KADİR GECESİ KADİR SÛRESİNİN TEFSİRİ

Transkript

1 KADİR GECESİ KADİR SÛRESİNİN TEFSİRİ Şüphesiz, biz onu (Kur ân ı) Kadir gecesinde indirdik. Kadir gecesinin ne olduğunu sana bildiren nedir? Kadir gecesi bin aydan daha hayırlıdır. Melekler ve Ruh (Cebrail) o gecede, Rablerinin izniyle her bir iş için iner de iner. O gece, tan yerinin ağarmasına kadar bir esenliktir. (el-kadr, 97/5) Kadir Sûresinin Önceki Sûreyle (Alak Sûresi) İlişkisi: Allah (c.c.) Alâk sûresinde, Peygamber (s.a.v.) e, yaratan ve insana bilmediğini öğreten Rabbi nin adıyla Kur'ân'ı oku masını emrettikten sonra, bu sûrede de Kur'ân'ın inmeye başladığı vakti açıkladı ki o gece, Kadir gecesidir. Âyetlerin Tefsiri: Şüphesiz, biz onu (Kur ân ı) Kadir gecesinde indirdik. Müfessirler, bu âyette "Biz Kur'ân'ı Kadir gecesinde indirdik" manasının kastedildiği; âyetin bu ifadesinin, şu üç bakımdan, Kur'ân'ın büyüklüğüne delalet ettiği hususunda birleşmişlerdir: 1. Cenâb-ı Hakk, Kur'ân'ı indirme işini, (kendisine nispet ederek) başkasına değil sadece kendisine tahsis etmiştir. 2. Kur'ân'ı, zâhir ismi ile değil, zamir ile getirmiştir ki bu, Kur'ân'ın çok yüce ve şöhretli bir kitap olduğuna; isminin açıkça zikredilmesine gerek duyulmadığına, Cenâb-ı Hakk tarafından bir şehadettir. 3. Âyette Kur'ân'ın indirildiği vakti yüceltmek manası vardır. Bu âyette niçin İnnî / Muhakkak ben değil de, İnnâ / Muhakkak biz dendi? Cenâb-ı Hakk, bazı âyetlerde Muhakkak ki ben buyurduğu gibi, bazı yerlerde de Muhakkak ki biz buyurmuştur. Bu sûrede ise İnnâ / Muhakkak ki biz buyurmuştur. Bu ifadeden çoğul manası anlaşılmaz. Bu ifadeyle tazîm, azamet, yücelik manası kastedilmektedir. Kurʹan parça parça indiği halde, onun Kadir gecesinde indirilmesi ne demektir? Bu hususta şu izahlar yapılabilir: 1. Şa'bî; "Bu, onun Kadir gecesinde inmeye başlaması anlamındadır. Çünkü Râsûlullah (s.a.v.) in peygamber olarak gönderilmesi ramazanda olmuştur." demiştir. 2. İbn-i Abbas (r.a.) dan şöyle rivâyet edilmektedir: "Kur'an, Kadir gecesinde, en yakın semaya toptan indirilmiş, daha sonra 23 sene zarfında parça parça yeryüzüne indirilmiştir. Ancak Cenâb-ı Hakk bu âyette Biz onu semaya indirdik... buyurmamıştır. Bu ise, şu şekilde izah edilebilir: - Kur'ân'ın en yakın semaya indirilmesi, onun yere indirilişi gibidir. - Kur'ân'ın yaklaştırılmasının ve onun en yakın semaya indirilmesinin gayesinin, Mü'minlerin onun nüzulüne iştiyak duymalarını temin etmek olduğu da söylenebilir. - Âyetteki takdirî mana, Biz, Kurʹânʹı Kadir gecesinde, yani Kadir gecesinin fazileti ve şerefinin beyanı hususunda indirdik... şeklinde de olabilir. Kadr kelimesin manası ve Kurʹânʹda kullanılışı: Kadr kelimesi Arapçada ka-de-ra fiilinin mastarıdır ki, bununla, Allah Teâlâ'nın onaylayıp yürürlüğe koyduğu şeyler kastedilmektedir. Çünkü Cenâb-ı Hakk, İnnâ kulle şey in haleknâhu bikader / Muhakkak ki biz, her şeyi bir takdir ile yarattık...ʺ (el-kamer, 54/49) buyurmaktadır. 1

2 Bu geceye niçin Kadir gecesi denmiştir? Âlimler, bu hususta şu izahları yapmışlardır: 1. Bu gece, işlerin ve hükümlerin takdir edildiği gecedir. Nitekim İbn-i Abbâs (r.a.)'ın şöyle dediği rivâyet edilmektedir: "Allah Teâlâ, bu yıl içinde yağmur, rızık, diriltme, öldürme vs. gibi olabilecek şeyleri, gelecek yılın Kadir gecesine kadar takdir eder. (Yani Allah (c.c.) ezelde takdir ettiği şeyleri o gecede meleklere açıklar.) 2. Zührî'nin şöyle dediği nakledilmektedir: Leyletü l-kadri ifadesi, azamet ve şeref sahibi gece manasına gelmektedir. Bunun delili ise, Kadir gecesi, bin aydan hayırlıdır. (el-kadr, 97/3) âyetidir. Bu ise şu iki manaya gelebilir: a) Kim o gecede, taatta bulunursa, kıymetli ve şerefli olur. b) O gecede yapılan taatlerin kadr-i kıymetleri daha fazladır. 3. Ebû Bekir el-verrâk'ın şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Bu geceye Kadir gecesi denilmesi, o gecede kıymetli bir kitabın kıymetli bir meleğin lisanı üzere, kıymetli bir ümmete inmiş olmasındandır. Belki de Cenâb-ı Hakk, Kadr lafzını, bu sûrede, işte bu sebepten dolayı üç kez tekrar etmiştir." 4. Leyle-i Kadir, Darlık gecesi anlamındadır. Çünkü o gece, yeryüzü, inen meleklere kâfi gelmemekte, yeryüzü bu dar gelmektedir. Kadir gecesinin gizli kalmasının hikmetleri: Allah Teâlâ, şu sebeplerden dolayı, bu geceyi gizli tutmuştur: Cenâb-ı Hakk, herkes bütün taatlara rağbet etsin diye, rızasını taatlarda; günah sayılabilecek bütün şeylerden sakınsınlar diye, gazabını masiyetlerde; herkese saygı duysunlar, iyi gözle baksınlar diye, evliyasını, insanlar arasında; bütün dualarda alabildiğine çaba sarf etsinler diye, kabul ve icabetini; bütün isimlere saygı duysunlar diye, İsm-i A'zam ını; her namaza, alabildiğine devam etsinler diye, salât-ı vüstâ / orta namazı ; her çeşit tevbeye devam etsinler diye, tevbenin kabulünü ve her mükellef sakınsın diye de, ölüm vaktini gizli bıraktığı gibi, ramazanın tüm gecelerini tazim etsinler diye de, bu geceyi saklı tutmuştur. Cenâb-ı Hakk Kadir gecesini belirli bir hale getirmiş olsaydı, günahlara karşı cür'etkâr olan insanlar bu geceye olan güvenlerinden çoğu kez günah işlemeye yönelirlerdi. Rivayet olunduğuna göre Hz. Peygamber (s.a.v.), Mescid'e girdi ve uyuyan bir kimse gördü. Bunun üzerine, Hz. Ali ye, Onu uyandır, abdest alsın! dedi. Hz. Ali de, onu uyandırdı. Sonra da "Ey Allah'ın Rasûlü, siz, hayırlar konusunda hep öndesiniz. O halde niçin siz uyandırmadınız?" deyince de, Hz. Peygamber (s.a.v.), ʺÇünkü onun sana, Kalkmıyorum demesi küfür olmaz. (Bana böyle demesi ise küfürdür.) İşte bu sebeple, diretmesi ve itiraz etmesi halinde, onun suçunu gizli tutasın diye böyle yaptım.ʺ buyurdu. (Fahreddin Râzî, c.23, s.282) Peygamber (s.a.v.)'in rahmeti bu olduğuna göre, Rabb Teâlâ'nın rahmeti ne kadar geniştir, düşünmek gerekir. Buna göre Cenâb-ı Hakk adeta, "Kadir gecesini bilip de, onda taat edersen, bin aylık mükâfat elde etmiş olursun. Eğer, onda günah işlersen, bin ayın cezasını hak etmiş olursun. Bunun için saklı tuttum." buyurmuştur. Mükellef, o geceyi araştırmada iyice gayret göstersin ve böylece de sa'y-ü gayretine mukabil mükâfat kazansın diye bu gece saklı tutulmuştur. Kul, Kadir gecesinin hangi gece olduğunu kesin bilmediği zaman, içinde bulunduğu gecenin Kadir gecesi olduğu ümidi ile ramazanın tüm gecelerinde taatta bulunmaya gayret gösterir. Böylece de, Cenâb-ı Hakk bu kullarıyla meleklerine karşı övünür ve böylece ʺBen, sizin bilmediğiniz şeyleri biliyorum.ʺ (el-bakara, 2/30) âyetinin sırrı tecelli etmiş olur. Kadir gecesinin gündüzü de gecesi gibi midir? Âlimler, bu gecenin gündüzünün de gece gibi olup olmadığı hususunda ihtilaf etmişlerdir. Şa'bi, "Bu gecenin gündüzü de gecesi gibidir." demiştir. 2

3 Kadir gecesinin hangi gece olduğu hususundaki görüşler: Âlimler, Kadir gecesinin ramazanın hangi gecesi olduğu hususunda ihtilaf etmişlerdir: 1. İbn-i Rezîn, Kadir gecesinin, ramazanın ilk gecesi olduğunu söylemiştir. 2. Hz. Enes (r.a.)'dan bu gecenin yirmi dokuzuncu gece olduğu rivâyet edilmiştir. 3. İbn-i Abbas (r.a.), ramazanın yirmi üçüncü gecesi demiştir. 4. İbn-i Mes'ûd (r.a.), ramazanın yirmi dördüncü gecesi demiştir. 5. Ebû Zer el-ğıfârî, ramazanın yirmi beşinci gecesi demiştir. 6. Bazıları yirmi dokuzuncu gece olduğunu söylemişlerdir. 7. Muhammed İbn-i İshâk, ramazanın yirmi birinci gecesi demiştir. 8. Ubeyy İbn-i Ka'b ile bir grup Sahâbe, Hasan el-basrî ve büyük bir kesim ise ramazanın yirmi yedinci gecesidir demişlerdir. Kadir gecesinin ne olduğunu sana bildiren nedir? Yani, o Kadir gecesi öyle büyük bir gecedir ki; sırf senin kendi dirayetine kalsaydı, onun mahiyetini, kadrini, kıymetinin derecesini bilemezdin. Fakat o gecede ineni (Kur ân ı) biz indirdiğimiz gibi, bunu da sana biz bildirdik. Kadir gecesi bin aydan daha hayırlıdır. Bu âyetin tefsiri hususunda şu izahlar yapılabilir: Bu, "Bu gecede yapılan ibadetler, kendisinde bu gecenin bulunmadığı bin aydan daha hayırlıdır." demektir. Allah Teâlâ nın bu gecede olan lütufları, muhtelif iyilikleri ve rızıkları, alabildiğince arttığı için, bu şekilde ifade edilmiştir. Mücahit şöyle demektedir: "İsrâiloğulları arasında, sabaha kadar namaz kılan, sabahtan akşama kadar da cihat yapan birisi vardı. Ve bu kimse bu işi bin yıl böyle devam ettirdi. Allah Rasûlü ve Mü minler buna imrendiler de, bunun üzerine Allah Teâlâ, bu âyeti indirdi. Yani, "Senin ümmetin için Kadir gecesi, bin yıl silahına sarılan o İsrâilî kimsenin bin yılından daha hayırlıdır." demektir. Malik bin Enes de şöyle der: "Hz. Peygamber (s.a.v.)'e, indirilen yaşama süreleri (liste halinde) gösterildi de, ümmetinin ömrünü kısa buldu. Böylece de, diğer ümmetlerin yaptığı hayırlı işleri, ümmetinin yapamayacağından endişelendi de, işte bunun üzerine Cenâb-ı Hakk, Hz. Peygamber (s.a.v.)'e Kadir gecesini verdi. Ve Kadir gecesi, diğer ümmetlerin bin ayından hayırlı oldu." Yusuf İbn-i Sa'd anlatıyor: Hasan İbn-i Ali (r.anhümâ), Hz. Muâviye'ye biat ettikten sonra, bir adam yanına gelip: Mü'minlerin yüzünü kara ettin (veya; Ey Mü'minlerin yüzünü karartan adam!) (diye öfkesini) dile getirdi. Hz. Hasan (r.a.) adama (tatlılıkla mukabele etti): "Allah'ın rahmetine banasıca, niye böyle şiddetli çıkışıyorsun. Nitekim Rasûlullah (s.a.v.) Benî Ümeyye'yi (sağken rüyasında, tek tek halife olup) minbere çıkmış gördü. Bu onu üzmüştü ki şu âyetler indi: Biz sana Kevserʹi verdik. (el-kevser, 108/1), Biz onu sana Kadir gecesinde indirdik. Kadir gecesinin (fazilet ve şerefini) sana bildiren nedir? Kadir gecesi bin aydan (senden sonra Benî Ümeyyeʹnin saltanat süreceği bin aydan) hayırlıdır (el-kadr, 97/1-3) Kasım bin Fadl der ki: "Benî Ümeyye'nin iktidar müddetlerini ay olarak saydık, tam bin aydı, ne fazla ne eksik." (Tirmizî, Tefsir, Kadr, 3347) Âyetin müjde ve tehdit ifade etmesi Bu âyette, hem alabildiğine bir müjde, hem de alabildiğine bir tehdit yatmaktadır. Bunun müjde olması; Allah Teâlâ'nın bu hayırlılığın miktarını beyan etmeksizin, bu gecenin hayırlı bir gece olduğunu belirtmiş olmasıdır. Kim, bu geceyi ihya ederse, bu kimse sanki Allah'a, seksen küsur yıl ibadet etmiş gibi olur. Bu geceyi her yıl ihya eden kimse de, pek çok ömür yaşamış gibi olmuş olur. Kim, kati olarak bu geceyi rast getirmek için ayın tümünü ihya ederse, bu kimse de adeta, otuz Kadir gecesi ihya etmiş gibi olur. 3

4 Gönül erbabına, velilere, Allah Teâlâ nın murat ettiği tâat ehline, Kadir gecesinde hayret verici pek çok şeyler ihsan edilir. Bunlar, o zatların hallerine, kısmetlerine, azîz ve celîl olan Allah a yakınlık derecelerine göre farklı farklı tecelli eder. Kadir gecesinin farkına varan kimsenin bunu gizlemesi sünnettir. Bu gecede her bir Kur'an harfine otuz bin sevap verilmektedir. Diğer ibadetlerin sevabı da o nispette artış göstermektedir. Bunun tehdit olmasına gelince; Allah Teâlâ bu gecede yapılan ibadete kat kat sevap verdiği gibi bu gecede yapılan mâsiyete de kat kat günah yazar. Günah işleyen bir kimse tevbe etmediği veya hak sahibine hakkını verip helalleşmediği müddetçe yüz Kadir gecesi ihya etse bile, azaptan kurtulamaz. Bir gecelik amele bin aylık ecir verilmesinin hikmeti: Rasûlullah (s.a.v.), ʺEcrin, yorgunluğunun, yani yaptığın işin miktarına göredir.ʺ (Buhârî, Umre 8) buyurmuştur. Hâlbuki bin yıl taatta bulunmanın, tek bir gecede taatta bulunmadan daha zor olacağı ise, malumdur. Binaenaleyh, bu ikisinin denk olması nasıl düşünülebilir? dense, buna birkaç açıdan cevap verilebilir: 1. Bir fiilde, kendisine eklenen farklı durumlar sebebiyle iyilik veya kötülük açısından farklı hükümler olması normaldir. Mesela, cemaatle kılınan namaz, tek başına kılınan namazdan yirmi yedi derece daha üstündür. Hâlbuki kılınan namaz her iki durumda da aynıdır. Yine belirli gün ve aylarda (Zilhicce, Muharrem gibi) tutulan oruç diğer oruçlardan kıymetlidir. Bu örneklerden de anlaşılacağı üzere şekil açısından zahiren- az görünen taatin, mükâfat bakımından pek çok taate denk olabilmesi akıldan uzak görülemez. 2. Cenâb-ı Hakk'ın maksadı, insanları taate ve ibadetlere çekmektir. O, bazen bir taatin sevabını iki katına, bazen on katına, bezen da yedi yüz katına çıkarır. Bunu bazen zamanı, bazen de yapıldığı yer açısından böyle değerlendirir. Bütün bunlardan maksat, mükellefi ibadete çekmek ve onu dünyaya dalmaktan alıkoymaktır. Bu yüzden Beytullah diğer yerlere, Zemzem diğer sulara üstün kılınır; ramazan diğer aylardan üstün tutulur; Cuma diğer günlerden faziletli sayılmıştır. Kadir gecesi de işte bu sebepten dolayı diğer gecelerden faziletli kılınmıştır. Melekler ve Ruh (Cebrail) o gecede, Rablerinin izniyle her türlü iş için iner de iner. Meleklerin bakışı ruhlaradır: Meleklerin bakışı ruhlaradır; beşerin bakışları da geçici bedenleredir. Melekler insanın ruhunu, şehvet ve gazap gibi kötü sıfatların bulunduğu bir yer olarak gördükleri için âdemoğlunu kabullenememiş ve Allah Teâlâ'ya, Yeryüzünde fesat çıkaracak ve kan akıtacak kimseleri mi yaratıyorsun? (el-bakara, 2/30) demişlerdi. Ne zamanki melekler Mü min kulların ruhlarındaki güzel şekli, yani marifetullahı ve Allah'a taati görünce, onları sevmişler ve başta (yaratılışta) söyledikleri o sözden özür beyan etmek için, insanoğlunun yanına kadar gelmişlerdir. İşte, O (gece de) melekler... iner de iner. âyetleriyle bu kastedilmiştir. Meleklerin inmesi: Âyetteki bu ifadenin zahiri, bütün meleklerin indiğini ifade eder. Ama melekler, yeryüzünün alamayacağı kadar çokturlar. Âlimler burada çeşitli izahlar yapmıştır: Birinci görüş: Bütün meleklerin en yakın semaya, birinci göğe indiğini söylemişlerdir. İkinci görüş: Ekseri âlimlerin tercihine göre, melekler yeryüzüne inmişlerdir. Hz. Ali (r.a.)'ın şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Melekler, bize selam vermek ve şefaatçi olmak için inerler. Kendisine meleklerin selamı isabet edenlerin günahları bağışlanır." Bazıları ise; Melekler, Mü minlerle musafaha eder. Bu musafahanın alameti ise, musafaha ettikleri kimselerin tüylerinin ürpermesi, kalplerinin rikkate gelmesi ve gözlerinin yaşla dolmasıdır. demişlerdir. 4

5 Kadir gecesinde inen rûh: Âlimler âyette geçen "ruh" hususunda da şu izahları yapmışlardır: 1. Ruh, büyük bir melektir. 2. Ruh, bir melek topluluğudur. Diğer melekler bunları, ancak Kadir gecesinde görebilirler. 3. Bu, Allah'ın bir mahlûkudur. Bunlar da, yerler, giyerler. Fakat ne melektirler ne insan. 4. Bu kelimeyle, kendisine "Ruhullah" denildiği için, Hz. İsa (a.s.) da kastedilmiş olabilir. Dolayısıyla o da, bu gecede, Ümmet-i Muhammed i tanımak için meleklerle birlikte iner. 5. Bu, "Kur'ân"dır. Çünkü Hakk Teâlâ, ʺSana emrimizden (katımızdan) bir ruh indirdik.ʺ (eş- Şûra, 42/53) buyurmuştur. 6. Ruh ile rahmet-i ilahiye kastedilmiştir. ʺAllahʹın ravhından ümit kesmeyin.ʺ (Yûsuf, 12/87) âyeti, "Allah'ın rahmetinden ümit kesmeyin" manasındadır. 7. Ruh, meleklerin kıymetlileridir. 8. Ebû Nüceyh'in şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Ruh, hafaza ve kirâmen kâtibin melekleridir. Sağdakiler kişinin yerine getirdiği farzları ve ibadetleri kaydederler; soldakiler de kişinin kötü şeyleri bırakışını, yapmayışını kaydederler. 9. En doğru görüş ise; "Ruh" ile Cebrail (a.s.)'ın kastedilmiş olmasıdır. Onun bu şekilde, diğer meleklerden ayrı olarak zikredilişi ise, son derece kıymetli oluşundan ötürüdür. Âyetteki, ʺRablerinin izniyleʺ kaydı, meleklerin Mü min kulları görmeye arzulu olduklarına delalet eder. ʺRablerinin ʺ ifadesi hakkında: Âyetteki, "Rablerinin" ifadesi, melekler için bir tazim (yüceltme) ifade eder. Buna göre Hakk Teâlâ sanki, "Onlar Benim içindirler. Ben de onlar içinim!" demek istemiştir. Bu ifadenin bizim hakkımızdaki benzeri de, ʺSizin Rabbiniz gökleri ve yeri yaratan Allahʹtır.ʺ (el-a'râf, 7/54) âyetidir. her bir iş için Meleklerin o gecedeki işleri: Âyetteki, "Her bir iş için" ifadesi, "Melekler ve ruh o gece, her bir iş için inerler." demektir. Bu da, "Onlardan her biri, bir başka iş için inerler" demektir. Âlimler bu hususta şu izahları yapmışlardır: 1. Meleklerin her biri bir işle meşguldürler. Bazıları rükû, bazıları secde, bazıları dua, tefekkür, ta'lim ve vahiyleri ulaştırma ile meşguldürler. Bazıları da o gecenin faziletini idrak etmek yahut da Müslümanlara selam vermek için inmişlerdir. 2. Ekseri âlimlerin görüşüne göre âyetin manası, "Allah Teâlâ'nın o yılda takdir ettiği her hayır ve her şer için inerler." şeklindedir. "Emr" (iş) kelimesi, dünya ve âhiret iyiliklerini içine alır. Berat ve Kadir gecesi ilişkisi: Rivayet edildiğine göre Allah Teâlâ olacak tüm şeyleri Berat gecesinde takdir eder. Kadir gecesi gelince de, bu şeyleri sahiplerine teslim eder. Şöyle de denilmiştir: Berat gecesinde eceller ve rızıklar; Kadir gecesinde ise, kendisinde hayır, bereket ve selametin bulunduğu işler takdir edilir. O gece, tan yerinin ağarmasına kadar bir esenliktir. Âyetteki "selam" ile ilgili, şu izahlar yapılmıştır: 1. Bu, "Kadir gecesi, fecrin doğuşuna kadar selamdır; yani melekler itaatkâr kimselere selam verirler." demektir. Çünkü melekler, ta gecenin başlangıcından fecrin doğuşuna kadar bölük bölük inerler. 2. Bu, "Bütün kötü şeylerden ve afetlerden selamet" manasınadır. Âlimler, meleklerin ve ruhun Kadir gecesinde, bütün iyi şeyleri ve mutluluk veren şeyleri indirip, o gecede hiçbir zararlı şeyi 5

6 indirmediklerini söylemektedirler. O gecede inen her şey, sırf bir "selam"dır; yani selamet, fayda ve hayırdır. 3. Ebû Müslim şöyle der: "Buradaki selam, bu gece rüzgârlardan, eziyetlerden, yıldırımlardan ve benzeri afetlerden beri bir gecedir." demektir. 4. Bu, "O gece, şeytanın kötülük yapamadığı bir selamet gecesidir." demektir. 5. Bu gece, ta başından sabaha kadar, her parçasında yapılan ibadetlerin, bin ayda yapılan ibadetlerden daha hayırlı olması hususunda selametli bir gece olup; farz, nafile ve duanın tüm cüz ve parçalarında hep aynı fazilete sahip olduğu bir gecedir. 6. Buradaki selam, Cennet tir. Çünkü Cennet in bir ismi de, "selam yurdu"dur. Matlaʹ(doğuş): Matla, tulu (yani doğuş) manasınadır. Buna göre âyetin manası, "bu selam işi, fecir doğuncaya kadar sürer" şeklindedir. KADİR GECESİ HAKKINDA HADİSLER Kadir gecesini ihya etmenin fazileti hakkında Ebû Hureyre (r.a.)'dan rivayet edildiğine göre şöyle demiştir: Rasûlullâh (s.a.v.) buyurdu ki: Her kim, sevabına inanarak ve mükafatını yalnız Allâhʹtan umarak Kadir gecesini ihya ederse, geçmiş günahları affedilir. (Buhârî, Terâvih 1) Hz. Enes bin Mâlik (r.a.) anlatıyor: Ramazan ayı girmişti, Rasûlullah (s.a.v.) buyurdular ki: Bu mübarek aya girmiş bulunuyorsunuz. Bu ayda bir gece vardır ki bin aydan hayırlıdır. Bu gecenin hayır ve bereketinden mahrum kalan kimse bütün hayırlardan mahrum kalmış gibidir. Onun hayrı ise sadece (uhrevî saadetten) mahrum kimseye haramdır. (İbn-i Mâce, 523, 1644) Hz. Peygamber (s.a.v.)'e ümmetinin ömrü gösterilmiş. Rasûlullah (s.a.v.), önceki ümmetlerin ömrüne nispetle kısa olduğu için, amelde onların uzun ömürde işlediklerine yetişemezler diye bu ömrü kısa bulmuş. Bunun üzerine Cenab-ı Hakk bin aydan hayırlı olan Kadir gecesini vermiştir." (Muvattâ, İ'tikâf 15) Enes bin Mâlik (r.a.) rivâyet ettiğine göre Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştur: Allah, Kadir gecesini ümmetime hediye etmiş, ondan önce kimselere vermemiştir. (Câmiüssağîr) Kadir gecesinin hangi gece olduğu hakkında Ramazanın tamamı: İbn-i Ömer (r.anhümâ) anlatıyor: Rasûlullah (s.a.v.)'e, Kadir gecesi (ramazanın neresinde?) diye sorulmuştu. O, ramazanın tamamındadır! diye cevap verdi. (Ebû Dâvûd, Salât, 324, 1387) Ramazanın son on günü: Hz. Âişe (r.anhâ) anlatıyor: Rasûlullah (s.a.v.) vefat edinceye kadar ramazanın son on gününde itikâfa girer ve derdi ki: ʺKadir gecesini ramazanın son on gününde arayın. Rasûlullah (s.a.v.)'den sonra, zevceleri de itikâfa girdiler." (Buhârî, Leyleti l-kadr 3) Ramazanın son onu ve tek geceler: Ebû Saîd el-hudrî'den rivayet edildiğine göre; Rasûlullah (s.a.v.), bir sene ramazanın ikinci on gününde itikâfa girdi. Ramazanın yirmi birinci gecesi olunca sabahleyin itikâftan çıktı. Şöyle buyurdu: Kim benimle itikâfa girerse son on günde girsin. Çünkü ben bu sırada Kadir gecesini gördüm, fakat sonradan unutturuldu. O sabah kendimi yanlarımdan su akarken 6

7 çamurlar içine secde yapar buldum. Onun için Kadir gecesini ramazanın son on gününde ve tek gecelerde arayın. Ebû Saîd (r.a.) bu olayla ilgili olarak şunları naklediyor: O gece yağmur yağmış, onun için mescidin asması (damı) akmıştı. Bizzat gözlerimle ramazanın yirmi birinci sabahı Rasûlullah (s.a.v.) in alnında, burnunda yaşlık ve çamur izleriyle döndüğünü gördüm. (Buhârî, Fadlu Leyleti l-kadr 2, 3) Ubâde b. Samît'ten rivâyet edildiğine göre şöyle demiştir: (Bir gün) Rasûlullah (s.a.v.), bize Kadir gecesini bildirmeyi isteyerek yanımıza çıkagelmişti de, Müslümanlardan iki kişi (bu esnada) münakaşa yapmışlardı. Bunun üzerine Rasûlullah (s.a.v.) şöyle buyurmuştu: ʺMuhakkak ki ben, size Kadir gecesini haber vermeyi isteyerek yanınıza çıkageldim. Ancak falanla falan arasında bir münakaşa vardı. Bu sebeple (Kadir gecesine dair bilgi benden alınıp) kaldırıldı. Belki (bu) daha hayırlı olur. Artık siz onu (ramazanın) son on gününde; (yirmi) beşinci, (yirmi) yedinci ve (yirmi) dokuzuncu (günlerinde) arayınız! (Dâremî; Muvattâ, Enes b. Mâlik ten) Ramazanın son yedisi: İbn-i Ömer (r.anhümâ) anlatıyor: Hz. Peygamber (s.a.v.)'in ashâbından bazılarına rüyalarında, Kadir gecesinin ramazanın son yedisinde olduğu gösterildi. Rüyaları kendisine anlatılınca Efendimiz (s.a.v.): ʺGörüyorum ki, rüyanız son yediye tevafuk etmektedir. Öyleyse, Kadir gecesini aramak isteyen son yedide arasın.ʺ buyurdu." (Buhârî, Teheccüd 21) Ramazanın yirmi üçü: Ömer b. Ubeydullah'ın azatlısı Ebû Nadr'dan: Abdullah b. Üneys el-cühenî, Hz. Peygamber e: Yâ Rasûlullah! Ben evi uzak bir kimseyim, bana bir gece söyleyin de o gece geleyim! dedi. Rasûlullah (s.a.v.) de ona: Ramazanın yirmi üçüncü gecesi gel! buyurdu. (Muvattâ) Ramazanın yirmi dördü: İbn-i Abbâs (r.anhümâ): "Kadir gecesini (ramazanın) yirmi dördünde arayınız." buyurdu. (Buhârî, Leyletü'l-Kadr 3) Ramazanın yirmi yedisi: İbn-i Ömer (r.a.)'dan: Ashâb tan bazılarına rüyalarında Kadir gecesi, ramazanın yirmi yedinci gecesi olarak gösterildi. Bunun üzerine Hz. Peygamber (s.a.v.): Yirmi yedinci gece gördüğünüz rüyayı ben de gördüm. Kadir gecesini arayan ramazanın yirmi yedinci gecesinde arasın. buyurdu. (Muvattâ) Kadir gecesinin alametleri hakkında Zirr İbn-i Hubeyş anlatıyor: Ubey İbn-i Ka'b (r.a.)'a dedim ki: İbn-i Mes'ud (r.a.): Bütün sene geceleri kalkan kimse Kadir gecesine tesadüf edebilir. diyormuş (ne dersiniz?). Bana şu cevabı verdi: "Kendisinden başka ilâh olmayan Zat-ı Zülcelâl'e yemin olsun ki, Kadir gecesi ramazan ayındadır. Ve o gece, Rasûlullah (s.a.v.)'in bize kalkmamızı emrettiği gecedir, o da yirmi yedinci gecedir. Bunun emaresi, o gecenin sabahında güneşin beyaz ve ışınsız olarak doğmasıdır." (Müslim, Müsâfirîn 179, 762) Kadir gecesinden istifade etmenin yolları Yatsı namazını cemaatle kılan kimse, gece yarısına kadar namaz kılmış gibidir. Sabah namazını cemaatle kılan kimse ise bütün gece namaz kılmış gibidir. (Müslim, Mesâcid 260) Ramazan ayı çıkıncaya kadar, akşam ve yatsı namazlarını cemaat ile kılan, Kadir gecesinden çok hisse alır. (Beyhakî, Enes b. Malik ten) 7

8 Saîd b. Müseyyeb'ten rivayet edildiğine göre: Kadir gecesi yatsıyı cemaatla kılan o geceden nasibini almıştır. (Muvattâ) Kadir gecesinde okunması sünnet olan dua Hz. Âişe (r.anhâ) anlatıyor: "Ey Allah'ın Rasûlü, şâyet Kadir gecesine tevâfuk edersem nasıl dua edeyim?" dedim. (O) şu duayı okumamı söyledi: ʺAllâhümme inneke afuvvun, tuhibbuʹl afve faʹfu annî / Allahım! Sen affedicisin, affı seversin, beni affet. (Tirmizî, Da'avât 89, 3508) KADİR GECESİNİ İHYÂ ETMEK Sayılamayacak kadar şeref, fazilet, rahmet, mağfiret ve lütf-u ilâhîyi içerisinde barındıran bu geceyi şanına yakışır bir şekilde ihya etmeliyiz. Rasûlullah (s.a.v.) ramazan ayında, diğer aylardan daha çok ibadet ederdi. Ramazanın son on günündeyse ibadete, ramazanın diğer günlerinden daha fazla eğilir ve itikâfa girerdi ki, birçok rivayette Kadir gecesinin ramazanın son on gününde aranması emredilmektedir. Son on gününde Ramazanın diğer günlerinde olduğu gibi ibadetin her çeşidini eda etmeye gayret göstermelidir. Kadir gecesi olduğu umulan gecede ise özellikle şu hususlara önem verilmelidir: - Namazlar cemaatle kılınmalıdır. - Kaza namazı olan kaza namazı kılar. Üzerinde kaza namazı borcu olmayan ise bol bol nafile namaz kılar. - Kur ân- Kerim okunur. - Allah (c.c.) çokça zikredilir. - Günahlara tevbe istiğfar edilir. - İlim meclislerine iştirak edilir. - Yemek yedirilir, fakirlere tasaddukta bulunulur. - Mümkünse tesbih namazı, hâcet namazı kılınır. - Ayrıca bu gecede kılındığı rivayet edilen 4 rekat Kadir gecesi namazı da kılınabilir. Bu namazın kılınış şekli şu şekildedir: 1. rekatta; 1 Fâtiha, 3 Kadir sûresi, 2. rekatta; 1 Fâtiha, 3 İhlâs sûresi, 3. rekatta; 1 Fâtiha, 3 Kadir sûresi, 4. rekatta; 1 Fâtiha, 3 İhlâs sûresi okunur. Namazdan sonra 1 defa; Allâhu ekber, Allâhu ekber, Lâ ilâhe illallâhü vallâhü ekber. Allâhu ekber ve lillâhilhamd, 100 defa da; Allâhümme inneke afuvvun, tuhibbu'l-afve fa'fu annî okunup dua yapılır. Allahım! Sen affedicisin, affı seversin, beni affet! Her ayımızın Ramazan ve her gecemizin Kadir gecesi olması temennisiyle tüm kardeşlerimizin Kadir gecesini tebrik ediyoruz! 8