ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

Transkript

1 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YÜKSEK LİSANS TEZİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU YAPI TAŞI OLARAK KULLANILAN BAZI KAYAÇLARIN FİZİKO- MEKANİK ÖZELLİKLERİNİN BELİRLENMESİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI ADANA, 2007

2 ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ YAPI TAŞI OLARAK KULLANILAN BAZI KAYAÇLARIN FİZİKO- MEKANİK ÖZELLİKLERİNİN BELİRLENMESİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU YÜKSEK LİSANS TEZİ MADEN MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Bu Tez. /. / 2007 tarihinde Aşağıdaki Jüri Üyeleri Tarafından Oybirliği / Oyçokluğu İle Kabul Edilmiştir. İmza:.. İmza:.. İmza:.. Prof. Dr. Mesut ANIL Doç. Dr. Alaettin KILIÇ Doç. Dr. Suphi URAL ÜYE DANIŞMAN ÜYE İmza:.. Doç. Dr. A.Mahmut KILIÇ ÜYE İmza:.. Yrd. Doç. Dr. Hakan GÜNEYLİ ÜYE Bu Tez Enstitümüz Maden Mühendisliği Anabilim Dalında Hazırlanmıştır. Kod No: Prof. Dr. Aziz ERTUNÇ Enstitü Müdürü Bu çalışma, Çukurova Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri Birimi Tarafından Desteklenmiştir. Proje No: MMF2006YL13 Not: Bu tezde kullanılan özgün ve başka kaynaktan yapılan bildirişlerin, çizelge, şekil ve fotoğrafların kaynak gösterilmeden kullanımı, 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu ndaki hükümlere tabidir.

3 ÖZ YÜKSEK LİSANS TEZİ YAPI TAŞI OLARAK KULLANILAN BAZI KAYAÇLARIN FİZİKO- MEKANİK ÖZELLİKLERİNİN BELİRLENMESİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU ÇUKUROVA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ MADEN MÜHENDİSLİĞİ ANABİLİM DALI Danışman : Doç. Dr. Alaettin KILIÇ Yıl : 2007, Sayfa : 58 Jüri : Prof. Dr. Mesut ANIL Doç. Dr. Alaettin KILIÇ Doç. Dr. Suphi Ural Doç. Dr. Ahmet Mahmut KILIÇ Yrd. Doç. Dr. Hakan GÜNEYLİ Bu tez çalışmasında, Adana yöresinde yapı taşı olarak kullanılan yerli mermer ve ithal granitlerin fiziksel, mekanik ve petrografik özellikleri incelenmiştir. İncelemeler sonunda en iyi mermerlerin Uşak Beyaz ve Afyon Beyaz olduğu, en iyi granitlerin Nero Zimbabwe ve Raw Silk olduğu görülmüştür. Mermer ve granitlere uygulanan deneyler sonucunda, Uşak Beyaz ve Afyon Beyaz mermerlerinin; özgül ağırlıklarının 2,698 ile 2,680 g/cm 3, birim hacim ağırlıklarının 2,675 ile 2,660 g/cm 3, porozitelerinin % 0,852 ile % 0,746, hacimce su emme değerlerinin % 0,235 ile % 0,274, dona dayanıklılık değerinin % 0,03 ile % 0,46, aşınma dayanımlarının 15 cm 3 / 50 cm 2 ile 14,8 cm 3 / 50 cm 2, eğilme dayanımlarının 12,8 MPa ile 12,7 MPa, Shore sertliklerinin ise 37 olduğu belirlenmiştir. Nero Zimbabwe ve Raw Silk granitlerinin; özgül ağırlıklarının 3,032 ile 2,641 g/cm 3, birim hacim ağırlıklarının 2,982 ile 2,601 g/cm 3, porozitelerinin % 1,649 ile % 2,641, hacimce su emme değerlerinin % 0,239 ile % 0,341, dona dayanıklılık değerinin % 0,34 ile % 0,43, aşınma dayanımlarının 4,8 cm 3 / 50 cm 2 ile 3,5 cm 3 / 50 cm 2, eğilme dayanımlarının 17,9 MPa ile 12,9 MPa, Shore sertliklerinin ise 94 olduğu belirlenmiştir. Tüm çalışmalar neticesinde, deneyler mevcut standartlardan TS 10449, TS 6234 ve TS e göre yorumlandığında kayaçların bu standartların birçok sınır değerini taşıdığı görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Uşak Beyaz, Afyon Beyaz, Nero Zimbabwe, Raw Silk I

4 ABSTRACT MSC THESIS DETERMINATION OF THE PHYSICAL MECHANICAL PROPERTIES OF SOME ROCKS USING AS BUILDING STONE Zehra Funda TÜRKMENOĞLU DEPARTMENT OF MINING ENGINEERING INSTITUTE OF NATURAL AND APPLIED SCIENCES UNIVERSITY OF CUKUROVA Supervisor : Assoc. Prof. Alaettin KILIÇ Year : 2007, Pages : 58 Jury : Prof. Dr. Mesut ANIL Assoc. Prof. Alaettin KILIÇ Assoc. Prof. Suphi Ural Assoc. Prof. Ahmet Mahmut KILIÇ Assist. Prof. Hakan GÜNEYLİ In this thesis, physical, mechanical and petrographical properties of native marbles and import granites were examined which being used as building stone in Adana region. The results of these investigation showed that the best marbles are Uşak Beyaz and Afyon Beyaz and the best granites are Nero Zimbabwe and Raw Silk. According to investigation results of Uşak Beyaz and Afyon Beyaz marbles, it was seen that the marbles has a spesific gravity of 2,698-2,680 g/cm 3, unit weight values of 2,675-2,660 g/cm 3, porosity of % 0,852-0,746, water absorbsion volume of % 0,235-0,274, weight loss after freezing and thawin of % 0,03-0,46, the bohme surface abrasion value of 15 cm 3 / 50 cm 2-14,8 cm 3 / 50 cm 2, the flexural tensile strenght of 12,8 MPa-12,7 MPa and the shore hardnees of 37. Nero Zimbabwe and Raw Silk granites have spesific gravity of 3,032-2,641 g/cm 3, unit weight values of 2,982-2,601 g/cm 3, porosity of % 1,649-2,641, water absorbsion volume of % 0,239-0,341, weight loss after freezing and thawin of % 0,34-0,43, the bohme surface abrasion value of 4,8 cm 3 / 50 cm 2-3,5 cm 3 / 50 cm 2, the flexural tensile strenght of 17,9 MPa-12,9 MPa and the shore hardnees of 94. According to the results, the experiment were interpreted according to the standarts TS 10449, TS 6234 and TS It has been observed that the rocks covers limit values of these standarts. Key Words : Uşak Beyaz, Afyon Beyaz, Nero Zimbabwe, Raw Silk II

5 TEŞEKKÜR Çukurova Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Maden Mühendisliği Ana Bilim Dalında Yüksek Lisans Tezi olarak hazırladığım bu çalışmada, benden bilgi ve yardımlarını esirgemeyen, beni sürekli yönlendiren ve her türlü kolaylığı sağlayan danışman hocam Sayın Doç. Dr. Alaettin KILIÇ a teşekkürlerimi sunarım. Deneysel çalışmalarım sırasında gerekli olanağı sağlayan, zaman zaman deneyim ve bilgilerinden faydalandığım değerli Bölüm Başkanımız sayın Prof. Dr. Mesut ANIL a teşekkür ederim. Çalışmalarım esnasında ve sonuçları yorumlarken yardımlarını benden esirgemeyen değerli hocalarım; Doç. Dr Suphi URAL, Doç. Dr. Ahmet Mahmut KILIÇ ve Yrd. Doç. Dr. Hakan GÜNEYLİ ye teşekkürlerimi sunarım. Petrografik analizlerin yapılmasında emeği geçen Sayın Öğretim Görevlisi Nil YAPICI ya teşekkür ederim. Kaya mekaniği deneylerinin yapılmasında benden yardımlarını esirgemeyen Araştırma Görevlisi Ahmet TEYMEN e ve tezimin her aşamasında büyük emeği geçen eşim, Araştırma Görevlisi Mehmet TÜRKMENOĞLU na teşekkürü bir borç bilirim. Ayrıca; maddi ve manevi desteklerini benden hiçbir zaman esirgemeyen değerli anne ve babama sonsuz teşekkür ederim. III

6 İÇİNDEKİLER SAYFA ÖZ... I ABSTRACT... II TEŞEKKÜR... III İÇİNDEKİLER... IV ÇİZELGELER DİZİNİ... VI ŞEKİLLER DİZİNİ... VII SEMBOLLER... IX 1. GİRİŞ ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR Önceki Çalışmalar Mermerin Tanımı Mermerin Bilimsel Tanımı Mermerin Endüstrideki Ticari Tanımı Mermerlerin Sınıflandırılması Metamorfik Kökenli Mermerler Gerçek Mermerler Şistler- Kayagan (Arduaz) Taşı (Kayrak Taşı) Sedimanter Kökenli Mermerler Kireçtaşları Traverten Oniks Mermerleri Kumtaşları Magmatik Kökenli Mermerler Granit Diyabaz Serpantinit- Ultrabazikler(Serpantin) Siyenit Doğal Taşlarda Aranan Özellikler IV

7 3. MATERYAL VE METOD Materyal Metod Özgül Ağırlık Tayini Birim Hacim Ağırlık Tayini Su Emme Tayini Gözeneklilik Tayini Shore Sertlik Tayini Eğilme Dayanımı Tayini Aşınma Dayanımı Tayini Açık Hava Tesirlerine Dayanıklılık Tayini Pas Tehlikesi Tayini Asitlere Dayanıklılık Tayini Donma ve Çözülmeye Karşı Direnç Tayini Petrografik Analiz ARAŞTIRMA BULGULARI Kayaçlara Uygulanan Deney ve Analiz Sonuçları Petrografik Analizler Mermerlere Uygulanan Fiziksel ve Mekanik Testler ve 43 Sonuçları Granitlere Uygulanan Fiziksel ve Mekanik Testler ve Sonuçları Granit ve Mermerlere Uygulanan Diğer Testler ve Sonuçları Asitlere Karşı Dayanıklılık Testi Pas Tehlikesi Tayini Açık Hava Tesirlerine Dayanıklılık SONUÇLAR VE ÖNERİLER KAYNAKLAR ÖZGEÇMİŞ V

8 ÇİZELGELER DİZİNİ SAYFA Çizelge 2.1. Mermerlerin Jeolojik Oluşum Bakımından Sınıflandırılması... 8 Çizelge 3.1. Çalışmada Kullanılan Mermer ve Granitler Çizelge 4.1. Çalışmada Kullanılan Mermer ve Travertenlerin Fiziksel Özellikleri Çizelge 4.2. Çalışmada Kullanılan Mermer ve Travertenlerin Mekanik ve sertlik özellikleri.. 46 Çizelge 4.3. Çalışmada Kullanılan Granitlerin Fiziksel Özellikleri Çizelge 4.4. Çalışmada Kullanılan Granitlerin Mekanik ve Sertlik Özellikleri. 48 Çizelge 4.5. Tüm Mermer ve Granitlerin Pas Tehlikesi Sonuçları. 49 VI

9 ŞEKİLLER DİZİNİ SAYFA Şekil 3.1. Muğla Beyaz Şekil 3.2. Uşak Beyaz Şekil 3.3. Marmara Beyaz Şekil 3.4. Afyon Beyaz Şekil 3.5. Karaisalı Bej Şekil 3.6. Ceyhan Bej Şekil 3.7. Diyarbakır Bej.. 20 Şekil 3.8. Diyarbakır Pembe Şekil 3.9. Denizli Traverten Şekil 3.10 Denizli Pembe Traverten Şekil Nero Zimbabwe Şekil Capoa Bonito Şekil Baltic Brown Şekil Roza Beta Şekil Raw Silk Şekil Roza Porino Şekil Giallo Fiorito Şekil Roza Minho Şekil Shore Schleroscope Cihazı. 23 Şekil Böhme Yüzey Aşındırma Cihazı Şekil Eğilme Dayanımı Ölçüm Cihazı Şekil 4.1. Giallo Fiorito Granitinin İnce Kesit Görünümü Şekil 4.2. Raw Silk Granitinin İnce Kesit Görünümü.. 35 Şekil 4.3. Roza Porino Granitinin İnce Kesit Görünümü. 35 Şekil 4.4. Roza Minho Granitinin İnce Kesit Görünümü Şekil 4.5. Capoa Bonito Granitinin İnce Kesit Görünümü Şekil 4.6. Baltic Brown Granitinin İnce Kesit Görünümü Şekil 4.7. Nero Zimbabwe Granitinin İnce Kesit Görünümü.. 37 Şekil 4.8. Roza Beta Granitinin İnce Kesit Görünümü VII

10 Şekil 4.9. Karaisalı Bej Mermerinin İnce Kesit Görünümü.. 38 Şekil Uşak Beyaz Mermerinin İnce Kesit Görünümü.. 39 Şekil Denizli Pembe Traverteninin İnce Kesit Görünümü Şekil Denizli Traverteninin İnce Kesit Görünümü Şekil Diyarbakır Bej Mermerinin İnce Kesit Görünümü. 40 Şekil Afyon Beyaz Mermerinin İnce Kesit Görünümü Şekil Muğla Beyaz Mermerinin İnce Kesit Görünümü 41 Şekil Ceyhan Bej Mermerinin İnce Kesit Görünümü Şekil Marmara Beyaz Mermerinin İnce Kesit Görünümü Şekil Diyarbakır Pembe Mermerinin İnce Kesit Görünümü Şekil Marmara Beyazı ve Uşak Beyazı Mermerlerinin Açık Hava Tesirlerine Dayanıklılıkları Deneyi Öncesi ve Sonrası Fotoğrafları.. 50 Şekil Muğla Beyazı, Afyon Beyazı, Denizli Traverten Pembe, Denizli Traverten, Ceyhan Bej, Diyarbakır Bej, Karaisalı Bej ve Diyarbakır Pembe Mermerlerinin Açık Hava Tesirlerine Dayanıklılıkları Deneyi Öncesi ve Sonrası Fotoğrafları Şekil Nero Zimbabwe, Raw Silk, Capoa Bonito, Baltic Brown, Roza Minho, Roza Porino, Roza Beta ve Giallo Fiorito granitlerinin açık hava tesirlerine dayanıklılıkları deneyi öncesi ve sonrası fotoğrafları VIII

11 SEMBOLLER Gs : Özgül ağırlık, KBH : Kuru haldeki birim hacim ağırlık, (g /cm 3 ) n : Porozite, (%) Vw : Hacimce su emme oranı, (%) F : Donma çözülme sonu kütlece yüzde kaybı, (%) BAD : Böhme aşınma dayanımı, (cm 3 /50cm 2 ) SHO : Shore yüzey sertlik indeksi σ eğ : Eğilme dayanımı, (MPa) IX

12 1. GİRİŞ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU 1. GİRİŞ Dünyanın en zengin doğal taş oluşumlarının bulunduğu Alp-Himalaya dağ kuşağında yer alan Türkiye, çok çeşitli ve büyük miktarda mermer rezervine sahiptir. Türkiye, bu kaynaklara ilaveten gelişmekte olan sanayisi ve üretimde kullandığı teknoloji ile dünyanın en önemli doğal taş üreticileri arasında yer almaktadır. Bu önemli rezervler Anadolu ve Trakya boyunca geniş bir bölgeye yayılmıştır. Afyon, Bilecik, Balıkesir, Denizli, Muğla, Amasya, Elazığ ve Diyarbakır rezervlerin yoğunlaştığı illerdir. Ülkemizde 80 in üzerinde değişik yapıda, 120 nin üzerinde değişik renk ve desende mermer rezervi belirlenmiştir. Sektörde yaklaşık 800 ocak, 1500 fabrika ve 7000 civarında atölye faaliyet göstermektedir. Doğal taşların, yapı ve dekorasyon malzemesi olarak kullanılmaya başlanması dünya doğal taş üretiminin artmasına neden olmuştur. Özellikle son on yılda görülen artış, kazanım ve işleme teknolojisindeki gelişmelere paralellik göstermektedir. Giderek daha verimli hale getirilen işleme teknikleri ile taş, daha kolay ve ekonomik olarak istenen şekilde işlenmekte ve birçok yeni kullanım alanı bulmaktadır. Dünya doğal taş sektöründe Çin, İtalya, İspanya, Türkiye, Hindistan, Brezilya ve Portekiz dünya doğal taş üretiminin yaklaşık % 70 ni gerçekleştirmekte, üretimini arttıran ülkeler sıralamasında Çin, Türkiye ve Brezilya ilk üç sırada yer almaktadır. Dünya doğal taş rezervlerinin yaklaşık % 40 ına sahip olan Türkiye dünya doğal taş sektöründe üretimde % 3,1 lik bir payla dokuzuncu, ihracatta ise % 2,3 lük bir payla sekizinci sırada yer almaktadır. Doğal yapı taşları, petrografik ve teknolojik yönlerden yapılarda kullanılmaya elverişli olan, çeşitli minerallerin bir araya gelmesiyle doğal olarak meydana gelen mineral topluluğudur. Doğal taşların duvarlarda kullanılmasıyla mimari yönden estetik görünümler elde edilebilir. Doğal taşlar renk, doku yönüyle yapılara çeşitli özellikler kazandırması yanında, kaplama ve taşıyıcı bir eleman olarak da kullanılabilir (Yılmaz ve Safel, 2004). Doğal yapı taşları renk ve doku özelliğine göre; estetik görünümlü, homojen yapılı, fiziksel-mekanik-kimyasal etkilere dayanıklı, oyma ve süslemelerin 1

13 1. GİRİŞ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU yapılabilmesi için yeterli mukavemete sahip olmalıdır. Yapı malzemesi olarak kullanılacak doğal taşlarda; tasarımcıların, mühendislerin, mimarların, uygulamacıların, TS 699 a (Doğal Yapı Taşları Muayene ve Deney Metotları) göre bilinmesi gereken fiziksel ve mekanik deneylerin nasıl yapılacağı belirtilmiştir (Koçu, 2006). Ülkemizde günümüze kadar olan uygulamalarda piyasaya yeni sunulan mermerlerde; renk, cila alma kapasitesi ve sertlik temel unsur olmakta, diğer önemli fiziko-mekanik özellikler test edilmemekte ve sadece deneme yanılma metodu ile sonuca gidilmek istenmektedir. Bütün bunlar ekonomiye olumsuz bir külfet getirmenin yanında, mermerimize hâkim olamamanın verdiği maddi değer kaybı da kaçınılmaz olmaktadır. Doğal yapı taşlarında aranan özellikler genel olarak şu şekilde sıralanabilir; renk özelliği ve desen homojenliği, blok verme özelliği ve kesilip cilalanma, jeomekanik ve fiziksel özellikler, atmosferik ve kimyasal etkilere dayanım (Şentürk ve Ark., 1995). Bu çalışmada, Adana ve çevresinde ticari olarak satılan yerli mermerler ile ithal granitlerin fiziksel, mekanik ve petrografik özellikleri incelenerek, yapı ve kaplama taşı standartları ile karşılaştırılmıştır. Bu çalışma ile bölgemizdeki yapı taşı kullanıcıları kullanım amaçlarına en uygun yapıtaşlarını seçerken, çalışmadan elde ettiğimiz sonuçları kullanabileceklerdir. İlk etapta deneyler için standartta belirtilen boyutlarda örnekler hazırlanmış ve daha sonra TS 699 standardına uygun olarak deneyler gerçekleştirilmiştir. Bulunan deney sonuçları yapı ve kaplama taşı standartları olan; TS 10449, TS ve TS 6234 standartlarındaki verilerle karşılaştırılarak bu mermer ve granitlerin; yer döşemesi, duvar kaplaması, merdiven basamağı v.b. kullanım alanlarına uygun olup olmadığı araştırılmıştır. 2

14 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ 2.1. Önceki Çalışmalar Kuşçu (1990) da Belence (Eğridir-Isparta) Siyah Mermer Yataklarının Ekonomik Jeolojisi adlı çalışmasında; Belence Siyah Mermerlerinin jeolojik, mineralojik ve petrografik özelliklerini belirlemişler ve TS standartları çerçevesinde yorumlamışlardır. Siyah Mermerlerin mikroskobik incelemeler sonucunda bütünüyle kalsit kristallerinden oluştuğunu, az miktarda kuvars ve opak mineral içerdiğini izlemişlerdir. Teknolojik özellikler açısından mermerlerin levha haline gelebilme ve cila kabul etme özelliklerinin iyi olduğunu gözlemlemişlerdir. Tüdeş ve Arkadaşları, (1991) de İkizdere (Rize) Yöresindeki Granitik Kayaçların Mermer Olarak Kullanılabilirliği adlı çalışmalarında; İkiz derede bulunan Granodiyoritlerin jeomekanik özelliklerini arazi ve laboratuar çalışmalarıyla belirlemişlerdir. Arazi çalışmaları sonucunda granodiyoritin orta ve seyrek çatlaklı, orta ve geniş açıklıkta ve çatlak yüzeylerinin hafif pürüzlü olduğunu belirlemişlerdir. Çalışma sonucunda granodiyoritin yapı, iç ve dış kaplama malzemesi olarak kullanıma uygun olduğunu saptamışlardır. Ayrıca blok ve plaka verme durumu, uç kenar köşe kesilmesi ve cila alma yeteneğinin de oldukça iyi olduğunu saptamışlar ve Keçikaya Granodiyoritinin mermer olarak kullanılabilirliğini ortaya koymuşlardır. Erdoğan (2001) de yaptığı çalışmasında Çukurova Bölgesindeki kayaçların mühendislik özelliklerini belirlemiş ve yapı kaplamacılıkta kullanılabilirliğini araştırmıştır. Bu amaçla 7 farklı yapı ve kaplama kayacı üzerinde birim hacim ağırlık, özgül ağırlık, porozite, darbe direnci, eğilme dayanımı, aşınma dayanımı, shore schlerescope sertlik indeks belirleme deneylerini uygulamıştır. Ayrıca kayaçlar ısıya dayanıklılık ve dona dayanıklılık deneyleri uygulamıştır. Özpınar ve Arkadaşları, (2001) de yaptıkları çalışmalarında; Kocabaş (Denizli) travertenlerinin jeolojik incelemesini yapmışlar ve fiziko-mekanik özelliklerini belirlemişlerdir. Bu amaçla fiziko-mekanik deneyler, agrega deneyleri ve beton karışım hesaplamaları yapmışlardır. 3

15 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Yavuz ve Arkadaşları, (2002) de yaptıkları çalışmada; Muğla yöresi mermerlerinin mineralojik, kimyasal, fiziksel ve mekanik özelliklerini incelemişlerdir. Mermerlerin mineralojik incelemeleri ince kesitler üzerinde, polarizan mikroskopta yapılmıştır. Mermerlerin mineral yüzdelerini polarizan mikroskopa monte edilen nokta sayıcı aleti ile belirlemişlerdir. Kimyasal analizler için atomik absorbsiyon kullanmışlardır. Ancak, yüksek oranda MgO içeriği belirlenen dört numunenin XRD sini çektirmişlerdir. Mermerlerin fiziksel özelliklerinden; birim hacim ağırlık (kuru), birim hacim ağırlık (suya doygun), porozite, ağırlıkça su emme, boşluk oranı ve don sonra ağırlık kaybı yapmışlardır. Mekanik özelliklerinden ise; tek eksenli basınç direnci, nokta yükleme dayanımı, eğilme direnci, bölünme yüzeysel aşınma direnci, darbe direnci, shore sertliği ve schmit darbe dayanımlarını belirlemişlerdir. Çiftepala ve Arkadaşları (2003) de yaptıkları çalışmalarında Meşe bağları (Toplu köy-çermik-diyarbakır) kireçtaşı mermerlerinin fiziko mekanik özelliklerini incelemişlerdir. Bu amaçla, Meşe bağları yöresinden aldıkları kireçtaşı ve mermer örneklerini TS 699 TS 1910 ve TS 2513 e göre deneylere tabii tutmuşlar ve bu kireçtaşı mermerlerinin fiziksel, mekanik ve teknolojik özelliklerini belirleyerek uygun kullanım alanların ortaya çıkarmışlardır. Kireçtaşı mermerlerinin fiziksel özelliklerini belirlemek amacıyla birim hacim ağırlık, özgül ağırlık, ağırlıkça su emme, görünür porozite, doluluk oranı ve shore schleroscope sertlik deneylerini uygulamışlardır. Kireçtaşı mermerlerinin mekanik özelliklerini belirlemek amacıyla da eğilme dayanımı, darbe dayanımı, tek eksenli basma dayanımı ve aşınma dayanımı deneylerini uygulamışlardır. Çavumirza ve Arkadaşları (2003) de Mucur (Kırşehir) Yöresi Kireçtaşı Mermerleri ve Travertenlerinin Fiziko-Mekanik Özellikleri adlı çalışmalarında Mucur yöresi kireçtaşı mermer ve travertenlerinin mineralojik, petrografik, kimyasal, fiziksel ve mekanik özelliklerini belirlemeyi ve TS standartlarına göre uygun kullanım alanlarını ortaya çıkarmayı amaçlamışlardır. Örneklerin hazırlanması ve mühendislik özelliklerinin belirlenmesinde TS 699 dan yararlanmışlardır. Örneklerin yapı ve kaplamada kullanılabilirliğinin belirlenmesinde ise TS 1910 ve TS 2513 ü baz almışlardır. 4

16 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Uysal ve Arkadaşları (2003) de bazı mermer türlerinin fiziksel ve mekanik özelliklerini tespit ederek, inşaatlarda yapı ve kaplama malzemesi olarak kullanılabilirliğini araştırmışlardır. Bu amaçla mermerlere bir dizi deneyler uygulamışlardır. Daha sonra da elde ettikleri sonuçları TSE standartları ile karşılaştırmış ve mermerlerin yer döşemesi, duvar kaplaması, merdiven basamağı v.s. kullanım alanlarına uygunluğunu araştırmışlardır. Son olarak da mermer türlerinin tekno-mekanik özelliklerinin üretimde kalite kontrolünün sağlanmasına ve üretim sürecinin iyileştirilmesine olan etkilerini vurgulamışlardır. Sonuçta, yapı ve kaplama taşı olarak kullanılacak doğal taşların birim hacim ağırlık, porozite, su emme doluluk oranlarını TS standardı ile karşılaştırmışlardır. TSE de birim hacim ağırlık en az 2,55 g/cm³, porozite % 2 den küçük, doluluk % 93 den büyük ve kütlece su emme % 0,4 değerinden küçük olmalıdır. Yapılan tüm deneylerin bu standartlara uygun olduğunu belirlemişlerdir. Altındağ ve Güney (2004), Numune Boyutunun Shore Sertliği Üzerine Etkisinin Belirlenmesi adlı çalışmalarının amacı, 7 farklı kayaçtan değişik boyutlarda hazırladıkları 144 prizmatik numuneyi test ederek tutarı SH değerleri tespit etmek ve bunlar dikkate alınarak minimum standart numune hacmini belirlemektir. Diğer bir amaçları ise; SH değerlerinin kayaçların diğer mekanik özelliklerinin ampirik olarak belirlenmesinde yararlanabilirliğini ortaya koymaktır. Çelik (2004) te, yaptığı bir çalışmasında mermer ocakları ve işleme tesislerinden oluşan mermer blok ve levha üretimini araştırmıştır. Bu amaçla mermer parçalarını kırma ve eleme işlemlerinden geçirmiş ve çeşitli tane gruplarına ayırmıştır. Bağlayıcı olarak beyaz portland çimentosu kullanmıştır. İlk olarak mermer parçalarını kırma ve eleme işlemlerinden geçirerek tane boyutlarına göre ayırmıştır. Daha sonra mermer agregalardan üç ayrı tane tane boyutunda reçeteler hazırlanarak karıştırma, kalıplama ve presleme işlemlerinden geçirmiştir. Son olarak da örneklere çeşitli testler uygulayarak özelliklerini belirlemişlerdir. Kun ve Onargan (2004) te yaptıkları çalışmada granit ve gronodiorit türü kayaçlara tekno-mekanik, petrografik ve kimyasal testler uygulamışlar ve kayaçların shore sertlik indeks değerini, kayaç ve mineral bazında tespit etmişlerdir. Bu indeks değerinin diğer parametrelere bağlı olarak değişimini araştırmışlardır. Öncelikle 5

17 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU kayaçların petrografik özelliklerini incelemişlerdir ve daha sonra kayaçlara; özgül ağırlık, birim hacim ağırlık, shore sertliği, porozite, su emme, aşınma, darbe dayanımı ve eğilme dayanımı deneylerini uygulamışlardır. İlk önce, kayaçlardan hazırlanan ince kesitleri polarizan mikroskopta inceleyerek, mineral bileşimleri ve dokularını belirlemişlerdir. Daha sonra kayaç mineral yüzdelerini belirlemek ve bulunan yüzde değerleri ile shore sertlik indeks değeri arasındaki olası bağlantıyı ortaya koymak için Point Counter test cihazından yararlanmışlardır. Kekeç ve Arkadaşları (2004) te yaptıkları çalışmada, kayaçların doku özellikleri ile kırılma ve öğütülme özellikleri arasındaki ilişkileri incelemişlerdir. Çalışmalarında mermer, granit traverten ve andezit olmak üzere 4 çeşit kayaç kullanmışlardır. Kayaçların petrografik, mekanik ve kırılma özelliklerini belirlemek için kayaçlara sertlik, gözeneklilik, nem içeriği, yoğunluk, nokta yükleme dayanımı, petrografik analizler ve kırılma öğütülme deneyleri uygulamışlardır. Yavuz ve Arkadaşları (2005) de yaptıkları çalışmalarında, Türkiye nin güneybatısında yer alan Menderes masifi mermerlerinin materyal özelliklerini belirlemişlerdir. Ayrıca İtalyan (Carrara) ve Yunan mermerlerinin literatürdeki özelliklerini kullanarak birbirleri arasında ilişkiler kurmuşlardır.mermerlerin fiziksel, kimyasal ve mekanik özelliklerini belirlemişlerdir. Fiziksel özelliklerinden birim hacim ağırlık, porozite, boşluk oranı, donma-çözünme testi, ısı iletkenliği, ultrasonik hızlarını belirlemişlerdir. Mekanik özelliklerinden tek eksenli basınç dayanımı, nokta yük dayanımı, eğilme dayanımı, Brazilian çekme dayanımı, Shore ve schmidt sertlik değerlerini belirlemişlerdir. Yetiş ve Arkadaşları (2006) da yaptıkları bir çalışmalarında Değirmenci uşağı (Kozan) dolaylarındaki karbonatların mermer olarak değerlendirilmesini incelemişler ve Mermerlerin sertlik, renk, gözeneklilik, su emme oranı, özgül ağırlık, yüzey parlaklığı, kesilmeye ve aşınmaya karşı direnç gibi özelliklerini belirlemişlerdir. Yetiş ve Arkadaşları (2006) da yaptıkları diğer bir çalışmada Sarıkaya (Feke- Adana) Bölgesi Karbonatlarının Mermer Olarak Değerlendirilebilirliğini incelemişlerdir. Bu amaçla hazırlanan örneklerin petrografik ve temel mühendislik özelliklerini belirlemişlerdir. 6

18 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU 2.2. Mermerin Tanımı Yüksek sıcaklık ve basınç altında başkalaşıma (metamorfizma) uğramış kalkerler mermer olarak tanımlanmaktadır. Endüstriyel anlamda ise; işlenebilen, cilalanabilen, parlayan ve boyutlandırılabilen veya dekoratif amaçlı kullanılan tüm doğal taşlara mermer denilmektedir. Günümüzde özellikle endüstriyel anlamda mermerin yerine doğal taş terimi de kullanılmaktadır Mermerin Bilimsel Tanımı Mermerler kalker (CaCO 3 ) ve dolomit kalkerlerin (CaMg(CO 3 ) 2 ) ısı ve basınç altında metamorfizmaya uğrayarak, tekrar kristalleşmesi sonucunda yeni bir yapı kazanmalarıyla meydana gelen taşlardır Mermerin Endüstrideki Ticari Tanımı Endüstriyel alanda kesilip boyutlandırılabilen, dekoratif amaçlı kullanılan ve ticari değeri olan her türlü kayaç mermer olarak adlandırılmaktadır. (Onargan ve Ark., 2005) Mermerlerin Sınıflandırılması 2.1). Mermerler jeolojik oluşum bakımından üç grupta sınıflandırılabilir (Çizelge Metamorfik Kökenli Mermerler Metamorfizma kelime anlamı ile başkalaşım demektir. Çeşitli kayaçların jeolojik ve tektonik olaylar sonucunda oluşan ısı ve basınç ile katı halde yapı, doku, mineral bileşimi gibi fiziksel özelliklerinin değişmesi olayına Metamorfizma, bu olaylar sonucunda oluşan kayaçlara da Metamorfik Kayaçlar denir (Kun, 2000). 7

19 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Çizelge 2.1 Mermerlerin Jeolojik Oluşum Bakımından Sınıflandırılması (Köktürk, 2002; Onargan ve Ark., 2005) I. GRUP Metamorfik Kökenli mermerlerdir. Tam kristalleşmiş bilimsel gerçek mermer tanımına uygun doğal taşları içerir. Çoğunlukla iyi kristalleşmişlerdir. Renkleri genellikle beyaz ve açık gridir. Bileşimlerinde birçok yabancı madde taşırlar. II. GRUP III. GRUP Sedimenter kökenli mermerleri içerir. Kireçtaşı, oniks mermerleri, kumtaşları ve travertenleri içerir. Karbonatlı olanlarda yapılarında yalnız CaCO 3 vardır. Travertenler, toplu iğne başından birkaç cm ye varan boşluklar içerebilmektedirler. Kolay işlenebilmekte ve iyi cila kabul etmektedirler. Mağmatik kökenli mermerleri içerir. Andezit, dasit, granit, siyenit, bazalt, diyabaz, gabro vb. gibi Gerçek Mermerler Gerçek mermerler, metamorfizma sonucu, kalker ve dolomit kalkerlerin kristalleşmesi ile meydana gelmişlerdir. % 95 civarında kalsiyum karbonat, bileşimini oluşturmaktadır. Yapılarında az miktarda magnezyum karbonatın yanı sıra silis, silikat, feldspat, demir oksit, mika fluorit ve organi maddelerde bulunabilir. Renkleri genellikle beyaz ve grimsidir. İçerdikleri yabancı maddelerin etkisi ile sarı, pembe, esmerimsi ve siyah gibi değişik renklere bürünebilirler. Mermer kalker olarak anılan kireçtaşının metamorfizma geçirmesinden oluşmuş, oldukça sert bir kayaçtır. Bu genel metamorfizma, oldukça derinlerde şiddetli basınç ve sıcaklığın etkisiyle oluşmaktadır. Mermerlerin esasını oluşturan kalker kalsit kristallerinden oluşmaktadır. Kalsitin başlıca özelliklerini sıralayacak olursak: Bileşimi = CaCO 3 Renk = Genellikle Beyaz Çizgi Rengi = Beyaz Yoğunluk = 2,2-2,8 gr/cm³ Sertliği = 3 8

20 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Kalsit, kalsiyumlu taşların değişmelerinden, karstik bölgelerdeki çökeltilerden (travertenlerden), kendi eriyiğinden meydana gelir. Mermer bu kalsit kristallerinin sıkışması sonucu meydana gelir. Basınç ve sıcaklık altında kristaller arasındaki boşluklar ortadan kalktığından, kalkere göre daha sert bir yapıya sahiptir. Gerçek mermerler mikroskop altında incelendiğinde, birbirine iyice kenetlenmiş kalsit kristallerinden oluştuğu görülür. Kalsit kristalleri iri ise kaba bir görüntüye sahiptir. Bu tür mermerlerin dış tesirlere karşı mukavemeti azdır. Tane çapları küçüldükçe mukavemet artar ve dolayısıyla dış parametrelerden etkilenmesi azalır (Onargan ve Ark., 2005). Mermerin başlıca tüketim alanları; inşaat sektörü, güzel sanatlar alanı ve dekorasyondur. En geniş kullanım alanını inşaat sektörü teşkil eder. Binaların iç ve dış kaplamaları, dekorasyon işleri, anıtlar, heykeller ile süs ve hediyelik eşya imalatı önemli tüketim alanlarını oluşturur. Bilhassa binaların iç kısımlarında yer döşemesi ve duvar kaplamaları, merdiven basamakları, sütunlar, şömine, mutfak ve banyolarda kullanılır. İç dekorasyon malzemesi olarak masa, sehpa ve çeşitli mobilyalar yer alır. Hediyelik eşya ve el sanatları dalında ise; vazo, biblo, avize, şekerlik, kül tablası vs. yapımında bilhassa güzel renkli mermerler kullanılmaktadır. Mezar ve mezar taşlarında da önemli miktarlarda mermer tüketilmektedir (D.P.T,1996) Şistler - Kayağan (Arduaz) Taşı (Kayrak Taşı) İnce taneli kil, sedimanter kaya şeyli ve bazen kuvars içerikli oluşumlar bu sınıfta yer almaktadır. Kayağan taşı (kayrak taşı) adı verilen bu kayaç oluşumları çok ince kalınlıklarda şistozite düzlemlerinden kolayca ayrılabilmekte ve genellikle renkleri yeşil, gri veya siyaha yakın olmaktadır (Onargan ve Ark., 2005). Şistlerin mermercilikte kullanılabilmesi için, kuvarsın fazla yani sertliğinin yüksek olması gerekir. Genellikle cilalanmadan kullanılır (Kun, 2000). 9

21 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Sedimanter Kökenli Mermerler Tortulaşma olayının çeşitli yolları ile oluşan kayaçlara Tortul Kayaçlar veya Sedimanter Kayaçlar adı verilir. Bu tür kayaçlar genellikle tabakalıdırlar ve çoğu kez fosil içerirler. Tortul kayaçların oluşumu için üç aşama gereklidir. Kaynak Taşınma Depolanma Tortul kayacın oluşumu için aşınma, ayrışma, kırıklanma, parçalanma veya yok olma yolları ile çeşitli boyutlarda parçalara ayrılabilen kayaçlara veya canlı organizmalara yani bir kaynağa ihtiyaç vardır. Kaynak kayaç magmatik, metamorfik veya eski bir tortul kayaç olabilir. Kaynaktan çeşitli nedenlerle kopan değişik büyüklükteki parçalar genellikle bulunduğu yerden ötelere sürüklenir. Taşınma çoğu kez akan sular tarafından gerçekleştirilir. Tortul kayaların oluşumu için son aşama depolanmadır. Kaynaktan kopan parçalar çeşitli taşınma şekilleri ile depolanma havzasına gelip burada birikirler. Bu havza göl, deniz veya okyanus olabilir. Böylece sedimantasyon ve tortul kaya oluşumu başlar (Kun, 2000) Kireçtaşları Mermer olarak değerlendirilen kireç taşlarının bileşiminin % 90 dan fazlası CaCO 3 den oluşmuş olup az miktarda MgCO 3 içerir. Kuvars, demir, manganez, kil ve organik maddeler safsızlıkları oluşturur. Bileşiminde yer alan MgCO 3 artarsa, artışa bağlı olarak sıra ile dolomit kireçtaşı, kireçli dolomit ve dolomit adını almaktadır. Kireçtaşları bileşimine giren yabancı maddelere göre çeşitli renkler almaktadır. Sarı ve kırmızı renk demir oksit, siyah ve mor mangan oksit, gri ve siyah organik maddelerden gelir. Oluşum şartlarına göre organizma artıkları içerirler ve içerdikleri fosillere göre mercanlı kireç taşları, fusulinli kireçtaşları, nummunitli kireçtaşları gibi isimler almaktadırlar (Şentürk, 1996). 10

22 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Traverten Traverten, kalsiyum bikarbonat içeren ve hidrostatik basınç altında bulunan sıcak sular, çatlak veya deliklerden yeryüzüne çıktıkları zaman bunların üzerindeki basınç kalkacağından dolayı bileşimindeki CO2 uçar, CaCO3 çökelir ve su akışına devam eder. İşte bu çökelen CaCO3 bileşimli katı maddeye traverten denilmektedir (Şentürk, 1996). Travertenlerle birlikte nadir toprak elementleri de çökelebilir (Önenç, 2004; Onargan ve Ark., 2005). Derinliklerden gelen sıcak sular, kayalardan geçerken karbonatları çözmeleri yanında bünyelerine ortamda bulunan mineralleri de alabilmektedirler. Oluşum ortamında magma suyunun sıcaklığı çok fazla ve kalsiyum bikarbonat oranı çok yüksek ise, o takdirde çökelme hızla meydana gelmektedir. Bu şekil bir oluşuma traverten çökelmesi denir. Meydana gelen çökelek oldukça yoğun ise çökelek arasında kalan gazlar irili ufaklı boşluklar oluşmasına neden olmaktadır. Çökelek fazla gazlı bir ortamda meydana geliyor ve çok çabuk birikmeler teşkil edecek nitelik gösteriyorsa, o takdirde oluşan çökelek fazla delikli ve sünger taşına benzer bir bünye gösterir. Bu cins travertenlere kalker tüfü denilmektedir. Aralarında bitki fosillerine de rastlanır. Bu tip travertenler bünye itibariyle gevşek ve dayanıksız olduklarından ticari olarak fazla önem arz etmezler. Az boşluklu ve ağır olan travertenlerin üretim, işletme ve kesilmesinin kolay olması, fazla miktarda bulunması, bazılarının metal oksitlere bağlı renklenmeleri nedeniyle değişik renklerde bu taşların kaplama işlerinde kullanılmasını sağlamaktadır (Onargan ve Ark., 2005) Oniks Mermerleri Magma suyunun sıcaklığı oldukça düşük ve az olması ve daha fazla madeni tuzlar içermesi çökelmenin daha yavaş bir şekilde oluşmasına neden olmaktadır. Bu şartlarda meydana gelen taş kristalize, yoğun ve oldukça saydamdır. Bu taşlara Oniks mermeri denir. 11

23 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Bunlar genellikle beyaz, kırmızı, sarı, yeşil renkte olup, yarı saydamdırlar. Işık 1-3,5 cm derinliğe geçebilir. Bazı tuzların etkisiyle renkli olurlar. Tek renk olduğu gibi değişik renkler gösteren bant tabakası, damarlar vb. halinde de bulunabilirler. Oniks mermerleri, kristaller birbirine sıkı şekilde bağlılığından dolayı oldukça serttir. İçine karışan silikatlar sertliğini arttırır. Yoğunluğu 2,2-2,3 gr/cm³ arasındadır. Çok iyi parlatırlar. Atmosferle temasında, fiziksel ve kimyasal etkilerin altında kalmalarına rağmen çözülmesi çok yavaştır. Suyu az absorbe etmesi arzu edilir. Gözeneklerin az olması dış etkiler altında kullanılacak olanlar için geçerlidir. Gözeneklerin suları emerek renk değişikliği yapar, donma gibi olaylarla çözülmeyi kolaylaştırır (Onargan ve Ark., 2005) Kumtaşları Tortul kayaçlar grubunda olan kumtaşları tane çapları 0,2-2 mm arasında değişen silisli, kalkerli, demirli kırıntıların çimentolanması ile oluşan sedimanter kökenli kayaçlardır. Bağlama işini yapan maddelerin kompozisyonu kayacın dayanımına masifliğine ve tokluğuna etki etmektedir. Ayrıca bu maddeler kayacın oluşmasında da ana etmendirler. Kumtaşı, grovak, arkoz gibi isimler almaktadırlar. Kumtaşları parlatılmadan dekoratif amaçlı kullanım alanı bulmaktadır. Son yıllarda parlatılarak da kullanılan kumtaşları bulunmaktadır. Kumtaşları, kuvars ve feldspat minerallerinden yapılı olduklarından sert mermerler sınıfına dahil edilirler (Kun, 2000). Özellikle sıcak iklimli ülkelerde ısıyı bünyelerinde kabul etmeme özelliğinden dolayı tercih edilen bir doğal taştır (Onargan ve Ark., 2005) Magmatik Kökenli Mermerler Mermer olarak kullanılan mağmatik kayaçlar, sedimanter olanlara göre daha dayanıklıdır. Fakat çıkartılmaları ve işlenmeleri daha zordur. Mağmatik kayaçlar, kendi aralarında derinlik kayaçları, yüzey kayaçları ve damar kayaçları olmak üzere üç gruba ayrılmakta ve kimyasal bileşim yönünden ise; 12

24 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU % 66 dan fazla SiO2 içerenler Asidik, % 66-% 52 arası SiO2 içerenler Nötr, % 52-% 45 arası SiO2 içerenler Bazik, % 45 den az SiO2 içerenler Ultrabazik, kayaçlar olarak sınıflandırılmaktadırlar. Bu kayaçlar içerisinde mermer olarak değerlendirilenler daha ziyade granit, siyenit, gabro ve serpantin gibi derinlik kayaçlarıdır. Yüzey kayaçları olarak da en çok kullanılanları kuvars, porfir, diyabaz, riyolit, trakit, bazalt ve andezit melafir dir. Yüzey kayaçlarından olan diyabaz da işlenme zorluğuna rağmen bileşiminde bulunan piroksen mineralleri nedeniyle güzel bir yeşil renge sahip olduğu için mermer olarak değerlendirilmektedir. Mağmatik mermerler çıkarılma ve işlenme zorluklarına rağmen, basınç ve aşınma dirençlerinin yüksek olması, kristal yapısı ve içerisindeki minerallere bağlı olarak zengin renk ve desene sahip olmaları ve uzun süre cilalarını korumaları gibi nedenlerden dolayı tercih edilmektedirler (Şentürk, 1996) Granit Granitlerde renk genelde açık, beyaz veya beyaza yakın tonlardadır. Değişik türlerde, gri-beyazdan başlayarak gri, gri-yeşil hatta kahve-kırmızı tonlara kadar değişen zengin bir renk aralığına sahiptir. Bu özellik granitlerin oluşum koşullarıyla, kendi öz kimyasal bileşimlerinden kaynaklanmaktadır. Sert mermer grubuna giren granit, kayaç olarak kimyasal bileşiminde % 66 dan fazla SiO2 içermektedir. Bu gruba giren kayaçlar silis ve alkalilerce (feldspatlarca) zengin, kalsiyum, demir ve magnezyumca (biyotit, amfibol) fakir ve derin koşullarda (mağma kökenli) oluşmuşlardır. Bu nedenle de bu grup asidik, açık veya çok açık renkli kayaçlar sınıfına girmektedir. Granit kayaçlar, Siyenit ve diyorit ailelerine, mineral bileşimindeki oranların değişmesi ile sürekli geçişler gösterirler. Örneğin: Granodiyorit, siyonodiyorit gibi. Granitler kuvarslı kayaçlar olarak içerdikleri mineral toplumu yönünden oldukça basit bir bileşime sahiptirler. Genel olarak granit grubu kayaçlar % 35 kuvars, % 45 feldspat (albit) ve mika (biyotit) minerallerinden oluşurlar. 13

25 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Granitler kristalin yapısı altında bileşimindeki mineraller itibariyle dikkate alındığında ortalama sertliği normal bir mermere oranla (3-4 Mohs) 2 defa (6-7 Mohs) daha büyüktür. Bu özelliği ile granitler, diyabaz, gabro, serpantin ile beraber Sert Mermerler grubu içinde yer alır. Kristalin taneli özelliği yanında granit bileşiminde yer alan beyaz minerallerin (kuvars, ortoz, albit) boyayıcı pigmentler içermeleri halinde, örneğin hematit ortoz a pembe veya kırmızı tonda bir renk kazandırır. Böylece ortaya çıkan granit pembe veya kırmızı granite dönüşür. Benzer biçimde granitte amfibol veya klorit, epidot türü minerallerin yaygın olarak bulunması halinde renk yeşil tonlara veya normal granitlerde olduğu gibi en yaygın tür olan gri ve beyaz benekli bir görünüm izlenmektedir (Uz, 1990, Bozkurt, 1990). Granit mermer sertliği ile aşınmaya, kimyasal ve fiziksel etkenlere karşı dayanıklıdır. Kristalin yapısı, dokusal özellikleri, bunlara ek olarak albeni renkleriyle mimari süslemede ana malzemeyi oluşturlar Granitlerde sertlik içerdiği minerallere bağlı olarak değişmektedir. Örneğin; kuvars oranı çok olduğu zaman taşın sertliği fazlalaşır. Renkleri ise yukarıda da belirttiğimiz gibi feldspata bağlı olmaktadır. Granitler çok yoğun taşlardır ve dokularındaki mineraller arasında ancak %10-50 arasında mikroskobik boşluk bulunmaktadır. Ortalama olarak % 0.8 oranında su içerirler (Onargan ve Ark., 2005). Günümüzde granitin ana kullanım alanı, dekoratif taşlara ihtiyaç duyulan inşaat sektörüdür. Kullanım alanı itibariyle, granitler iki kategoride incelenebilir. Granit levha, Granit parke taşı kullanımı Granitin levha kullanım alanları; binaların iç mekânlarında, yer döşemesi ve duvar kaplamasında, basamaklarda, sütunlarda, şöminelerde, mutfak ve banyolarda, binaların dış mekânlarında ise, dış cephe kaplamasında kullanılmaktadır. Ayrıca, dış zeminlerde parke olarak kullanıldığı gibi, birçok dekoratif eşya yapımında ve mezar taşlarında da kullanılmaktadır. Hijyenik şartların gerekli olduğu kamuya açık ortamlarda ve/veya üretim tesislerinde granit kullanımı artmaktadır. (Hastaneler, Hava alanları, otobüs terminalleri gibi). Granit kırıkları ise mozaik olarak veya suni mermer yapımında kullanılarak değerlendirilmektedir. Granit özellikle hem desen hem de dayanıklılık açısından titizlik gerektiren işlerde kullanılmaktadır. 14

26 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Granitin parke taşı olarak kullanımı; parke olarak kullanılan taşlar, zar taşları, fayans tipi parke ve paledyen olarak sınıflandırılırlar. Parke taşları çoğunlukla yoğun araç ve yaya trafiğinin olduğu yerlerde, yürüme alanlarında yer kaplaması olarak kullanıldığı için granit, andezit, trakit, riyolit gibi sert ve silisli taşlardan yapılmaktadır. Kimyasal maddelere karşı dayanıklı olması nedeniyle fabrika, atölye ve benzeri yerlerde taban ve duvar kaplaması olarak kullanılmaktadır (Gündüz, 1995) Diyabaz Diyabaz tanım olarak oluşum yönünden damar kayaçları içinde yer alırken, renk yönünden yeşil sert mermerler, serpantin, gabro, diyabaz üçlü grubunu oluşturur. Diyabaz, genel kayaç sınıflamalarında, derin magma kökenli, yarı derinlik grubu içinde dolerit-diyabaz şeklinde yer alır. Diğer yönden, bazik kayaçlara bağlı olarak diyabazlar, eşdeğer derinlik kayacı gabro, yüzey kayacı ise bazalttır. Gabro- Diyabaz-Bazalt üçlüsü ise eşdeğer bileşimli, benzer aynı kökene sahip kayaçlardır. Bu üçlü bazik grup, kimyasal olarak bileşimlerinde silis (SiO 2 ) % arasında değişirken, mineral bileşimleri esasen piroksen ve plajioklaslardan oluşur. Hiçbir zaman kuvars ve feldspatları içermezler diyabaz, yeşil sert mermer grubu içinde, kesme, plaka haline gelebilme ve cila kabul etme özellikleri yanında, yeşilin çeşitli tonları içinde göstermiş olduğu dokusal özelliği ve albenisi ile ayrıca kullanımda aşınma ve darbeye karşı göstermiş olduğu direncin yüksekliği gibi özellikleri ile tanınmaktadır (Onargan ve Ark., 2005) Serpantinit-Ultrabazikler (Serpantin) Sert yeşil mermer sınıfı içinde yer alan Serpantinit-ultra bazik kayaçlar özellikleri nedeniyle diyabaz-gabro ve granitlere yaklaşırlar. Ultra bazik-serpantinit (Peridotitler veya Serpantinit) gibi açık renkli granitler gibi yerin derinliklerinde oluşan koyu yeşil kayaç grubunu oluşturmaktadırlar. Bunlar, bazik grupla beraber yeşil kayaçlar veya Ofiyolit adı altında toplanırlar. 15

27 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Ultra bazik kayaçlar esasen kimyasal olarak Silis (SiO 2 ) içerikleri azdır ve (% 45 ten az) bileşiminde kuvars ve feldspat gibi açık renkli minerallere hiç rastlanmaz buna karşın, esasen demir ve magnezyumlu ağır minerallerce (olivin, piroksen) zengindirler. Bu nedenle ultra bazik kayaçlar renklerinde olduğu gibi granitlerden (2,7 gr/cm³) yoğunlukları (3,3-4,0 gr/cm³) yönünden de farklılaşırlar. Halk dilinde kromlu kayaçlar olarak bilinen serpantinit-ultra bazikler, krom yanında ayrıca manyezit, talk gibi mineralleri de içerirler (Uz, 1990) (Onargan ve Ark., 2005) Siyenit K-Feldspat minerali bakımından oldukça zengin olan bu kayaçlarda plajioklas oranı azdır. Kuvars % 10 u geçmez. Mafik mineral olarak en önemli mineral amfibol grubundan hornblendir. Biotit minerali az olarak bulunur. Bu tip kayaçlarda piroksen minerali de gözlenebilir. Kayaç çoğu kez renklidir. Çünkü K-Feldspatlar beyaz olabildiği gibi açık pembeden kırmızıya kadar değişen tonlarda renk verebilirler. Bu nedenle siyenitler de pembeden koyu kırmızıya kadar renklenebilirler (Kun, 2000) Doğal Taşlarda Aranan Özellikler Doğal yapı taşlarında aranan özellikler genel olarak şu şekildedir: Renk özelliği ve desen verme homojenliği Blok verme özelliği ve kesilip cilalanma Jeomekanik ve fiziksel özellikleri Atmosferik ve kimyasal etkilere dayanım. Doğal yapı taşlarının en önemli fiziksel özelliği renkleridir. Bu taşlar, estetik amaçlarla (dekorasyon amaçlı) kullanıldığı için, kullanım yerine bağımlı olarak renginin çekici olması gereklidir. Dekoratif taşlar, tek renkte olabildikleri gibi, değişik renkler gösteren bantlar, damarlar, benekler halinde çeşitli desenlerde de olabilmektedirler. Mermerlerin renk ve desen yönünden homojenliğe sahip olmaları istenir (Şentürk ve Ark., 1995). 16

28 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Renk mermerin pazarlamasında önemli etkenlerden birisidir. Renk açısından homojenlik mermerlerin piyasada daha iyi Pazar bulabilmesini sağlamaktadır (Onargan ve Köse, 1997). Kalite itibariyle, doğal yapı taşlarında, renk, desen, görünüş, sertlik, sağlamlık, dış etkenlere karşı dayanım ve kesilip parlatılabilme gibi özellikler önem kazanmaktadır. Ancak birincil derecede öncelikli parametre ise, yatağın işletilipişletilemeyeceği hususunda önemli olan çıkarılacak blokların rengi, deseni ve görünüşüdür. Kaliteye etki eden diğer özelliklerden fiziksel ve mekanik özellikler ise mermerin kullanım yerini belirlemede son derece önemlidir. Kayaç yatağının litolojik durumu jeolojik oluşumdan ileri gelen yapı ve doku özelliklerini oluşturmaktadır (Şentürk ve Ark., 1995). Yapısında silikat minerallerinin çoğalması sertliği arttırmaktadır. Mermerin sertliğinin, kesilme (işleme) ve cilalanma konuları ile yakın ilgisi vardır. Sert mermerlerin üretilmesi ve kesilmesi yumuşak cinslere nazaran zordur. Buna karşın çok iyi cila kabul ederler. Ancak cilalanmaları da oldukça işçilik ve zaman ister. Sert mermerler bu zorluklara rağmen kolay yıpranmadığı için en çok arzu edilen cinstir. Kayaç içerisinde boşluk bulunması istenmeyen bir durumdur. Atmosfer etkilerine mukavemet özelliğini azaltmaktadır. Olan dayanıklılığı porozitenin artmasıyla azalmaktadır. Bazı tip mermerlerde boşluk bulunması kusur oluşturmaz (Onargan ve Ark., 2005). Ticari bakımdan çıkarılan blok içerisinde boşluk bulunması, boşluğunun boyutu ne olursa olsun istenmeyen bir durumdur. Bazı tip mermerlerde ve travertenler de bu durum kusur oluşturmaz. Hakiki mermerlerdeki erime boşlukları, siyah mermerdeki kömür, şist, bitüm ve grafit içeriğinden meydana gelen boşluklar kusur sayılırlar. Aynı şekilde, mermer bloklarında, doğal çatlakların bulunması normaldir. Ancak bu çatlakların açık olup olmaması önemlidir. Çatlakların açık olması veya çatlakları dolduracak solüsyonlu suların çatlağı tamamen kapatmaması önemli bir kusurdur. Bu duruma özellikle breş mermerlerinde çok rastlanır (M.T.A., 1966; Şentürk ve Ark., 1995). Hakiki mermerlerde fosillere rastlanmazken kristalize kalkerler değişik tip ve büyüklükte fosil içerirler. Mermer içerisindeki fosillerin küçük boyutlu fosiller ise 17

29 2. ÖNCEKİ ÇALIŞMALAR ve DENEY YÖNTEMLERİ Zehra Funda TÜRKMENOĞLU özellikle merkezleri boşluk göstereceğinden, mermerin değerini düşürmektedir. Ayrıca, fosillerin kabukları silikat içerdiğinden, kesme ve cilalama işlemlerini olumsuz etkilerler (Ersoy, 1991; Şentürk ve Ark., 1995). Mermerlerin kesilme ve cilalama özelliği ile sertliğinin yakın ilgisi bulunmamaktadır. Sert mermerler, iyi cila kabul etmelerine rağmen cilalanmaları çok emek ve zaman almaktadır. Ancak mermerin homojen bir yapı göstermesi durumunda kesme ve cilalama işlemlerinde büyük bir problem ortaya çıkmaktadır. Zira, belli bir kısım iyi cila alırken diğer kısım iyi cila almayacaktır. Bu durumda, mermerin satışında bir engel teşkil edecektir (Şentürk ve Ark., 1995). 18

30 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU 3. MATERYAL VE METOD 3.1. Materyal Adana ve çevresinde ticari olarak satılan fiziko-mekanik ve petrografik özelliklerinin belirlenen mermer ve granitlerin isimleri Çizelge 3.1 de, resimleri de (Şekil ) de verilmektedir. Çalışmalar sırasında 10 farklı mermer türü ve 8 farklı granit türü kullanılmıştır. Çizelge 3.1. Çalışmada Kullanılan Mermerler. No Mermer Adı Granit Adı 1 Uşak Beyaz Nero Zimbabwe 2 Afyon Beyaz Roza Minho 3 Ceyhan Bej Raw Silk 4 Muğla Beyazı Baltıc Brown 5 Marmara Beyazı Roza Porino 6 Diyarbakır Bej Roza Beta 7 Karaisalı Bej Capoa Bonito 8 Denizli Traverten Giallo Fiorito 9 Diyarbakır Pembe 10 Denizli Traverten Pembe Şekil 3.1.Muğla Beyaz Şekil 3.2. Uşak Beyaz 19

31 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU. Şekil 3.3. Marmara Beyaz Şekil 3.4. Afyon Beyaz Şekil 3.5. Karaisalı Bej Şekil 3.6. Ceyhan Bej. Şekil 3.7. Diyarbakır Bej Şekil 3.8. Diyarbakır Pembe 20

32 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Şekil 3.9. Denizli Traverten Şekil Denizli Pembe Traverten Şekil Nero Zimbabve Şekil Capoa Bonito Şekil Baltıc Brown Şekil Roza Beta 21

33 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Şekil Raw Silk Şekil Roza Porino Şekil Giallo Fıorito Şekil Roza Minho Özgül ağırlık tayini, kayacın veya zeminin bağıl yoğunluğunun ölçümü ile ilgilidir. Deney esnasında 0,2 mm elek altı öğütülmüş g arası numune, etüv, piknometre, desikatör, cam bir plaka, pipet ve terazi kullanılmıştır. Bu deney TS 699 standardında belirtildiği gibi üç kez tekrarlanmıştır. Birim hacim ağırlık deneyi, kaya örneklerinin (küp, silindir, dikdörtgenler prizması) kütlesel (gözenekler dahil) birim hacim ağırlığının tayini amacıyla yapılmıştır. Bu deneyde ölçüm kumpas aleti (0,1 mm. hassasiyette), terazi (0,1 g. hassasiyette) ve etüv (110 ± 5 ºC kapasiteli) kullanılmıştır. Her bir deney için dikdörtgenler prizması şeklinde 3 er tane örnek hazırlanmıştır. Ağırlıkça su emme deneyi, kayaç örneklerinin ağırlıklarına oranla boşlukların alabileceği su miktarının saptanması amacıyla yapılmıştır. Deneyde ölçüm kumpas aleti (0,1 mm. hassasiyette), saf su, terazi ve etüv kullanılmıştır. Bu deney için, her bir kayaçtan üçer adet dikdörtgenler prizması şeklinde örnek hazırlanmıştır. 22

34 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Porozite ve boşluk oranının saptanması sırasında, cam beher, ölçüm kumpas aleti (0,1 mm. hassasiyette), saf su (beheri dolduracak miktarda), kağıt havlu, desikatör, terazi (0,1g hassasiyette) ve etüv (110 ± 5 ºC kapasiteli) kullanılmıştır. Bu deney için üçer adet dikdörtgenler prizması şeklinde örnek kesilerek deneye hazır hale getirilmiştir. Shore sertlik değerinin belirlenmesi için CBC model schleroscope kullanılmıştır (Şekil 3.19). Shore sertliği deneyi için her bir kayaçtan ikişer adet 10 cm 2 lik yüzey alanına sahip ve en az 2 cm kalınlıkta numuneler karot kesme makinesinde önce kesilmiş sonra da yüzeyi parlatılmıştır. Şekil Shore Schleroscope Cihazı Kayaçların yüzey aşınma dayanımlarının belirlenmesi için TS 699 a uygun olarak 5 adet numune hazırlanmıştır. Deneyde kullanılan Böhme yüzey aşındırma cihazı ( Şekil 3.20), 30 devir/dak hızla dönmesi ayarlanabilen 750 mm çapında bir aşındırma diskine sahiptir. Örneği tutacak ve 350 kg yük yükleyecek düzenek mevcuttur. Deneyde kullanılan aşındırma makinesinde bulunan çelik manivela belirli bir miktarda yük uygulayarak deney örneğinin sürtünme şeridine belirli bir basınçla bastırılmasını sağlamaktadır. 23

35 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Kayaçların eğilme dayanımlarının belirlenebilmesi için 50 mm x 100 mm x 200 mm boyutlarında numuneler hazırlanmıştır. Her bir deney için 10 ar adet numune kullanılmıştır. Deneyde kullanılan eğilme dayanımı ölçüm cihazı; (Şekil 3.21) deney presi, iki çelik mesnet ve yükleme parçasından oluşmaktadır. Şekil Böhme Yüzey Aşındırma Cihazı Şekil Eğilme Dayanımı Ölçüm Cihazı 24

36 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Donma ve çözülme direnci deneyinde deney elekleri (göz açıklığı 8-16mm olan kare gözlü), düşük sıcaklık dolabı (düşey veya yatay hava dolaşımlı), etüv (105 ± 5 ºC kapasiteli), terazi (0,1g hassasiyette), metal kutular ve su kullanılmıştır. Açık hava tesirlerine dayanıklılık deneyi, doğal taşların açık hava tesiri karşısında renk ve görünüşlerindeki değişikliklerin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Deney için her bir kayaçtan yaklaşık el büyüklüğünde 5 er çift numune hazırlanmış ve kesme yüzeyleri parlatılarak parlak yüzeyler haline getirilmiştir. Deney numunelerinin yüzeylerine sürülmek üzere % 1 lik HCI çözeltisi hazırlanmıştır. Pas tehlikesinin tayini deneyi, kayaçların yapısında hava ve nem etkisi ile paslı renk bozukluklarına neden olabilecek mineraller bulunup bulunmadığını belirlemek amacı ile yapılmıştır. Deneyde, el büyüklüğünde ve kırık yüzeylerin çevrelediği 5 çift deney numunesi kullanılmıştır. Deney numuneleri bir kap içine, kalınlıklarının yarısına kadar su içinde kalacak şekilde yerleştirilmiştir ve 28 gün süre ile bu durumda bekletilmiştir. Asitlere dayanıklılık deneyi, yapı taşlarının baca gazları ile havada bulunan diğer zararlı gazların, havanın nemi ile birleşerek oluşturacakları asitlere dayanıklı olup olmadıklarının tayini amacı ile yapılmıştır. Deneyde, 5 çift deney numunesi, aside dayanıklılık test cihazı (uygun büyüklükte aside dayanıklı, deney numunelerinin asılmasına elverişli, kapaklı), desikatör, büyüteç ve sülfüroz asit çözeltisi (derişik bileşiminde en az % 5 SO 2 bulunan) kullanılmıştır. Kayaçların petrografik analizleri birkaç aşamada yapılmıştır. İlk aşamada kayacın cinsi, rengi ve görünümü gözle yapılan ilk incelemede belirlenmiştir. Kayaçta mevcut şeffaf minerallerin incelenmesi için petrografi mikroskobu kullanılmıştır. Kayaçtan alınan örnekler ince levhalar haline getirilmiştir. Bunun için kaba taş kesme makinesi kullanılmıştır. Kesilen kayaç levhaları, önce diskte düzeltilmiş ve ardından zımpara tozları ile yüzeyleri parlatılmıştır. Daha sonra kayaç levhaları cama yapıştırılarak aşındırıcı diskte 0,03 mm ye kadar inceltilmiştir. Kesilen yüzeyin kaba ve ince olarak aşındırılmasında 400, 600, 800 ve 1000 lik boyutlarda zımpara tozu kullanılmıştır. Parçaların, cam lamaya yapıştırılması için Kanada balsam türü yapıştırıcı kullanılmıştır. Kayacın diğer yüzünün 0,03 mm kalınlığa kadar inceltilmesi için de aynı tür zımpara tozları kullanılmıştır. 25

37 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU 3.2. Metod Özgül Ağırlık Tayini Özgül ağırlıkların belirlenmesi amacıyla kayaçlardan alınan 2 kg lık numuneler, 0,2 mm açıklığı olan eleklerden geçecek şekilde öğütülmüş ve sabit ağırlığa gelene kadar 105 ºC sıcaklıkta etüvde kurutularak, oda sıcaklığına kadar desikatör içinde soğutulmuştur. Deney esnasında; piknometre, cam bir plaka, pipet, etüv, terazi ve desikatör kullanılmıştır. Malzeme konileme dörtleme yöntemiyle azaltılmış, yaklaşık 100 g numune alınmıştır. Tartımlar 0,01 g hassasiyette yapılmıştır. Sırasıyla; piknometre (W 1 ), piknometre + katı (W 2 ), piknometre + katı + su (W 3 ), piknometre + su (W 4 ) tartımları yapılmıştır. Yukarıdaki işlemler her bir örnek için üç kez tekrarlanarak bulunmuştur. Sonuçlar eşitlik 3.1 yardımıyla hesaplanmıştır. Gs = Burada; W2 W1 (3.1) ( W4 W1 ) ( W3 W2 ) Gs : Özgül ağırlık ( Bağıl yoğunluk), W 1 : Piknometre ağırlığı, (g), W 2 : (Piknometre + deney numunesi) ağırlığı, (g), W 3 : (Piknometre + deney numunesi + su) ağırlığı, (g), W 4 : (Piknometre + su) ağırlığı, (g). Elde edilen iki değerin ortalaması tanelerin bağıl yoğunluğu olarak kabul edilmiş ve 0,05 g yakınlıkta verilmiştir Birim Hacim Ağırlık Tayini Birim hacim ağırlık deneyi, kaya örneklerinin (küp, silindir, dikdörtgenler prizması) kütlesel birim hacim ağırlığının tayini amacı ile yapılmıştır. Deneyde; ölçüm kumpas aleti (0,1 mm. hassasiyette), terazi (0,1 g. hassasiyette) ve etüv (105 26

38 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU ± 5 ºC kapasiteli) kullanılmıştır. Öncelikle deney numunelerinin boyutlarının her biri, birbirine dik doğrultuda ölçülmüş ve bu değerlerin ortalaması alınmıştır. Bulunan ortalama boyutlardan da deney numunelerinin hacimleri hesaplanmıştır. Kuru birim hacim ağırlık tayini için numuneler 105 ºC ye ayarlanmış etüvde en az 12 saat kurutulduktan sonra tartılmıştır. Numunelerin doygun birim hacim ağırlığının belirlenmesi amacıyla, numuneler 24 saat suda bekletilerek yüzeylerindeki su tanecikleri hafifçe havlu ile silinerek tartılmıştır. Bu işlemler her bir numune için üç kez tekrarlanarak ortalamalar bulunmuştur. Elde edilen veriler kullanılarak numunelerin doygun ve kuru birim hacim ağırlık (ρ) değerleri eşitlik 3.2 kullanılarak hesaplanmıştır. ρ = V W (3.2) Burada; ρ : Birim hacim ağırlık, (g/cm 3 ), W : Örnek ağırlığı, (g), V : Hacim, (cm 3 ) Su Emme Tayini Ağırlıkça su emme deneyi, kayaç örneklerinin ağırlıklarına oranla boşlukların alabileceği su miktarının saptanması amacıyla yapılmıştır. Deneyde ölçüm kumpas aleti (0,1 mm hassasiyette), saf su (450 ml), terazi (0,1g hassasiyette) ve etüv (110 ± 5 ºC kapasiteli) kullanılmıştır. İlk olarak kayaç örneğinin çapı ve boyu kumpas ile ölçülmüştür. Daha sonra ağırlıkları terazide belirlenerek hacimleri hesaplanmıştır. Numuneler saf su içerisine konularak 12 saat bekletilmiştir. 12 saat sonunda örnekler saf su içerisinden çıkarılarak, suya doygun yüzeyleri kâğıt havlu ile hafifçe kurulandıktan sonra ıslak ağırlıkları terazide belirlenmiştir. Numuneler sıcaklığı 105 ºC ye ayarlanmış fırında en az 12 saat kurutulduktan sonra hassas terazide tartılmıştır. Ağırlıkça su emme oranları eşitlik 3.3 yardımıyla hesaplanmıştır. 27

39 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU A w = ((W d -W k ) / W k ) x100 (3.3) Burada; W d W k : Suda doyurulmuş örnek ağırlığı, (g), :Kuru örnek ağırlığı, (g), A w : Ağırlıkça su emme oranı, (%) Gözeneklilik Tayini Porozite ve boşluk oranı deneyi, düzenli bir geometriye sahip kayaç örneklerinin gözenekliliğinin ve boşluk oranının saptanması amacıyla yapılmıştır. Bu deneyde cam beher, ölçüm kumpas aleti (0,1 mm hassasiyette), saf su (beheri dolduracak miktarda), kağıt havlu, desikatör, terazi (0,1 g hassasiyette), ve fırın (110 ± 5 ºC kapasiteli) kullanılmıştır. Deney öncesi silindirik kayaç örneğinin çapı ve boyu ölçüm kumpası kullanılarak birbirine dik iki ayrı yönde ölçülerek ortalaması alınmıştır. Örnekler, sıcaklığı 105 ºC ye ayarlanmış fırında en az 12 saat kurutulmuştur. Daha sonra havadan nem almadan soğuması için 30 dakika desikatörde tutulmuştur. Sonra hassas terazide tartılarak kuru ağırlığı belirlenmiştir. Numune su dolu beherin içinde 48 saat bekletilip suya doygun hale getirildikten sonra kâğıt havlu ile yüzey, kurulanıp hassas terazide tartılarak doygun ağırlığı belirlenmiştir. Bu işlemler her bir numune için üçer kez tekrarlanarak ortalama değerler tespit edilmiştir. Görünür gözeneklilik (n) eşitlik 3.4, boşluk oranı (e) eşitlik 3.5 ve boşlukların hacmi eşitlik 3.6 kullanılarak belirlenmiştir. Vv n = x100 v n e = 100 n (%) (3.4) (3.5) 28

40 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Vv = Wd Wk pw (m 3 ) (3.6) Burada; Wd : Doygun ağırlık, (g), Vv : Kütlesel hacim, (10-9 m. ), Wk : Kuru ağırlık, (g), ρw : Suyun özkütlesi, (g/cm 3 ) Shore Sertlik Tayini Shore sertlik deneyinde CBC MODEL Schleroscope kullanılmıştır. Bu cihaz 0 dan 120 ye kadar bölünmüş sertliği gösteren bir skala ve elmas uçlu bir çekiçten oluşmaktadır. Her bir deney için 10 cm 2 yüzey alanına ve 2 cm kalınlığa sahip numuneler kullanılmıştır. Numunelerin parlak yüzeyleri üste gelecek şekilde cihaza yerleştirilmiş ve sıkıştırılmıştır. Numune yüzeyine belirli bir yükseklikten bırakılan elmas uçlu çekicin vurma sonucu skalada yükseldiği yer sertlik olarak kayıt edilmiştir Eğilme Dayanımı Tayini Kayaçların eğilme dayanımlarının belirlenmesi için TS 699 a uygun olarak 50 mm x 100 mm x 200 mm boyutlarında numuneler hazırlanmıştır. Her bir kayaçtan 10 ar adet hazırlanmıştır. İlk olarak numunelerin boyutları kumpas yardımıyla ölçülmüştür. Daha sonra numuneler eğilme deney cihazının deney presi tablaları arasına yükleme ortadan uygulanacak şekilde yerleştirilmiştir. Alt mesnetler de merkezleri arasındaki uzaklık 180 mm ve birbirlerine paralel olacak şekilde sabitleştirilmiştir. Deney numunelerinin üzerine yaklaşık 5 kg kuvvetlik yük verilerek mesnetlerin tam yerleşmesi sağlanmıştır. Son olarak da yük artışı 450 kg ı geçmeyecek şekilde artırılarak, kırılma anındaki yük değeri kaydedilmiştir. Bulunan deney sonuçları aşağıda verilen eşitlik 3.7 de yerine konularak hesaplanmıştır. 29

41 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU 3PL σ EĞ = 2 2bh (3.7) Burada: σ EĞ = Mermerin eğilme dayanımı, kg / cm 2, P = Kırılmaya neden olan en büyük yük, kg, L = Dene y numunesinin mesnetler arası mesafesi, cm, b = Deney numunesinin genişliği, cm, h = Deney numunesinin kalınlığı, cm Aşınma Dayanımı Tayini Kayaçların yüzey aşınma dayanımlarının belirlenmesi için TS 699 a uygun olarak 5 er adet numune hazırlanmıştır. İlk olarak numuneler 105 ºC de etüvde kurutulmuştur. Daha sonra numunelerin kalınlıkları ölçülmüştür. Hazırlanan deney numuneleri aşındırma cihazının numune tutucu çerçevesi içine yerleştirilmiştir. Her bir devir için 20 gr aşındırma tozu sürtünme şeridi üzerine serpilmiştir. Çelik manivela aracılığı ile deney örneği üzerine 30 kg lık yük uygulanarak örneğin sürtünme şeridine 0,6 kg/cm 2 lik bir basınç ile bastırılması sağlanmış ve disk döndürülmüştür. 22 devir sonunda otomatik olarak duran disk üzerinden aşındırma tozu ve numune artıkları temizlemiştir. Her örnek için 22 devirlik 20 aşınma periyodu, yani 440 devir uygulanmıştır. 440 devir sonunda deney numuneleri sert bir fırça ile temizlenerek kalınlıkları tekrar ölçülmüş ve meydana gelen aşınma miktarları hacimsel olarak tespit edilmiştir. Deneylerdeki ağırlık kaybından ( m) hareketle hacim azalması ( V), eşitlik 3.8 ve 3.9 kullanılarak hesaplanmıştır. m = Mi - Ms (3.8) m = V / dh (3.9) 30

42 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Burada; m :50cm lik yüzeyde meydana gelen aşınma oranı, (g/cm 2 ), Mi :Numunenin aşınma öncesi ağırlığı, (g), Ms : Numunenin aşınma sonrası ağırlığı, (g), dh : Numunenin birim hacim ağırlığı, (g/cm 3 ), V : Numunenin 50cm lik yüzeyindeki hacim kaybı, (cm 3 /50cm 2 ) Açık Hava Tesirine Dayanıklılık Tayini Açık hava tesirlerine dayanıklılık deneyi, yapılarda süsleme amacı ile kullanılan doğal taşların açık hava tesiri karşısında görünüş ve renklerindeki değişikliklerin tespit edilmesi amacı ile yapılmıştır. Deney için her bir kayaçtan yaklaşık el büyüklüğünde 5 er çift numune hazırlanmış ve kesme yüzeyleri parlatılarak parlak yüzeyler haline getirilmiştir. Elde edilen çiftlerin yarısı karşılaştırma için saklanmış, diğer yarısı da deneye tabi tutulmuştur İlk olarak numunelerin yüzeylerine sürmek üzere % 1 lik hidroklorik asit (HCI) çözeltisi hazırlanmıştır. Daha sonra HCI çözeltisi numune yüzeylerine bir pamuk yardımıyla sürülmüştür. Bu işlem 10 ar kez tekrarlanmıştır. Son olarak deneye tabi tutulan numunelerle saklanan numuneler karşılaştırılmış ve renk değişikliği olup olmadığı kontrol edilmiştir Pas Tehlikesi Tayini Pas tehlikesi tayini deneyi, bu deney yapı taşlarını meydana getiren mineraller arasında hava etkileri ile paslı renk bozukluklarının meydana gelmesine sebep olabilecek pirit, markasit, pirotin, magnetit, demir karbonat karışımları ve biyotit gibi minerallerin leke oluşturabilecek miktar ve durumda olup olmadıklarının, havanın ve nemin etkisi ile ortaya çıkabilecek sülfürik asidin taştaki diğer mineralleri etkileyip etkilemeyeceğinin belirlenmesi amacı ile yapılmıştır. Bu amaçla yaklaşık el büyüklüğünde ve kırık yüzeylerin çevrelediği 5 er çift deney numunesi hazırlanmıştır. Deney numunesi çiftlerinden birer tanesi deneye tabi tutulmuş diğer 31

43 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU parçalar ise karşılaştırma için saklanmıştır. Deney için ayrılan parçalar açık bir kap içine kalınlıklarının yarısına kadar su içinde kalacak şekilde yerleştirilerek 28 gün boyunca bekletilmiştir. Bu süre zarfında kapta eksilen su tamamlanmıştır. Süre sonunda sudan çıkarılan numunelerin yüzeylerinde herhangi bir renk değişikliği ve paslanma olup olmadığına bakılmış ve saklanan numunelerle mukayese edilmiştir Asitlere Dayanıklılık Tayini Asitlere dayanıklılık deneyi, bu deney yapı taşlarının baca gazları ile havada bulunan diğer zararlı gazların, havanın nemi ile birleşerek oluşturacakları asitlere dayanıklı olup olmadıklarının tayini amacı ile yapılmıştır. Deney için 5 er çift numune hazırlanmıştır. Numune çiftlerinden her biri aynı plakadan alınmıştır. Numune çiftlerinin birer parçası deneye tabi tutulmuş, diğer parçalar ise desikatöre konularak mukayese için saklanmıştır. Deneyde; asitlere dayanıklılık test cihazı, desikatör ve büyüteç kullanılmıştır. Numuneler içinde sülfüroz asit bulunan kabın üzerine aside değmeyecek şekilde uygun bir düzenekle asılmıştır ve cihazın kapağı kapatılmıştır. Bu durumda toplam 28 gün bekletilmiştir. Her 7 günde bir, asit etkisinde bırakılan örneklerle çiftleri mukayese edilmiştir. 28 gün sonunda numunelerin renginde ve görünüşünde değişiklik olup olmadığı incelenmiştir Donma ve Çözülmeye Karşı Direnç Tayini Atmosfer basıncında suya batırılarak su altında tutulan ve belirli tane büyüklüğüne sahip agregalardan oluşan deney numunesi kısımları donma çözülme döngüsüne tabii tutulur ve döngü sonucunda agregalarda çatlak oluşumu, kütle kaybı ve ya mukavemet değişikliği olup olmadığının belirlenmesi amacıyla yapılır. Deneyde deney elekleri (göz açıklığı 8 mm, 16 mm olan kare gözlü), etüv (105 ± 5 ºC kapasiteli), düşük sıcaklık dolabı (düşey veya yatay hava dolaşımlı), terazi (0.1gr hassasiyette), metal kutular ve damıtık su kullanılmıştır. Öncelikle 8-16mm tane büyüklüğünde 2 şer kg lık numuneler hazırlanmıştır. Daha sonra numuneler yıkanmış ve 105 ± 5 ºC de sabit kütleye kurutulmuştur. Numuneler ortam sıcaklığına 32

44 3. MATERYAL ve METOD Zehra Funda TÜRKMENOĞLU gelince hemen tartılmıştır. Hazırlanan deney numuneleri metal kutular içerine konularak üzerlerine damıtık su ilave edilmiş ve 24 saat atmosfer basıncına tabii tutulmuştur. Her bir metal kutudaki su seviyesi numunelerin 1 cm üzerine gelecek şekilde konulmuştur. Kapakları kapatılan kutular dolaba yerleştirilmiştir. Numuneler 10 defa donma çözülme döngüsüne tabii tutulmuştur. Onuncu döngü tamamlandıktan sonra her bir kutunun içindeki malzeme 4mm göz açıklıklı deney eleği üzerine boşaltılarak elek üzerinde yıkanmış ve elenmiştir. Elek üzerinde kalan agregalar 105 ± 5 ºC de sabit kütleye kurutulmuştur. Ortam sıcaklığına gelince de hemen tartılmıştır. Aşağıda verilen eşitlik 3.10 yardımıyla kütlece yüzde madde kaybı tayini yapılır. M1 M 2 F = x100 M1 (3.10) Burada; M 1 : Deney numunesinin ilk kuru kütlesi, g, M 2 : Deney numunesinin son kuru kütlesi, g, F : Deney numunesinin kütlece yüzde kaybıdır Petrografik Analiz Kayaçtan alınan örnekten kesilen ince levhanın bir yüzü 600 lük zımpara tozu ile aşındırılarak düzlenmiştir. Daha sonra 1000 lik zımpara tozu ile cam üstünde pürüzleri iyice temizlenerek parlatılmış ve cam lama, Kanada balsam yapıştırıcı ile yapıştırılmıştır. Kayacın diğer yüzü, 0,03 mm kalınlık elde edilene kadar benzer işlem ile aşındırılmıştır. Kayaçtan petrografik inceleme için hazırlanmış ince kesitler, petrografi mikroskobunda, içinde geçen ışının kazandığı özelliklerin saptanmasıyla tanımlanmıştır. Burada kayacı oluşturan minerallerin cinsleri, kristal boyutları, mineraller arasındaki dokusal ilişkiler, gözeneklilik, bozuşma ürünleri ve dağılımları saptanmaya çalışılmıştır. 33

45 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Bu tez çalışmasında Adana yöresinde kullanılan yerli mermerler ve ithal granitlerin fiziksel, mekanik ve petrografik özellikleri belirlenmiş ve sonuçlar TSE standartları ile karşılaştırılmıştır Kayaçlara Uygulanan Deney ve Analizlerin Sonuçları Petrografik Analizler Maden Mühendisliği Bölümü ince kesit atölyesinde tüm kayaçlardan ince kesit yapılmış, bu kesitlerin polarizan mikroskop altında incelenmesi sonucu petrografik tanımlamaları aşağıdaki gibi yapılmıştır. Giallo Fiorito: Granit ailesinden olan bu kayaçta birincil hakim mineral K- Feldspattır. Kayacı oluşturan diğer mineraller ise kuvars ve biyotittir. Kayaç içerisinde biyotitler iri latalar halinde bulunmaktadır. Ayrıca Feldspatlarda pertitleşme gözükmektedir. Kayacımız mineral özelliklerinden dolayı Granit olarak adlandırılmıştır (Şekil 4.1). Q b Şekil 4.1. Giallo Fiorito Granitinin İnce Kesit Görünümü ( // N)(Q: kuvars, b: biyotit, K feld : K- feldspat) Q K feld 0 2 mm Raw Silk: Kayacın içerisinde kuvars, feldspat ve mika çoğunluktadır. Kayaçta biyotitler oldukça belirgin olup, taneler arasında yönlenmeler gözlenmektedir. 34

46 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Plajiyoklaslar oldukça belirgin olup polisentetik ikizlenme göstermektedir. Çatlak ve kırıklarda Fe ayrışımı gözlenmektedir. Kayacın mineral ve dokusal özelliklerinden dolayı Gnays olarak adlandırılmaktadır. (Şekil 4.2). Plj Q Q Q Şekil 4.2. Raw Silk Granitinin İnce Kesit Görünümü ( // N)(Q: kuvars, Plj: Plajioklas) Roza Porino: Granit ailesinden olan bu kayaç, asidik kökenli bir derinlik kayacıdır. Hakim mineraller K-Feldspat olup yer yer kuvars görünmektedir. Ortozlarda pertitleşme ana dokusal özelliktir. Ferromagnezyen minerallerden olan biyotitler de Fe ayrışımı oldukça fazladır. Kesitte kristaller oldukça iridir. Genellikle yarı öz şekilli veya öz şekilsizdir. Kayaç, mineral özelliklerinden dolayı Kalka-alkali granit (siyenit) olarak adlandırılmıştır (Şekil 4.3). 0 2 mm b K feld K feld b 0 2 mm Şekil 4.3. Roza Porino Granitinin İnce Kesit Görünümü ( // N) (b: biyotit, K- feld : K-feldspat). b 35

47 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Roza Minho: Kayaçta hakim mineraller kuvars, feldspat ve biyotitdir. Kayaçta taneli strüktür doku gözlenmekte olup, kayacın tamamına yakını iri boyutlu kristaller içermektedir. K-Feldspatlar pertitik özelliktedir. Biyotitlerde oldukça fazla Fe ayrışımı gözlenmektedir. Biyotitlerin bazıları tamamen bozulmuş veya öz şeklini kaybetmiştir. Kayaç granit olarak adlandırılmıştır (Şekil 4.4). Feld Şekil 4.4. Roza Minho Granitinin İnce Kesit Görünümü ( // N) (Q: kuvars, Fel: Feldspat, b: biyotit) Capoa Bonito: Kalkalen granit ailesinden olan bu kayaçta hakim mineraller feldspat ve kuvarstır. Kayaçta yer yer hornblendler ve çok az miktarda da mafik mineraller bulunmaktadır. Mineraller yer yer öz şekilsiz veya iri kristaller halindedir. Kayaçta taneli strüktür doku gözlenmektedir. Feldspatlarda polisentetik ve karlsbad ikizlenme gözlenmektedir. Kayacın adlandırılması granit olarak yapılmıştır (Şekil 4.5). b Q 0 2 mm Q K feld 0 2 mm Şekil 4.5. Capoa Bonito Granitinin İnce Kesit Görünümü ( // N) (Q: kuvars, K- feld : K- feldspat) 36

48 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Baltıc Brown: Kayaç içerisinde yer yer bozunmuş amfiboller, K-Feldspat ve kuvars bulunmaktadır. Feldspatlar çok iri kristaller halinde ve kuvarsa nazaran da bol miktardadır. Taneler arasında boşluksuz bir yapı vardır. Ferromagnezyen minerallerde alterasyon ürünü olarak Fe açığa çıkmıştır. K-Feldspatlarda olduğu gibi plajiyoklaslar da da polisentetik ikizlenme gözlenmektedir. Kayacın adlandırılması granit olarak yapılmıştır (Şekil 4.6). Q A Plj Q Şekil 4.6. Baltic Brown Granitinin İnce Kesit Görünümü ( // N)(Q: kuvars, A: Amfibol, Plj: Plajioklas) A 0 2 mm Nero Zimbabwe: Kayaç içerisinde bol miktarda iri plajioklaslar, piroksenler ve yer yer de demirli opak mineraller mevcuttur. Kesit içinde bol miktarda hamur dolgusu şeklinde iri mikrolitler mevcuttur. İri plajioklaslar da polisentetik ikizlenme görülmektedir. Kayacı adlandıracak olursak Dolerit diyebiliriz (Şekil 4.7). Plj P Plj 0 2 mm Şekil 4.7. Nero Zimbabwe Granitinin İnce Kesit Görünümü ( // N)(P : Piroksen, Plj: Plajioklas) Plj 37

49 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Roza Beta: Hakim mineral kuvarstır. Hamur maddesi iri kristaller halinde gözükmektedir. Kayaç içerisinde demir ayrışımı gözükmektedir. Kayaç, mineral özelliklerine göre granit olarak adlandırılmıştır (Şekil 4.8). b b Q 0 2 mm Şekil 4.8. Roza Beta Granitinin İnce Kesit Görünümü ( // N)(Q: kuvars, b: biyotit) Karaisalı Bej: Kayaç içerisinde hakim mineral kalsittir. Farklı boyutlarda fosiller bulunmaktadır. Taneler arasında boşluk yoktur. Kayaç, fosilli kireçtaşıdır (Şekil 4.9). f k 0 2 mm Şekil 4.9. Karaisalı Bej Mermerinin İnce Kesit Görünümü ( // N)(F: fosil, k: kalsit) Uşak Beyazı: Kayaç sakkoridal yapılı kireçtaşı mermeridir. Kayaç içerisinde hakim mineral kalsittir ve iri boyutlu kalsit mineralleri mikro kristalin hamur maddesi ile çimentolanmıştır. Kalsitler yer yer ksenomorf görünümündedir. Kayacın adlandırılması Kireçtaşı mermeri olarak yapılmıştır (Şekil 4.10). 38

50 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Şekil Uşak Beyazı Mermerinin İnce Kesit Görünümü ( // N)(k: kalsit) k 0 2 mm Denizli Pembe Traverten : Hakim mineral kalsittir. Mikrokristalin halde yer yer bitki izleri gözlenmektedir. Kristaller kalsitin ağırlıkta olduğu bir matriksle çevrilidir. (Şekil 4.11). k 0 2 mm Şekil Denizli Pembe Traverteninin İnce Kesit Görünümü ( // N)(k: mikro kristalin kalsit) Denizli Traverten: Baskın olan mineral kalsittir. Yine diğer traverten de olduğu gibi yer yer bitki izleri gözlenmektedir. (Şekil 4.12). 39

51 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU k 0 2 mm Şekil Denizli Traverteninin İnce Kesit Görünümü ( // N)(k: mikro kristalin kalsit) Diyarbakır Bej: Kayaç içerisinde iri boyutlu, değişik kökenli çok miktarda fosil bulunmaktadır. Mineral kalsit üzerinde deformasyon izleri belirgindir. Kayacın adlandırılması fosilli kireçtaşı olarak yapılmıştır (Şekil 4.13). k k f f f f 0 2 mm Şekil Diyarbakır Bej Mermerinin İnce Kesit Görünümü ( // N)(k:kalsit, f: fosil) Afyon Beyaz: % 90 kalsit minerallerinden oluşan kireçtaşı mermeridir. Mineraller eş boyutludur. Fosil ve matriks yoktur. (Şekil 4.14) 40

52 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU k Şekil Afyon Beyaz Mermerinin İnce Kesit Görünümü ( // N)(k:kalsit) k k 0 2 mm Muğla Beyazı: Hakim mineral kalsittir. Kalsit mineralleri oldukça iri ve eş boyutludur. Mineraller birbirine kenetlenmiş durumda ve matriks yoktur. Kayaç içerisinde fosil bulunmamaktadır. Kayacın adlandırılması kireçtaşı mermeri olarak yapılmıştır (Şekil 4.15). k k k 0 2 mm. Şekil Muğla Beyaz Mermerinin İnce Kesit Görünümü ( // N)(k:kalsit). Ceyhan Bej: Mikrokristalin kalsit hakim mineraldir. Mineral boyutları oldukça küçük ve yer yer damar dolgusu şeklindedir. Tabi iri boyuttaki minerallere de rastlanmaktadır. Fosil yoktur. Kayaç çok mikritik bir matrikse sahiptir. Kayacın adlandırılması kireçtaşı olarak yapılmıştır (Şekil 4.16). 41

53 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU k Şekil Ceyhan Bej Mermerinin İnce Kesit Görünümü ( // N) (k: mikro kristalin kalsit) k 0 2 mm Marmara Beyazı: Matriks yoktur. İri taneli kalsit kristalleri birbirine kenetlenmiş durumdadır. Kalsit kristalleri üzerinde yer yer parçalanma ve kırılma şeklinde deformasyon izleri gözlenmektedir. Kristallerin tane boyutu eşittir ve kayaç fosil bulundurmamaktadır. Kayaç kireçtaşı mermeri olarak tanımlanmıştır (Şekil 4.17). k k 0 2 mm Şekil Marmara Beyaz Mermerinin İnce Kesit Görünümü ( // N) (k: kalsit) Diyarbakır Pembe: Hakim mineral kalsittir. Çok iri boyuta sahip bol miktarda fosil vardır. Mikrokristalen kalsitle çimentolanmıştır. Kırık ve çatlaklar boyunca alterasyon ürünü olarak demir açığa çıkmıştır. Kayacın adlandırılması fosilli kireçtaşı olarak yapılmıştır (Şekil 4.18). 42

54 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU k k f 0 2 mm Şekil Diyarbakır Pembe Mermerinin İnce Kesit Görünümü ( // N) (k: kalsit, f: fosil) Mermerlere Uygulanan Fiziksel ve Mekanik Testler ve Sonuçları Fiziko-mekanik özelliklerin belirlenmesi amacı ile toplanan numuneler, TS 699 a uygun olarak hazırlanmış ve fiziksel özelliklerinin belirlenmesi amacıyla yoğunluk, birim hacim ağırlık, görünür porozite, hacimce su emme oranı, don kaybı deneyleri Ç.Ü. Maden Müh. Bölümü Laboratuarları nda yapılmıştır. Mermerlere uygulanan fiziksel deneylerin sonuçları Çizelge 4.1 de verilmiştir. Yapılan deneyler sonucunda mermerlerin sırası ile yoğunluk değerleri 2,680-2,708 g/cm 3 arasında; birim hacim ağırlıkları 2,603-2,675 g/cm 3 arasında; görünür poroziteleri % 0,852-2,981 arasında; hacimce su emme oranları % 0,235-2,870 arasında; dona dayanıklılık değerlerinin % 0,03-2,9 arasında olduğu saptanmıştır. TS a göre yapı ve kaplama taşı olarak kullanılacak mermerlerin, birim hacim ağırlık değerinin en az 2.55 g/cm 3 olması gerekmektedir. Bulunan deney sonuçlarına göre birim hacim ağırlık değerleri TS standartlarına uygundur. TS a göre doğal taşların kütlece su emme oranı % 0,4 den küçük olmalıdır. Yapılan deneyler neticesinde, Karaisalı bej, Diyarbakır bej ve Diyarbakır pembe dışında diğerlerinin bu standardı sağladığı görülmüştür. Mermerlerin içerisinde boşluk (porozite) istenmeyen bir durumdur. Mermerin su emme kapasitesi ile doğru orantılı olan porozite yüzdesi ne kadar büyükse, mermerin ekonomikliği de o oranda az demektir. TS a göre kaliteli ve ekonomik sayılabilecek bir mermerin porozitesi en fazla % 2 olmalıdır. Porozite 43

55 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU değerlerine bakıldığında, Diyarbakır bej, Karaisalı bej ve Diyarbakır pembenin bu standardı sağlamadığı görülmektedir. TS a göre yapı ve kaplama taşı olarak kullanılacak mermerlerin, don kaybı değerinin % 1 den küçük olması gerekmektedir. Bulunan deney sonuçlarına göre don kaybı değeri Diyarbakır Bej, Karaisalı Bej ve Ceyhan Bej için standardı sağlamamaktadır. Travertenlere uygulanan deneyler sonucunda travertenlerin sırası ile yoğunluk değerlerinin 2,628-2,342 g/cm 3 arasında; birim hacim ağırlıklarının 2,349-2,395 g/cm 3 arasında; görünür porozitelerinin % 9,348-10,616 arasında; hacimce su emme oranlarının % 4,475-4,560 arasında; dona dayanıklılık değerlerinin % 0,77-1,24 arasında olduğu saptanmıştır. TS e göre yapı ve kaplama taşı olarak kullanılacak travertenlerin, birim hacim ağırlık değerinin en az 2,30 g/cm 3 olması gerekmektedir. Bulunan deney sonuçlarına göre travertenlerin birim hacim ağırlık değerleri TS standartlarına uygundur. TS e göre travertenlerin kütlece su emme kapasitesi % 3 den fazla olmamalıdır. Yapılan deneyler sonucunda travertenlerin standardı sağladığı görülmüştür. TS 1910 a göre kaplama olarak kullanılacak travertenlerde gözeneklilik % 12 yi geçmemelidir. Travertenlerin görünür porozitesi Türk Standartlarına uygundur. TS e göre travertenlerin donma kaybı % 5 den çok olmamalıdır. Yapılan deney sonucuna göre travertenler standartlara uygundur. Mermer ve travertenlerin mekanik özelliklerini belirlemeye yönelik olarak yapılan aşınma dayanımı, eğilme dayanımı ve shore scleroscope sertliği deneylerinin sonuçları Çizelge 4.2 de verilmiştir. Yapılan deneyler sonucunda mermerlerin sırası ile aşınma dayanımlarının 7,0-17,3 cm 3 /50 cm 2 arasında; eğilme dayanımlarının 12,8-7,9 MPa arasında ve shore scleroscope sertlik değerlerinin ise arasında olduğu görülmüştür. TS a göre aşınma dayanımı değeri, yer döşemesi için en fazla 15 cm 3 /50 cm 2, duvar kaplaması için ise en fazla 25 cm 3 /50 cm 2 olmalıdır. Elde edilen değerler incelendiğinde Uşak beyaz, Afyon beyaz, Karaisalı bej, Diyarbakır bej, Ceyhan bej ve Diyarbakır pembenin yer döşemesinde, merdiven basamağında ve duvar kaplamasında kullanılabilecek vasıfları taşıdığı görülürken Muğla beyaz ve Marmara beyazın ise sadece duvar kaplamasında kullanılabilecek özellikte olduğu görülmüştür. TS a göre mermerlerin eğilme dayanımları 6 MPa dan büyük 44

56 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU olmalıdır. Tüm mermerlerin standardın belirlediği eğilme dayanım değerinin üzerinde olduğu tespit edilmiştir. Çizelge 4.1. Çalışmada Kullanılan Mermer ve Travertenlerin Fiziksel Özellikleri KBH No Mermer Adı Gs ort Vw ort n (g/cm³) ort (%) ort F (%) (%) 1 Uşak Beyaz 2,698 2,675 0,852 0,235 0,03 2 Muğla Beyaz 2,708 2,671 1,366 0,300 0,79 3 Afyon Beyaz 2,680 2,660 0,746 0,274 0,46 4 Marmara Beyaz 2,708 2,670 1,403 0,289 0,49 5 Karaisalı Bej 2,693 2,634 2,600 2,414 2,9 6 Ceyhan Bej 2,700 2,640 1,123 0,976 1,07 7 Diyarbakır Bej 2,683 2,603 2,981 2,870 1,79 8 Diyarbakır Pembe 2,692 2,615 2,860 2,450 1,53 9 Denizli Traverten 2,628 2,349 10,616 4,560 1,24 10 Denizli T.Pembe 2,642 2,395 9,348 4,475 0,77 Travertenlere yapılan deneyler sonucunda travertenlerin aşınma dayanımlarının 21,3-24,8 cm 3 /50 cm 2 arasında; eğilme dayanımlarının 7,6-7,9 MPa arasında ve shore scleroscope sertlik değerlerinin ise arasında olduğu görülmüştür. TS e göre yapı ve kaplama taşı olarak kullanılacak travertenlerin aşınma dayanım değeri, döşeme, zemin gibi yük taşıyıcı mekânlarda en çok 15 cm 3 /50 cm 2, dekorasyon, süs ve duvar kaplaması için ise en çok 20 cm 3 /50 cm 2 olmalıdır. Travertenlerin bu standardı sağlamadığı görülmüştür. Yine yapılan deneyler sonucunda travertenlerin eğilme dayanımlarının standartların üzerinde olduğu görülmüştür. 45

57 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Çizelge 4.2. Çalışmada Kullanılan Mermer ve Travertenlerin Mekanik ve Sertlik Özellikleri No Kayaç Adı BAD ort (cm³/ 50cm²) SHO ort σ eğ ort (MPa) 1 Uşak Beyaz 15, ,8 ± 1,7 2 Muğla Beyaz 15, ,6 ± 1,6 3 Afyon Beyaz 14, ,7 ± 1,7 4 Marmara Beyaz 17, ,9 ± 1,5 5 Karaisalı Bej 7,0 59 8,9 ± 1,4 6 Ceyhan Bej 7, ,2 ± 1,9 7 Diyarbakır Bej 9,0 45 9,5 ± 1,5 8 Diyarbakır Pembe 12,3 49 7,9 ± 1, Denizli Traverten 24,8 38 7,6 ± 1,2 Denizli Traverten (Pembe) 21,3 33 7,9 ± 1, Granitlere Uygulanan Fiziksel ve Mekanik Testler ve Sonuçları Granitlere uygulanan fiziksel deneylerin sonuçları Çizelge 4.3 te verilmiştir. Yapılan deneyler sonucunda granitlerin yoğunluk değerlerinin 2,635-3,032 g/cm 3 arasında; birim hacim ağırlıkları 2,580-2,980 g/cm 3 arasında; görünür poroziteleri % 0,948-2,678 arasında; hacimce su emme oranları % 0,239-1,018 arasında; dona dayanıklılık değerlerinin % 0,15-1,36 arasında olduğu saptanmıştır. TS 6234 e göre yapı ve kaplama taşı olarak kullanılacak granitlerin, birim hacim ağırlık değerinin en az 2,56 g/cm 3 olması gerekmektedir. Yapılan deney sonuçlarına göre birim hacim ağırlık değerleri TS standartlarına uygundur. TS 6234 e göre granitlerin görünür porozitesi % 0,5 ten fazla olmamalıdır. Yapılan deneyler neticesinde sadece Nero Zimbabwe ve Raw Silk granitinin bu standardı sağladığı görülmüştür. TS 6234 e göre granitlerin donmaya karşı mukavemetleri % 5 ten fazla olmamalıdır. Yapılan deneyler neticesinde granitlerin bu standardı sağladığı görülmüştür. 46

58 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Çizelge 4.3. Çalışmada Kullanılan Granitlerin Fiziksel Özellikleri KBH No Granit Adı Gs ort ort n (g/cm³) ort (%) Vw ort (%) F (%) 1 Nero Zimbabwe 3,032 2,982 1,649 0,239 0,34 2 Roza Minho 2,665 2,604 2,280 0,767 0,64 3 Raw Silk 2,641 2,601 2,641 0,341 0,43 4 Baltıc Brown 2,690 2,620 2,602 0,623 0,95 5 Roza Porino 2,635 2,610 0,948 0,792 1,15 6 Roza Beta 2,680 2,610 2,611 0,904 0,93 7 Capoa Bonito 2,640 2,586 2,045 0,596 0,15 8 Giallo Fiorito 2,651 2,580 2,678 1,018 1,36 Granitlerin mekanik özelliklerini belirlemeye yönelik olarak yapılan aşınma dayanımı, eğilme dayanımı ve shore scleroscope sertliği deneylerinin sonuçları Çizelge 4.4 te verilmiştir. Yapılan deneyler sonucunda granitlerin aşınma dayanımlarının 3,5-4,8 cm 3 /50cm 2 arasında; eğilme dayanımlarının 17,9-9,1 MPa arasında ve shore scleroscope sertlik değerlerinin ise arasında olduğu görülmüştür. TS 6234 e göre gerek blok granitlerin gerekse de plaka granitlerin sürtünmeden dolayı aşınma dayanımı değeri 15 cm 3 /50 cm 2 den, fazla olamamalıdır. Yol parkesi ve bordürü yapımında kullanılan granit taşında ise 10 cm 3 /50 cm 2 den fazla olmamalıdır. Yapılan deneyler sonucunda granitlerin standartları sağladığı görülmüştür. TS 6234 e göre granitlerin eğilme dayanım değerleri en az 7 MPa olmalıdır. Standarda göre tüm granitler bu değerin üzerindedir 47

59 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Çizelge 4.4. Çalışmada Kullanılan Granitlerin Mekanik ve Sertlik Özellikleri BAD No Kayaç Adı ort SHO (cm³/ 50cm²) ort σ eğ ort (MPa) 1 Nero Zimbabwe 4, ,9 ± 2,5 2 Roza Minho 4, ,1 ± 2,3 3 Raw Silk 3, ,9 ± 1,8 4 Baltıc Brown 3, ,4 ± 1,7 5 Roza Porino 3, ,8 ± 1,6 6 Roza Beta 4, ,2 ± 1,6 7 Capoa Bonito 3,5 95 9,6 ± 1,3 8 Giallo Fiorito 4,0 93 9,1 ± 1, Granit ve Mermerlere Uygulanan Diğer Testler ve Sonuçları Asitlere Karşı Dayanıklılık Testi Baca gazları ile havada bulunan diğer zararlı gazlar havanın nemi ile birleşerek asitler oluşturmaktadırlar. Bu asitlerin yapı taşlarının dayanıklılığı nasıl etkileyeceğinin tayini amacı ile asitlere karşı dayanıklılık testi yapılmıştır. Numuneler asitlere karşı dayanıklılık cihazının içerisinde sülfüroz asit bulunan kabın üzerine uygun bir düzenekle asılarak burada 28 gün bekletilmiştir. Yapılan deney sonucunda granit ve mermer örneklerinin renk ve görünüş değişikliğine uğramadığı görülmüştür Pas Tehlikesi Tayini Deneylere tabii tutulan granitlerin hiçbirisinde pas tehlikesi görülmemiştir. Mermerlerde ise Afyon Beyaz, Muğla Beyaz, Uşak Beyaz ve Marmara Beyaz da pas tehlikesi görülmezken Diyarbakır Bej, Ceyhan Bej, Karaisalı Bej, Diyarbakır Pembe, 48

60 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Denizli Traverten ve Denizli Traverten Pembe de pas tehlikesi görülmüştür. Sonuçlar Çizelge 4.5 te topluca verilmiştir. Çizelge 4.5. Tüm Mermer ve Granitlerin Pas Tehlikesi Sonuçları MERMERLER GRANİTLER Adı Pas Tehlikesi Adı Pas Tehlikesi Diyarbakır Bej Var Baltıc Brown Yok Ceyhan Bej Var Capoa Bonito Yok Karaisalı Bej Var Raw Silk Yok Diyarbakır Pembe Var Roza Porino Yok Afyon Beyaz Yok Giallo Fiorito Yok Muğla Beyaz Yok Roza Beta Yok Uşak Beyaz Yok Roza Minho Yok Marmara Beyaz Yok Nero Zimbabwe Yok Denizli Traverten Denizli T. Pembe Var Var Açık Hava Tesirlerine Dayanıklılık TS 699 a göre hazırlanan yaklaşık el büyüklüğünde numunelerin kesme yüzeyleri parlatılarak parlak yüzeyler haline getirilmiştir. Elde edilen çiftlerin yarısı karşılaştırma için saklanmış, diğer yarısı da deneye tabi tutulmuştur. Numunelerin yüzeylerine sürmek üzere % 1 lik Hidroklorik asit (HCI) çözeltisi hazırlanmıştır. Daha sonra HCI çözeltisi numune yüzeylerine bir pamuk yardımıyla sürülmüştür. Bu işlem 10 ar kez tekrarlanmıştır. Son olarak deneye tabi tutulan numunelerle saklanan numuneler karşılaştırılmış ve renk değişikliği olup olmadığına bakılmıştır (Çizelge 4.6, 4.7, 4.8). Yapılan deneyler sonucunda aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır. Nero Zimbabwe: Örneğin tüm yüzeyinde koyulaşma var. Capoa Bonito: Renkte koyulaşma ve yer yer sararma gözlenmekte. Raw Silk: Renkte koyulaşma var. Baltıc Brown: Renkte matlaşma var ve yer yer de çukurcuklar oluşmuş. 49

61 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Giallo Fiorito: Örneğin tüm yüzeyinde koyulaşma ve sararma gözlenmekte. Roza Minho: Açık renkli minerallerin sarardığı gözlenmekte. Roza Beta: Renkte koyulaşma var. Roza Porino: Renkte koyulaşma var. Diyarbakır Pembe: Renkte matlaşma var ve damar çatlaklarında belirginleşme gözlenmekte. Ceyhan Bej: Renkte sararma gözlenmekte. Karaisalı Bej: Renkte sararma, kahverengi çizgilerde koyuşlaşma ve kalsit bölgelerinde çukurlaşma görülmekte. Diyarbakır Bej: Renkte az miktarda koyulaşma var. Demirli bölgelerde sararma belirginleşmiş ve çizgilerinde kalınlaştığı gözlenmekte. Marmara Beyazı: Renkte sararma var. Denizli Traverten (Pembe): Traverten asitten çok fazla etkilenmiş ve rengi koyu pembeye dönüşmüş. Denizli Traverten: Bariz bir şekilde renkte sararma gözlenmekte. Uşak Beyazı: Renkte sararma çok fazla. Muğla Beyazı: Renkte sararma gözlenmekte. Afyon Beyaz: Renkte sararma gözlenmekte. Şekil Marmara Beyazı ve Uşak Beyazı Mermerlerinin Açık Hava Tesirlerine Dayanıklılıkları Deneyi Öncesi ve Sonrası Fotoğrafları İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş 50

62 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Şekil Muğla Beyazı, Afyon Beyazı, Denizli Traverten Pembe, Denizli Traverten, Ceyhan Bej, Diyarbakır Bej, Karaisalı Bej ve Diyarbakır Pembe Mermerlerinin Açık Hava Tesirlerine Dayanıklılıkları Deneyi Öncesi ve Sonrası Fotoğrafları İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş 51

63 4. ARAŞTIRMA BULGULARI Zehra Funda TÜRKMENOĞLU Şekil Nero Zimbabwe, Raw Silk, Capoa Bonito, Baltic Brown, Roza Minho, Roza Porino, Roza Beta ve Giallo Fiorito granitlerinin açık hava tesirlerine dayanıklılıkları deneyi öncesi ve sonrası fotoğrafları İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş İşlem Görmemiş İşlem Görmüş 52

64 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Zehra Funda TÜRKMENOĞLU 5. SONUÇLAR ve ÖNERİLER Bu çalışma, Adana yöresinde ticari olarak satılan yerli mermerler ve ithal granitlerin fiziksel, mekanik ve petrografik özellikleri belirlemek amacıyla yapılmıştır. Yapılan çalışma ile aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır. 1. Mermerlere uygulanan fiziksel deneyler sonucunda Diyarbakır Bej, Karaisalı Bej, Diyarbakır Pembe ve Ceyhan Bej in yapı ve kaplama kayacı olarak kullanılmasının uygun olmadığı görülmüştür. 2. Travertenlere uygulanan fiziksel ve mekanik deneyler sonunda Denizli Travertenlerinin yapı ve kaplama kayacı olarak kullanılabileceği görülmüştür. 3. Mermerlere uygulanan Böhme Aşınma Dayanımı testi sonucunda Uşak Beyaz, Afyon Beyaz, Karaisalı Bej, Diyarbakır Bej, Ceyhan Bej ve Diyarbakır Pembenin yer döşemesi, merdiven basamağı ve duvar kaplamasında kullanılabileceği, Muğla Beyaz ve Marmara Beyaz ın ise sadece duvar kaplamasında kullanılabileceği görülmüştür. 4. Travertenlere uygulanan Böhme Aşınma Dayanımı, Eğilme dayanımı ve Shore scloroscope sertliği deneyleri sonunda travertenlerin yapı ve kaplama taşı standardını sağlamadığı görülmüştür. 5. Mermerler arasında genel bir değerlendirme yapıldığında en iyi özellikleri gösteren mermerlerin Uşak Beyaz ve Afyon Beyaz olduğu görülmüştür. 6. Granitlere uygulanan fiziksel deneyler sonucunda sadece Nero Zimbabwe ve Raw Silk in TS 6234 standardını sağladığı görülmüştür. 7. Granitlere uygulanan mekanik deneyler sonucunda bütün granitlerin TS 6234 standardını sağladığı görülmüştür. 8. Granitler arasında genel bir değerlendirme yapıldığında en iyi özellikleri gösteren granitlerin Nero Zimbabwe ve Raw Silk olduğu görülmüştür. 53

65 5. SONUÇLAR VE ÖNERİLER Zehra Funda TÜRKMENOĞLU 9. Mermer ve granitlere uygulanan asitlere dayanıklılık testi sonucunda hiç birinin renk ve görünüş değişikliğine uğramadığı görülmüştür. 10. Mermerlere uygulanan pas tehlikesi deneyi sonucunda Diyarbakır Bej, Ceyhan Bej, Karaisalı Bej, Diyarbakır Pembe, Denizli Traverten ve Denizli Pembe Traverten de pas tehlikesi görülmüştür. Diğerlerinde paslanmaya rastlanmamıştır. 11. Granitlere uygulanan pas tehlikesi deneyi sonucunda hiçbir granitte paslanma görülmemiştir. 12. Granitler petrografik analiz sonuçlarına göre adlandırıldıklarında; Giallo Fiorito nun Granit olduğu, Raw Silk in Gnays olduğu, Roza Porino nun Kalka- Alkali granit (siyenit) olduğu, Roza Minho nun Granit olduğu, Capoa Bonito nun Granit olduğu, Baltic Brow nın Granit olduğu, Nero Zimbabwe nin Dolerit olduğu, Roza Beta nın Granit olduğu, görülmüştür. 13. Mermerler petrografik analiz sonuçlarına göre adlandırıldıklarında; Karaisalı Bej in fosilli kireçtaşı olduğu, Uşak Beyazı nın kireçtaşı mermeri olduğu, Diyarbakır Bej in fosilli kireçtaşı olduğu, Afyon Beyaz ın kireçtaşı mermeri olduğu, Muğla Beyaz ın kireçtaşı mermeri olduğu, Ceyhan Bej in kireçtaşı olduğu, Marmara Beyaz ın kireçtaşı mermeri olduğu, Diyarbakır Pembe nin fosilli kireçtaşı olduğu görülmüştür. 54

66 KAYNAKLAR ALTINDAĞ, R., GÜNEY, A., Numune Boyutunun Shore Sertliği Üzerine Etkisinin Belirlenmesi. KAY MEK 2004-VII. Bölgesel Kaya Mekaniği Sempozyumu, Sivas. BİLGİN, N., İnşaat ve Maden Mühendisleri için Uygulamalı Kazı Mekaniği. Birsen Yayın Evi, İstanbul 192s. ÇAVUMİRZA, M., KILIÇ, Ö., ANIL, M., Mucur (Kırşehir) Yöresi Kireçtaşı Mermerleri ve Travertenlerinin Fiziko - Mekanik Özellikleri. Türkiye IV. Mermer ve Doğal taş Sempozyumu (MERSEM 2003) Bildiriler Kitabı, s: ÇELİK, Y., Mermer Atıklarından Çimentolu Bağlayıcılı Suni Mermer Blok ve Levha Üretiminin Araştırılması. Mermer Doğal taş Sektörünün Dergisi Yıl: 9, Sayı: 38, s: ÇİFTEPALA, M., KILIÇ, Ö., ANIL, M., Meşe bağları (Toplu köy-çermik- Diyarbakır) Kireçtaşı Mermerlerinin Fiziko Mekanik Özellikleri. Türkiye IV. Mermer ve Doğal taş Sempozyumu (MERSEM 2003) Bildiriler Kitabı, s: DAĞSÖZ, A. K., Isı İzolasyonu, İTÜ Kütüphanesi, Sayı: DPT, Madencilik Özel İhtisas Komisyonu Çimento Hammaddeleri ve Yapı Malzemeleri Çalışma Grubu Raporu Çimento Hammaddeleri ve Yapı Malzemeleri Ankara, Cilt 3 s ERDOĞAN, Y., Çukurova Bölgesinde Yüzeyleyen Kayaçların Mühendislik Özelliklerinin Belirlenerek Yapı ve Kaplamacılıkta Kullanılabilirliğinin Araştırılması. Ç. Ü. Fen Bilimleri Yüksek Mühendislik Tezi, Adana. ERSOY, H.T., Ladik (Konya) Mermerlerinin Jeomekanik Özellikleri ve İşletmeciliği. H.H.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi. GÜNDÜZ, L., Dekoratif Taş Endüstrisinde Granit. D.E.Ü. Endüstriyel Hammaddeler Sempozyumu'95, Nisan, İzmir. KEKEÇ, B., ÜNAL M.; ŞENSÖĞÜT C., Kayaçların Doku Özellikleri ile Kırılma ve Öğütülme Özellikleri Arasındaki İlişkinin İncelenmesi. KAY MEK 2004-VII-Bölgesel Kaya Mekaniği Sempozyumu, Sivas. 55

67 KOÇU, N., Doğal Taşların Duvarlarda Yapı Malzemesi Olarak Kullanılması, Fiziksel ve Mekanik Özelliklerinin Belirlenmesi İçin Deney Yöntemleri. 30. Yıl Fikret Kutman Jeoloji Sempozyumu, Selçuk Üniversitesi Jeoloji Mühendisliği Bölümü. KUN, N., Mermer Jeolojisi ve Teknolojisi. KUN, M., ONARGAN T., Granit ve Granodiorit Türü Kayaçların Shore Sertlik İndeks Değerinin Mineral ve Kayaç Bazında Değişiminin İncelenmesi ve Fizikomekanik İle İlişkilerinin İstatiksel Analizi. Mermer, Doğal Taş Sektörünün Dergisi, Sayı: 41, s: KUŞÇU, M., 1990 Belence (Eğridir-Isparta) Siyah Mermer Yataklarının Ekonomik Jeolojisi. Jeoloji Mühendisliği. s:36, II 17, M.T.A. (1966), Türkiye Mermer Envanteri. M.T.A. Yayını, Yayın No: 134, Ankara. ONARGAN, T., KÖSE, H., DELİORMANLI, A., Mermer. Dokuz Eylül Üniversitesi, Mühendislik Fakültesi Basım Ünitesi, İzmir, 324s. ÖZPINAR, Y., HEYBELİ, H., SEMİZ, B., BARAN, A., KOCAN, B.; Denizli Travertenleri ve Kömürcüoğlu (Kocabaş) Travertenlerinin Jeolojik Ve Petrografik Olarak İncelenmesi Ve Bunların Teknolojik Açıdan Değerlendirilmesi. MERSEM 2001-Türkiye III. Mermer Sempozyumu Bildiriler Kitabı. ŞENTÜRK, A., GÜNDÜZ, L., SARIIŞIK, A., Yapı Taşı Olarak Kullanılan Endüstriyel Kayaçlara Teknik Bir Bakış. Endüstriyel Hammaddeler Sempozyumu Nisan 1995, s: ŞENTÜRK, A., GÜNDÜZ, l., TOSUN, Y., SARIIŞIK, A., Mermer Teknolojisi. Tuğra Ofset, Süleyman Demirel Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi, Isparta. TÜDEŞ, Ş., BULUT, F., YALÇINALP, B., İkizdere (Rize) Yöresindeki Granitik Kayaçların Mermer Olarak Kullanılabilirliği. Jeoloji Mühendisliği. 47,17, 1991, Trabzon. T.S.E., TS 699 Tabii Yapı Taşları Muayene ve Deney Metotları. Ocak 1987, Ankara. T.S.E., TS 6234 Granit- Yapı ve Kaplama Taşı Olarak Kullanılan. Aralık 1988, Ankara. 56

68 T.S.E., TS Mermer- Kalsiyum Karbonata Esaslı- Yapı ve Kaplama Taşı Olarak Kullanılan. Kasım 1992, Ankara. T.S.E., TS Traverten Yapı ve Kaplama Taşı Olarak Kullanılan. Aralık 1993, Ankara. UYSAL, Ö., AKÇAKOCA, H., TOPAL, İ., Bazı Doğal Taşların Tekno Mekanik Özellikleri Ve Uygun Kullanım Alanlarının Belirlenmesi. MERSEM Türkiye IV. Mermer Sempozyumu Bildiriler Kitabı. s: , Afyon. YAŞAR, E., Kaya Mekaniği-1. Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi, Yayın No:35, Adana. YAVUZ, A.B., TÜRK, N., M.Y., Muğla Yöresi Mermerlerinin Mineralojik, Kimyasal, Fiziksel ve Mekanik Özellikleri. Jeoloji Mühendisliği. Araştırma Makalesi. YAVUZ, A.B., TÜRK N., KOCA M.Y., Materyal Properties of the Menderes Masif Marbles from SW Turkey. Engineering Geology Volume 82, Issue 2 pages YETİŞ, C., ANIL, M., AKYILDIZ, M., YAPICI, N., Sarıkaya (Feke Adana)Bölgesi Karbonatlarının Mermer Olarak Değerlendirilmesi. MERSEM 2006 Türkiye V. Mermer ve Doğal taş Sempozyumu Bildiriler Kitabı, s: YETİŞ, C., ANIL, M., AKYILDIZ, M., YAPICI, N., Değirmenciuşağı (Kozan-Adana) Dolaylarındaki Karbonatların Mermer Olarak Değerlendirilmesi. YILMAZ, H., SAFEL, R., Mermer Sektörü. Türkiye Vakıflar Bankası T.A.O. İktisadi Araştırmalar ve Mevzuat Yönetmeliği. Sektör Araştırmaları Serisi No:31. 57

69 ÖZGEÇMİŞ 1980 yılında Malatya da doğdu. İlk, orta ve lise öğrenimimi Malatya da tamamladım yılında İnönü Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Maden Mühendisliği bölümünü kazandım yılında bu bölüm den 3.cü lük derecesiyle mezun oldum. Aynı yıl Ç.Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü Maden Mühendisliği Anabilim Dalı nda yüksek lisans eğitimine başladım. Bir yıl süreyle İngilizce hazırlık okudum.2006 yılında Özel bir Mühendislik firmasında işe girdim. Halen görevime devam etmekteyim. Ayrıca evli ve bir kız çocuğu annesiyim. 58