! "# $ : %& ' () $*+",-. /

Transkript

1 !"#$: & ' ()$*+",-./

2 0 01 Türkiye nin demografik armaanı geçtiimiz günlerde ülkemizin gündemine oturmu durumda. Bu konuda pek çok ey yazıldı çizildi. Özetle Türkiye nin Avrupa Birlii perspektifi çerçevesinde genç nüfusumuzun önümüzdeki çeyrek asırda bize büyük bir armaan olduu ve ülkemize büyük avantajlar salayacaı düünülüyor. Bunun en önemli nedeni bugünkü genilemi Avrupa Birlii üyeleri ve aday ülkeler dahil AB nüfusunun yalanmakta olması yılında itim Reformu Giriimi projesini çeitli kurululara sunarken stanbul Politikalar Merkezi de bu savdan hareket etmi ancak ülkemizdeki genç bir nüfusu içeren demografik yapının önümüzdeki çeyrek asırda bizlere bir armaan olabilecei gibi önemli tehlikeleri de içerdiinin altını ısrarla çizmiti. Projenin ana savı önümüzdeki yıllarda bu genç nüfusumuzu eitemediimiz taktirde durumun bize bir armaan olamayacaı idi. Ayrıca proje, nüfusumuzu daha iyi eitelim derken hem eitimde sosyal adaleti vurguluyor hem de çoulcu, daha demokratik ve küresellemi bir dünyada kendi ayakları üzerinde durabilecek bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaı yetitirebilmemizin üzerinde duruyordu. Projenin ısrarla altını çizdii özellikle temel eitim sistemimizde bu hedefler dikkate alınarak yapılacak reformlarla genç nüfusumuzu ülkemize bir demografik armaan haline getirebileceimiz idi. te bu amaçlarla Doç Dr. Can Fuat Gürlesel den bize Türkiye nin demografik yapısı ve bu yapının eitim sistemimiz için önümüzdeki yıllarda ne anlama geldii, ne gibi sorunlar sunduu, ne gibi fırsat pencereleri açtıı konusunda bir rapor hazırlamasını rica ettik. nancımız elimizde somut ve ayrıntılı bilgiler olmadan sorunu bütün boyutları ile incelemenin güç olacaı idi. Çok kaba istatistiksel bilgiler ile Türkiye nin genç bir nüfusu olduunu ileri sürmek mümkün ve bundan bazı görevler çıkarmak mümkün ama yetersiz. linizdeki rapor herkesin bugünlerde konutuu ve hemfikir olduu bir konuyu özellikle temel eitim açısından irdeliyor ve ileriye dönük projeksiyonlarla ayrıntılara indiriyor.!23!()4$'!25-!,)6!4 7-)-.32!.+'-!

3 9 / 01 :: ;0 '9 : : : :: : : :/ :<!" # $# :/ : : : && := ;0 '9 :> : ' :> :: ' ()(* :> : ' ()(* :! + / ;0 '9 < :, ' < ::! <: :! < :<!! <<!,$ # </?;0 '9 <>?: -. <>?/ /0 /:?;0 '9 //?: /! //?, /! /?<!, /@?/ /A : 8&-$(-#)#!. $'6!7-)-.+!+.+ < *"2"! > 3

4 9 Bir zaman yolculuu makinasına girsek ve 2025 yılındaki Türkiye ye bakabilsek neler görürdük acaba? Neleri deitirir, neleri yeniden yapardık? Nelerden piman olurduk? Hangi kaçan fırsatlar için, keke önceden bilebilseydik derdik. Teknolojinin gücü henüz böyle bir bulua yetmiyor ama gelecee ilikin öngörülerde bulunmada bilimin eli kolu balı da deil. Bilimsel yöntem gelecee yönelik kestirimlerde bulunmamıza olanak tanıyor. Böylece bilim, bir anlamda bize gelecei göstererek, ileride piman olmamamız için müthi bir olanak sunuyor. Bu olanaı Türkiye nin geleceini planlarken kullanmalıyız. Bu rapor öncelikle bunu hedefliyor. Bu çalıma, son pimanlıın hiç fayda etmeyecei bir alan olan eitimde, gelecee dönük politikaların oluturulması çabalarına altyapı malzemesi sunmayı amaçlıyor. Daha güzel bir Türkiye ancak iyi eitilmi yurttalarla kurulabilir. itim planlaması, aslında ülkenin geleceinin de planlanmasıdır. Bilimsel yöntemlerle yapılmı analizler ve öngörüler, eitim politikalarının oluturulmasında rehber olmalıdır. Bu rapor böyle bir katkı salamayı amaçlıyor. itim reformu ve eitim politikaları dorudan insan ve nüfus ile ilgilidir. Bu nedenle özellikle uzun süreleri kapsayacak çalımalar öncesinde, toplumun demografik eilimlerini saptamak büyük önem taıyor. Türkiye nin apısındaki Fırsat raporu bu amaçla hazırlandı. Çalıma dönemine ilikin saptama ve öngörülerde bulunuyor. Rapor, Türkiye nin yakın geçmiindeki ve günümüzdeki nüfus dinamiklerine eitim penceresinden bakıyor ve gelecek 20 yılda neler olacaını öngörüyor. Bu raporun be ana bölümü var. Birinci bölümde, 1970 yılından bu yana oluan demografi trendleri ile eitim göstergeleri inceleniyor. Böylece 2000 yılı itibari ile gelinen nokta saptanıyor. kinci bölümde, 2025 yılına kadar olan dönem için demografi ve nüfus öngörüleri yapılarak eitim çaı nüfustaki olası gelimeler ortaya konuluyor ve böylece sayısal ihtiyaçlar belirleniyor. Yine bu bölümde demografik gelimeler, il grupları ve iller itibari ile de analiz ediliyor. Üçüncü bölümdeyse, bir parçası haline gelmeyi planladıımız Avrupa Birlii nin nüfusunun ne gibi bir deiim sürecinden geçtii irdeleniyor. Bu bölümde, Türkiye de yaanan demografik süreçler, AB ülkelerindeki dönüümle karılatırılıyor. Böylece, önümüzdeki fırsatlar ve engeller ortaya konuluyor. Dördüncü bölümde okullama oranlarındaki varsayımlara balı olarak igücünün eitim düzeyine ilikin senaryolar sunuluyor. 4

5 Son bölümde ise, elde ettiimiz bulgular ııında ortaya çıkan genel tablonun analizi sunuluyor. Bu raporun, Türkiye nin gelecekte piman olmamasını salayacak politikaların ve planlamaların oluturulmasına katkıda bulunması, en büyük dileimiz. Umarız, bu mütevazı zaman yolculuu, ufuk açıcı olur. Saygılarımızla, Dr. Can Fuat GÜRLSL 5

6 01 Türkiye de adeta sessiz bir devrim yaanıyor. Bu köklü deiimdeki tek ivme, Avrupa Birlii ne üyelik süreci deil elbette. Tepeden tırnaa toplumsal bir kabuk deitirme süreci söz konusu. Hereyden önce nüfusun profili, dolayısıyla toplumun temel dinamikleri deiiyor. Deiim sürecinin odak noktasında da, gençler ve eitim var. Türkiye de ilk kez nüfus artı hızı düüyor ve böylece eitimde kaliteyi ön plana çıkarmak mümkün hale geliyor. Yaadıımız toplumsal devinimi anlayabilir ve buna uygun eitim politikaları yaratabilirsek; bir baka deyile, yüksek kalitede ve yaygın düzeyde bir eitim hamlesi gerçekletirebilirsek, Türkiye yi fırsatlar ülkesi haline getirmek olanaı kapımızın önünde. Bu raporun be bölümü var. Öncelikle, yakın gelecekte Türkiye de nüfusu nasıl deiikliklerin beklediini ve mevcut eitim düzeyinin ne olduunu inceleyeiz. Yani, imdiki zamanın ve yakın geçmiin fotorafını çekeceiz. Ardından, ikinci bölümde 2025 yılına kadar Türkiye de nüfus dönüümleri ve eitim potansiyeline ilikin öngörülerde bulunacaız. Üçüncü bölümdeyse, bir parçası haline gelmeyi planladıımız Avrupa Birlii nin nüfusunun nasıl bir deiim sürecinden geçtiini gözleyeceiz. Bu bölümde, Türkiye de yaanan nüfus devinimleriyle AB ülkelerindeki dönüüm karılatırılacak. Böylece, önümüzdeki fırsatlar ve engeller ortaya konulacak. Son bölümde ise, elde ettiimiz bulgular ıında ortaya çıkan genel tablonun analizi sunulacak. Yakın geçmi ve imdiki zaman: Türkiye nasıl bir deiim geçiriyor? Tüm toplumlar, yıl arasında deien aralıklarla demografik dönüümler geçirir. Nüfus biliminde demografik geçi süreci olarak adlandırılan bu dönüümler, üç evrede gerçekleir ve her evrede farklı nüfus özellikleri gözlenir. Türkiye bir süredir, demografik geçi süreci nin ikinci evresine girmi bulunuyor. Bu evre, 2025 yılına kadar sürecek. imdi yaadıımız dönüüm sürecinin tohumları, son 30 (ve özellikle de son 15) yılda atıldı. Yaygın kanaat, Türkiye nin nüfusunun büyük bir hızla arttıı, yani 100 milyonluk Türkiye olma yolunda büyük hızla gidildiidir. Ancak, bilimsel saptamalar bu inanıı yalanlıyor. Aksine, veriler Türkiye de nüfus artı hızının beklenenin üzerinde yavaladıını gösteriyor. Bunun ardında, ekonomik ve sosyal nedenler sonucu, dourganlık ve doum hızının azalması var yılında doum hızı yüzde 3,5 idi yılındaysa bu oran yüzde 2,1 e indi. Aynı ekilde, dourganlık hızı da yarıdan fazla azalarak, 5,1 den 2,4 e dütü. Sonuç olarak nüfusun artı hızı, 2003 yılında yüzde 1,53 e dütü. Ayrıca, artık daha uzun yaıyoruz. Ölümlerin oranı, yüzde 2,7 den, yüzde 0,7 ye geriledi. 6

7 Nüfus artı hızının azalması, nüfusun azaldıı anlamına gelmiyor. Türkiye nüfusu, 1970 te 35,6 milyon iken, 2000 yılında 67,8 milyona ulatı. lbette artmaya da devam edecek, ancak artık eskisi kadar hızlı deil. Nüfusa yapısında deien tek olgu, artı hızı deil. Farklı ya gruplarının toplam nüfus içindeki oranları oynuyor: Çocukların oranı azalıyor: 0-14 ya grubu nüfus 1970 yılında 14,88 milyon iken 2000 yılında 18,65 milyona çıktı. Yani bu ya grubunun toplam nüfusa oranı yüzde 41,8 den 26,4 e geriledi ya grubu 1970 yılında 22 milyon iken, 2000 yılında 34,1 milyona yükseldi. Bir dier deyile toplam içinde payı yüzde 62,85 ten yaklaık yüzde 50 ye geriledi. Yetikin sayısı artıyor: deki esas genileme, nüfus içindeki payını yüzde 53,8 den yüzde 65,6 ya çıkaran ya grubunda oldu. Bu genilemenin iaret ettii husus, Türkiye nin 2000 yılı itibariyle hızla artan bir genç ve yetikin nüfusuna sahip olduu. Doal olarak, Türkiye nin içinde bulunduu ikinci demografik aamada nüfusun bu yapısı yetikin nüfus lehine bozulacak. Demografik deiikliklere ek olarak, bir de sosyolojik devinim söz konusu. Türkiye son 40 yılda hızlı bir kentleme yaadı. Ancak 2000 yılında nüfusun yüzde 33,1 i, yani 23,8 milyon kii hâlâ kırsal kesimde yaamakta. Görünen o ki, Türkiye de ehirleme henüz tamamlandı ve bu süreç daha uzun süre devam edecek. Hızla deien Türkiye de mevcut eitim durumu da hızlı bir iyileme göstermekte. Ancak bu iyileme yetersiz ve katedilecek çok mesafe var. u anki eitim durumuna dair tespitler öyle sıralanabilir: 25 ya ve üstü grubun eitim seviyesi çok düük: 2000 yılında 25 ya ve üstü nüfusun yüzde 17,2 si okuma-yazma bilmiyor. Aynı ya grubundakilerin yüzde 6,4 ü okuma-yazma bilse de herhangi bir okul bitirmemi. Yüzde 47,8 iyse sadece ilkokul mezunu. Dier bir deyile, 25 ya üstü nüfusun yüzde 71, 8 i sadece ilkokul mezunu, yalnız okur-yazar veya okuma-yazma bilmeyenlerden oluuyor. Bu karanlık tabloda kızların durumu daha da iç karartıcı. Okullama artıyor: 6-24 ya grubunda, yani eitim çaındaki nüfusta okula gitme oranı hızla artıyor. Ancak azımsanamayacak sayıda bir grup, ilköretim sonrasında eitime devam etmiyor. Bu eilimin asıl kurbanı yine kızlar. Meyvaları toplamak için süreklilik art: 6-24 ya grubun okula gitme oranındaki artı, 25 ya ve üzeri nüfusun eitim durumunda iyileme salayacaktır. Ancak bu iyilemenin ciddi bir düzeye ulaması için, bu yüksek okullama oranının 25 yıl boyunca sürmesi gerekiyor. Gelecek zaman: Türkiye neler yaayacak? Aratırmamız, Türkiye nin yıllarında Fırsat Penceresi olarak nitelendirilen bir demografik süreç yaayacaını gösteriyor. Bu dönemde, çalıabilir nüfusun toplam nüfus içindeki payı doruk noktasına ulaacak. Yaratacaı çalıan 7

8 nüfus potansiyeli nedeniyle, bu dönem ekonomik büyüme için en uygun koulları taıyor ve bu yüzden Fırsat Penceresi dönemi olarak adlandırılıyor. Türkiye de döneminde nüfus artı hızı yavalamaya devam edecek. Yani, 2000 yılında yüzde 1,66 olan nüfus artı hızı, 2025 yılında yüzde 0,81 e gerileyecek. Bu gerilemenin en büyük sebebi, daha az çocuk yapılması. Belirttiimiz gibi, doumlardaki bu azalma, Türkiye nüfusunun artmayacaı anlamına gelmiyor. Demografik öngörüler, 2025 yılında Türkiye toplam nüfusunun 90,2 milyona ulaacaına iaret ediyor. Türkiye de arasında genç nüfusun mutlak olarak artıı önce duruyor. Bir dönem sonra ise genç nüfus hem mutlak olarak hem de toplam nüfus içindeki pay olarak azalıyor. Türkiye 2025 yılından sonra genç nüfuslu bir ülke olmaktan çıkmaya balayacak. Genç nüfus politikaları yerini yetikin ve yalanan nüfus politikalarına bırakacaktır. Verilere dönersek, eitim çaındaki 3-22 ya grubunun toplam nüfus içindeki payı 2000 yılında yüzde 40,8 iken, 2025 yılında yüzde 27,7 ye düüyor. itim çaındaki nüfusun oran olarak daralması, Türkiye nin önüne daha eitimli, daha donanımlı bir nüfus yetitirme imkânını koyuyor. Türkiye ilk kez eitimde nicelie deil nitelie önem verme fırsatına kavuacak yıllarında açılan bu Fırsat Penceresi nin etkin ekilde deerlendirilmesi, eitim çaındaki nüfusun nitelikli eitimi ile mümkün olabilecek. Bu nedenle, önümüzdeki yıllarda eitim reformu ve eitim politikaları hayati önem kazanmakta. lbette, eitimde köklü deiimler yaanmasının önünde bazı engeller var. Bu kısıtlamalar nedeniyle, çok sayıda kiiye eitim verme, yani nicel baskı daha bir süre devam edecek. ehirleme, göç ve nüfus hareketlilii, bu engellerin baını çekiyor. Bunları, geleneksel olarak okullama oranlarının düük olması ve okullama ihtiyacına yanıt vermedeki zorluklar izliyor. Türkiye nin farklı bölgelerinde farklı demografik eilimler ve eitim durumları gözleniyor. Bu farklılıkları il bazında inceledik. Türkiye yi, ehirleme, göç ve nüfus hareketleri, ekonomik ve sosyal gelimilik ve okullama göstergeleri itibariyle 10 il grubuna ayırdık. Her il grubu ve il için nüfus trendlerine ilikin öngörülerde bulunduk; mevcut okullama ve eitim çaındaki nüfus durumlarını inceledik ve il grupları ve iller için ayrı ayrı, eitim ihtiyacı analizleri yaptık. Gelecek zaman: Avrupa nereye gidiyor? Avrupa kıtası, Türkiye den farklı bir deiim süreci yaıyor. Zira Avrupa ülkeleri, demografik geçi sürecinin üçüncü ve son aamasında bulunuyor. Bu demek oluyor ki: Avrupa nın nüfusu artmıyor: Avrupa da nüfusun net yenilenme oranı ihtiyaç duyulan yüzde 2,05 2,10 un altına indi ve böylece kıtada nüfus artı hızı durdu; gerileme trendine girildi. Dahası, bu trend en az yıl sürecek. 8

9 Avrupa yalanıyor: Tüm Avrupa ülkelerinde, nüfusun ya grupları arasında daılımında, genç ve yetikin nüfusun payı giderek azalırken yalı nüfusun payı artıyor. Avrupa Birlii nin nüfusu düüyor: 2002 yılında 453,4 milyon olan 25 AB üyesinin nüfusu 2025 yılında 456 milyon olduktan sonra 2050 yılında 399,7 milyona gerileyecek. Avrupa kıtası, nüfusunda mutlak azalma ve yalanma sürecini önümüzdeki 50 yılda yaayacak. Bu demografik süreç, siyaseti, ekonomiyi, sosyal yapıyı ve güvenlii etkileyecek. Türkiye, demografik süreç olarak Avrupa nın 50 yıl gerisinden gelmekte. Bu geri kalmılık Türkiye için büyük bir fırsat yaratıyor. Nüfus artı hızının yavalamasına karın Türkiye genç ve yetikin nüfusa, yani çalıabilir bir nüfusa sahip olacak. Bu potansiyeliyle Türkiye, Avrupa nın nüfus trendlerinin yaratacaı gereksinimleri önümüzdeki 50 yıl boyuna karılayabilecek konumda. Türkiye ve Avrupa nın nüfus öngörülerinin karılatırılması sonucunda yedi temel bulgu elde edilmekte: 1) Türkiye, Avrupa kıtasının demografik açıdan yaadıı sürecin olumsuz sonuçlarını kapatabilecek tek ülkedir. Türkiye 50 yıl boyunca Avrupa kıtasının igücü ihtiyacını karılayabilir. 2) Avrupa kıtasında nüfusun net yenilenmeye ihtiyacı var. Bu da ancak dıarıdan genç nüfus göçü ile olacaktır. Bu ihtiyacı karılamak için Türkiye çok avantajlı bir bölge ülkesidir. 3) AB de ya arası çalıma çaı nüfusu 25 yılda 165,2 milyondan 136,3 milyona gerilerken, Türkiye de 26,5 milyondan 33,7 milyona çıkacaktır. Türkiye iyi eitimli, katma deer yaratma gücü yüksek, birikimli i gücü ile Avrupa nın bu açıını kapatabilir. 4) Hızlı yalanma ve çalıan nüfustaki gerilemeye balı olarak, AB genelinde, sosyal güvenlik sistemlerindeki risk artmaktadır. Potansiyel katkı oranını yükseltmek için çalıan sayısı arttırılmalıdır. Türkiye bu konuda da Avrupa nın igücü piyasasına ve sosyal güvenlik sistemine katkı salayabilir. 5) Avrupa da genç nüfusun azalması, Avrupa nın güvenlii için de risk oluturuyor. Türkiye, genç ve aktif nüfusu ile Avrupa nın güvenliine de katkı salayacak konumda. 6) AB de giderek yalanan nüfus, iç talepte de durgulua yol açabilir. Türkiye nin genç ve satın alma gücü artacak nüfusu önemli bir potansiyel. Ancak AB, Gümrük Birlii ile bu potansiyelden zaten yararlanmaktadır. 7) 2050 yılında AB nüfusu 400 milyon, Türkiye nin nüfusu 98 milyon olacak. Türkiye nin AB ye tam üye olması halinde, 2050 de her 5 AB liden biri Türkiyeli olacak. Türkiye AB ye tam üye olursa ve AB nin bugünkü idari yapısı o tarihte de korunursa, Ankara, Birlik karar ve idare organlarında büyük aırlıa sahip olacak. Bu olasılıın Avrupa yı ürküttüü söylenebilir. 9

10 Sonuç olarak unları söyleyebiliriz: çinde bulunduu demografik süreç, Türkiye ye büyük fırsatların ve daha parlak bir gelecein kapısını açmaktadır. Avrupa da hüküm süren nüfus eilimleri bu fırsatları daha da yükseye taımaktadır. Önünde açılan bu Fırsat Penceresi nden içeriye süzülmesi için Türkiye nin yapması gereken ev ödevleri vardır. Bunların baında da yurttalarına daha kaliteli bir eitim sunmak gelmektedir. aliteli bir eitim, gerçekçi ve uzun soluklu eitim politikalarıyla salanabilir. itimde köklü reform arttır. 10

11 :;0 #1' & '/

12 '-!-8 Türkiye nin kapsamlı ve uzun vadeli bir eitim reformuna ihtiyaç duyduu açıktır. Böyle bir reform planlamasında elbette çok sayıda etmen gözönüne alınmalı, alınacak her karar ve atılacak her adım ayrıntılı bir ekilde hesaplanmalıdır. Aksi takdirde, hem kaynak israfı yaanır, hem de beklenmeyen, hatta istenmeyen sonuçlar doabilir. Baarılı bir reform politikası olutururken dikkate alınması gereken etmenler listesinin balarında Türkiye toplumunun nüfus özellikleri ve yapısı gelmelidir. Bu yapıda gözlenen ve öngörülen deiiklikleri de muhakkak hesaba katmak gerekmektedir. Ayrıca nüfus yapısına bir de eitim mercei ile bakıp, nüfusun nicel eitim göstergelerinin fotorafını çekmek arttır. Bu çalımanın ilk bölümü, yukarıdaki saptamalara yanıt vermeyi amaçlamaktadır. Bu bölümde öncelikle Türkiye nin yakın dönem nüfus yapısı ve demografi eilimleri incelenecek, ardından da eitim göstergeleri sunulacaktır. I.1 YAIN DÖNMN DMOGRAF V NÜFUS TRNDLR Doal olarak, eitim reformu çalımalarının hedef kitlesi, nüfusun eitim çaındaki bölümüdür. Bu nedenle hem yakın dönem incelenirken hem de uzun vadeli öngörüler yapılırken, eitim çaındaki nüfus ile ilgili göstergelere younlaılmaktadır. itim çaındaki grupta yaanan gelimeler elbette, nüfusun genel özelliklerinden ve eilimlerinden etkilenmektedir. Bu nedenle öncelikle eitim çaındki nüfusu belirleyen ve etkileyen genel demografik özellikler incelenmektedir. I.1.1 Türkiye de Demografik Trendler Bir toplumun nüfus yapısında yaanan deiim ve eilimler tesadüfi deildir. Farklı toplumlarda gözlenen nüfus eilimleri bazı ortak özellikler sergilemektedir. Pek çok toplum, demografik geçi olarak adlandırılan bir sürecin ardından nüfuslarını sabitleme eilimindedir.! Genellersek, bir ülkenin nüfusunun sabitlenmesine doru giden süreç, bir dier deyile demografik geçi süreci genellikle üç dönemden oluur. Bu aamaların her birinde de eitim çaındaki nüfus farklı özellikler gösterir. Birinci dönemin en temel özellii, hızlı nüfus artı oranlarıdır. Buna balı olarak genç nüfusun (0-24 ya) sayısı ve toplam nüfus içindeki oranı yüksektir. Aynı ekilde, eitim çaındaki nüfusta da artı gözlenir. kinci dönemde nüfus artı hızı yavalama eilimine girer. Bu aamada, çalıabilir nüfus (15-64 veya arası) en geni orana ve mutlak büyüklüe 12

13 ulaır. Bu dönemde eitim çaındaki nüfus mutlak olarak aynı kalır ya da kısmen gerilemeye balar. Bu grubun genel nüfusa oranı ise düüe geçer. Üçüncü dönemde ise nüfus artı hızı sıfırlanır ve gerileme balar. Bir dier deyile, nüfus azalmaya ve yalanmaya balar. itim çaındaki nüfus ise mutlak olarak azalmaya devam eder. Her toplumun doal olarak yaadıı bu demografik geçi sürecinin uzunluu ülkeden ülkeye deiiklik gösterir ancak ortalama yıllık sürelerden bahsedilebilir. Cumhuriyetin kuruluundan bu yana geçen dönem deerlendirildiinde, Türkiye de demografik geçi sürecinin ikinci aaması gözlenmektedir. Hesaplamalara göre bu süreç yıllarında sürecektir. Türkiye 2025 yılından itibaren demografik sürecin üçüncü ve son aamasına girecektir. Demografik trendler uzun dönemler içinde olutuundan Türkiye için öngörülen bu eilimin deiimi ancak olaanüstü koullar altında mümkündür. "!# $ &' (! " ) $ ( ( )! Demografik geçi sürecinin farklı aamalarında gözlenen temel özellikler Türkiye de de yaanacaktır. Bu süreç toplumsal dokunun pek çok unsurunu etkileyecektir. itim planlaması açısından da dikkate alınması gereken önemli unsurlar ortaya çıkacaktır. Bunlar arasında en önemli saptama udur: döneminde eitim çaındaki nüfusun büyüklüü önce mutlak olarak sabit kalacak ve ardından da kısmen gerileyecektir 1. Bugünkü durumu ve 2025 e doru yaanacak gelimeleri anlamak ve açıklayabilmek için yakın geçmiteki demografik verileri incelemek gerekir ten 2003 e kadar kaydedilen temel nüfus göstergeleri öyle sıralanabilir: 1945 ten bugüne kaba doum oranı hızla gerilemi ve 2003 yılında binde 21 e inmitir. Benzer bir ekilde, toplam dourganlık oranı da bu dönemde hızla gerilemitir yılında 2,4 olarak gerçeklemitir. aba ölüm oranı hızla gerilemi, gerileme hızı yavalamı ve son 15 yıldır sabitlemitir. Bu oran 2003 yılında binde 7 olarak gerçeklemitir. Bu üç göstergedeki gelimelere balı olarak nüfus artıı tahminlerin ötesinde bir hızla yavalamıtır ve bu yavalama sürmektedir yılında nüfus artı hızı yüzde 1,53 olarak hesaplanmaktadır. 1 itim çaındaki nüfus 3-24 ya arası olarak kabul edilmektedir. 6-24, 0-15 veya 0-24 ya aralıkları da kullanılsa aynı sonuçlara ulaılmaktadır. 13

14 I.1.2 Mutlak Nüfus Gelimeleri ve itim Çaındaki Nüfus Farklı ya gruplarının toplam nüfus içindeki oranları ve bu oranların zaman içinde gösterdii deiim, özellikle eitim alanında planlama yaparken yakından incelenmesi gereken verilerdir yılından bu yana kaydedilen göstergeler incelendiinde Türkiye nin nüfus yapısının ne yönde deimekte olduu açıkça gözlenmektedir: Mutlak nüfus artıı yavalayarak sürmütür yılında 35,6 milyon olan nüfus, 2000 nüfus sayımında 67,8 milyona ulamıtır. Nüfus kütük kayıtlarına göre 2003 yılı nüfusu ise 70,8 milyon olmutur. itim çaındki nüfusun genel nüfusa oranı incelenirken iki farklı gösterge kullanılabilir: o Bunlardan ilki, 0-14 ya grubunu esas almaktır. Bu ya grubu nüfusun mutlak olarak arttıını ancak toplam nüfus içindeki payının hızla gerilediini görüyoruz. o Bir dier yaklaım, eitim çaındaki nüfus olarak 0-24 ya grubunu temel alır. Bu grubun da mutlak büyüklüü artmakta ancak toplam nüfus içindeki payı daha yava gerilemektedir. ncelenen döneme ilikin bir dier saptama da ya grubuna aittir. Bu grup mutlak nüfus büyüklüü olarak genilerken, toplam nüfus içindeki payını da arttırmaktadır. Son olarak, 65 ya üstü grubun hem mutlak olarak hem de oransal olarak hızla arttıını görmekteyiz. I.1.3 Toplam Nüfusun Cinsiyet ve ent-ır Ayırımı Nüfusun ya gruplarına daılımının yanı sıra, cinsiyet ve kent-kır ayırımı temelinde gösterdii özellikler de eitim planlamaları açısından büyük önem taır. Bu veriler, bir eitim reformu politikası olutururken öncelikler arasında yer alan kız çocuklarının eitim durumu ile kırsal alandaki eitim olanaklarına ilikin çok önemli bilgiler salar. Bu göstergeler ııında u saptamaları yapmak mümkündür:! " # $ Türkiye nüfusunun kadınlar ve erkekler arasındaki daılımı 1970 yılından bu yana hemen hemen aynı kalmaktadır. rkek nüfus, kadın nüfustan daha fazladır ve iki grup arasında 1,02 gibi bir katsayı olumutur. Bu katsayıya balı olarak erkek nüfusun toplam nüfus içindeki payı yüzde 50,65 tir. Türkiye hızla kentlemektedir yılında 13,7 milyon olan kentli nüfus 2000 yılında 44 milyona ulamıtır. ent nüfusunun toplam nüfus içindeki payı 1970 yılında yüzde 38,5 iken, 1987 de yüzde 50 yi geçmi, 2000 yılında da yüzde 64,9 a ulamıtır. ırsal nüfus mutlak olarak artmı, ancak bu nüfusun toplam nüfus içindeki oranı çarpıcı bir ekilde azalmıtır. 14

15 ent nüfusunda kaydedilen bu hızlı tırmanı dikkat çekicidir. ent-kır dengesindeki bu dönüüm için iki neden gösterilebilir: Bir yandan kentli nüfus kendi içinde artmıtır Öte yandan köylerden kentlere göç yaanmıtır. Bu veriler ııında kent/kır nüfus dengeleri akılda tutularak u saptamaları ve önerileri yapmak mümkündür: Nüfus yapısındaki bu deiim eitim planlaması açısından büyük önem taımaktadır. itim ihtiyaçları saptanırken kırsal alanda yaanan boalma, kent merkezlerine yıılma ve kent nüfusundaki hızlı artı eilimi dikkate alınmalıdır. Genel nüfus artıındaki yavalama ve eitim çaı nüfusu artıındaki duraklama sonucu eitim alanında altyapıya (okul ve derslik sayısı, yeni öretmen ihtiyacı, eitsel araç-gereç gereksinimi gibi) daha az kaynak ayrılabilecei, bunun yerine kalite yükseltmeye yönelik yatırımlara geçilebilecei önermesi bu aamada doru deildir. entleme ve eitim çaı nüfusun hareketlilii, eitim olanaklarının yaygınlatırılmasını zorunlu kılmaktadır. I.2 TML TM GÖSTRGLR Demografik göstergeler ile nüfus yapısında gözlenen deiimlerin yanı sıra, temel eitim verileri de bir eitim politikası olutururken ihtiyaç duyulan temel bilgiler arasındadır. Bu çalımada eitim verileri iki balık altında sunulmaktadır. Bunlardan ilki, Türkiye nin okur-yazarlık ve eitim profilidir. Bu profil, nüfus sayımları sonucu elde edilen verilere göre oluturulmutur. kincisi ise Türkiye deki okullama göstergeleridir. I.2.1 Türkiye de itim Durumu Türkiye nin eitim durumu merceinden fotorafını çekerken, eitim çaındaki nüfusu dıarda bırakmak gerekir. Bu amaçla, yalnız 25 ya ve üstü grubun eitim açısından özellikleri saptanır. Ayrıca erkek ve kadın nüfusun özelliklerini ayrı ayrı irdelemek de önemlidir. Bu veriler sonucu u çıkarımlar yapılabilir: # 25 ya ve üstü nüfusun okur-yazarlık ve eitim $ durumunda sürekli bir iyileme gözlenmektedir. Ancak bu iyileme çok yetersizdir. Okuma-yazma bilmeyen oranı 1975 yılında yüzde 47,2 iken bu rakam 2000 yılında yüzde 17,2 ye inmitir. adınlarda ise bu oran yüzde 65,6 dan yüzde 27,4 e gerilemitir. lkokul mezunu ve sadece okur-yazar olanların toplam oranı 1975 te yüzde 43,9 iken 2000 yılında yüzde 54,2 ye yükselmitir. rkek ve kadınlar için oranlar hemen hemen aynıdır. 15

16 Ortaokul ve dengi, lise ve dengi okul ile yüksek örenim mezunlarının oranı 1975 yılında toplam yüzde 9,2 iken, 2000 yılında yüzde 28,5 e yükselmitir. Bu oran, erkeklerde yüzde 13,1 den yüzde 37,4 e, kadınlardaysa yüzde 5,2 den yüzde 19,9 a çıkmıtır. Bu veriler temelinde u saptamalar yapılabilir: 25 ya ve üzeri gruba, her yıl daha yüksek eitimli yeni gençler katılmaktadır. Bu sayede, okur-yazar ve eitim profilindeki iyilemenin sürecei öngörülebilir. Ancak iyileme yava bir hızla gerçeklemektedir. Bugünkü eitim durumunun tatmin edici düzeye ulatıını söyleyebilmek mümkün deildir. I.2.2 Türkiye de Okullama Oranı Toplumun gelecekteki eitim düzeyini belirleyecek en can alıcı unsur bugünkü okullama oranlarıdır. Okullama oranına ilikin olarak bu çalımada sunulan rakamlar, ilkokul ve ilköretim ile ortaöretimi içermektedir. Bu rakamlar yakın dönemi, yani arasını kapsamaktadır. Tablolarda beliren ilkokul ve ilköretim ayrımı, 1997 yılından itibaren ilk eitimin 5 yıldan 8 yıla çıkarılmasının sonucudur. Brüt ve net okullama oranı ayrımı ise öyledir: Brüt okullama oranı, ilköretimde fiilen okuyan örenci sayısının ilköretim çaındaki toplam nüfusa bölünmesi ile bulunmaktadır: lköretimde fiilen okuyan örenci sayısı Brüt Okullama Oranı = lköretim çaındaki toplam nüfus Net okullama oranı ise, ilköretim çaında olup da ilköretimde fiilen okuyanların sayısının, ilköretim çaındaki toplam nüfusa bölünmesi ile hesaplanır. lköretim çaında olup da ilköretim de fiilen okuyanlar Net Okullama Oranı = lköretim çaındaki toplam nüfus 16

17 Bu veriler ve hesaplamalar ııında ilkokul ve ilköretimdeki okullama oranlarına ilikin u gözlemleri yapmak mümkündür: Türkiye, 1997 yılında 8 yıllık zorunlu eitim uygulamasına geçmitir. Be yıllık ilkokul uygulamasının son yılı olan 1996 da brüt okullama oranı yüzde 96,7, net okullama oranı ise yüzde 89,4 olarak karımıza çıkmaktadır. rkeklerde brüt ve net okullama oranı, kızlara oranla daha yüksektir yılında, bir dier deyile 5 yıl uygulamasını yansıtan son yılda, ilkokul seviyesinde yüzde 100 okullama salanamadıı gözlenmektedir. Sekiz yıllık zorunlu eitim uygulamasının baladıı 1997 de okullama oranında gerileme yaanmıtır. Bunun nedeni istatistiklerin, 8 yıllık okul için tutulmaya balanmasına karın okula devam alıkanlıının, sıklıkla, 5 yılla sınırlı kalmasıdır. Dier bir deyile, toplum genelinde, 5. sınıftan sonra çocukların okula gönderilmemesi alıkanlıı devam etmitir. Ancak bu toplumsal alıkanlık zaman içinde kırılmıtır. 8 yıllık ilköretimde brüt okullama oranı hızla artarak, 2001 yılında yüzde 96,6 ya ulamıtır. rkeklerde bu oran yüzde 100, kızlarda yüzde 93 tür. Net okullama oranları söz konusu olduunda, 2001 yılında yüzde 89,8 düzeyi yakalanmıtır. Bahsedilen oran, erkeklerde yüzde 92,4, kızlarda yüzde 87 dir. lköretimde yüzde 100 lük okullama hedefine 2001 yılı itibariyle yaklaılmıtır. Ancak bu hedefe henüz ulaılamadıı gözlenmektedir. lköretimde olduu gibi, ortaöretim okullama oranlarında da döneminde artı kaydedilmektedir. Ancak pek parlak bir tabloyla karı karıya olduumuz söylenemez: $ & Ortaöretim seviyesinde brüt ve net okullama oranlarında, 1990 yılından 2001 yılına kadar, 20 puanlık bir artı yaanmıtır. Son 11 yıldaki bu iyilemeye ramen ortaöretim okullama oranının düük seyrettii ifade edilebilir yılında ortaöretimde brüt okullama oranı yüzde 60,9 da kalmıtır. Bu oran erkekler için yüzde 68,6, kızlardaysa yüzde 52,7 dir. Daha da karanlık bir tablo, net okullama rakamları incelendiinde ortaya çıkmaktadır. Ortaöretimde net okullama oranı yüzde 43,2 dir. Bu oran, erkeklerde yüzde 47,3, kızlardaysa yüzde 38,8 dir. Bu veriler göstermektedir ki, ortaöretim çaında bulunan her 100 örenciden 39 u ilköretim sonrası eitime devam etmemektedir. Her 100 erkekten 32 si, her 100 kızdansa 43 ü, ilköretim sonrası okulu bırakmaktadır. Yukarıdaki veriler çerçevesinde, ilköretim ve ortaöretimdeki okullama oranları cinsiyet kıstasına göre ele alındıında u sonuçlara varılabilir: Okullama oranları söz konusu olduunda, kız-erkek ayrımı kendini çarpıcı bir biçimde göstermektedir. ızların okullama oranı her alanda, erkek örencilerin altındadır. ız örencilerin okullama oranı artmakta, ancak yetersiz kalmaktadır. itim süresi uzadıkça kızların okullama oranı dümektedir. 17

18 ;0 & #+637/ ''2642+,'4/

19 '-!-8 itim politikalarının oluturulması için yakın geçmiin ve bugünün verilerine ihtiyaç olduu açıktır. Ancak gelecee yönelik demografik öngörülerde bulunmadan eitim planlaması yapmak da olanaksızdır. Bu öngörüler yalnızca kaynak tahsisi açısından deil, ulaılmak istenen hedeflerin gerçekçi olarak belirlenmesi yönünden de hayatidir. Çalımanın bu ikinci bölümünde, eitim reformu ve eitim politikalarının belirlenmesinde kullanılmak üzere yılları için demografi ve eitim çaındaki nüfusa yönelik öngörüler yapılmaktadır. Genel saptamaların ardından bölgeler ve illerdeki demografik eilimler ile eitim göstergeleri incelenerek gruplar oluturulacaktır. *! Türkiye de toplumsal yapı bölgeden bölgeye, ilden ile büyük farklılıklar gösterebilmektedir. Bu saptama, genel demografi ve eitim trendleri ve göstergeleri için de geçerlidir. Bu nedenle bölge ve iller bazında yapılacak analizler, eitim reformu ve eitim politikalarının gerçekçi ve salıklı olabilmesi için önem kazanmaktadır. II.1 DMOGRAF V TM ÇAINDA NÜFUS ÖNGÖRÜLR Daha önce de vurgulandıı gibi, Türkiye, demografik geçi sürecinin ikinci aamasına girmitir. Öngörülere göre bu süreç 2025 yılına kadar devam edecek, daha sonra üçüncü aamaya geçilecektir. Demografik geçi sürecinin ikinci aamasının tipik özelliklerinin Türkiye de de gözlenmesi beklenmektedir. Nüfusbilime göre, her toplumda gözlenen bu özellikler, hem toplam mutlak nüfusun, hem de eitim çaındaki nüfusun gelimesini biçimlendirecektir. II.1.1 Demografi Öngörüleri 2025 Olaanüstü koullar yaanmadıkça, bir toplumun nüfus özelliklerindeki deiiklikler ve eilimler süreklilik gösterir. Bir dier deyile, gelecee ait öngörüler, son dönemde yaanan demografi trendlerinin devamı olarak nitelenebilir. Gelecekteki toplumsal eitim ihtiyaçlarını belirlemek ve bu çerçevede politikalar oluturabilmek için, öncelikle genel demografi öngörülerinde bulunmak gerekmektedir yılına kadar oluacak olan temel demografi öngörüleri, Türkiye nin genel ve ya grupları itibariyle nüfusu ile eitim çaındaki nüfusunu ekillendirecektir. Bu öngörüler, son dönemde yaanan demografi trendleri esas alınarak yapılmalıdır. 19

20 Türkiye nin dönemi nüfus trendleri bize, önümüzdeki dönem için yapılacak öngörülere temel oluturacak ipuçlarını sunmaktadır. Son dönem verilerinin irdelenmesinden u sonuçlar çıkmaktadır: Türkiye deki nüfus artı hızı ciddi bir düme göstermektedir. Bu düü oldukça hızlı gerçeklemektedir. Son 13 yılda, nüfus artıında beklenilenin üzerinde bir yavalama göze çarpmaktadır yılında yüzde 1,97 olan nüfus artı hızının, 2003 yılında yüzde 1,53 e indii görülmektedir. Beklenmedik bir düü gösteren nüfus artı hızının dizginlenmesinin iki ana sebebi bulunmaktadır: ' o lk neden, kaba doum hızındaki yavalamadır. aba doum hızı 1990 da yüzde 2,48 den 2003 te yüzde 2,09 a gerilemitir. o kinci neden ise toplam dourganlık hızındaki yavalamadır. Aslında kaba doum hızındaki yavalama da bu veriyle açıklanabilir. Bu gösterge 1990 yılında 3 çocuktan 2003 yılında 2,43 çocua gerilemitir. Bebek ölüm hızı dümekte, 5 ya altı çocuk ölüm hızında yavalama ve iyileme yaanmaktadır. aba ölüm hızı 13 yıllık dönem boyunca binde 6,9-7,1 olarak gerçeklemitir. Yukarıda özetlenen ve Tablo 7 de ayrıntıları bulunan bu veriler, Türkiye nin 2025 yılına kadar yaayacaı öngörülen demografi trendlerine temel oluturmaktadır. Türkiye için yapılan demografi öngörülerinde Devlet statistik nstitüsü ve Birlemi Milletler in çalımaları temel alınmaktadır. Her iki kurumun da öngörüleri birbirine çok yakındır. Her iki öngörü de Türkiye nin yıllarında demografik geçi sürecinin ikinci aamasını yaayacaını göstermektedir YILINDA TÜRY Türkiye nin 2025 yılında nasıl bir toplum olacaına ilikin önemli ipuçları barındıran demografi öngörülerinden u temel özellikler ortaya çıkmaktadır:! ( ( ( #! (! Nüfus artıı yavalayacak: Nüfus artı hızı 2025 yılına kadar dümeye devam edecektir. Nüfus artı hızı özellikle 1995 yılından sonra daha hızlı dümeye balamıtır ) yılına kadar yavalama hızı aynı olacaktır yılından itibaren ise yavalama hızı azalacaktır. Ancak mutlak olarak nüfus artı hızı dümeye devam edecektir. Nüfus artı hızının 2010 yılında yüzde 1,23 ile gelimi ülkeler düzeyine iyice yaklaması, 2015 yılında ise yüzde 1,1 ile ulaması öngörülmektedir yılında ise nüfus artı hızı yüzde 0,81 e kadar gerilemi olacaktır. aba doum hızı düecek: Nüfus artı hızındaki düme öngörüsünün temel dayanaı, kaba doum hızındaki düü beklentisidir. aba doum hızı da 20

21 1995 yılından sonra hızla düme trendine girmitir. Bu eilime yol açan ekonomik-sosyal ve demografik gelimelerin devam edecei, dolayısıyla kaba doum hızındaki yavalamanın sürecei öngörülmektedir yılında yüzde 2,22 olan kaba doum hızı 2010 yılında yüzde 1,8 ve 2025 yılında ise yüzde 1,51 olarak öngörülmektedir. Doacak çocuk sayısı azalacak: aba doum hızı, genç nüfusun oluumunda çok önemlidir. imdilerde 1,4 milyon olan her yıl doan çocuk sayısı kaba doum hızındaki yavalama sonucu 2025 yılına kadar 1,3 milyona gerileyecektir. 0 ya grubu çocuk sayısı, 2025 yılına kadar, yılda 1,25 1,3 milyon arasında sabitlenecektir. Genç nüfus azalacak: Doum hızındaki yavalamanın bir etkisi de, doal olarak, genç nüfus üzerinde görülecektir. Buna göre, aynı dönemde genç nüfus mutlak olarak azalmaya balayacaktır. aba ölüm hızı artacak: aba ölüm hızının 2010 yılına kadar yüzde 0,71 de sabit kalacaı öngörülmektedir. Bu oran, 2010 dan itibaren artıa geçecek ve 2025 te yüzde 0,78 e ulaacaktır. Bu yükseliin temel nedeni, 25 ya ve üstü grubun hem mutlak hem de toplam nüfus içinde oran olarak genilemesi, bir dier deyile nüfusun yalanmaya balamasıdır. Bebek ölümleri azalacak: Bebek ölüm oranları ve 5 ya altı çocuk ölüm oranlarında da ekonomik ve sosyal gelime varsayımına balı olarak hızlı bir düme olacaı öngörülmektedir. Buna ramen 2025 yılında ulaılacak göstergeler halen gelimi ülke seviyelerinin üzerinde kalacaktır.! 2025 T NÜFUS 90 MLYON yıllarına yönelik demografi öngörüleri bize toplam nüfusa ilikin de tahmin ansı vermektedir. Buna göre Türkiye nin toplam nüfusu 2025 yılında 90,2 milyona ulaacaktır. Aynı yıl nüfus artı hızı ise yüzde 0,81 e kadar gerilemi olacaktır. II.1.2 itim Çaındaki Nüfus Öngörüleri 2025 Nüfusun bu genel eilimlerinin yanı sıra, eitim çaındaki nüfusa yönelik öngörüler de yapılmaktadır yıllarında, eitim çaındaki nüfusun nasıl ekillenecei ve hangi özellikleri gösterecei, eitim planlaması açısından çok önemlidir. II itim Çaındaki Nüfus Tek Ya Öngörüleri Bu çalıma kapsamında, eitim çaındaki nüfus için 2025 yılına kadarki öngörülerde tek ya kriteri kullanılmıtır. Yani eitim çaındaki nüfus olarak 3-22 ya aralıı bir blok olarak temel alınmıtır. Bu ya grubu, okul öncesi eitimin artan önemine balı olarak 3 yaında balatılmakta ve 4 yıllık yüksek öretimin tamamlandıı 22 yaında sona erdirilmektedir. 21

22 Dünyada ve Türkiye de nüfus öngörüleri çounlukla beerli ya grupları için yapılmakta, tek ya grubu öngörülerine genelde bavurulmamaktadır. Beerli ya grupları ile tek ya grupları için kullanılan demografik varsayımlarda trendler aynı olmakla birlikte, beerli ya grubu yerine her ya için ayrı varsayım kullanılarak hesaplama yapılması, toplam veriler de farklılamalara yol açabilmektedir. Tek ya hesaplamalarda kullanılacak balangıç yılı verileri ve verilerin salıklı olması önemlidir. Çalımamızda balangıç yılı için 2000 yılı verileri kullanılmıtır ve veriler 2000 yılı genel nüfus $ $ sayımı sonuçlarından alınmıtır. Ancak özellikle 0 ve 1 ya için genel demografik trendlerin sonuçlarını yansıtmayan verilerde düzeltmeye gidilmitir. Tek ya verilerinin nüfus kütüü verilerinden karılatırılarak kontrol edilmesi de çok salıklı #( # olmamıtır. Örnein 2003 yılı nüfus kütüü verilerine göre 0 ve 1 ya grubu nüfus çok düük görülmektedir. Bunun ana nedeni de çocukların kütüe geç yazılması, hatta ilkokul çaına gelince nüfus kaıdının çıkarılması ile toplam nüfusa 6 ve 7 yaından itibaren dahil olmasıdır. Çalımamızda kullanılan temel verilerin bu ve benzeri kısıtlar taıyor olması, öngörülerde sınırlıda olsa yanılma payını geniletmektedir. Yönteme dair bu notların ardından, eitim çaındaki nüfusa ilikin öngörüler ana hatlarıyla öyle sıralanabilir: itim çaındaki nüfus azalacak: 2025 e kadar eitim çaındaki nüfusta bir gerileme yaanacaktır. Bu gerilemenin balıca nedeni, nüfus artı hızındaki düütür yılıyla kıyaslandıında, 2025 yılında 3-22 arasındaki her yata nüfus daha az olacaktır. adınların oranı artacak: rkek ve kadın nüfus benzer oranlarda azalacaktır. Ancak, erkeklerle kadınlar arasında 2000 yılında 1,06 olan oran 2025 yılında 1,04 e gerileyecektir. Bir dier deyile kadın nüfusun erkek nüfusa oranı artacaktır.! TM ALACA NÜFUS AZALACA 2000 yılında 27,7 milyon olan 3-22 ya grubu nüfusu, 2025 yılında 24,9 milyona gerileyecektir. Aynı ya grubunda erkek nüfusu 14,3 milyondan 12,7 milyona, kadın nüfusu ise 13,4 milyondan 12,3 milyona inecektir. 22

23 II itim Çaındaki Nüfusun Ya Grupları Arası Daılımı itim çaındaki nüfusu oluturan 3-22 ya grubunun genel özelliklerinin ardından, bu bloku oluturan farklı katmanların yakından incelenmesi, daha ayrıntılı ve salıklı verilere ulaılması açısından önemlidir. Bu nedenle, 3-22 ya grubu u alt gruplara bölünmütür: itim öncesi, ilköretim, ortaöretim ve yüksek okul. Bu alt gruplara ilikin yıllarına yönelik saptamalar öyle aktarılabilir: $ $! ( ( ( #! (!! # itim öncesi ya grubu 3-5 ya grubu olarak alınmıtır. Bu grubu oluturanların sayısı 2000 yılında iken, 2025 yılında e düecektir. lköretim ya grubu 6-14 olarak kabul edilmitir. lköretime balama yaı genelde 7 dir ancak 6 yaında okula balayanların oranı yüksek olduundan, 6 ya da ilkörenim çaı grubuna dahil edilmitir. Ayrıca, 8 yıllık ilköretim uygulamasının sürdüü varsayılmıtır. lköretim ya grubu nüfusu 2000 yılında iken 2025 yılında olacaktır. Ortaöretim ya grubu ise olarak alınmıtır. Halihazırda ortaöretim 3 yıllıktır. Ancak zorunlu eitimin 12 yıla çıkarılması olasılıı ve yıl kayıpları nedeniyle ortaöretim grubu için ya aralıı kabul edilmitir. Bu ya grubunun nüfusu 2000 yılında olarak saptanmı, 2025 yılında ise olacaı öngörülmütür. Yüksek öretime balama yaı 19 olarak kullanılmıtır. Üniversite çaına gelenlerin sayısı 2000 yılında iken 2025 yılında e dümesi beklenmektedir. Yüksek öretim için ya grubu esas alınmı; öngörüler, 4 yıllık yüksek örenime göre yapılmıtır. Lisans üstü eitimler ihtiyari olduundan, ya grubu deerlendirmeye alınmamıtır yılında olan yüksek örenim ya grubunun nüfusu 2025 yılında e inecektir.! ÖRNC SAYISI DÜC 2000 yılından 2025 e kadar geçecek dönemde, okul öncesi dönemden üniversiteye, eitimin her aamasındaki örenci sayısında düü gözlenecek. Böylece Türkiye ilk kez, eitim çaındaki nüfusun baskısından kurtulmaya balayacak. II itim Çaındaki Nüfusun Toplam Nüfus çindeki Payı döneminde Türkiye de örenci sayısı düecek, böylece ilk kez eitim çaındaki nüfusun nicel baskısı azalacak. itim çaını oluturan 3-22 ya grubunda toplam nüfus mutlak olarak azalacak. itim çaı nüfusuntaki bu mutlak gerileme toplam nüfustaki yavalayan artı ile birletiinde, eitim çaındaki nüfusun toplam nüfus içindeki payı da düecek.! ( ( ( #! (! $ $ 23

24 II.2 GRUP V LLRD DMOGRAF TRNDLR V TM GÖSTRGLR Türkiye de nüfus özellikleri bölgeden bölgeye, hatta ilden ile farklılık göstermektedir. Bu farklılıklar kısa ve orta vadede devam edecektir. Salıklı, dolayısıyla etkili ve verimli bir eitim planlaması için bu farklılıklar da dikkate alınmalı, politikalar bu veriler ııında oluturulmalıdır. Öngörüler, 2025 e kadar olan dönemde eitim çaındaki nüfusun hem mutlak olarak azalacaını hem de bu grubun toplam nüfus içindeki payının gerileyeceini ortaya koymaktadır. Ancak Türkiye nin tüm bölge ve illerinde aynı trendler yaanmayacaından eitim ile ilgili fiziki ihtiyaçlar bölgesel ve daha alt düzeylerde sürmeye devam edecektir.! #!#! Öncelikle iller arasında yaanan farklılıkların nedenlerine göz atalım: llerdeki dourganlık oranları farklıdır. Bazı illerde çok hızlı nüfus artıı yaanmaktadır. ller arası göç sürmektedir ve etkisini sürdürecektir. Bazı illerde nüfus güçlü bir azalma eilimine girmitir. llerde ehirleme oranları çok farklıdır. ehirleme ve kentlere göç sürecektir. Okullama oranları farklıdır ve okullama oranlarının artması ihtiyacı dorudan nicel ihtiyaçları arttırmaktadır. l ölçeinde nüfus ve eitim çaı nüfusu öngörüleri yapılması kapsamlı bir çalımayı gerektirmektedir. Her il için dourganlık, kaba doum ve ölüm oranları gibi göstergelerin yanı sıra, göç alma ve verme ile ehirleme hızları gibi deikenlerin de deerlendirmeye katılması gerekmektedir. Bu zorluklar nedeniyle il bazında yapılan nüfus ve eitim öngörüleri genel eilimleri aktarmanın ötesine geçmemektedir. Bu çalımada da, yukarıda sözü edilen veri eksiklii nedeniyle, sayısal sonuçlara ulamayan ancak genel trendleri oluturan öngörüler yapılmıtır: Öncelikle, 81 ilin demografi ve nüfus trendleri, 2000 nüfus sayımı sonuçları kullanılarak analiz edilmitir. Böylece aaıdaki 10 ayrı il grubu oluturulmutur: 1) Dourganlık Oranı Yüksek Nüfus Artı Hızı Yüksek ller 2) Dourganlık Oranı Yüksek Nüfus Artı Hızı Normal ller 3) Dourganlık Oranı Yüksek Nüfus Artı Hızı Düük ller 4) Dourganlık Hızı Yüksek Nüfusu Azalan iller 5) Dourganlık Oranı Normal Nüfus Artı Hızı Çok Yüksek ller 6) Dourganlık Oranı Normal Nüfus Artı Hızı Yüksek ller 7) Dourganlık Oranı Normal Nüfus Artı Hızı Düük ller 8) Dourganlık Oranı Normal Nüfus Artı Hızı Çok Düük ller 9) Dourganlık Oranı Normal Nüfusu Azalan ller 10) Dourganlık Oranı Normal Nüfus Artı Hızı Normal ller 24

25 llerde okullama oranları ve sosyo-ekonomik gelime düzeyleri de deerlendirilmitir. Bu sayede, illerde önümüzdeki dönemde yaanması muhtemel nüfus ve eitim çaı nüfus trendleri öngörülmektedir. Ayrıca 10 grup için illerin 2000 yılına ilikin 0-19 ya grubu nüfusu da sunulmaktadır. Bu ya grubu önümüzdeki 25 yıl içinde eitim çaı nüfusunu oluturacaktır. imdi bu 10 il grubunun özelliklerine daha yakından bakalım Grup 1: Dourganlık Oranı Yüksek - Nüfus Artı Hızı Yüksek ller (Mersin, onya, Gaziantep, Batman, Mardin, anlıurfa, ırnak, Hakkari, Van) Bu illerin nüfus artı hızı önemli ölçüde il içindeki yüksek doum oranlarından kaynaklanmaktadır. Dourganlık oranı çok yüksektir. Bu illerden Mersin, onya ve Gaziantep kısmen göç almaktadır. & ' Bu illerde eitimde nicel ihtiyaçlar artmaya devam edecektir. Bu grubu oluturan dier 6 il ise (Batman, Mardin, anlıurfa, ırnak, Hakkari ve Van) birbirine çok yakın illerdir ve aynı tipik özellikleri sergilemektedir. Bu 6 il sınırlı göç vermektedir. Dourganlık oranları dier üç ilin çok üzerindedir ve Türkiye nin en yüksek oranlarına sahip illeridir. Verilen sınırlı göçe ramen bu altı ilde nicel eitim ihtiyaçları sürecektir. Altı ilde ilköretim sonrası okullama oranları da çok düüktür. Okullama oranlarına balı eitim ihtiyacı yüksek olacaktır. Altı il ekonomik ve sosyal gelimilikte en alt sıralarda bulunmaktadırlar. Grup 2: Dourganlık Oranı Yüksek Nüfus Artı Hızı Normal ller (Osmaniye, Aksaray, Yozgat, Adıyaman, Diyarbakır, Arı, Ardahan, Bingöl, Idır, Mu) Bu illerin tamamında dourganlık oranları yüksektir. Ancak nüfus artı hızları Türkiye ortalamasına yakındır. Yüksek dourganlık oranına ramen nüfus artı hızının ülke ortalamasında olmasının nedeni, bu illerden dıarıya yaanan göçlerdir. llerin ekonomik ve sosyal gelimilii alt sıralardadır. Göçün önemli nedeni budur. ller, Ortadou Anadolu ile Dou ve Güneydou illeridir ve birbirine çok yakın bir corafyadadır. ) Bu illerde dourganlık oranının yüksek kalması, göçlerin yavalayarak sürmesi öngörülmektedir. Özellikle ilkokul sonrası okullama oranlarının da düük olması nedeni ile bu grubun nicel eitim ihtiyaçları sürecektir. 25

26 Grup 3: Dourganlık Oranı Yüksek Nüfus Artı Hızı Düük ller (ars, rzurum, rzincan, Bingöl, Siirt, Sivas, Nide, Hatay, Nevehir, ahramanmara, Ordu, Gümühane, Tokat, Afyon, araman, ayseri) Bu illerin temel özellii de önemli ölçüde göç veriyor olmasıdır. Dourganlık oranları çok yüksek olmakla birlikte nüfus artı hızları bir önceki gruba göre çok daha yavatır çünkü bu! (! illerden dıarıya daha kuvvetli bir göç yaanmaktadır. ayseri, ahramanmara ve araman hariç iller gelimilik sıralamasında altlarda yer almaktadır. Önümüzdeki dönemde dourganlık oranı kısmen düecek ancak göç sürecektir. Bu nedenle nicel ihtiyaçlar daha sınırlı olacaktır. Okullama oranlarına balı olarak nicel ihtiyaçların iddeti belirlenecektir. Grup 4: Dourganlık Oranı Yüksek Nüfusu Azalan iller (Bayburt, ilis) Bayburt ve ilis in yüksek dourganlık oranlarına karın nüfusları azalmaktadır. Her iki il de yüksek oranda göç vermektedir.!!! konomik ve sosyal gelimilie balı olarak bu göçün sürecei öngörülmektedir. Toplam nüfus ve genç nüfus azalacaktır. Bu nedenle eitimde ihtiyaçlar sadece okullama oranlarına balı kalacaktır. Grup 5: Dourganlık Hızı Normal Nüfus Artı Hızı Çok Yüksek ller (stanbul, Antalya) stanbul ve Antalya, Türkiye nin en çok göç alan iki ilidir. ehirli nüfusun dourganlık oranı normal, hatta Türkiye ortalamasının altındadır. Ancak nüfus artı hızı son derece yüksektir. Her iki ile yönelik göçün devam edecei öngörülmektedir. Ancak göç hızı yavalayacaktır. Bu nedenle eitimde nicel ihtiyaçlar azalan hızda sürmeye devam edecektir.!! Grup 6: Dourganlık Oranı Normal Nüfus Artı Hızı Yüksek ller (Bursa, ocaeli, Tekirda, Tunceli) Bursa, ocaeli, Tekirda, bölgelerindeki ekonomik ve sosyal çekim merkezi olarak göç almaktadır. Bu iller göç almaya devam edecektir. Dört ilde dourganlık hızları Türkiye ortalamasının! &! ' altındadır. Ancak nüfus artı hızları yüksektir. Bursa ve ocaeli nin fiziki olarak genileme olasılıı azalmıtır. Bu nedenle göç sınırlı kalacak, bir dönem sonra duracaktır. Bu illerde eitim ihtiyaçlarını ilk dönemde göçün boyutu daha sonra ise okullama oranları belirleyecektir. 26

27 Grup 7: Dourganlık Oranı Normal Nüfus Artı Hızı Yava ller (ütahya, Manisa, Uak, Çankırı, skiehir, ırıkkale, Sakarya, ırklareli, Düzce, Aydın, Balıkesir, Denizli, Bilecik, Çanakkale) Bu illerin önemli bölümü ge Bölgesi ndeki ve bölgeye komu illerden olumaktadır. Bu gruptaki iller demografik göstergeleri itibari ile giderek istikrara kavumaktadır. llerin tamamında dourganlık oranları normal standartlara ulamıtır ve buna balı olarak nüfus artı hızları yavalamıtır. Bu illerde nüfus artı hızının mevcut düzeyini koruması öngörülmektedir. Bu iller muhtemelen çok sınırlı olarak göç alıp-vereceklerdir. Nüfus daha çok illerin kendi demografik nitelikleri ile belirlenecektir. Bu illerde daha çok okullama oranına balı kantitatif ihtiyaçlar olacaktır. Sınırlı nüfus artıına balı olarak, ihtiyaçlar da çok sınırlı olacaktır.! )! Grup 8: Dourganlık Oranı Normal Nüfus Artı Hızı Çok Yava ller (Burdur, Amasya, Bolu, Giresun, Rize, Samsun, ırehir) Bu illerin tamamında dourganlık oranları normal standartlara yaklamıtır. Ancak bu illerde nüfus artı hızı, yüksek orandaki göçler nedeniyle çok düüktür. Önümüzdeki dönemde bu illerden göç azalarak sürecektir. ( Bu illerden daha çok genç nüfusun göç edecei öngörülmektedir. Buna balı olarak dourganlık oranı da gerileyecektir. itimde nicel ihtiyaçlar okullama oranlarına balı olarak belirlenecektir. Grup 9: Dourganlık Oranı Normal Nüfusu Azalan ller (Artvin, Bartın, Çorum, arabük, astamonu, Sinop, Zonguldak, dirne) Dourganlık oranlarının normal standartlarda olmasına karın bu illerde nüfus azalmaktadır. dirne dıındaki tüm iller önemli ölçüde göç vermektedir. dirne de nüfus net gerileme oranı giderek dümektedir. dirne de nüfus göçten ziyade bu gelime nedeni ile! azalmaktadır. Dier illerin nüfusları oldukça küçüktür. konomik ve sosyal ihtiyaçlar nedeni ile göç sürecektir. Bu illerde nüfusun azalmasına balı olarak nicel ihtiyaçlar sadece okullama oranlarına balı olarak belirlenecek ve çok sınırlı kalacaktır. 27

28 Grup 10: Dourganlık Oranı Normal Nüfus Artı Hızı Normal ller ( Adana, Trabzon, Yalova, zmir, Mula, Ankara, Malatya, Isparta) Bu illerin nüfus artıları büyük ölçüde ehirli nüfusun artıından kaynaklanmaktadır. Hem dourganlık oranı hem de nüfus artı hızı normal standartlara çok yakındır. Nüfus artıı giderek istikrar kazanmaktadır. Bu illerin, ekonomik ve sosyal gelimilikleri nedeni ile çekim merkezleri olacaı açıktır. Ancak bu iller artık sınırlı göç alacaktır. Okullama oranları, Isparta, Malatya ve Trabzon dıındaki illerde oldukça yüksektir. Bu üç ilde ise nicel ihtiyaç, sınırlı nüfus artıına ve alınacak göçe balı olarak belirlenecektir. Dier illerde okullama oranlarındaki gelime daha belirleyici olacaktır. 28

29 <;0.279, &23+'' #++4#

30 '-!-8 Avrupa Birlii ne tam üyelik Türkiye de bir dizi ekonomik, hukuki, ve toplumsal yapısal deiiklik balatmıtır. AB nin Türkiye de gelecee dair tahmin veya planlar yapılmasında önemli rol oynacaı açıktır. Bu sebeple, aratırmanın bu bölümü, AB ile ilikili öngörü, karılatırma ve analizlere ayrılmıtır. Bu amaçla üç ana sorunun yanıtlanması amaçlanmaktadır: 1) Türkiye de yaanan demografik deiim süreci esnasında Avrupa Birlii nin nüfusunda ne gibi deiiklikler yaanacaktır? 2) AB ve Türkiye nin imdiki nüfus trendlerini ve 2025 e kadar nüfus öngörülerini karılatırırsak ortaya nasıl bir tablo çıkar? 3) Hem AB hem de Türkiye deki iki kilit gruptaki nüfus, gençler (eitim çaındaki nüfus) ve igücü çaındakilerdir. Bu iki ana grubun karılıklı etkileimini ve Türkiye deki nüfusun AB karısında salayacaı olanakları ve oluturacaı sınırlamaları incelersek ne gibi saptamalara ulaırız? III.1 AVRUPA BRL ND DMOGRAF V NÜFUS ÖNGÖRÜLR Uluslararası kurumların, Avrupa Birlii nde, Avrupa nın AB ye üye olmayan ülkelerinde ve Avrupa nın yakın çevresindeki ülkelerde demografi ve nüfus öngörüleriyle ilgili istatiksel aratırmaları bulunmaktadır. AB ve yakın çevresine ilikin önrgörülerde bulunulurken, uluslararası kurumların yapmı olduu bu çalımalardan faydalanılmıtır. ullanılan kaynaklar ve ait oldukları kurumlar öyledir: urostat, Avrupa Birlii üye ülkelerine ait demografi ve nüfus bilgilerini, hem geçmie ve hem de bugüne ait olarak, belli standartlar çerçevesinde düzenli olarak yayınlamaktadır. Ne var ki, gelecee dönük demografi öngörüleri yapan ve bu konuda sürekli yenilenen bilgileri depolayan bir kurum, AB içinde veya Avrupa da bulunmamaktadır. Odak noktası, daha çok yalanan nüfus ve sosyal güvenlik sistemi olan Avrupa Birlii, sıklıkla bu konularda öngörü çalımaları yapmaktadır. Avrupa onseyi nin hazırlattıı, Avrupa da Aktif Yalanma (Active Ageing in urope), bu konuda en güncel ve kapsamlı çalımadır. Avrupa Nüfus omitesi, her yıl Avrupa onseyi ne üye 45 ülkeyi kapsayan Rapor: Avrupa da Demografik Gelimeler (The Report: Demographic Developments in urope) raporunu yayınlamaktadır. Bu rapor da, yalnız geçmie ve günümüze ait verileri sunmakta ve öngörülerde bulunmamaktadır. Avrupa Demografik Gözlemevi birimi de, Avrupa Birlii ne balı olarak, üye ülkelerin demografi ve nüfus gelimelerini izlemektedir. Birlemi Milletler, dünya ve ülke nüfuslarına ilikin öngörü çalımaları yapan en önemli kurumdur. Her iki yılda bir, dünya geneli ve tüm dünya ülkeleri için, BM nin Nüfus Dairesi 50 yıl vadeli, ayrıntılı öngörü çalımaları yayınlamaktadır. 30

31 Bir dier önemli kaynak da, ABD hükümetine balı Birleik Devletler Nüfus Bürosu dur. Bu kurum, her yıl tüm dünya ülkelerini kapsayan kapsayan demografi öngörü çalımaları yapmaktadır. Bu aratırmanın bulguları, yıllık olarak üresel Nüfus Profili (Global Population Profile) adlı raporlar halinde yayınlanmaktadır. III.1.1 Avrupa da Demografik Trendler Nüfusa ilikin konularda, Avrupa kıtasının bir takım toplu özellikler gösterdiini görüyoruz. Avrupa olarak nitelenen corafyadaki aaı yukarı tüm ülkeler, birbirlerine çok yakın ya da benzer özellikler taıyan demografik süreçlerden geçmektedir. Avrupa genelinde, demografik sürecin üçüncü ve son aaması yaanmaktadır. Bu aamaya ait tüm özellikler, Avrupa nüfusu genelinde incelenebilir. & Avrupa nüfusunun ortak özelliklerine baktıımızda u noktalar dikkat çekicidir:! AVRUPALI AZALACA Avrupa nın tüm ülkelerinde nüfus artıı durdu. Bu duraklamanın ardından azalma balıyor. Hatta pek çok Avrupa ülkesinde azalma baladı bile. Üstelik, yaanan bu azalma tarihi bir ilki oluturacak kadar keskin bir düü çizgisi izliyor. Yeni bir demografik sürecin balaması ve Avrupa nüfusunun yeniden artması ancak yıllık bir süreç ertesinde mümkün olabilecek. Avrupa daki tüm ülkelerde, nüfus artıı dümektedir. Çünkü, net yenileme oranı veya toplam dourganlık oranı olarak isimlendirilen gösterge, nüfusun artıı için ihtiyaç duyulan 2,05 2,10 sayısının altına dümütür. Bu gösterge, belirtilen sayının altına inildikten belirli bir süre sonra mutlak nüfus artıı önce durmakta, ardından negatife dönmektedir. Böylelikle, bu göstergenin dümesine balı olarak, belirli bir dönem içinde tüm ülkelerde mutlak nüfus azalmaya balayacaktır. Nüfus artıının yeniden hızlanması, yani bir ülkenin net yenileme oranının yeniden 2,05-2,10 rakamına ulaması ve üzerine çıkması, normal koullarda en az yıllık bir süreci gerektirmektedir. Avrupa ülkelerinin çounda nüfus imdiden azalmaya balamıtır. Henüz nüfusun azalması sürecine girmeyen ülkelerde de yakın bir dönemde düüler balayacaktır yılı itibariyle, Avrupa geneli ve çevresinde, nüfus artı hızı negatif seviyede veya sıfırın çok az üzerindedir. Bu rakamların, net yenileme oranı için kritik eik sayılan 2,05-2,10 un altına dümesi ile birlikte çou ülke mutlak nüfusun azalması sürecine girmitir. ncelemede yer alan 32 ülke içinde, nüfus artı hızı en yüksek olan Lüksemburg da bile, nüfus artı hızı yüzde 1,3 tür. Ardından yüzde 0,5 ile Fransa ve Hollanda gelmektedir. 31

32 ! AVRUPALILAR DAHA UZUN YAIYOR, DAHA AZ DOURUYOR V NÜFUS HIZLA YALANIYOR Tıbbi gelimeler ve sosyal güvenlik sistemi Avrupa genelinde, yaam sürelerini uzatıyor. Bununla beraber sosyal deiimlerle paralel olarak doum hızı azalıyor. Ancak ölüm hızı da yükseliyor, çünkü Avrupa nüfusu giderek yalanıyor. Nüfus artıının hızını iki ana gösterge belirler: aba doum ve kaba ölüm hızları. Bunlardan birincisi, kaba doum hızı, Avrupa ülkelerinde yaanabilecek en düük seviyeler olan binde 8-10 aralıında veya bu orana çok yakın düzeylerde seyretmektedir. Avrupa kıtasında kaba doum hızı tarihinin en alt noktasında bulunmaktadır ve bu oranın tekrar yukarı dönmesi yıllık bir süreci alacaktır. Giderek yalanan nüfus nedeni ile doum yapabilecek ya grubu kadın sayısındaki azalma, kaba doum hızını azaltmaktadır. Her türlü teknolojik ve tıbbi gelime, sosyal güvenlik sisteminin olumlu etkilerinin yaam süresini uzatmasına karın, Avrupa genelinde kaba ölüm hızı da yükselmektedir Bunun sebebi, Avrupa da nüfusun yalanmasıdır. Bu oran, gittikçe yükselerek, incelenen tüm ülkelerde binde on ve üzerine çıkmaktadır. Sonuç olarak, Avrupa daki nüfusa dair en vurucu bulgu, nüfusun giderek yalanmasıdır. Dahası, bu trend hızla devam edecektir. Yalanma sürecinin arkasında Avrupa kıtasının demografik sürecin üçüncü aamasına girmesi bulunmaktadır. Öngörülere göre, en az 50 yıl daha nüfus yalanmaya devam edecektir. III.1.2 Avrupa da Mutlak Nüfus Gelimeleri 25 Avrupa Birlii ülkesi, 3 AB adayı ülke ve 4 AB komusu ülkede 2050 yılında oluacak mutlak nüfus verileri incelendiinde, u saptamaya varılmaktadır: Avrupa genelinde, özellikle de Avrupa Birlii nde oluan demografik trendler, Avrupa kıtasında orta-uzun vadede nüfusun azalmasına yol açacaktır. Bu sebeple, Avrupa Birlii toplam nüfusunda, yılları arasında adeta bir büyük ülkenin nüfusu yok olacaktır. Avrupa daki nüfus trendleri incelendiinde u sonuçlara varılır: ' ncelenen 25 AB üyesinin, Fransa ve rlanda hariç, hepsinde nüfus mutlak olarak gerileyecektir. AB toplam nüfusu, 2002 yılında 453,4 milyon iken, yaklaık 53,5 milyon kayıpla, 2050 yılında 399,8 milyona inecektir. Bazı ülkelerde, 50 yıllık dönemdeki nüfus azalması oranı yüzde 30 lara kadar çıkacaktır. Avrupa nın kalabalık sayılan ülkeleri de, nüfusun azalmasından etkilenecektir. AB nin en yüksek nüfuslu 6 ülkesinde (Almanya, Fransa, ngiltere, talya, spanya, Polonya) toplam nüfus 2002 yılında 338,9 milyon iken, 2050 yılında 32

33 301,9 milyon olacaktır. Özellikle, Almanya, spanya ve talya da nüfus önemli ölçüde azalacaktır.! TÜRY, AB D GNÇ NÜFUSA SAHP T ÜL OLACA Avrupa Birlii, çevresi ve yeni üye ülkelerin hepsinin nüfusu azalma sürecine girmi bulunuyor. Türkiye deyse bu azalma, dengelenme eklinde yaanacak. Sonuç olarak Türkiye, genç nüfusa sahip bir demografik çizgi izleyen tek ülke olacak. AB nüfusunu azalmaktan, genileme süreciyle üye sayısını arttırması da kurtaramayacaktır. Henüz AB içinde yer almayan ancak yakın bir gelecekte AB üyesi olacaı öngörülen Bulgaristan, Romanya ve Hırvatistan da da mutlak nüfus önemli ölçüde gerileyecektir. Bu üç ülkenin 2002 yılında 34,3 milyon olan nüfusları 2050 yılında 25,8 milyona inecektir. Nüfus, AB nin yakın çevresinde de benzer bir eilim göstermektedir. AB nin 4 önemli komusu sviçre, Norveç, Rusya ve Ukrayna da da nüfus gerileme trendi içinde olacaktır. Avrupa da Türkiye dıında nüfusu artı trendi içinde olan ülke görülmemektedir. Sosyal güvenlik sistemi, emeklilik ve salık harcamalarının üzerindeki baskıyla, igücü ihtiyacı Avrupa ülkelerinde mutlak nüfusun gerilemesi ile birlikte iyice artacaktır. 65 ya ve üzerindeki nüfusun, toplam nüfus içindeki payı hızla artacaktır. Yaam süresinin de devamlı arttıı unutulmamalıdır. Demografik süreç ve yaam beklentisinin uzaması, 2050 yılında Avrupa ülkelerinde 65 ya ve üzeri nüfusun toplam nüfus içindeki payını yüzde 29 a yükseltecektir. Bu oran, 399,8 milyonluk nüfusta 115,9 milyon kiiye karılık gelmektedir. 65 ya ve üzeri nüfus, spanya da yüzde 37 ye ve bazı ülkelerde yüzde 40 lara yaklamaktadır. III.1.3 Avrupa da Ya Gruplarında Mutlak Gelimeler Daha önce belirtildii gibi, Türkiye ve Avrupa farklı demografik trendleri yaamaktadır. Dier bir deyile, Türkiye, Avrupa nın izledii demografik süreci yaklaık 50 yıl geriden izlemektedir. Bunun sonucu olarak, ya gruplarındaki mutlak nüfus gelimeleri de farklı biçimlenmektedir. Avrupa Birlii ndeki nüfus gelimelerinin, ya gruplarına bölünerek incelenmesi, AB ye tam üyelik sürecinde bulunan Türkiye açısından önemli bulgular elde edilmesini salar. Bu analizler sayesinde, Türkiye nin önündeki olanakların yanı sıra, karısındaki sınırlamalar da açıkça ortaya çıkar. ) Bu amaçla gerçekletirilen incelemede, Türkiye nin AB ye tam üyelik süreci göz önünde bulundurularak, dönemi büyüteç altına alınmıtır. Çalımada, Birleik Devletler Nüfus Bürosunun, üresel Nüfus Profili 2002 (Global Population Profile 2002) verilerinden yararlanılmıtır. 25 AB üyesi ülke, 3 üye olacak ülke ile 4 33

34 komu ülkenin 2002 ve 2025 yılları itibarı ile mutlak nüfus büyüklükleri 8 ayrı ya grubu için karılatırmalı ve ayrıntılı olarak incelenmitir. Buna ek olarak, 25 AB üyesi ülkede toplam nüfusun edeer ya grupları esasıyla daılımı gözlenmitir. Bu incelemeyle u sonuçlara ulaılmıtır: Nüfus çok az artacak: Avrupa Birlii ne üye 25 ülkede, 2025 yılına kadar toplam nüfus çok küçük bir artı göstermektedir. AB üyesi ülkelerin nüfusu 453,4 milyondan 456 milyona yükselecektir Doumlar azalacak: Yeni doan ve çocuklar nüfusu azalacaktır. itim çaı öncesindeki nüfus olarak adlandırılan 0-4 ya grubu, hem mutlak olarak azalmakta hem de nüfus içindeki payı yüzde 5,2 den yüzde 4,5 e dümektedir. Örenci sayısı düecek: 5-15 yaındaki, yani temel eitim çaındaki nüfus mutlak olarak azalmaktadır. Bu grubun toplam nüfus içindeki payı yüzde 17,7 den yüzde 14,7 ye inmektedir. gücü eriyecek: AB nin i gücünde ciddi bir azalma yaanacaktır. gücü çaındakileri temsil eden birincil grup olan ya grubu nüfusta yaklaık 30 milyonluk bir düü gözlenecektir. Bu gruptaki nüfus, 165,2 milyondan 136,3 milyona inmektedir ya grubunun nüfus içindeki payı, yüzde 36,4 ten yüzde 25,9 a dümektedir. Orta ya grubu genileyecek: kincil igücünü temsil eden ancak farklı özelliklere sahip olan ya grubunun mutlak nüfusu ise artı göstermektedir. Bu grubun nüfusu, 111,6 milyondan 132,4 milyona, nüfus içindeki oranı da yüzde 24,6 dan yüzde 29 a yükselmektedir. Avrupa yalanacak: Asıl büyük artı, 65 ya ve üzeri nüfusta yaanacaktır. Bu grubun sayısı, mutlak olarak 73,2 milyondan, 2025 yılında 100 milyona çıkmaktadır.! AVRUPA GÜCÜ AÇII YAAYACA Avrupa da döneminde eitim çaı ve igücü çaı nüfusunda mutlak açık ve ihtiyaç oluacaktır. III.2 AVRUPA BRL-TÜRY ARILATIRMASI Avrupa Birlii ne tam üyelik konusu tartıılırken, söz sıklıkla Türkiye nin imdiki nüfusuna ve gelecekteki nüfus potansiyeline gelmektedir. Çou zaman, AB deki ve hatta Türkiye deki gözlemciler için ürkütücü bir kalabalık oluturduu söylenen Türkiye nüfusunun ne gibi bir potansiyel arzettii ancak karılatırmalı bir analizle anlaabilir. Dier bir söylemle, Türkiye nin nüfus potansiyeli deerlendirilirken sadece Türkiye nin verilerinin incelenmesi eksik bir tablo ortaya koymaktadır. Avrupa Birlii ile Türkiye nin demografi ve nüfus öngörüleri karılatırılmalı ve Türkiye için deerlendirme bu çerçevede yapılmalıdır. 34

35 arılatırmalı analiz, yedi ana tespiti ortaya koymaktadır: 1) Avrupa Birlii nin Türkiye ye ihtiyacı Türkiye nin AB ülkelerinin pek çok alanda gerisinde olduu sık sık yakınılan bir konudur. Türkiye, gerçekten de Avrupa kıtasının demografik geçi sürecini 50 yıl geriden izlemektedir. Oysa, sözü edilen gerilik demografik geçi süreleri alanında olumlu bir açılım imkanı oluturmaktadır. Türkiye de nüfus artı hızı dümekle birlikte nüfus artıı sürmektedir. statistikler, 2050 yılında, 25 AB üyesi ülkenin toplam nüfusunun 400 milyon olacaını göstermektedir. Aynı yıl, Türkiye nin nüfusu ise 98 milyon olacaktır. Dolayısıyla, 21. yüzyılın ilk çeyreinde AB nin nüfus ihtiyacını karılayacak en yakın ve en uygun ülke Türkiye haline gelmektedir.! 2050 YILINDA 400 MLYON AB LY ARILI 100 MLYON TÜRY CUMHURYT VATANDAI OLACA. Avrupa 1960 lı yılların baından itibaren, eskisinden çok farklı bir demografik süreç yaamaktadır. Hatırlanacaı gibi, 1960 lı yıllarda da Avrupa, igücü çaındaki nüfus açıı ile karılamıtı. Bugün ise, farklı bir nüfus krizi söz konusudur. Zira, nüfus artıı salayacak ve nüfusu yenileyecek genç ve dourgan nüfus sürekli azalmaktadır. Tüm Avrupa kıtasında nüfusun net yenilenme hızı, nüfus artıını salayan 2,05-2,10 sayısının altına dümütür. Bu demek oluyor ki, Avrupa kıtası nüfusun net yenilenme sürecine ancak yıl sonra tekrar girebilecektir. Net yenilenme hızını birkaç yüzyıldan önce hızlandırmanın ve tekrar nüfus artı sürecine girilmesini salamanın tek yolu, dıarıdan genç göçmen alınmasıdır. Bu yöntem, Avrupa nüfusunda milliyet ve ırkların büyük ölçüde karıması anlamına da gelecektir. Avrupa tarihine baktıımızda milliyetçilik ve hatta ırksal çatımalar adına çok kan döküldüü görülmektedir. Yabancı dümanlıının yaygın olduu Avrupa için, göçmen toplumu haline gelmek zor bir karardır. Türkiye, bu açıdan Avrupa nın yakın corafyasına ve kimliine en yakın ve sayıca en önemli genç nüfus potansiyeline sahip ülke konumundadır. 3) Avrupalılar daha çok çalımak zorunda AB, TÜRY Y! BÜYÜ HTYAÇ DUYACA. ÇÜNÜ AB NN ÇALIMA GÜCÜ HTYACINI ARILAYACA T YAIN ÜL TÜRY. 2) Avrupa kendini yenileyemiyor, göç alacak! AVRUPA NÜFUSU ANCA YIL SONRA ÇOALMAYA BALAYABLR. AVRUPA GÖÇ ALMA ZORUNDA. Daha önce sözü edildii gibi, Avrupa nüfusu yalanıyor yılına kadar AB de çalıma çaındaki nüfus, mutlak olarak azalacaktır. AB igücü açıını, çalıma yaını yükselterek kapatmayı hedeflemektedir. Tahminlere göre, emeklilik yaı 65 e kadar yükselecektir. 35

36 Ancak, Avrupa Birlii ülkelerinde daha çok çalıılsa da, genç igücü ihtiyacı kapatılamıyacaktır. Türkiye deyse bunun zıddı bir durum söz konusudur yılında nüfus, 90,2 milyona, ya arası nüfus ise 33,7 milyona yükselmektedir. Bu rakamın, 2000 yılında 26,5 milyon olduu düünülürse, 7,2 milyonluk bu artıın azımsanamayacak boyutta olduu görülür. Özellikle, tüm Avrupa ülkelerinde nüfusun azaldıı düünülürse, Türkiye nin neden AB nin genç igücü açıını kapatma potansiyeline sahip tek ülke konumunda olduu daha iyi anlaılabilir.! AVRUPA, GÜCÜ AÇIINI APATMA ÇN MLL YAINI YÜSLTMY PLANLIYOR.! AVRUPA YA YÖNL GÜCÜ GÖÇÜ BU ÜLLRD DRNÇL ARILAABLR. Buna karılık, günümüzde Avrupa alesi betimlemesine yol açan sıkı vize uygulamaları ve youn sınır kontrollerinin bir anda yerini davetkâr bir Avrupa ya bırakacaını düünmek hata olur. Avrupa da ekonomik durgunluk, yüksek isizlik, entegrasyon sorunları ve benzeri nedenler dıarıdan igücü alımına sıcak bakılmasını engellemeye devam edecektir. Buna karılık, Avrupa eitim düzeyi, katma deeri, tecrübesi yüksek igücünün, yani nitelikli elemanların alımına yönelecektir. Bu tip eitimli igücünün alınması, büyük ihtimalle dünyanın her yerinden gerçekletirmeye çalıacaktır. Yine, Türkiye nin corafi ve kimliksel yakınlık nedeniyle daha yakın bir igücü potansiyeli arzettii gözardı edilemez. 4) AB de iç talebin azalması, ekonomik durgunlua neden olabilir Avrupa genelinde nüfusun yalanması, AB de ekonomik duraganlıı da beraberinde getirmektedir. Genç nüfusun yarattıı canlı iç talebin ve! YALANAN NÜFUS, ONOM DURGUNLUA YOL AÇABLR. giriimcilii besleyen ekonomik dinamizmin ortadan kalkmasıyla beraber Avrupa ekonomileri teklemeye balayacaktır. Bu açıdan da Türkiye, Avrupa için genç ve satın alma gücü sürekli artacak nüfusu ile önemli bir hedef kitle oluturmaktadır. Ne var ki, AB, Gümrük Birlii anlaması sayesinde, Türkiye nin bu potansiyelinden yararlanma olanaına zaten sahiptir. Yine de, tam üyelik sürecinin ilemedii varsayılsa bile Türkiye, Avrupa için vazgeçilmez konumdadır. Dolayısıyla, ekonomik baların kuvvetlenmesiyle, siyasal ve toplumsal ilikiler de sıkılaacaktır. 5) Sosyal güvenlik sistemi risk altında AB ülkelerini, pek çok dier ülke vatandaları nezdinde çekici hale getiren ve AB üyeliinin arzulanmasına yol açan etkenlerden biri, sosyal güvenlik sisteminin kuvvetliliidir. AB nüfusunda yalanmanın en önemli sonucu ise, 36

37 sosyal güvenlik sisteminin içine düecei kriz olacaktır. Yalı ve emekli nüfustaki hızlı genilemeye karın çalıan! NÜFUS nüfusun azalması sosyal güvenlik fonlarının boalmasına yol açacaktır. Avrupa ülkeleri, bu sorunu öncelikle emeklilik yaını yükseltme formülüyle çözmeye çalımaktadır. Buna ramen, 2050 yılına kadar olan süreçte çalıan ve emeklilik sistemine katkı salayan nüfusun arttırılması gerekmektedir. Türkiye bu açıdan çalıan nüfus potansiyeli ile Avrupa nın igücü piyasasına ve sosyal güvenlik sistemine katkı salama potansiyeline sahip ülke konumundadır. YALANMASI SOSYAL GÜVNL SSTMLRN THDT DBLR.! TÜRY 6) Türkiye nin nüfusu Avrupa yı ürkütebilir AB Y TAM ÜY OLURSA DAR V ARAR ORGANLARINDA BÜYÜ AIRLIA SAHP OLACATIR. Türkiye için sosyal ve ekonomik fırsatlar yaratan öngörüler, AB ülkeleri için siyasi tehdit olarak algılanmaktadır. Özellikle, Türkiye nin 2025 ve sonrasında Avrupa nın en fazla nüfuslu ülkesi konumuna gelmesi ve 2050 yılında AB nüfusunun bete birini oluturması gibi öngörüler, Avrupa içinde olumsuz unsurlar olarak deerlendirilmektedir. Ankara nın tam üyelik çabası olumlu sonuç verirse ve bunun gerçekletii dönemde AB nin imdiki idari yapısı korunursa, Türkiye nüfus çounluuyla Avrupa Birlii nin idari ve karar merkezlerinde aırlıklı bir konuma ulaacaktır. Yıllarca, Avrupa ailesinin bir parçası olup olmadıı tartıılan bir ülkenin birden AB nin idari ve karar organlarında lider ülke haline gelmesi ihtimalinin yarattıı korku belki de doal karılanmalıdır. 7) Avrupa nın güvenlik geleceine katkı Sovyet Bloku nun çözülüü Avrupa nın güvenlik ihtiyacını ortadan kaldırmamıtır dan bu yana Avrupa, hem kendi kalbinde hem de yakın corafyasında yaanan pek çok savaın etkisi altında kalmıtır. 11 ylül saldırılarının ardından iyice tırmanan terör tehdidinin yanı sıra Avrupa, çevre ülkelerdeki organize suç örgütlerinin de kuatması altındadır. Yalanan ve yeterince artmayan Avrupa nüfusu, yukarıda sözü edilen koulların dourduu güvenlik! AVRUPA, GÜVNL URUMLARINA YTC GNÇ NÜFUSA HTYAÇ DUYACATIR. ihtiyacına yanıt verecek yapılanmaları besleyememektedir. Güvenlik konusunda farklı kanallardan destek gerei domaktadır. Ortak bir Avrupa Ordusu ve dier güvenlik kurumlarının yaratılmasının planlandıı günümüzde, güvenlik alanında çalıabilecek potansiyel genç nüfus giderek azalmaktadır. Türkiye bu açıdan da, genç ve aktif nüfusu ile Avrupa nın güvenlik geleceine katkı salayacak konumdadır. 37

38 /;0 &#7448&21.2/1421, /7 5++/.+/+''

39 '-!-8 Bu bölümde yapılan çalımanın temel amacı Türkiye nin Avrupa Birlii karısında eitimli ve vasıflı igücüne ulama olanaklarının ve potansiyelinin incelenmesi ve ortaya konulmasıdır. Daha önce de vurgulandıı gibi, Türkiye yalanan Avrupa karısında genç nüfusu ile özellikle igücü açıının kapatılması konusunda önemli bir avantaja sahiptir. Ancak önemli olan, bu genç nüfusun eitim düzeyinin yükseltilerek AB standartlarına ulatırılmasıdır. Yukarıdaki saptamadan hareketle hazırlanan bu bölümde, çalıan nüfusun eitim düzeyinin nasıl ve ne ölçüde yükseltilebilecei incelenmektedir. IV.1 MTODOLOJ V VARSAYIMLAR Bu öngörüler hazırlanırken, eitim düzeyi ölçülecek ve yükseltilecek çalıma çaındaki nüfus, ya grubu olarak kabul edilmitir. Bu seçimin iki temel nedeni vardır: Bu çalıma dönemine ilikin öngörülerde bulunmaktadır. 20 yıllık bir dönemi kapsayan çalıma için yine 20 ya aralıı (25-44) bir grup seçilmitir döneminde okullama oranlarının arttırılması sonucu eitim düzeyi yükselecek örenci grubu, 2025 yılına gelindiinde ya grubu çalıma çaı nüfusunu oluturacaktır yıllarında okullama oranlarında iyileme salanarak 2025 yılında 45 ya ve üzeri grubu oluturacak olan çalıma çaındaki nüfusun eitim düzeyini yükseltmek mümkün deildir yıllarında okullama oranı varsayımları ile 2025 yılındaki çalıma çaındaki nüfusun (25-44 ya) eitim seviyesi arasında dorudan iliki kurularak öngörülerde bulunulmaktadır. lköretim, ortaöretim ve yükseköretim gruplarında okullama oranlarında iyileme varsayımlarında bulunularak çalıma çaındaki nüfusun eitim düzeyi öngörüleri yapılmaktadır. Bu öngörüler yapılırken bazı varsayımlarda bulunulmaktadır: Çalıma öngörüleri sadece 2025 yılı için yapılmaktadır sonrası dier ara yıllarda, örnein 2015 yılı için bile iyileme yetersiz kalmaktadır. Çünkü süre sınırlıdır ve 2015 yılında çalıan nüfus içinde ya grubunun eitim düzeyi, bugünkü düük verileri taımaya devam edecektir. Bu nedenle öngörüler, eitim düzeyinin yükseldii varsayılan 2025 yılı için yapılmaktadır. lköretimde 2010 yılına kadar toplam, kız, erkek net ve brüt okullama oranlarının yüzde 100 olacaı; benzer bir ekilde, 8 yıllık zorunlu ilköretimin her örenci tarafından bitirilecei varsayılmaktadır. Böylece 39

40 okuma-yazma bilmeyen ve bir okul bitirmeyenlerin oranının yüzde 0 olacaı varsayılmaktadır. Bu varsayım elbette bir temennidir ancak ciddi bir hedef olarak alınmalıdır. Aksi takdirde 2025 yılında bile ya grubu içinde halen okur-yazar olmayan veya bir okul bitirmeyenler olacaktır. Bu alanda ciddi bir seferberlik arttır yılından itibaren her beer yıl için okullama oranı hedefleri ortaöretim (lise ve dengi) ile yüksek öretim için arttırılmaktadır. Bu gruptaki okullama oranlarında gerçekletirilecek artılar, 5-10 yıl içinde çalıma çaındaki nüfusun eitim düzeyinde iyileme salamaktadır. Bu nedenle somut etki ancak dönem sonu olan 2025 yılında açık olarak görülmektedir. Ortaöretimde zorunluluk veya 12 yıllk zorunlu ilköretimin uygulamasına geçililmesi olasılıının da senaryolar üzerinde etkisi vardır: Pratikte okullama oranlarının artması güç ve sınırlı olacaktır ve belirli bir zaman dilimine (muhtemelen 10 yıl) yayılacaktır. Okullama oranlarının kısa sürede yükselmesi halinde bile bunun çalıma çaındaki nüfus üzerindeki olumlu etkisi ancak 2015 yılından sonra görülebilecektir. Çünkü bugün ortaöretim de bulunmayan ve okumayanların tekrar örenime dönmesi mümkün deildir. yileme ancak 8 yıllık zorunlu eitimi tamamlayan ve 14 yaında olan grubun zorunlu eitime devam edecei varsayımı ile mümkün olabilecektir. Bu nedenle senaryolar içinde 12 yıl zorunlu eitim dikkate alınmamı, ancak bir senaryonun varsayımları 12 yıl zorunlu eitimin olası varsayımlarına çok yakın kurgulanmıtır. Ortaöretimde genel lise ve meslek lisesi ayırımı da önemlidir. Çalımamızda ortaöretim balıı altında iki okul grubu birlikte deerlendirilmitir. Bu iki grup arasındaki daılımın nasıl olacaı ayrı bir çalıma gerektirmektedir. Yükseköretimde okullama oranlarında önemli bir artı görülmektedir. Örgün ve açık eitimin ikisi birlikte deerlendirilmektedir. Yüksek öretimde, okulu bırakanlar, yeniden baka bölüme girenler, gerekli yıl içinde tamamlayamayanlar veya bilinçli olarak mezuniyeti erteleyenler (askerlik gibi nedenlerle) okuyan sayısına göre mezun sayısı düük kalmasına neden olmakta, bu da yüksek öretimdeki okullama oranı ile eitim çaındaki nüfusun eitim seviyesi arasındaki ilikiyi zayıflatmaktadır. Çalımamızda zorunlu olarak bu ilikinin güçlü olduu varsayılmı ve okullama oranına göre yüksek okul bitirenlerin sayısı arttırılmı, bir fire oranı hesaplanmamıtır. Bu nedenle yüksek öretim mezunu ölçümünde önemli bir sıçrama görülmektedir. Yüksek öretimde baarı oranının yükseltilmesi de bir ihtiyaç olarak karımıza çıkmaktadır. Okul öncesi okullama varsayımları bilgi amacı ile konulmutur. Okul öncesi çaındaki nüfusa (3-5 ya grubu) ilikin varsayımlar ile çalıma çaındaki nüfusun eitim düzeyi arasında dorudan sayısal bir ba olmayıp, niteliksel bir iliki olacaı öngörülmektedir. 40

41 IV.2 SNARYOLAR V SONUÇLAR Senaryo ve sonuçlarına ilikin ayrıntılı tablolar ekte sunulmaktadır. Bu çalıma çerçevesinde öncelikle 2005 yılı itibarı ile ya arası çalıma çaındaki nüfusun eitim seviyesi ortaya konulmaktadır. Bunun için 2000 yılı nüfus sayımı verileri temel alınmı ve bu veriler 2005 yılına kadar getirilmitir. Tablo 40 kadın, erkek, toplam ve 4 ara ya grubu itibariyle ya grubunun eitim düzeyini yansıtmaktadır. $! ( ( $ (! 2005 YILINDA YA GRUBU ÇALIMA ÇAINDA NÜFUSUN YÜZD 6,5 OUMA-YAZMA BLMYN, YÜZD 2,6 SI OUL BTRMM, YÜZD 48,3 Ü LOUL MZUNU, YÜZD 10,8 ORTAOUL V DNG MZUNU, YÜZD 22,6 SI LS V DNG OUL MZUNU YÜZD 10,2 S D ÜNVRST MZUNUDUR YILINDA YA GRUBU ÇALIMA ÇAINDA NÜFUSUN TOPLAMI 22,44 MLYONDUR. Mevcut durumun tespitinin ardından iki senaryo gelitirilmektedir. SNARYO 1: Mevcut iyilemenin sürdürüldüü senaryo SNARYO 2: yilemenin hızlandırıldıı potansiyel senaryo SNARYO 1 OULLAMA HDFLR Net okullama oranı varsayımları Tablo 41 de sunulmaktadır. Bu rakamlar, yıllarında beer yıllık dönemler için eitim kademelerindeki nüfus ile her bir eitim kademesi için okullama oranı varsayımlarını yansıtır. Okullama oranı varsayımları, son 10 yılda yakalanmı olan okullama trendinin devamını ve kısmen hızlandırılmasını öngörmektedir. * 41

42 SNARYO 1- TM DÜZY Net okullama oranı varsayımlarına balı olarak 2025 yılında ya grubu nüfusun eitim düzeyi öngörüleri de 4 ya grubu için ve toplam olarak Tablo 42 de sunulmaktadır lerleyen yıllarda okullama oranlarındaki artıa balı olarak ya grubu içinde daha genç olanların eitim düzeyi daha yüksek olmakta, ya grubu ilerledikçe eitim düzeyi dümektedir. Bu senaryo varsayımlarına balı olarak, 2025 yılında ya grubunda okuma-yazma bilmeyen ve bir okul bitirmeyenlerin oranı yüzde 1,3, ilköretim tamamlayanların oranı yüzde 29,8, ortaöretimi bitirenlerin oranı yüzde 36,3 ve yükseköretimi tamamlayanlarınki yüzde 32.6 olmaktadır.! (! " $! SNARYO 2 OULLAMA HDFLR Bu senaryoda, net okullama oranlarında iyilemenin daha hızlı ve daha yüksek olacaını öngörülmektedir. Bu senaryo, hedef veya potansiyel (ulaılabilir) senaryo olarak deerlendirilmektedir. Bu hedefler Tablo 43 te aktarılmıtır.! * Okul öncesi eitim ve ilköretim okullama oranı varsayımları SNARYO 1 ile aynıdır. Ortaöretimde okullama, 2010 yılından itibaren hızla artmakta ve 2025 yılında da yüzde 100 olarak öngörülmektedir yılında yüzde 100 varsayımı, çalıma çaı nüfusun eitim düzeyini 2030 yılından itibaren etkileyecektir. SNARYO 2- TM DÜZY Net okullama oranlarının hızlandırıldıı ve yükseltildii potansiyel senaryo varsayımlarına balı olarak Tablo 44, 2025 yılında ya grubunun eitim düzeyi öngörülerini hem ya grupları hem de toplam itibariyle sunmaktadır. Buna göre 2025 yılında ya grubu nüfusun yüzde 1,3 ü okuma-yazma bilmeyen veya bir okul bitirmeyenlerden, yüzde 26,1 i ilköretim, yüzde 34,2 si ortaöretim ve yüzde 38,3 ü de yüksekörenim mezunlarından oluacaktır.!! (! " $ 2005 yılında 22,44 milyon olan ya grubu nüfus, 2025 yılında 26,78 milyona yükselmektedir yılı ile Senaryo 1 ve Senaryo 2 verileri Tablo 45 te karılatırılmaktadır. Senaryo 1 ve Senaryo 2 deki deiik okullama oranı varsayımlarına balı olarak elde edilen eitim düzeyi öngörüleri de farklı olmaktadır. 42

43 ;0 5++9&4++#421. #224/ #74414"#4,74742./&

44 Çalımanın bu bölümünde, daha önceki bölümlerde sıralanan demografik bulgulardan hareketle, eitim politikası oluturma ve karar alma süreçleri için kullanılabilecek temel saptamalara yer verilmitir. Bu bölüm aynı zamanda, daha önceki dört bölümün ana hatlarının altının çizilmesi amacını gütmektedir. V.1 TÜRY NN YAIN DÖNMN AT GNL SAPTAMALAR NÜFUS Türkiye, Cumhuriyet tarihindeki demografik geçi sürecinin ikinci aamasına girmitir. Son 30, (özellikle de son 15) yılda oluan demografi trendleri Türkiye yi ikinci aamaya sokmutur. Nüfus artı hızı son 15 yılda beklenilenin üzerinde yavalamıtır. n önemli neden dourganlık ve kaba doum hızındaki! NÜFUS ARTII DURACA yavalamadır. Nüfus artı hızı 2003 te yüzde 1,53 e inmitir. Türkiye nin girdii bu demografik trendden çıkması olaanüstü gelimeler ile olabilecektir. Türkiye ikinci aamayı yıllarında ve hızlı biçimde yaayacaktır. Türkiye demografik sürecin ikinci aamasının tipik özelliklerini yansıtacaktır. Bu özelliklerin balıcaları öyle sıralanabilir: Genç nüfus artıı duracak ve bir süre sonra azalacaktır. Yetikin nüfus toplam nüfus içinde en geni oranına ulaacaktır. Nüfus giderek yalanmaya balayacaktır. NTLM Türkiye de son 40 yılda hızlı bir kentleme yaanmıtır. Ancak 2000 yılında nüfusun yüzde 33,1 i, bir dier deyile 23,8 milyon kii hâlâ kırsal kesimde yaamaktadır. Türkiye de ehirleme henüz tamamlanmamıtır. Bu süreç uzun dönemde de devam edecektir. TM Türkiye de eitim durumu hızlı bir iyileme göstermektedir. Ancak bu gelime yetersizdir. 25 ya ve üstü grubun eitim düzeyi çok düüktür yılında 25 ya üstü nüfusun yüzde 71,8 i ilkokul mezunu, okur-yazar veya okuma-yazma bilmeyenlerden olumaktadır. (Yüzde 17,2 si okuma-yazma bilmemektedir, yüzde 6,4 ü okuma-yazma bildii halde bir okul bitirmemitir, yüzde 47,8 iyse sadece ilkokul mezunudur.) 6-24 ya grubu eitim çaı nüfusta okullama oranı hızla artmaktadır.! 25 TOPLUM YALANACA YAINDAN BÜYÜLRN 71,8 LOUL MZUNU, OUR- YAZAR VYA OUMA-YAZMA BLMYNLRDN OLUUYOR. 44

45 Ancak okullama oranı da ilköretim sonrasında giderek azalmakta ve yetersiz bir düzeyde bulunmaktadır. Brüt okullama oranı lköretimde yüzde 96,6, ortaöretimde ise yüzde 60,9 dur. ız çocukların okullama oranı daha düüktür. lköretimde cinsiyet oranı yüzde 93, ortaöretimde yüzde 76,7 dir. Okullama ihtiyacı özellikle ortaöretimde yüksektir. lköretimde de yüzde 100 okullama için çaba gerekmektedir ya grubundaki okullama oranındaki artı 25 ya ve üzeri nüfusun eitim durumunda her yıl iyileme salayacaktır. Ancak bu iyilemenin 25 yıl boyunca sürmesi öngörülmektedir. V.2 BÖLGSL DMOGRAF SAPTAMALAR DMOGRAF Türkiye yılları arasında demografik geçi sürecinin ikinci aamasını yaayacaktır. Çalıabilir nüfusun toplam nüfus içindeki payı en yüksek noktaya çıkmaktadır. Bu dönem yaratılacak istihdama balı olarak ekonomik büyüme için en uygun! FIRSAT PNCRS koulları taımaktadır ve Fırsat Penceresi dönemi olarak nitelendirilmektedir yılları için oluturulan demografi öngörüleri eitim çaındaki nüfusun geliimini de belirlemektedir yılları arasında nüfus artı hızı dümeye devam edecektir yılında yüzde 1,66 olan nüfus artı hızı 2025 yılında yüzde 0,81 e gerileyecektir. Nüfus artı hızındaki düüün en önemli nedeni dourganlık oranı ve kaba doum hızındaki gerileme olacaktır. aba doum hızı 2000 yılında yüzde 2,22 iken, 2025 yılında yüzde 1,51 olacaktır. Böylece her yıl yeni doan çocuk sayısı arasında azalan bir trend izleyecektir. Her yıl doan çocuk sayısındaki bu trend ile çocuk ve genç nüfusun artıı da duracaktır yılında Türkiye nin toplam nüfusu 90,2 milyona ulaacaktır. TM ÇAINDA NÜFUS DÖNMND ÇALIABLR NÜFUS ARTACA. ONOM BÜYÜM ÇN ALTIN FIRSAT YAALANACA. BUNU BAARABLM ÇN NTLL TM ART.! 2025' DORU DOUMLAR AZALACA. GNÇ NÜFUSUN ARTII DURACA. TÜRY GNÇ NÜFUSLU BR ÜL OLMATAN ÇIACA Türkiye de arasında genç nüfusun artıı durmaktadır. Bir dönem sonra ise genç nüfus hem mutlak olarak hem de toplam nüfus içindeki pay olarak azalmaya balayacaktır. 45

46 Türkiye 2025 yılından sonra genç nüfuslu bir ülke olmaktan çıkmaya balayacaktır. Genç nüfus politikaları yerini yetikin ve yalanan nüfus politikalarına bırakacaktır arasındaki Fırsat Penceresi nin verimli ekilde deerlendirilmesi için pek çok alanda planlama yapılmalıdır. Ancak baarıyı mümkün kılmak için gerekli en temel artlardan biri, eitim çaındaki nüfusun nitelikli eitime tabi tutulmasıdır. itim çaındaki nüfus 3-22 ya grubu olarak kabul edilmitir. itim planlaması için bu gruba ilikin veriler öyle toparlanabilir: 2000 yılında 27,7 milyon olan 3-22 ya nüfusu 2025 yılında 24,9 milyona gerilemektedir. Aynı ya grubunda erkek nüfus 14,3 milyondan 12,7 milyona, kadın nüfus 13,4 milyondan 12,3 milyona inmektedir.! NCL YRN NTL YATIRIM 2025 DORU TM ÇAINDA NÜFUS DARALACA. BÖYLC TM AYRILAN AYNA, YN OULLAR AÇMA YRN NTL ARTTIRMA ÇN ULLANILABLC ya grubunda 25 yıl boyunca her yata nüfus mutlak olarak azalacaktır. itim çaındaki (3-22) ya nüfusun toplam nüfus içindeki payı 2000 yılında yüzde 40,8 iken, 2025 yılında yüzde 27,7 olacaktır ya grubu nüfustaki bu mutlak gerileme eitimde nicel gereksinimleri önemli ölçüde azaltacaktır. Bu gelime sonucu Türkiye artık eitimde kaliteyi yükseltmeyi hedefleyen politikalara aırlık verebilecektir. BÖLGSL FARLILILAR Ancak bu genel trend ve öngörünün önünde bir dizi önemli engeller bulunmaktadır. Nicel ihtiyaçların sürmesine neden olabilecek bu engeller öyle sıralanabilir: ehirleme, göç ve nüfus hareketlilii Okullama oranlarının düük olması ve okullama ihtiyacı Türkiye, ehirleme, göç ve nüfus hareketleri, ekonomik ve sosyal gelimilik ve okullama göstergeleri itibari ile 10 il grubuna ayrılmıtır. Her bir grup farklı demografi ve nüfus trendleri göstereceinden eitimdeki nicel ihtiyaçları da Türkiye genelinden ve birbirlerinden farklı olacaktır. Ülke genelinde eitimin nicel ihtiyaçlarının belirlenmesinde Türkiye ortalaması göstergelerinden çok il gruplarının göstergeleri belirleyici olacaktır. 10 il grubu içinde örnein dourganlık oranı normal nüfus artı hızı çok yüksek olan ve göç alan stanbul ve Antalya da nicel eitim ihtiyaçları yüksek okullama oranlarına ramen sürecektir. 46

47 V.3 AVRUPA BRL V TÜRY Avrupa kıtası demografik geçi sürecinin üçüncü ve son aamasında bulunmaktadır. Son aamanın tipik özellikleri kıta genelinde yaanmaktadır. Nüfusun net yenilenme oranı 2,05-2,10 un altına inmi, böylece kıtada nüfus artıı durmu ve gerileme trendine girmitir. Bu trend en az yıl sürecektir. Toplam nüfus içinde genç ve yetikin nüfusun payı giderek azalırken yalı nüfusun payı artmaktadır yılında 453,4 milyon olan 25 AB üyesinin nüfusu 2025 yılında 456 milyon olduktan sonra 2050 yılında 399,7 milyona! 25 ÜYL AVRUPA BRL NN NÜFUSU 2025 T 453, 2050 D S 399 MLYON gerileyecektir. OLARA HSAPLANMATADIR yılında 0-15 BU NÜFUS AZALMASININ ÖNML ya grubunun payı SYAS, ONOM V SOSYAL yüzde 19,2; SONUÇLARI OLACATIR. ya grubunun payı yüzde 29,9; ya grubunun payı yüzde 29 ve 65 ya üstü ya grubunun payı yüzde 21,9 olacaktır yılında 65 ya üstü nüfusun payı yüzde 29 olarak hesaplanmaktadır. Avrupa kıtası, nüfusta mutlak azalma ve yalanma sürecini önümüzdeki 50 yıl yaayacaktır ve buna balı siyasi, ekonomik, sosyal ve güvenlik sonuçları oluacaktır.! GRD ALMANIN AVANTAJI DMOGRAF SÜRÇ OLARA TÜRY, AVRUPA NIN 50 YIL GRSNDN GLMTDR. TÜRY D D NÜFUS ARTI HIZI YAVALAMITIR. BUNA RAMN TÜRY, GNÇ V YTN NÜFUSU L AVRUPA NIN YALANAN V AZALAN NÜFUSUNUN YARATTII OLUMSUZ AÇILARI ÖNÜMÜZD 50 YIL BOYUNCA ARILAYACA ONUMDADIR. BU OLANAIN ULLANILMASI ÇN TMD ALTY YÜSLTC POLTALAR ÜRTM V PLANLAMALAR YAPMA ARTTIR. Türkiye ve Avrupa nın demografik öngörülerinin karılatırılması sonucunda yedi temel bulgu elde edilmektedir. 47

48 Avrupa nın can simidi: Türkiye, Avrupa kıtasının demografik açıdan yaadıı sürecin olumsuz sonuçlarını kapatabilecek tek ülkedir. Türkiye 50 yıl boyunca Avrupa kıtasının ihtiyacını karılayacaktır. Genç nüfus göçü: Avrupa kıtasında nüfusun net yenilenmeye ihtiyacı vardır. Bu da ancak dıarıdan genç nüfus göçü ile olacaktır. Bu seçenek için Türkiye yine tek potansiyel bölge ülkesidir. itimli i gücü: AB de ya çalıma nüfusu 25 yılda 165,2 milyondan 136,3 milyona gerilerken, Türkiye de 26,5 milyondan 33,7 milyona çıkacaktır. Türkiye iyi eitimli, katma deer yaratma gücü yüksek, birikimli i gücü ile Avrupa nın bu ihtiyacını karılayabilecektir. Sosyal güvenlik sistemlerine katkı: AB de hızlı yalanma ve çalıan nüfustaki gerilemeye balı olarak sosyal güvenlik sistemlerindeki risk artmaktadır. Potansiyel katkı oranını yükseltmek için çalıan sayısı arttırılmalıdır. Türkiye bu konuda da Avrupa nın igücü piyasasına ve sosyal güvenlik sistemine katkı salayabilecektir. Avrupa nın güvenliine katkı: Genç nüfusun azalması, Avrupa nın güvenlik kurumları ve güvenlii için risk oluturmaktadır. Türkiye bu açıdan da genç ve aktif nüfusu ile Avrupa nın güvenliine katkı salayacak konumdadır. Satın alma gücü: AB de yalanma ve bunun sonucu olarak iç talepteki yavalamaya karın Türkiye nin genç ve satın alma gücü artacak nüfusu önemli bir potansiyeldir. Ancak AB, Gümrük Birlii ile bu potansiyelden zaten yararlanmaktadır. Avrupa nın karar organları: 2050 yılında AB nüfusu 400 milyon, Türkiye nin nüfusu 98 milyon olacaktır. AB bugünkü idari yapısı içinde Türkiye nin siyasi kararlar açısından en önemli ülke haline gelmesinden doal olarak çekinmektedir. V.4 TM V ÇALIMA ÇAINDA NÜFUS Gelecein çalıma çaındaki nüfusunun istenilen eitim düzeyinde olması için okullama oranlarını bugünden arttırmak gerekir. Bu niceliksel zorunluluun yanı sıra, eitimin kalitesi de ihmal edilmemelidir dönemi çalıma çaındaki nüfusun eitim düzeyi, aynı dönemdeki okullama oranları ile yakından ilgilidir. Bu çalıma çerçevesinde, döneminde ilköretim, ortaöretim ve yükseköretim için farklı okullama oranı varsayımlarına balı iki senaryo gelitirilerek 2025 yılı için çalıma çaı nüfusun eitim seviyesine ilikin öngörülerde bulunulmaktadır. Birinci senaryo; mevcut iyilemenin sürdürüldüü senaryodur. Bu senaryoya göre, 2025 yılında ya grubunda okuma-yazma bilmeyen ve bir okul bitirmeyenlerin oranı yüzde 1,3 olurken, ilköretimi bitirenler yüzde 29,8, ortaöretimi bitirenler yüzde 36,3 ve yükseköretimi tamamlayanlar da yüzde 32,6 oranlarına ulaacaktır. kinci senaryo ise iyilemenin hızlandırıldıı potansiyel senaryodur. Bu senaryonun okullama oranları varsayımlarına göre 2025 yılında ya grubunda okuma-yazma bilmeyen ve bir okul bitirmeyenlerin oranı yüzde 1,3 olarak gerçekleecektir. Bu senaryoda ilköretimi tamamlayanlar yüzde 26,1; 48

49 ortaöretimi bitirenler yüzde 34,2 ve yüksekörenimi tamamlayanlar ise yüzde 38,3 paya sahip olacaklardır. 49

50 : 8."+/+1211'

51 +$+8 Bu ek bölümde eitim reformu ve eitim politikaları gelitirilmesine yönelik olarak bazı sayısal eitim göstergeleri sunulmaktadır. Bu göstergeler, ya ve cinsiyet temelinde eitim durumunu yansıtmaktadır. Göstergeleri olutururken 2000 yılı genel nüfus sayımı sonuçları kullanılmıtır. Götergeler, 0-24 ya grubundaki her ya için erkek-kız ayırımında eitim durumunu yansıtmaktadır. rkek ve kız toplam nüfusun eitim durumu okuma-yazma bilen, okumayazma bilen ama okul bitirmeyen, ilköretim, ortaokul, ortaokul dengi meslek lisesi, lise, lise dengi meslek okulu ve yüksek okul ayırımları temelinde sayısal olarak verilmektedir. Veriler 4 ayrı tabloda toplanmıtır. lk tablo toplam verileri yansıtmaktadır. kinci tabloda il merkezleri, Üçüncü tabloda ilçe merkezleri ve Son tabloda ise bucak ve köy bilgileri sunulmaktadır. 51

52 TABLO. 1 YA V CNSYT AYIRIMINA GÖR TM DURUMU -TOPLAM- (6-24 YA GRUBU, 2000 YILI, 000 NÜFUS) OUMA ORTAOUL LS OUMA OUMA YAZMA DNG DNG YÜS YA TOPLAM YAZMA YAZMA BLN LÖRTM ORTAOUL MSL LS MSL OUL BLMYN BLN OUL OULU OULU BTRMYN AYNA: D, 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı Sonuçları, Mart

53 TABLO. 2 YA V CNSYT AYIRIMINA GÖR TM DURUMU -L MRZLR- (6-24 YA GRUBU, 2000 YILI, 000 NÜFUS) OUMA ORTAOUL LS OUMA OUMA YAZMA DNG DNG YÜS YA TOPLAM YAZMA YAZMA BLN LÖRTM ORTAOUL MSL LS MSL OUL BLMYN BLN OUL OULU OULU BTRMYN ,5 1,5 1, ,5 0,5 0, AYNA: D, 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı Sonuçları, Mart

54 TABLO. 3 YA V CNSYT AYIRIMINA GÖR TM DURUMU -LÇ MRZLR- (6-24 YA GRUBU, 2000 YILI, 000 NÜFUS) OUMA ORTAOUL LS OUMA OUMA YAZMA DNG DNG YÜS YA TOPLAM YAZMA YAZMA BLN LÖRTM ORTAOUL MSL LS MSL OUL BLMYN BLN OUL OULU OULU BTRMYN ,5 0,5 0,5 0, ,5 0, AYNA: D, 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı Sonuçları, Mart

55 TABLO. 4 YA V CNSYT AYIRIMINA GÖR TM DURUMU -BUCA V ÖYLR- (6-24 YA GRUBU, 2000 YILI, 000 NÜFUS) OUMA ORTAOUL LS OUMA OUMA YAZMA DNG DNG YÜS YA TOPLAM YAZMA YAZMA BLN LÖRTM ORTAOUL MSL LS MSL OUL BLMYN BLN OUL OULU OULU BTRMYN ,5 0,5 0,5 0,5 1 0,5 0,5 0, AYNA: D, 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı Sonuçları, Mart

56 2+42/':

57 Bu raporda kullanılan bazı demografik terimlerin açıklamaları öyledir: YILLI NÜFUS ARTI HIZI : Belli bir yıl içinde kii baına artan nüfus. ABA DOUM ORANI: Belli bir yıl içinde kii baına doan çocuk sayısı. ABA ÖLÜM ORANI: Belli bir yıl içinde kii baına ölen kii sayısı. NT YNLNM HIZI: Bir kadının dourgan olduu dönem boyunca (15-49 yalarında) dourduu, yaayacaı ve belirli bir yaa gelecei öngörülen çocuk sayısı. ATILI YNLNM HIZI: Bir kadının dourgan olduu dönem boyunca (15-49 yalarında) dourduu, yaayacaı ve belirli bir yaa gelecei öngörülen kız çocuk sayısıdır. CNSYT ORANI: Her 100 kadın için erkek sayısı. BB ÖLÜM ORANI: Belli bir yıl içinde, her canlı doan bebekten bir yaını doldurmadan ölen bebek sayısı. ÇOCU ÖLÜM ORANI: Belli bir yıl içinde 1-4 ya grubundaki her çocuktan ölenlerin çocuk sayısı. 57

58 < ; 58

59 TABLO. 1 TÜRY D YAIN DÖNM DMOGRAF GÖSTRGLR DÖNMLR ABA DOUM ORANI (O) ABA ÖLÜM ORANI (O) NÜFUS ARTI HIZI (O) TOPLAM DOURGANLI ORANI (ÇOCU SAYISI) ,9 6, ,8 6, ,7 6, ,7 6, ,5 5, ,3 5, ,2 4, ,2 4, ,0 3, ,8 2, ,5 2,4 AYNA: D, 2000 Genel Nüfus Sayımı Sonuçları, Mart D, Nüfus ve alkınma Göstergeleri, TABLO. 2 YA GRUPLARININ TOPLAM NÜFUS ÇND PAYLARI (nüfus 000, pay ) YILLAR TOPLAM NÜFUS NÜFUS PAY NÜFUS PAY NÜFUS PAY , , , , , , (1) , , , (1) , , , (1) , , , , , , (2) , , ,0 AYNA: D, 2000 Genel Nüfus Sayımı Sonuçları, Mart (1) Nüfus sayımında yaı bilinmeyenler yaı bilinmeyen olarak ayrıca kaydedilmitir, (2) 2003 yılı verileri nüfus kütüüne yazım sonuçlarıdır, Dier tüm yıllar ise nüfus sayımı sonuçlarıdır. 59

60 TABLO. 3 TOPLAM NÜFUSUN CNSYT V NT-IR AYIRIMINA GÖR DAILIMI (000) YILlAR TOPLAM NT IR TOPLAM R ADIN TOPLAM R ADIN TOPLAM R ADIN AYNA: D, 2000 Genel Nüfus Sayımı Sonuçları, Mart TABLO. 4 TOPLAM NÜFUSUN OUMA-YAZMA V TM DURUMU 25 V DAHA YUARI YATA NÜFUS (000) YILLAR TOPLAM OUMA YAZMA BLMYN TOPLAM OUMA YAZMA BLN, BR OUL BTRMYN LOUL ORTAOUL DNG MSL OULLARI LS, LS DNG MSL OULU YÜS ÖRNM R ADIN AYNA: D, 2000 Genel Nüfus Sayımı Sonuçları, Mart

61 TABLO. 5 TOPLAM NÜFUSUN OUMA-YAZMA V TM DURUMU 25 V DAHA YUARI YATA NÜFUS (PAY ) YILLAR TOPLAM OUMA YAZMA BLMYN OUMA YAZMA BLN, BR OUL BTRMYN LOUL ORTAOUL DNG MSL OULLARI LS, LS DNG MSL OULU YÜS ÖRNM ,2 8,9 34,7 3,3 3,9 2, ,2 6,4 47,8 8,2 12,5 7,8 R ,1 12,6 45,2 4,5 5,2 3, ,0 5,3 50,3 11,2 16,0 10,2 ADIN ,6 5,1 23,9 2,0 2,5 0, ,4 7,5 45,2 5,3 9,1 5,5 AYNA: D, 2000 Genel Nüfus Sayımı Sonuçları, Mart

62 TABLO. 6 YAIN DÖNMD OULLAMA ORANLARINDA GLMLR GÖSTRGLR LOULDA T 101,9 102,2 100,0 97,6 97,0 96,5 96,7 BRÜT OULLAMA 105,4 105,5 103,2 100,2 99,5 99,0 99,7 ORANI 98,3 98,6 96,8 94,9 94,4 93,8 93,6 LÖRTMD T 85,6 88,5 94,3 96,2 96,6 BRÜT OULLAMA 92,0 97,0 99,9 99,9 100,0 ORANI 78,9 79,5 88,5 92,1 93,0 LOULDA T 91,9 92,6 90,8 90,0 89,3 88,9 89,4 NT OULLAMA 95,0 95,7 93,7 92,1 91,3 90,9 91,8 ORANI 88,7 89,4 87,8 87,9 87,3 86,8 86,9 LÖRTMD T 81,0 83,4 90,5 90,8 89,8 NT OULLAMA 86,2 91,0 99,2 93,6 92,4 ORANI 75,6 75,8 85,5 87,8 87,0 ORTAÖRNMD T 38,0 41,2 44,5 47,3 50,9 53,4 52,6 52,4 55,6 57,0 55,9 60,9 BRÜT OULLAMA 45,9 49,4 53,4 56,7 61,2 63,5 61,6 59,9 64,2 65,2 63,4 68,6 ORANI 29,7 32,6 35,0 37,6 40,2 42,9 43,2 44,5 48,7 48,4 48,0 52,7 ORTAÖRNM T 26,4 28,2 31,1 34,6 36,7 38,7 38,5 37,6 38,2 39,1 38,0 43,2 NT OULLAMA 31,8 33,9 37,4 40,0 42,4 44,0 43,2 41,2 41,7 42,8 41,3 47,3 ORANI 20,6 22,3 24,6 28,9 30,9 33,2 33,8 33,8 34,5 35,3 34,6 38,8 ORTALAMA T 53,7 59,7 TM GÖRÜLN 64,8 70,1 YIL SAYISI (YIL) 43,3 49,6 LOULDA CNSYT ORANI 93,3 93,4 93,8 94,7 94,9 94,7 93,8 LÖRTMD CNSYT ORANI 85,8 81,9 88,6 92,2 93,0 ORTAÖRNMD CNSYT ORANI 64,7 65,9 65,6 66,2 65,6 67,6 70,0 74,2 75,8 74,3 75,6 76, YA GRUBUNDA OUR-YAZARLITA 91,4 91,9 91,9 94,1 94,4 95,2 95,8 96,2 96,8 96,6 95,3 95,5 CNSYT ORANI AYNA: D, BM Nüfus ve alkınma Göstergeleri, T: Toplam, : rkek, : adın 62

63 TABLO. 7 DMOGRAF ÖNGÖRÜLRN OLUTURAN YAIN DÖNM TRNDLR GÖSTRGLR BB T 52,4 51,4 50,5 49,5 48,5 47,6 46,7 45,8 44,7 43,3 41,9 40,6 39,4 38,3 ÖLÜM 58,0 56,9 55,8 54,8 53,8 52,8 51,8 50,8 49,6 48,1 46,6 45,2 43,8 42,6 ORANI O 46,6 45,7 44,8 43,9 43,0 42,2 41,4 40,5 39,5 38,2 37,0 35,9 34,7 33,8 B YA T 62,0 60,7 59,4 58,2 57,0 55,8 54,7 53,5 52,1 50,4 48,7 47,1 45,5 44,2 ALTI ÖLÜM 68,1 66,7 65,3 64,0 62,8 61,5 60,2 59,0 57,5 55,6 53,8 52,1 50,3 48,8 ORANI O 55,7 54,5 53,3 52,1 51,0 49,5 48,9 47,7 46,4 44,8 43,3 41,9 40,4 39,2 TOPLAM DOURGANLI 3,00 2,96 2,92 2,88 2,84 2,80 2,76 2,72 2,67 2,62 2,57 2,52 2,46 2,43 ORANI (ÇOCU) NÜFUS ARTI 19,7 19,4 19,1 18,8 18,5 18,3 18,1 17,9 17,5 17,1 16,6 16,1 15,7 15,3 HIZI O ABA DOUM 24,8 24,6 24,4 24,1 23,9 23,8 23,6 23,4 23,1 22,6 22,2 21,7 21,3 20,9 ORANI O ABA ÖLÜM 6,9 7,0 7,0 7,0 7,0 7,1 7,1 7,1 7,1 7,1 7,1 7,1 7,0 7,0 ORANI O AYNA: D, BM Nüfus ve alkınma Göstergeleri, T: Toplam, : rkek, : adın 63

64 TABLO. 8 DMOGRAF ÖNGÖRÜLR YILLAR ABA DOUM ORANI O ABA ÖLÜM ORANI O NÜFUS ARTI HIZI O TOPLAM NÜFUS (000) BB ÖLÜM ORANI O 5 YA ALTI ÇOCU ÖLÜMÜ O 2000 (1) 22,2 7,1 16,6 67,804 41,9 48, (1) 21,7 7,1 16,1 68,618 40,6 47, (1) 21,3 7,1 15,7 69,695 39,4 45, (1) 20,9 7,1 15,3 70,780 38,3 44, ,5 7,0 15,0 71,823 37,0 43, ,1 7,0 14,6 72,843 36,0 42, ,6 7,1 14,0 73,862 35,0 41, ,2 7,1 13,5 74,860 34,0 40, ,8 7,1 13,0 75,835 33,0 39, ,4 7,1 12,7 76,798 32,0 38, ,0 7,1 12,3 77,750 31,0 37, ,8 7,2 12,0 78,652 30,0 36, ,7 7,2 11,7 79,535 29,0 35, ,6 7,3 11,5 80,395 28,0 34, ,3 7,3 11,2 81,223 27,0 33, ,2 7,4 11,0 82,315 26,0 32, ,0 7,5 10,5 83,179 25,0 31, ,8 7,5 10,3 84,035 24,0 30, ,5 7,5 10,0 84,875 23,0 29, ,2 7,5 9,6 85,689 22,0 28, ,8 7,5 9,2 86,478 21,0 27, ,7 7,3 9,0 87,256 20,0 26, ,4 7,3 8,7 88,015 19,0 25, ,3 7,7 8,5 88,763 18,0 24, ,2 7,7 8,3 89,500 17,0 23, ,1 7,8 8,1 90,225 16,0 22,0 (1) Fiili gerçeklemelerdir. 64

65 TABLO YA TM ÇAI TOPLAM NÜFUS ÖNGÖRÜLR (000)

66 TABLO YA TM ÇAI R NÜFUS ÖNGÖRÜLR (000)

67 TABLO YA TM ÇAI ADIN NÜFUS ÖNGÖRÜLR (000)

68 TABLO. 12 TM ÇAINDA TOPLAM NÜFUSTA ÖNGÖRÜLR (000) YILLAR OUL ÖNCS TM ÇAI NÜFUS 3-5 YA LÖRTM ÇAI NÜFUS 6-14 YA ORTA ÖRTM ÇAI NÜFUS YA YÜS ÖRTM ÇAI NÜFUS YA ÜNVRST GR ÇAI NÜFUS 19 YA

69 69 TABLO. 13 TM ÇAINDA R NÜFUSTA ÖNGÖRÜLR (000) YILLAR OUL ÖNCS TM ÇAI NÜFUS 3-5 YA LÖRTM ÇAI NÜFUS 6-14 YA ORTA ÖRNM ÇAI NÜFUS YA YÜS ÖRNM ÇAI NÜFUS YA ÜNVRST GR ÇAI NÜFUS 19 YA

70 70 TABLO.14 TM ÇAINDA ADIN NÜFUSTA ÖNGÖRÜLR (000) YILLAR OUL ÖNCS TM ÇAI NÜFUS 3-5 YA LÖRTM ÇAI NÜFUS 6-14 YA ORTA ÖRNM ÇAI NÜFUS YA YÜS ÖRNM ÇAI NÜFUS YA ÜNVRST GR ÇAI NÜFUS 19 YA

71 TABLO. 15 TM ÇAINDA NÜFUSUN TOPLAM NÜFUS ÇND PAYI () TM ÇAI YA GRUPLARI 3-5 6,1 5,3 5,0 4,6 4,4 4, ,8 16,5 15,1 14,0 13,0 12, ,5 7,5 6,8 6,3 5,9 5, ,3 7,6 6,9 6,4 5,9 5,6 19 2,1 1,9 1,7 1,6 1,5 1, ,8 36,9 33,8 31,3 29,3 27,7 TABLO. 16 DOURGANLI ORANI YÜS NÜFUS ARTI HIZI YÜS LLR LLR MRSN ONYA BATMAN GAZANTP MARDN ANLIURFA IRNA HAAR VAN TOPLAM NÜFUS (000) , NÜFUS ARTI HIZI ,47 22,37 28,30 24,05 23,34 36,55 29,86 31,59 31,96 DOUR. ORANI, ÇOCU SAYISI 3,38 3,00 5,27 3,83 4,98 4,83 7,06 6,69 6,00 OUR YAZAR ORANI 89,16 90,07 70,96 83,78 71,20 67,67 65,75 70,69 68,05 LÖRTM OULLAMA 88,79 80,35 104,12 104,56 97,17 82,35 86,84 109,13 87,86 LS OULLAMA 40,19 29,77 27,60 35,47 22,91 17,80 11,74 24,62 11,81 MSL LSS OULLAMA 16,71 13,34 3,35 11,21 7,06 4,03 7,75 7,03 9,13 ONOM V SOSYAL GLM SIRASI TABLO. 17 DOURGANLI ORANI YÜS-NÜFUS ARTI HIZI YÜS LLRD HRLM V 0-19 YA NÜFUS (000) LLR MRSN ONYA BATMAN GAZANTP MARDN ANLIURFA IRNA HAAR VAN HRLM ORANI TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ 60,51 59,07 66,60 78,52 55,49 58,34 59,83 58,95 50,

72 TABLO. 18 DOURGANLI HIZI YÜS NÜFUS ARTI HIZI NORMAL LLR LLR OSMANY ASARAY YOZGAT ADIYAMAN DYARBAIR ARI ARDAHAN BNGÖL IDIR MU TOPLAM NÜFUS (000) NÜFUS ARTI HIZI ,76 18,08 16,55 19,98 21,73 19,03 20,22 16,33 16,76 18,63 DOUR. ORANI, ÇOCU SAYISI 2,95 2,85 2,84 3,66 4,51 5,49 2,95 5,03 4,17 4,18 OUR YAZAR ORANI 86,02 86,36 86,17 79,83 69,57 67,95 84,60 72,37 75,46 69,44 LÖRTM OULLAMA 90,53 89,48 71,92 96,01 90,93 80,77 101,54 73,53 111,02 74,78 LS OULLAMA 46,14 26,23 21,77 35,78 31,55 13,43 25,05 13,26 38,12 13,31 MSL LSS OULLAMA 12,96 12,70 16,96 8,66 3,30 5,38 10,54 5,14 11,02 3,66 ONOM V SOSYAL GLM SIRASI TABLO. 19 DOURGANLI ORANI YÜS-NÜFUS ARTI HIZI NORMAL LLRD HRLM V 0-19 YA NÜFUS (000) LLR OSMANY ASARAY YOZGAT ADIYAMAN DYARBAIR ARI ARDAHAN BNGÖL IDIR MU , HRLM ORANI TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ 68,00 50,55 46,15 54,33 60,00 47,72 29,70 48,66 48,38 35, TABLO.20 DOURGANLI ORANI YÜS NÜFUS ARTI HIZI DÜÜ LLR LLR ARS RZURUM RZNCAN BNGÖL SRT SVAS ND HATAY NVHR.MARA GÜMÜHAN ORDU TOAT AFYON ARAMAN AYSR TOPLAM NÜFUS (000) NÜFUS ARTI HIZI ,05 10,00 5,71 1,86 7,98 1,54 14,30 12,19 6,81 11,41 10,18 7,10 14,15 9,47 12,24 11,62 DOUR. HIZI, ÇOCU SAYISI 3,76 3,51 2,54 3,56 6,05 2,76 2,98 2,97 2,55 3,54 2,92 2,81 3,06 2,82 2,77 2,62 OUR YAZAR ORANI 81,94 83,64 87,16 73,61 68,66 85,40 86,23 86,02 88,41 83,32 86,40 83,10 85,67 88,26 89,72 88,89 LÖRTM OULLAMA 104,28 85,29 69,37 85,84 105,72 83,56 98,14 108,52 90,76 92,26 53,83 79,06 74,65 80,09 89,36 105,10 LS OULLAMA 29,76 25,92 32,09 26,31 22,40 30,01 28,09 48,31 32,84 34,18 15,78 24,80 26,03 21,35 33,49 45,54 MSL LSS OULLAMA 10,68 11,36 18,21 6,63 8,10 20,61 18,64 12,53 17,83 14,82 15,76 18,27 17,06 18,32 17,25 22,48 ONOM VSOSYAL GLM SIRASI

73 TABLO. 21 DOURGANLI ORANI YÜS-NÜFUS ARTI HIZI DÜÜ LLRD HRLM V 0-19 YA NÜFUS (000) LLR HRLM ORANI TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ ARS RZURUM RZNCAN BNGÖL SRT SVAS ND HATAY NVHR.MARA GÜMÜHAN ORDU TOAT AFYON ARAMAN AYSR 43,73 59,80 54,35 48,66 58,22 55,86 36,43 46,37 44,05 53,47 41,49 46,93 48,52 45,77 57,53 69, TABLO. 22 DOURGANLI ORANI YÜS NÜFUSU AZALAN LLR LLR BAYBURT LS TOPLAM NÜFUS (000) NÜFUS ARTI HIZI ,75-12,65 DOUR. ORANI, ÇOCU SAYISI 3,29 3,54 OUR YAZAR ORANI 86,49 80,41 LÖRTM OULLAMA 79,55 112,12 LS OULLAMA 28,24 37,35 MSL LSS OULLAMA 15,60 20,03 ONOM V SOSYAL GLM SIRASI TABLO. 23 DOURGANLI ORANI YÜS-NÜFUSU AZALAN LLRD HRLM V 0-19 YA NÜFUS (000) LLR BAYBURT LS HRLM ORANI TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ 42,48 65, TABLO. 24 DOURGANLI ORANI NORMAL NÜFUS ARTI HIZI ÇO YÜS LLR LLR TOPLAM NÜFUS (000) NÜFUS ARTI HIZI DOUR. HIZI, ÇOCU SAYISI OUR YAZAR ORANI LÖRTM OULLAMA LS OULLAMA MSL LSS OULLAMA ONOM V SOSYAL GLM SIRASI STANBUL ANTALYA 10,019 1,720 93,09 41,79 1,97 1,93 93,39 91,86 121,97 99,29 41,96 40,09 27,30 17,

74 TABLO. 25 DOURGANLI ORANI YÜS-NÜFUS ARTI HIZI ÇO YÜS LLRD HRLM V 0-19 YA NÜFUS (000) LLR STANBUL ANTALYA HRLM ORANI TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ 90,69 54, , TABLO. 26 DOURGANLI ORANI NORMAL NÜFUS ARTI HIZI YÜS LLR LLR TOPLAM NÜFUS (000) NÜFUS ARTI HIZI DOUR. HIZI, ÇOCU SAYISI OUR YAZAR ORANI LÖRTM OULLAMA LS OULLAMA MSL LSS OULLAMA ONOM V SOSYAL GLM SIRASI BURSA OCAL TRDA TUNCL ,62 27,04 28,52 35,58 1,98 2,16 1,83 1,90 91,72 92,04 93,01 82,96 107,38 109,36 104,72 110,14 37,58 39,15 38,62 44,32 34,56 33,84 39,26 33, TABLO.27 DOURGANLI ORANI NORMAL-NÜFUS ARTI HIZI YÜS LLRD HRLM V 0-19 YA NÜFUS (000) LLR HRLM ORANI TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ BURSA OCAL TRDA TUNCL 76,75 59,94 63,40 58,

75 TABLO. 28 DOURGANLI ORANI NORMAL NÜFUS ARTI HIZI DÜÜ LLR LLR TOPLAM NÜFUS (000) NÜFUS ARTI HIZI DOUR. ORANI, ÇOCU SAYISI OUR YAZAR ORANI LÖRTM OULLAMA LS OULLAMA MSL LSS OULLAMA ONOM V SOSYAL GLM SIRASI ÜTAHYA MANSA UA ÇANIRI SHR IRIAL SAARYA IRLARL DÜZC AYDIN BALISR DNZL BLC ÇANAAL ,81 8,76 10,42 8,09 9,61 9,04 10,13 5,94 13,82 14,21 9,96 12,40 10,02 7,29 2,19 2,14 2,18 2,27 1,74 2,39 2,23 1,70 2,18 2,12 1,95 2,19 1,98 1,68 83,09 86,27 87,54 88,16 92,94 89,12 90,85 92,88 89,44 87,44 88,34 89,57 91,55 89,51 81,41 100,33 101,41 64,11 102,84 78,85 108,41 103,22 105,67 96,70 106,65 100,86 97,87 103,41 31,93 37,54 38,93 19,72 52,09 39,57 30,66 47,61 26,25 38,19 47,37 36,20 33,31 41,74 26,03 24,34 30,01 22,99 35,86 19,52 29,20 32,81 35,84 22,98 23,65 22,54 43,71 27, TABLO. 29 DOURGANLI ORANI NORMAL-NÜFUS ARTI HIZI DÜSU LLRD HRLM V 0-19 YA NÜFUS (000) LLR HRLM ORANI TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ ÜTAHYA MANSA UA ÇANIRI SHR IRIAL SAARYA IRLARL DÜZC AYDIN BALISR DNZL BLC ÇANAAL 48,54 56,72 56,48 52,22 78,90 74,39 60,81 57,60 41,57 51,87 53,66 48,69 64,01 46,

76 TABLO. 30 DOURGANLI ORANI NORMAL NÜFUS ARTI HIZI ÇO DÜÜ LLR LLR TOPLAM NÜFUS (000) NÜFUS ARTI HIZI DOUR. ORANI, ÇOCU SAYISI OUR YAZAR ORANI LÖRTM OULLAMA LS OULLAMA MSL LSS OULLAMA ONOM V SOSYAL GLM SIRASI BURDUR AMASYA BOLU GRSUN RZ SAMSUN IRHR , ,74 1,65 2,90 4,73 4,80 4,04 1,35 2,12 2,34 1,93 2,31 2,01 2,55 2,40 89,67 87,99 83,11 83,35 87,66 86,21 87,52 93,12 99,63 88,68 71,64 84,41 107,17 85,47 51,23 41,15 32,43 23,67 34,46 39,37 41,01 17,83 22,46 38,95 22,45 26,34 21,79 19, TABLO. 31 DOURGANLI ORANI NORMAL NÜFUS ARTI HIZI ÇO DÜÜ LLRD HRLM V 0-19 YA NÜFUS (000) LLR HRLM ORANI TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ BURDUR AMASYA BOLU GRSUN RZ SAMSUN IRHR 54,48 53,83 52,72 54,09 56,09 52,54 58, TABLO. 32 DOURGANLI ORANI NORMAL NÜFUSU AZALAN LLR LLR ARTVN BARTIN ÇORUM ARABÜ ASTAMONU SNOP ZONGULDA DRN TOPLAM NÜFUS (000) NÜFUS ARTI HIZI ,33-11,11-1,92-8,13-11,96-16,16-6,01-0,49 DOUR. ORANI, ÇOCU SAYISI 2,24 2,11 2,66 1,99 2,18 2,48 1,93 1,66 OUR YAZAR ORANI 86,80 84,03 83,11 86,92 80,80 82,72 87,81 88,89 LÖRTM OULLAMA 99,92 106,93 100,20 107,54 96,24 89,55 98,94 101,90 LS OULLAMA 30,04 25,30 36,59 44,37 25,10 29,50 41,98 44,34 MSL LSS OULLAMA 46,76 31,10 17,73 33,78 27,60 25,86 30,98 33,25 ONOM V SOSYAL GLM SIRASI

77 TABLO. 33 DOURGANLI ORANI NORMAL NÜFUSU AZALAN LLRD HRLM V 0-19 YA NÜFUS (000) LLR ARTVN BARTIN ÇORUM ARABÜ ASTAMONU SNOP ZONGULDA DRN HRLM ORANI TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ 43,87 26,06 52,24 70,08 46,35 44,90 40,66 57, TABLO. 34 DOURGANLI ORANI NORMAL NÜFUS ARTI HIZI NORMAL LLR LLR ADANA TRABZON YALOVA ZMR MULA ANARA MALATYA ISPARTA TOPLAM NÜFUS (000) NÜFUS ARTI HIZI ,71 20,31 22,13 22,38 23,97 21,37 19,22 16,67 DOUR. ORANI, ÇOCU SAYISI 2,68 2,10 1,93 1,75 1,94 1,90 2,56 2,04 OUR YAZAR ORANI 86,88 88,49 92,93 91,86 92,72 93,26 85,35 92,00 LÖRTM OULLAMA 108,96 67,27 112,17 110,32 100,86 108,19 83,97 70,69 LS OULLAMA 46,02 32,05 54,87 47,74 47,01 59,91 44,87 33,58 MSL LSS OULLAMA 18,86 17,42 31,60 29,41 22,16 28,45 10,85 21,76 ONOM V SOSYAL GLM SIRASI TABLO. 35 DOURGANLI ORANI NORMAL NÜFUS ARTI HIZI NORMAL LLRD HRLM V 0-19 YA NÜFUS (000) LLR ADANA TRABZON YALOVA ZMR MULA ANARA MALATYA ISPARTA HRLM ORANI TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ TOPLAM R IZ 75,58 49,12 58,52 81,07 56,72 88,34 58,54 58,

78 TABLO. 36 AVRUPA ÜLLRND DMOGRAF GÖSTRGLR ÜLLR NÜFUS ARTI HIZI ABA DOUM ORANI ABA ÖLÜM ORANI TOPLAM DOURGANLI ORANI (ÇOCU) ALMANYA 0, ,4 FRANSA 0, ,9 NGLTR 0, ,6 TALYA -0, ,2 SPANYA 0, ,,2 POLONYA -0, ,3 HOLLANDA 0, ,7 YUNANSTAN 0, ,3 BLÇA 0, ,7 Ç -0, ,2 CUMHURYT PORTZ 0, ,5 MACARSTAN -0, ,2 SVÇ 0, ,6 AVUSTURYA 0, ,3 SLOVAYA 0, ,3 DANMARA 0, ,8 FNLANDYA 0, ,7 RLANDA 1, ,9 LTONYA -0, ,3 LATVA -0, ,1 SLOVNYA -0, ,1 STONYA -1, ,2 LÜSMBURG 1, ,7 MALTA 0, ,8 IBRIS ROMANYA -0, ,3 BULGARSTAN -0, ,1 HIRVATSTAN -0, ,7 SVÇR NORVÇ 0, ,8 RUSYA -0, ,1 URAYNA -0, ,2 TÜRY 1,57 21,3 7,0 2,43 AYNA:UN, World Population,

79 TABLO. 37 AVRUPA ÜLLRND MUTLA NÜFUS GLMLR (000) ÜLLR NÜFUS DM 65 + NÜFUSUN PAYI ALMANYA FRANSA ,2 26 NGLTR 59,912 56, TALYA 57,927 41, SPANYA 40,153 30, POLONYA HOLLANDA YUNANSTAN BLÇA Ç CUMHURYT PORTZ MACARSTAN SVÇ AVUSTURYA SLOVAYA DANMARA FNLANDYA RLANDA ,7 24 LTONYA LATVA SLOVNYA STONYA LÜSMBURG MALTA IBRIS AB ROMANYA BULGARSTAN HIRVATSTAN SVÇR NORVÇ RUSYA URAYNA TÜRY AYNA: UN, World Population,

80 TABLO. 38 AVRUPA DA YA GRUPLARINDA GLMLR (000) ÜLLR TOPLAM ALMANYA FRANSA NGLTR TALYA SPANYA POLONYA HOLLANDA YUNANSTAN BLÇA Ç CUMHURYT PORTZ MACARSTAN SVÇ AVUSTURYA SLOVAYA DANMARA FNLANDYA RLANDA LTONYA LATVA SLOVNYA STONYA LÜSMBURG MALTA IBRIS AB ROMANYA BULGARSTAN HIRVATSTAN SVÇR NORVÇ RUSYA URAYNA AYNA: US Census Bureau, Global Population Profile,

81 TABLO AB ÜLSND YA GRUPLARININ DAILIMI YA GRUPLARI NÜFUS PAY NÜFUS PAY TOPLAM , , , , , , , , , , , , , , , , , ,7 AYNA: US Census Bureau, Global Population Profile,

82 TABLO YILI ÇALIMA ÇAI NÜFUSUN (25-44) TM SVYS VARSAYIMLARI YA TOPLAM OUMA YAZMA OUL ORTAOUL LS V YÜS GRUPLARI NÜFUS BLMYN BTRMYN LOUL V DNG DNG ÖRNM T T T T T

83 TABLO.41 NT OULLAMA ORANLARI HDFLR SNARYO 1 TM ADMLR NÜFUS OUL NÜFUS OUL NÜFUS OUL NÜFUS OUL NÜFUS OUL OUL ÖNCS T LÖRTM T ORTAÖRNM T YÜS ÖRNM T Rakamlar (000) Okul : Okullama oranı

84 TABLO YILI ÇALIMA ÇAI NÜFUSUN (25-44) TM SVYS ÖNGÖRÜSÜ SNARYO 1 OUMA YAZMA ORTA BLMYN ÖRNM YA TOPLAM V OUL (LS V YÜS GRUPLARI NÜFUS BTRMYN LÖRTM DNG) ÖRNM T T T T T Rakamlar (000)

85 TABLO.43 NT OULLAMA ORANLARI HDFLR SNARYO 2 TM ADMLR NÜFUS OUL NÜFUS OUL NÜFUS OUL NÜFUS OUL NÜFUS OUL OUL ÖNCS T LÖRTM T ORTAÖRNM T YÜS ÖRNM T Rakamlar (000) Okul : Okullama oranı

86 TABLO YILI ÇALIMA ÇAI NÜFUSUN (25-44) TM SVYS ÖNGÖRÜSÜ SNARYO 2 OUMA YAZMA ORTA TOPLAM BLMYN ÖRNM YA NÜFUS V OUL LÖRNM (LS V YÜS GRUPLARI (000) BTRMYN (LOUL +) DNG) ÖRNM T T T T T Rakamlar (000)

87 TABLO.45 ÇALIMA ÇAI NÜFUSUN (25-44) TM SVYSND GLM TOPLAM 2005 YILI NÜFUS VARSAYIM SNARYO 1 SNARYO 2 OUMA-YAZMA BLMYN V OUL BTRMYN T LÖRNM (LOUL + ORTAÖRNM + 8 YIL) T ORTAÖRNM (LS V DNG) YÜS ÖRNM (ÖRGÜN V AÇI) T T