebîdili kuralnagöreikizünlüaykrlapcandatolmalyd.fakatcandat(üstükapal, kinayelisöylemek)diyebirfiilolduundan,herhangibirkarklönlemekiçin, yaaslnasadktelaffuzeder(cannat)yadadüürür(canat).millet ulus,millet, mildet görev,sorumluluk örneinidegösterebiliriz(dykanov1986:83). II.10.1.Krgzedebîdilindevekuzeyazlarndagörülen,söziçi/ld/aykr lamaolay,calalabadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenazlardagö rülmez.özbekedebîdilindedeçiftünsüz/ll/korunmaktadr:tillä,ällä,abdillä, sällä,bäräkällä,mullä

54 256 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 Altnmenentille(tilde)ököwbirsös altn ve tilde sözlerininanlamlarayn dr. (AlaBukaKuçu).Alley,alley(aldey)depsoorotovusbalan Çocuklar ninni, ninni diyesakinletiripuyutuyoruz. (AlaBukaTöölös).Abdillä(Abdulda)sopu uluuämmäsinän Abdullah sofu olan büyük amcasndan (BazarKorgon Munduz).Sällä(selde)namazokugandaçalat Sarnnamazklarkensaryor. (Le ninkuçu).bäräkällä(barakelde)ulum.eñalddamollo(<moldo)turatta ferino lum,ensonundahocaoluyorsun. (LeninÇoñBag). II.10.2.GüneyKrgzazlarnnhementamamndarastlanan/l/sesininikiz lemesihâdisesi,calalabadeyaletininikinciveüçüncügruplarnagirenazla rndadagörülür:birikemelliktemin imditamelliyandaym. (KaravanBag). Budayberdi,pulberivatat,äsälberdibirmeenetkeellikbekramdan Budayverdi, paraveriyor,balverdi;birmanataellibegramdan. (BazarKorgonMunduz). II.10.3.Bazbölgelerindeçift/ll/ünsüzleri,yerleriniuzunünlüyebrakr:Elüü tokustamn. Ellidokuzyandaym. (AlaBukaKuçu).(Özbek:ellik). II.10.4./t/Sesininkizlemesi/tt/: Atamkaramagdaoncettiyäkäkirgiçecürdüm Onyediyanakadarbabamn yanndakaldm. (LeninÇoñBag).Ottuzylboldumeninmurapbolupitegenime Murapolarakçaltmsüreotuzbeyloldu. (LeninBag).Birkoy,beyüssom akça,ottuskilägirämgürüç,ellikkilägirämunmenensyland Birkoyun,beyüzsom para,otuzkilogrampirinç,ellikilogramunileödüllendirildim. (SuzakKuçu). Clknnkattuuooruoobolot Atlarnenkötühastalbudur. (BazarKorgon). II.10.5./k/sesininikizlemesi/kk/: Pärmebolupiteymsäkkisyldamberi Sekizyldrçiftçilikyapyorum. (Ala Buka,Bag).Kzmtokkusaylkboldu Kzmdokuzaylkoldu. (SuzakKuçu). II.10.6./s/sesininikizlemesi/ss/:Krgzedebîdilindebuikizlemelergörül mez.özbekedebîdilindebusözlerdekiikizlemelerigörmekmümkündür:assåb kasap,iss scak,säss piskoku vb. Aptapcüdäässpçkt Günehavayçokstt. (AlaBukaMoñol).Kassaptar pöstürmäçgarat Kasaplarpastrmayapyorlar. (LeninKuçu).Encirminegedäri ekeninbilbeym. ncirinbudenliilaçolarakkullanldnbilmiyordum. Iskçan deyt,sskkäsälibarkiiceveyt. Iskcan diyorlar, atei olan kiiler yemiyor. Sassganoozdonbüksigängäpçgat Kokanazdantutarsz(yalan)sözlerçkar. (BazarKorgonMunduz).

55 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 257 II.11.GÖÇÜME: Krgzedebîdilindekibazsözlerdekiünsüzler,CalalAbadazlarndayer deitirmilerdir.göçümeyeurayanörneklertablohâlindegösterilmitir: Göçüme KrgzEdebîDili CalalAbadAzlar SözcüünAnlam ks>sk alakst alaskat oyalamak, dikkatinibaka eylereçekmek. pk>km(p) çepken çekmen erkeküstgiyimi. ry>yr krgy kygr birtüratmaca kb>pk kökbörü köpkörü//kökmörü bozkurt ks>sk böksö pöskö daetei;etek pr>rp topurak turpak toprak II.12.ÜNSÜZDÜMES: II.12.1.CalalAbadeyaletininbirincigrubunagirenazlarda, min sözünde kisözba/m/sesi;sözortasnda/ñ/ve/r/sesleri;sözsonunda/l/sesi,genellikle kuzeyazlarndaolduugibikorunmaktadr.fakatbazörneklerdebusesler düürülmütür.düürülenörneklerdekiekillerinçou,özbekedebîdilindeki gibidir(min,birdänigä,tugän,ubu,oä,bu):çoñunimip(min)delecamanbolgom, bamaylanpketet. Büyüünebindiimdefenaoluyorum,bamdönüyor. Atka imem(min). Atabiniyorum. (ToktogulSadr).Çaçmoyuñçatübesüçünbirdeke (birdeñke)baylayt. Saçboyunadümemesiiçintopyappbalyor. (Toktogul Kuçu).Birdençptaberet. Birdenkonumayabalad. Elükiylabatatugan(turgan) ökömöttüngav Hükûmetinçuvalellikilogramalyor. (ToktogulKaraSokuçu). Uu(uul)taptadagerekcarakaoo(ool)clkcaravatat. imdiolanihtiyacageçen ylnfaydasyok. (ToktogulKuçu).Bu(bul)nemneglpcüröt? Buneyapyor? (ToktogulSarttar). II.12.2.GüneyKrgzazlarnntamamndaolduugibi,CalalAbadazlar nnikinciveüçüncügrubundabol,al,sal,kal,kl,kelfiillerine p,sa,gan,g, la,ba,sneklerieklendiinde;bufiillerinsonundaki/l/ünsüzüdüürülür. Buözellikkonumadilindeyaygndr.FakatÖzbekveKrgzedebîdillerinde rastlanmaz.bunabenzerbirsesolayyeniuygurtürkçesiedebîdilindevardr. UygurTürkçesindebirleikfiillerinoluumundabazsesdeimevebenzemele rininyansra/l/dümeleridegörülür:apçi<alpç,ekket<alpket,äpal <kelipkal;okupyat>ouvat,saylapal>saylavalvb.fakatcalalabadazlarn dakiapkegendiörneinindndaki/l/seinindümesiolay,uygurtürkçesindeki örneklerdenfarkldr(öztürk1997:102). kinciveüçüncügruptabusesindüürülmediiörneklerdahabaskndr. Edebîdilde,kuzeyazlarndaveCalalAbadeyaletininbirincigrubunagiren azlardabusesdüürülmez:eginuvagndakurgakçlkbogon(bolgon)cok. Ekim zamanndakuraklkyok. Apamcetimicakakelipkagan.(kalgan) Annemyetmi yanagirdi. Eçnesretuyrakeveyt.(kelbeyt) Hiçbireydorudürüstolmuyor.

56 258 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 Kagazapkegendipotoçudeyvis(alpkelgendi) Evrak,mektupalpgetirenkiiye postacdiyoruz. (AlaBukaKuçu,2.grup).Biyerdebirüçbowtüüpkaptr.(kalptr) Burayaüçbadümü. (AlaBukaBag,2.grup). bovosomçäyiçeyindedim. (bolbosom) öyleyse çay içeyim dedim. Aglanandan(algla) Ekmekten aln. (LeninKuçu,3.grup).Iskokatvzgananberet,orpokperet(klpberet) Scak yemeimizinyannaekmekveriyor,çorbayapyor. (LeninBag,3.grup). II.12.3.CalalAbadeyaletininikinciveüçüncügrubunagirenazlardabazen söziçinde/r/ve/ñ/;sözsonunda/r/,/t/ve/l/seslerinindüürüldüügörülmekte dir.buazlardayukardagösterdiimizseslerindüürülmesiveyakorunmas kullanmbirbirineyakndr.verilenörneklerdekisözcüklerözbekedebîdilinde uekildedir:çukur,uä,tört,gügürt,turgän,çptr: Semintbolot,biyikçukurbolot,adamboyugelet,angüpkedeyvisbis. Çimentoya plyor.büyükçukurkazlyor.çukurinsanboyunuayor.burayaküpke(yeni doankuzuveolaklaraayrlanyer.)diyoruz. Arcerdeuudaotcergegotorup bagavs Onuheryere,otlaagötürürbesleriz. (CañCol,Saruu,2.grup).Permede ontörcliledim. Çiftlikteondörtylçaltm. Kükürt//kügüt. kükürt.suu guyatuganböçkö,dalalargasuwguyupaparat Sufçsiletarlayasugötürülüyor. (KaravanBag,3.grup).Üçtöratçankeleyatat Üçdörttaneatlgeliyor. (Lenin Sayak,3.grup).Belderdinbandacañçaççgpt Çocuklarnkafasndayenisaç çkm. (LeninÇoñBa,3.grup). II.12.4.Sözba//sesinindüürülmesi,CalalAbadeyaletininüçüncügru bunagirenazlaraözgüdür.krgzveözbekedebîdilindebuolaygörülmez: Doldoyupketse,iipketti. Katkatiipgitti. Kozudaniekbolot. Kuzuolduktan sonrabüyüyüpiekolur. (LeninKuçu,3.grup). çakkanceriiiyt çarptyer iiyor. (SuzakKuçu,3.grup). III.SONUÇ: 1.KrgzTürkçesininCalalAbadeyaletiazlarndakiünlüsistemiKrgzve Özbekedebîdilindenzengindir.Buazlardadokuzksa,yediuzunünlüvedört diftongbulunmaktadr.krgzedebîdilindesekizksa,altuzunünlü;özbekede bîdilindeisedokuzksabirdeyarmünlüvardr.calalabadazlar,krgzede bîdilindeolmayan,özbekedebîdilindesklklakullanlan/ä/ünlüsünübulun durmasbakmndanözbekedebîdiline;uzunünlülerinvarlaçsndankrgz edebîdilineyakndr.diftonglarnkullanmyönüylekrgzveözbekedebîdille rindenziyadekazaktürkçesinedahayakndr.calalabadazlar,ünlüsistemi bakmndancorafikonumunuteyitedercesinekrgz,özbek,kazaktürkçele rindekiünlüleribünyesinetoplamgibidir. 2.CalalAbadazlarünsüzleraçsndanÖzbekTürkçesinedahayakndr. Krgzedebîdilindeolmayan,Özbekedebîdilindeskçakullanlan//ve//sesle ri,nadirendeolsarastlanan/w/sesi,calalabadazlarndadakullanlr.

57 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE Krgzedebîdilindeçokdüzenlibirkuralolandüzlükyuvarlaklkuyumu CalalAbadazlarndadatemelolarakkorunmaktadr.Fakatuyumunbozuldu uörneklerdeazmsanmayacakkadarfazladr(yaklak%80uyumlu,%20uyum bozuluyor).uyumunbozulduubölgelerdeözbektürkçesininetkisiyadsna maz. 4.AlntsözcüklerdekiseslikdeimeleraçsndanCalalAbadazlarumu miyetleözbekedebîdilineyakndurur:mäkäm,ymätgibi. 5.CalalAbadazlarsözbanda/p/sesininkullanmaçsndanÖzbekede bîdilinedahayakndr.krgzedebîdiligenellikle/b/tarafndadr. 6.Alntsözcüklerdeki/f/sesi,CalalAbadazlarndasüzeksizleerek/p/ol mutur.özbekedebîdili/f/sesinigeneldekorumaktadr.buyönüylecalalabad azlarkrgzedebîdiliileuyumludur. 7.Krgzedebîdilindesözba//,/k/sesleriCalalAbadazlarnda//,/g/ seslerinedönümütür.özbekedebîdilibuseslerinsözbandakullanmbak mndanortadabiryerdedir(yaklak%50).güneykrgzazlarndakibudei imdeözbektürkçesinin,farsçavetacikçeninetkisibüyüktür. 8.Sözbanda/c/,/y/seslerininkullanmndaCalalAbadazlargenelde Krgz edebî dilinde olduu gibi /c/ tarafndadr. Bunun yannda yaklak %30 laravaranbiroranlasözba/y/ liörneklerdegörülür.güneykrgzazla rndasözba/y/sesininkullanmndaözbektürkçesininetkisimutlakavardr. AmabizegörebudurumKrgzdilininbirdeiimveyadönüümsürecidir. 9.Sözba/n/sesinindüürülmesiveyakorunmas,Krgzazlarnnsnf landrlmasndakullanlantemelsesliközelliklerdenbiridir.buözellikaçsndan CalalAbadazlar,KrgzveÖzbekedebîdilleribenzerözelliktedirvesözba /n/sesinikorumulardr.krgzveözbekedebîdillerindenfarklolarakcalal Abadazlarnnüçüncügrubundasözba/n/sesitüretilmektedir. 10./z/ve/s/seslerininkullanmdaKrgzazlarnnsnflandrlmasndakul lanlr.krgzveözbekedebîdillerindebuseslerinkullanmdüzenlidir.calal Abadazlarndabazdeimelergörülmektedir: a.calalabadazlarnnüçgrubundadasözba,içivesonunda/z/sesiba zen/s/sesine;/s/seside/z/sesinedönüür. b.kincigruptabuseslerinbirbirleriyerinekullanmlardahafazladr. c.üçüncügruptakiazlardabuseslerinkullanmbasknbiçimdeedebîdille uyumludur.deiimlernadirgörülür. ç.üçgruptadaeklerinsonundaki/s/sesi/z/yedönüür. 11.ÜnsüzlerdekifarkllklarbakmndanCalalAbadazlarÖzbekedebîdi lineyakndr: d//t:krgzedebîdilindekisözba/d/sesicalalabadazlarndaveöz bekedebîdilindegenellikle/t/eklindedir. t//d:krgzedebîdilindekisözba/t/sesicalalabadazlarndaveöz bekedebîdilindegenellikle/d/eklindedir.

58 260 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 ç//c:krgzedebîdilindekisözba/ç/sesicalalabadazlarndaveöz bekedebîdilindegenellikle/c/eklindedir. s//ç:krgzedebîdilindekisözba/s/sesicalalabadazlarndaveöz bekedebîdilindegenellikle/ç/eklindedir. d//l:krgzedebîdilindekisöziçindeki/d/sesicalalabadazlarndave Özbekedebîdilindegenellikle/l/eklindedir. 12.SözcükteçiftünsüzlerinbulundurulmasbakmndanCalalAbadazlar Özbekedebîdiliyleuyumludur.Krgzedebîdilindebuçiftünsüzleryatekleirya daaykrlar. 13.Sesözelliklerinigenelolarakdeerlendirdiimizde,CalalAbadeyaletinin birincigrubunuoluturanketmentöbövadisindekikrgzlarnkuzeyazlarna veedebîdilebenzediini;ikinciveüçüncügrubuoluturanazlarniseözbek Türkçesineyakndurduunusöyleyebiliriz. CalalAbadeyaletindekiazlar,Krgzedebîdilindenfarklözelliklersergile dii bütün durumlarda Özbek Türkçesinin hususiyetlerini sergilemektedirler. YukardaverdiimizmaddelerinçoundaÖzbekedebîdiliileCalalAbadazlar benzerkaraktersergilemektedir.gerekgüneykrgzistan daözbeklerindeya yorolmas,gereksebölgeninözbekistansnrnayaknlneticesindeoluanili kiler,ikifarkltürkboyunukonumaolarakbirbirlerineyaklatrmtr.bugünkü Krgzistan tam ortadan kuzey ve güney olarak ayran Ala Too (Ala Da) nundabundapaybüyüktür.kuzeykrgzistan lagüneyarasndaalmaz bir duvar gibi duran Ala Too sradalar, yüzyllar boyunca güney Krgzis tan dakikrgzlarözbeklerleiçiçeyaamayamecburetmitir.bugünbilekarayo luulamnngüçolduuikibölgearasndadil,sosyalyap,dinveekonomikdu rumbakmndançokbelirginfarkllklarvardr. 19 ncüyüzylnortalarndabalayp20 nciyüzylnneredeysesonunakadar devamedenrussiyasetivedilpolitikalarsonucundaayranözbeklervekrgz larn,uzunzamanbirdevletçatsaltndayaadnunutmamakgerekir.eer OrtaAsya dakitürkdevletleri(buhara,semerkandhanlvb.)ruslarayenilme selerve20 nciyüzylabamszdevletlerolarakgirselerdi,bugünfarklikiedebî dilibulunankrgzveözbektürkçelerini,sözkonusuhanlklarnikifarklboyu naaitikifarklazolarakdeerlendiriyorolacaktk.bütünyaplanayrtrma plânlar,snrlarçizipyenidevletlertüretmefikri,yenikimliklerkazandrmagay reti,yenidilleroluturmavedümanetme(ouruugibi)uralarnaramen; ÖzbeklerveKrgzlardierbütünTürkboylargibiaynköktenbeslenenikiolgun aaçtrvebuaacndallar hereyeramenbirbirlerinekenetlemitir. IV.KISALTMALAR Kr. :KrgzTürkçesi Özb. :ÖzbekTürkçesi edb.dil. :Krgzedebîdili

59 2/3 ULUSLARARASI TARH ve SOSYAL ARATIRMALAR DERGS TARHN PENDE 261 az :Azlarlailgiliörneklerdekullanld. KSA :KrgzSovetAntsiklopediyas TTAS :TatarTiliniAlatmalSüzligi,IIIIII BHS :BakortTiliniñHüligiIII. V.KAYNAKÇA ABDRAHMANOVAR.(Red.)(1954)RusskoUzbekskiySlovar,Moskva. ABDULDAYEVE.(1956)KrgzTilininÇatkalGovoru,Frunze:KrgzSSRlimlerAkademiyas. ABDULDAYEV E., BAKNOVA G., KONDUÇALOVA S., SIDIKOV S. (1960)Tyan andk KrgzdardnTilindegiÖzgöçölüktör, Frunze: Krgz SSR limder Akademiyas Til caba Adabiyatnstitutu. ABDULDAYEVE.,DAVLETOVS.,MONOVA.,TURSUNOVA.(1986)KrgzTili,Frunze: MektepBasmas. ABDULDAYEVE.,SAYEVD.(1969)KrgzTilininTüündürmöSözdügüI,Frunze:MektepBas mas. ABDULDAYEVE.,SAYEVD.(1984)KrgzTilininTüündürmöSözdügü,Frunze:MektepBas mas. ABDULLAYEVF.A.(1967)FonetikaHorezmskihGovorov,Takent. AHMATOVT.,MUKAMBAYEVC.(1978)AzrkKrgzTili,Frunze:MektepBasmas. ÅLMU.(1949),mlåLugäti,Takent. ARATR.R.(1979)KutadguBiligIIIndeks,(NereHaz:KemalEraslan,OsmanF.Sertkaya,Nuri Yüce)stanbul:TürkKültürüAratrmaEnstitüsü. AÇIU.D.(2009) WilhelmRadloffKrgzLehçesiniNedenSözBa/y/TarafndaBirTürk LehçesiOlarakGöstermitir?,ModernTürklükAratrmalarDergisi,2009,6(2):7797. ÄZZOVO.,RIZÄYEVAZ.(1989)ÖzbekçäRusçäLuät,Tåkent:Okutuvçi. BAKNOVAG.(1952),KrgzTilininOktyabr RayonununGovoruBoyunçaMateriallar,Frunze: TrudYALKrigizFANSSSR,v.III. BAKNOVAG.(1955a)IskKölGovorununMaterialdarnan,Frunze. BAKNOVAG.(1955b)KrgzTilininOGovorloru,Frunze. BAKNOVAG.,KONDUÇALOVAS.,SIDIKOVS.(1958)KrgzTilininCalalAbadOblasnn Govorloru,Frunze:KrgzSSRlimderAkademiyasTilcanaAdabiyatnstitutu. BAKNOVAG.,KONDUÇALOVAS.,SIDIKOVS.(1959)KrgzTilininÇüyGovoru,Frunze: KrgzSSRlimderAkademiyasBasmakanas. BakortTiliniñHüligiIII,(1993)(Komisyon)Méskéw:RossiyaFéndérAkademiyl,UralBüligi BakortostanGilmiÜegiTarih,TilhémÉébiyétnstitut, RusskiyYazk. BOROVKOVAA.K.(Red.)(1959)UzbekiskoRusskiySlovar,Moskva. COKUNV.(2000)ÖzbekTürkçesiGrameri,Ankara:TürkDilKurumuYaynlar. DAVLETOVS.,KUDAYBERGENOVS.(1980)AzrkKrgzTili,Frunze:MektepBasmas. DIYKANOVK.(1959)KrgzDilindegiÜndüülör,Frunze. DIYKANOVK.(1986)ÖzbekcanaKrgzTilininSaltrmaFonetikas,Frunze:KrgzMamlekettik UniversitetiBasmas. DivanüLûgatitTürkDizini(1972),Ankara:TürkDilKurumuYaynlar. ERCLASUNA.B.(Red.)(1991)KarlatrmalTürkLehçeleriSözlüüIII,Ankara:TürkDilKuru muyaynlar. GÜLTEKV.(2004)RusçaTürkçeSözlük,Ankara:BilimveSanatYaynlar. HÄSÄNOVB.(1993),NävåiyÄsärläriÜçünKskäçäLuät,Tåkent:ÖzbekistånRespublikäsiFA Fän Näriyåti. MANOVA.(1990)KrgzTili,Frunze:MektepBasmas.

60 262 THE PURSUIT OF HISTORY INTERNATIONAL PERIODICAL FOR HISTORY and SOCIAL RESEARCH 2/3 KASAPOLUÇENGELH.(2005)KrgzTürkçesiGrameri,SesveekilBilgisi,Ankara:TürkDil KurumuYaynlar. KrgzSovetEntsiklopediyas(1983),(BaRedaktor:B.Ö.Oruzbayeva),Frunze:KrgzSSRlimler Akademiyas,KrgzSSRBasma,PoligrafiyaCanaKitepSoodateriBoyunçaMamalekettik Komiteti. KUDAYBERGENOVS.,TURSUNOVA.,SIDIKOV,C.(Redaktörler)(1980),KrgzAdabiyTilinin Grammatikas,Frunze:limBasmas. MÅRUFOVZ.M.(Red.)(1981)ÖzbekTiliningzåhliLuätiIII,Moskva:RusTiliNäriyåti. MRZAYEVM.,USMANOVS.,RASULOV.(1970)ÖzbekTili,Takent:Oktuvçi MUKAMBAYEVC.(1955)KrgzTilininCergeTalGovoru,Frunze. NECPE.N.(2008),YeniUygurTürkçesiSözlüü,Ankara:TürkDilKurumuYaynlar. NURMÅNOVA.,RÄSULOVR.(1993)ÖzbekTiliCädvällärdä,Tåkent:Oktuvçi. OTORBAYEV K. O. (1956) Osobennosti Geografii Naseleniya DcalalAbadskoy Oblasti KirgizskoySSR,zvestiyaANKirgizskoySSR,Frunze. ÖNERM.(1998)BugünküKpçakTürkçesi,Tatar,KazakveKrgzLehleriKarlatrmalGrameri, Ankara:TürkDilKurumuYaynlar. ÖZTÜRKR.(1997)UygurveÖzbekTürkçelerindeFiil,Ankara:TürkDilKurumuYaynlar. REEDOVV.V.(1959)UzbekiskiyYazk,Takent:Uçpedgiz. REEDOVV.V.,ÅÄBDURÄHMÄNOV.(1978)ÖzbekDiälektålågiyäsi,Takent. SIDIKOV,C.K.(1990)AzrkAdabiyKrgzTilinincanaDialektilerininFonetikalkStrukturas,Frunze: limbasmas. ÅÄBDURÄHMÄNOV.(1962)ÖzbekÄdäbiyTiliväÖzbekeväläri,Tåkent. ÅÄBDURÄHMÄNOV.vd.(1980),HåzrgÖzbekAdabiyTili,Tåkent:Oktuvçi. TatarTiliniAlatmalSüzligi,IIIIII( )(Komisyon)Kazan:SSSRFénérAkademiyasi, KazanFilialiGalimcanbrahimovsmindégiTil,ÉdébiyathémTarihnstitut,TatarstanKi tapnériyat. TEKNT.(2006)OrhonYaztlar,Ankara:TürkDilKurumuYaynlar. TURSUNOVU.,ORINBÅYEVB.(1982)ÖzbekÄdäbiyTiliTärii,Tåkent:Oktuvçi. YUDAHNK.K.(1988)KrgzSözlüüIII(Çev.AbdullahTaymas),Ankara:TürkDilKurumu Yaynlar. YUSUFB.(1993)TürkçäÖzbekçäväÖzbekçäTürkçäLuät,Tåkent:ÖzbekistånNäriyåti.