DÜZENLÝ ORDUNUN KURULMASI

Transkript

1

2 ÜZENLÝ ORUNUN KURULMASI TMM nin açýlmasýndan sonra Mustafa Kemal Paþa nýn öncelikle gerçekleþtirmek istediði iþlerin baþýnda düzenli ordunun kurulmasý gelmiþtir. Çünkü Anadolu nun batýsý ve güneyi iþgal altýndaydý. Üstelik Yunanistan, iþgali Orta Anadolu ya doðru geniþletmek eðilimindeydi. una karþýlýk Osmanlý evleti nde iþgallere karþý koyacak bir ordu yoktu. Mondros Ateþkesi nin hükümleri doðrultusunda Osmanlý ordusu terhis edilmiþti. Mondros Ateþkesi imzalandýðýnda Suriye de bulunan Mustafa Kemal Paþa ateþkes hükümlerinin ülkeyi savunmasýz bir duruma düþüreceðini anlamýþ, ordu komutanlarýna telgraf çekerek ordu birliklerinin daðýtýlmamasýný istemiþti. Ancak Milli Mücadeleyi baþlatmak için Anadolu ya geçtiðinde elde sadece Kazým Karabekir Paþa nýn komutanlýðýný yaptýðý Erzurum daki 15. Kolordu kalmýþtý. Gerçi Ýstanbul Hükümeti nin teslimiyetçi tutumunun aksine baðýmsýzlýðýna düþkün Türk halký Kuvayý Milliye adý verilen milis güçleri oluþturarak iþgallere karþý direniþe geçmiþti. Milli Mücadelenin baþlangýcýnda birçok yararý görülen bu birliklerin zaman içinde olumsuz etkileri ortaya çýktý. Kuvayý Milliye birlikleri Yunanlýlarýn 22 Haziran 1920 de baþlattýklarý saldýrýyý önleyemediler. aþta ursa olmak üzere pek çok stratejik bölge, Yunanlýlarýn eline geçti. TMM açýldýðýnda düzenli bir ordu kurmak kaçýnýlmaz bir zorunluluk haline gelmiþti. TMM nin düzenli orduyu kurmasýnda, Osmanlý ordusunun terhis edilmesiyle Anadolu nun savunmasýz kalmasý Kuvayý Milliye birliklerinin Yunan ilerleyiþi karþýsýnda baþarýsýz olmalarý Kuvayý Milliye birliklerinin askeri eðitim, bilgi ve disiplin yönünden eksik olmalarý Kuvayý Milliye birliklerinin ihtiyaçlarýný halktan zorla karþýlamalarý Kuvayý Milliyecilerin, ayaklananlarý kendi kurallarýna göre cezalandýrmalarýnýn hukuk devleti anlayýþý ile baðdaþmamasý etkili olmuþtur. Mustafa Kemal Paþa, 12 Temmuz 1920 de TMM de yaptýðý bir konuþmada donanýmlý ve düzenli Yunan ordularýna karþý Kuvayý Milliye birlikleri ile karþý koymanýn imkansýz olduðunu vurgulayarak gerçek anlamda bir orduya sahip olmak gerektiðini belirtmiþtir. atý ephesi komutaný Ali Fuat Paþa, 24 Ekim 1920 de emrindeki kuvvetlerle Gediz de bulunan Yunan ordusu üzerine taarruz düzenlemiþti. Ancak düzensiz ve emir komuta düzeninden yoksun birlikler baþarýsýz oldular. u baþarýsýzlýkta Kuvayý Milliye liderlerinin emre itaat etmemelerinin etkili olduðu anlaþýlýnca düzenli ordu kurma çalýþmalarýna hýz verilmiþtir. atý ephesi Komutanlýðý na Ali Fuat Paþa nýn yerine Albay Ýsmet ey (Ýnönü) tayin edildi (8 Kasým 1920). Ýsmet ey ilk iþ olarak düzenli ordu kurma çalýþmalarýna baþladý. u çalýþmalar bazý Kuvayý Milliye þeflerinin isyan etmesine yol açsa da daðýnýk hareket eden bu birlikler birleþtirilerek disiplinli ve düzenli bir ordu kurulmuþtur. üzenli Ordunun Kurulmasýnýn Sonuçlarý Ýþgallere karþý silahlý direniþ güçlenmiþ, Yunan ilerleyiþi durdurulmuþtur. TMM nin Anadolu da otoritesi güçlenmiþ, ayaklanmalar bastýrýlmýþtýr. üzenli ordunun askeri baþarýlarý TMM nin dýþ politikada saygýnlýðýný artýrmýþ, Ýtilaf evletleri TMM yi hukuken tanýmýþlardýr. üþman askerleri yurttan atýlarak ulusal baðýmsýzlýk saðlanmýþtýr. KURTULUÞ SAVAÞI NA EPHELER OÐU EPHESÝ Kurtuluþ Savaþý sadece Ýtilaf evletleri ne karþý yapýlan bir baðýmsýzlýk mücadelesi deðildir. u dönemde Anadolu da yaþayan azýnlýklar baðýmsýz devlet kurmak için ayaklanmýþlar, bu yüzden Kurtuluþ Savaþý nda dýþ güçlerin yaný sýra içteki düþmanlarla da mücadele edilmiþtir. oðu ephesi Ermeni tehlikesine karþý açýlmýþtýr. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 85

3 Kurtuluþ Savaþý irinci ünya Savaþý na Kadar Ermeni Sorunu Ermeniler ve Türkler, Selçuklularýn Anadolu yu fethetmesinden sonra bir arada yaþamaya baþlamýþlardý. Ermeniler, önce Selçuklularýn, ardýndan da Osmanlýlarýn egemenliðinde dini ve milli kimliklerini herhangi bir baský ile karþýlaþmadan korumuþlardýr. Ermeniler devlete baðlýlýk konusunda herhangi bir itaatsizlik yapmadýklarý için Osmanlýlar tarafýndan millet-i sadýka olarak nitelendirilmiþlerdir. Ermeni sorunu XIX. yüzyýlýn sonunda Ýngiltere ve Rusya nýn çalýþmalarýyla uluslararasý bir sorun haline getirilmiþtir yýlýnda imzalanan Ayastefanos ve erlin Antlaþmalarýnda Ermenilerin oturduklarý yerlerde Avrupalý devletlerin gözetiminde ýslahat yapýlmasý öngörülüyordu. öylece Ýngilizler Ermenileri Osmanlý evleti ne karþý kullanmak için uygun bir ortam hazýrlamýþlardýr. Ermeni sorununun ortaya çýkmasýnda, Ýngiltere ve Rusya nýn, Ermenileri kendi çýkarlarý doðrultusunda kullanmak istemeleri Milliyetçilik akýmýnýn Ermeniler arasýnda yayýlmasý Ayastefanos ve erlin Antlaþmalarýna konulan hükümlerle Ermeni haklarýnýn uluslararasý politikanýn bir konusu haline gelmesi etkili olmuþtur. XIX. yüzyýlýn sonlarýndan itibaren Ermeni ihtilalcileri tarafýndan Hýnçak ve Taþnak Komiteleri kuruldu. u komitelerin çalýþmalarý sonunda Ermeniler ilk kez 1890 yýlýnda Erzurum da daha sonra 1894 ve 1904 yýllarýnda Sasun (atman) da ayaklandýlar. Ermeni komiteciler, 1905 te II. Abdülhamit e suikast düzenlediler. irinci ünya Savaþý nda Ermeni Sorunu Ermeniler, I. ünya Savaþý nda Osmanlý evleti ne karþý Rusya ile birlikte hareket ettiler. Türk þehir ve kasabalarýna saldýrarak katliamlar yaptýlar. unun üzerine Osmanlý Hükümeti Ermenileri zorunlu göçe tâbi tutan Tehcir Kanunu nu çýkardý. 14 Mayýs 1915 te yürürlüðe giren bu kanuna göre Anadolu daki Ermeniler, savaþ alaný olmayan Suriye ve Lübnan a yerleþtirileceklerdi. Göçler sýrasýnda savaþ ortamýnýn getirdiði asayiþsizlik, tabiat þartlarýnýn etkisi ve salgýn hastalýklar nedeniyle Ermenilerin bir kýsmý hayatlarýný kaybettiler. u durum günümüzde, bazý Avrupa devletlerinin ve Ermenilerin Türk ulusunu soykýrým yapmakla suçlamalarýna neden olmaktadýr. oðu Anadolu da yapýlan kazý ve araþtýrmalarda ortaya çýkan toplu mezarlar bu iddialarýn aksine Ermenilerin yaptýklarý soykýrýmý belgelemektedir. I. ünya Savaþý devam ederken Rusya da olþevik Ýhtilali çýkmýþ ve çarlýk rejimi yýkýlmýþtý. u durumdan yararlanan Ermeniler merkezi Erivan olan Ermenistan evleti ni kurdular. Rusya I. ünya Savaþý ndan çekilirken imzaladýðý rest Litovsk Antlaþmasý (3 Mart 1918) ile Kars, Ardahan ve atum u Osmanlý evleti ne geri verdi. Ancak Ruslarýn terk ettikleri bu þehirler, Türk hakimiyetine girmeden Ermeniler tarafýndan iþgal edildi. Kurtuluþ Savaþý nda Ermeni Sorunu Ýngiltere, oðu Anadolu da baðýmsýz bir Ermeni evleti nin kurulmasýný istiyordu. una zemin hazýrlamak için Paris arýþ Konferansý na Ermeni temsilcileri de çaðrýlmýþtý. 10 Aðustos 1920 de imzalanan Sevr Antlaþmasý nda Ermeni evleti kurulmasýný öngören bir madde yer aldý. u geliþmelerden cesaret alan Ermeniler oðu Anadolu yu ele geçirmek için saldýrýlara baþladýlar. oðu Anadolu daki Türk halký Ermeni tehlikesine karþý Milli Mücadele baþlamadan önce örgütlenmiþti. Erzurum da bulunan 15. Kolordu Komutanlýðý na atanan Kazým Karabekir Paþa da askerleri terhis ettirmeyerek bölgenin savunma gücünü artýrmýþtý. Ermenilerin sýnýr bölgelerinde yaþayan Türklere saldýrmalarý üzerine Kazým Karabekir, TMM ye bir rapor sunarak Ermenilere karþý harekat düzenlemek için izin istedi. TMM, 9 Haziran 1920 de Kazým Karabekir i tam yetki ile oðu ephesi Komutanlýðý na atadý. Kazým Karabekir komutasýndaki Türk ordusu 28 Eylül 1920 de harekete geçerek kýsa sürede Sarýkamýþ ve Kars ý kurtardý. Türk ordusunun Gümrü ye kadar ilerlemesi üzerine Ermenistan barýþ istemek zorunda kaldý. Yapýlan görüþmeler sonunda TMM Hükümeti ile Ermenistan arasýnda Gümrü Antlaþmasý imzalandý (3 Aralýk 1920). Gümrü Antlaþmasý nýn Önemli Maddeleri oðu sýnýrý Aras nehri - Çýldýr gölü hattýna kadar uzanacaktýr. Kars, Sarýkamýþ, Kaðýzman ve Iðdýr Türk evleti ne verilecektir. Ermenistan Hükümeti, TMM Hükümeti tarafýndan geçersiz sayýlan Sevr Antlaþmasý ný tanýmayacaktýr Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

4 Kurtuluþ Savaþý Gümrü Antlaþmasý nýn Sonuçlarý TMM nin uluslararasý alanda imzaladýðý ilk antlaþmadýr. TMM, ilk askeri baþarýsýný oðu ephesi nde Ermenilere karþý kazanmýþtýr. Ermeniler, Sevr in kendilerine tanýdýðý haklardan vazgeçmiþler, böylece Ermeni meselesi uluslararasý düzeyde sona ermiþtir. Ermenistan, TMM yi tanýyan ilk devlet olmuþtur. Gümrü Antlaþmasý TMM nin ilk siyasi zaferidir. u anlaþma TMM nin saygýnlýðýný artýrmýþtýr. oðu ephesi nde barýþ yapýlmasý, buradaki birliklerin bir kýsmýnýn Güney ve atý cephelerine kaydýrýlmasýna olanak saðlamýþtýr. Gümrü Antlaþmasý, Rusya ve Gürcistan ile iliþkilerin kurulmasýna ortam hazýrladýðýndan dýþ iliþkilerimizi canlandýrmýþtýr. Gümrü Antlaþmasý, 5 Aralýk 1920 de Ermenistan ýn Sovyet Rusya nýn iþgaline uðramasýndan dolayý yürürlüðe girmemiþ, ancak Moskova ve Kars Antlaþmalarýnda doðu sýnýrýmýzýn belirlenmesinde esas alýnmýþtýr. atum Antlaþmasý (23 Þubat 1921) Gürcistan, Ermenistan gibi 1917 yýlýnda Çarlýk Rusya nýn yýkýlmasýndan sonra kurulmuþ, Türk birliklerinin Mondros Ateþkes Anlaþmasý nýn hükümleri gereðince Kafkasya dan çekilmesi üzerine Ardahan, Artvin ve atum u ele geçirmiþti. Gürcistan, TMM kuvvetlerinin Ermeniler karþýsýnda baþarýlý olmasý üzerine atum Antlaþmasý ný imzalayarak Ardahan, Artvin ve atum u Türk evleti ne teslim etti. Ancak bu antlaþma Sovyetler irliði nin Gürcistan ý iþgal etmesi üzerine uygulanmamýþ, 16 Mart 1921 de imzalanan Moskova Antlaþmasý ile atum Gürcistan a býrakýlmýþtýr. GÜNEY EPHESÝ Güney ephesi, Ýtilaf evletleri nin Mondros Ateþkes Anlaþmasý ndan sonra bu bölgedeki topraklarý iþgal etmeleri üzerine açýlmýþtýr. Güney illeri 1919 yýlýnýn baþlarýnda ilk olarak Ýngiltere tarafýndan iþgal edilmiþti. Ýngilizler, daha sonra 15 Eylül 1919 da yaptýklarý bir anlaþma ile iþgal ettikleri yerleri Fransa ya býraktýlar. Ýngilizlerin boþalttýklarý güney illerine giren Fransýzlar, bu bölgelerde yaþayan Ermenilerle iþ birliði yaptýlar. Fransýzlarýn Ermenilerle birlikte baskýcý ve saldýrgan bir tutum izlemesi karþýsýnda bölge halký, kendi çabalarýyla Kuvayý Milliye birlikleri oluþturarak mücadeleye baþlamýþtýr. Güney ephesi nde Maraþ, Urfa, Antep ve Adana halký kadýn - erkek, genç - yaþlý hep birlikte mücadele ederek Fransa nýn ve Ermenilerin emellerini gerçekleþtirmelerini engellemiþtir. TMM bu baþarýlarýndan dolayý Maraþ a Kahraman, Urfa ya Þanlý, Antep e Gazi unvanlarýný vermiþtir. Maraþ, Urfa, Antep ve Adana savunmalarý milli bilinci uyandýran eþsiz örneklerdir. u kahramanca mücadeleler, iþgal güçlerine ve dünyaya Türklerin hür yaþamak azim ve kararýnda olduðunu ilan etmiþtir. ölge halkýnýn direniþiyle baþ edemeyen Fransa, TMM ile Ankara Antlaþmasý ný imzalayarak Adana, Urfa, Antep ve Maraþ ý boþaltmýþtýr (20 Ekim 1921). Kurtuluþ Savaþý sýrasýnda Ýtalyanlara karþý bir cephe açýlmamýþtýr. Çünkü Ýtalyanlar, gizli anlaþmalarla kendilerine vadedilen Ýzmir ve yöresinin Yunanlýlara verilmesine bir tepki olarak Kuvayý Milliye birliklerini desteklemiþlerdir Ayrýca Ýtalyanlar, iþgal ettikleri yerleri ekonomik yönden sömürebilmek için halkla iyi geçinmeye çalýþmýþlardýr. Ýtalya, Türk halkýnýn baðýmsýzlýðý gerçekleþtirmeye olan kararlýlýðýný görünce, II. Ýnönü Savaþý nýn kazanýlmasýndan sonra iþgal ettikleri yerleri terk etmiþtir (5 Temmuz 1921). ATI EPHESÝ Kurtuluþ Savaþý nda en zor ve çetin mücadele atý ephesi nde Yunanlýlara karþý verilmiþtir. u cephede kazanýlan zaferler baðýmsýzlýðýn kazanýlmasýnda en büyük rolü oynamýþtýr. 15 Mayýs 1919 da Ýzmir den baþlayan Yunan iþgaline karþý atý Anadolu da birçok cephe oluþturulmuþtu. u cepheler atý ephesi adý ile birleþtirilerek Yunan iþgaline karþý mücadele tek merkezden yönetilmiþtir. üzenli ordunun kurulmasýyla Yunanlýlara karþý yapýlan mücadeleler giderek yoðunlaþmýþtýr. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 87

5 Kurtuluþ Savaþý Çerkez Ethem Olayý Çerkez Ethem, Ýzmir in iþgalinden sonra oluþturulan Kuvayý Milliye birliklerine katýlarak kendisini Salihli ephesi Komutaný ilan etti. TMM ye karþý baþlayan ayaklanmalarýn bastýrýlmasýnda önemli bir rol oynamýþtýr. Özellikle Anzavur, olu ve Yozgat ayaklanmalarý Çerkez Ethem e baðlý birlikler tarafýndan bastýrýlmýþtýr. Çerkez Ethem, düzenli ordunun kurulmasý ve emrindeki birliklerin düzenli orduya katýlmasý kararýný tepkiyle karþýladý. Çünkü Çerkez Ethem, ayaklanmalar karþýsýndaki baþarýlarý nedeniyle Kuvayý Milliye birliklerini düzenli ordunun üzerinde görüyordu. Çerkez Ethem, atý ephesi Komutanlýðý na atanan Ýsmet ey in emri altýna girmek istemediðinden 27 Aralýk 1920 de ayaklandý. u sýrada henüz kuruluþ aþamasýnda olan düzenli ordu birlikleri bir yandan da Yunanlýlarla savaþmaktaydý. I. Ýnönü Savaþý nýn kazanýlmasýnýn ardýndan Çerkez Ethem in çýkardýðý isyan kýsa sürede bastýrýldý. Çerkez Ethem e baðlý birliklerin bir kýsmý düzenli orduya katýlýrken Çerkez Ethem yurdu terk etmiþtir. irinci Ýnönü Savaþý (6-10 Ocak 1921) üzenli ordunun Çerkez Ethem ile mücadele halinde olmasýndan yararlanmak isteyen Yunan ordusu Anadolu içlerine doðru ilerlemeye baþladý. Yunanistan, Eskiþehir i ele geçirerek, Ankara ya yapýlacak saldýrýda üs olarak kullanmayý Ankara yý ele geçirip TMM yi daðýtmak ve milli güçleri yok etmeyi Sevr Antlaþmasý nýn uygulanmasýný saðlamayý Yeni kurulan Türk ordusunu, güçlenmesine fýrsat vermeden yok etmeyi amaçlýyordu. Yunanlýlarýn, 6 Ocak 1921 de ursa yönünden Eskiþehir e doðru taarruza geçtikleri sýrada TMM ordusu, Çerkez Ethem ve emirci Mehmet Efe nin çýkardýklarý ayaklanmalar ile uðraþýyordu. Albay Ýsmet ey, düþman ilerleyiþinin durdurulmasýna öncelik vererek Yunanlýlarý Eskiþehir yakýnlarýnda bulunan Ýnönü de karþýladý. Türk ordusunun savunmasý karþýsýnda büyük kayýplar veren Yunanlýlar geri çekilmek zorunda kaldýlar. I. Ýnönü Savaþý nýn Sonuçlarý TMM nin kurduðu düzenli ordu ilk zaferini kazanmýþ, düzenli ordunun önemi anlaþýlmýþtýr. Türk halkýnýn TMM ye ve düzenli orduya olan güveni artmýþtýr. Askere alma iþlemlerinin hýzlanmasý ve askerden kaçmalarýn azalmasý bu durumun bir kanýtýdýr. Savaþýn kazanýlmasýnýn ardýndan Çerkez Ethem isyaný da bastýrýlarak, iç güvenlik saðlanmýþtýr. TMM, zaferden sonra Ýtilaf evletleri tarafýndan Londra Konferansý na davet edilmiþ, Afganistan ile dostluk ve yardýmlaþma, Sovyet Rusya ile Moskova Antlaþmalarýný imzalamýþtýr. u durum TMM - nin uluslararasý alanda saygýnlýðýnýn arttýðýný ve siyasal varlýðýnýn uluslararasý alanda da tanýnmaya baþladýðýný gösterir. TMM, yeni Türk evleti nin ilk anayasasý olan 1921 Anayasasý ný ilan etmiþtir. Albay Ýsmet ey generalliðe terfi etmiþtir. TMM, baðýmsýzlýðýnýn sembolü olan Ýstiklal Marþý ný kabul etmiþtir (12 Mart 1921). Londra Konferansý (23 Þubat - 12 Mart 1921) Ýtilaf evletleri, Yunanlýlarýn I. Ýnönü Savaþý nda yenilmeleri üzerine Londra da bir konferans düzenlemeyi kararlaþtýrdýlar. Londra Konferansý nýn düzenlenmesinde, Ýtilaf evletleri nin küçük deðiþikliklerle Sevr Antlaþmasý nýn uygulanmasýný saðlamak istemeleri Ýtilaf evletleri nin, TMM nin, Sovyetler irliði ile yakýnlaþmasýný engellemek istemeleri Türk halkýnýn, Güney ephesi nde Fransýzlara karþý baþarýlar elde etmesi etkili olmuþtur. Ýtilaf evletleri, TMM yi doðrudan davet etmediler. Ancak Ýstanbul Hükümeti nin delegeleri arasýnda TMM temsilcisinin de bulunmasýný istediler. Ýtilaf evletleri bu yolla hem TMM yi tanýmadýklarýný göstermek istemiþler, hem de Ýstanbul Hükümeti ve TMM arasýndaki görüþ ayrýlýklarýndan yararlanmayý amaçlamýþlardýr. Ýtilaf evletleri nin bu tutumuna karþýlýk Mustafa Kemal Paþa resmi olarak çaðrýlmadýklarý sürece konferansa katýlmayacaðýný duyurdu. TMM bu politikasýyla Ýstanbul Hükümeti nden baðýmsýz olduðunu vurgulamýþtýr. unun üzerine Ýtilaf evletleri, Ýtalya aracýlýðýyla TMM Hükümeti ni de konferansa davet ettiler Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

6 Kurtuluþ Savaþý TMM Londra Konferansý na katýlarak, Türk ulusunun yasal temsilcisi olduðunu ve hukuksal varlýðýný tanýtma Türk ulusunun haklý davasýný ve Misak-ý Milli yi dünya kamuoyuna duyurma Ýtilaf evletleri nin, Türkler barýþ görüþmelerine katýlmayarak savaþý devam ettiriyorlar. þeklinde propaganda yapmalarýný engelleme hedeflerine ulaþmak istemiþtir. Konferansta Ýstanbul Hükümeti ni Sadrazam Tevfik Paþa, TMM Hükümeti ni ekir Sami ey temsil ediyordu. Tevfik Paþa söz sýrasý kendisine geldiðinde, en sözü, Türk milletinin gerçek temsilcisi olan TMM temsilcisine býrakýyorum. diyerek Ýtilaf evletleri nin Türkler arasýndaki görüþ ayrýlýklarýndan yararlanma isteklerine ulaþmalarýný engellemiþtir. Ýtilaf evletleri Sevr Antlaþmasý nýn esas hükümlerine dokunmadan küçük deðiþiklikler yapmayý teklif ettiler. Türk heyetinin bu teklifi kabul etmesi mümkün deðildi. Yunanlýlarýn yeniden saldýrýya geçmesi üzerine konferans, hiçbir sonuca varýlmadan 12 Mart 1921 de sona erdi. Londra Konferansý nýn Sonuçlarý Ýtilaf evletleri, TMM Hükümeti ni konferansa çaðýrmakla onun varlýðýný hukuken tanýmýþlardýr. Sevr Antlaþmasý nýn hükümleri tartýþmaya açýlmýþtýr. Ýtilaf evletleri arasýndaki fikir ayrýlýklarý belirginleþmiþtir. TMM nin konferansa katýlmasý, Ýtilaf evletleri nin, Türkler barýþ görüþmelerine katýlmýyorlar, savaþý uzatýyorlar. þeklindeki propagandalarýný önlemiþtir. Konferansýn baþarýsýzlýkla sonuçlanmasý Yunanlýlarýn yeniden taarruza geçmelerine ve II. Ýnönü Savaþý nýn baþlamasýna neden olmuþtur. TMM temsilcisi ekir Sami ey, Londra Konferansý sonrasýnda Ýngiltere, Fransa ve Ýtalya ile ikili anlaþmalar yapmýþtýr. u anlaþmalarda Fransa ve Ýtalya ya ekonomik çýkarlar saðlanmýþ, Ýngilizlere savaþ suçlusu sayýlan Türk esirleri geri vermeme hakký tanýnmýþtýr. Ancak TMM, devletlerin eþitliði ve tam baðýmsýzlýk ilkelerine aykýrý olan bu anlaþmalarý onaylamamýþtýr. u anlaþmalar, yürürlüðe girmese de yeni Türk evleti nin diplomatik alanda tanýndýðýnýn bir belgesidir. Moskova Antlaþmasý (16 Mart 1921) I. ünya Savaþý sýrasýnda Rusya da olþevik evrimi nin ardýndan Çarlýk Rusyasý yýkýlmýþ, yeni yönetim, 3 Mart 1918 de rest Litovsk Antlaþmasý ný imzalayarak savaþtan çekilmiþti. Ýtilaf evletleri bu geliþmeden rahatsýz olarak Rusya da Çarlýk rejiminin yeniden kurulmasý için çalýþtýlar. Ýtilaf evletleri nin bu politikasý Rusya daki yeni yönetim ile TMM yi birbirine yaklaþtýrmýþ ve uluslararasý politikada birlikte hareket etmeye yönlendirmiþtir. TMM nin ekir Sami ey baþkanlýðýndaki bir heyeti Moskova ya göndermesiyle baþlayan iliþkiler sonunda imzalanacak antlaþmanýn esaslarý belirlendi. Ancak Sovyet Rusya nýn Ermeniler lehine toprak istemesi anlaþmanýn imzalanmasýný engellemiþtir. I. Ýnönü Zaferi nin kazanýlmasý ve TMM nin Londra Konferansý na davet edilmesi üzerine Sovyet Rusya toprak isteðinden vazgeçmiþ ve taraflar arasýnda Moskova Antlaþmasý imzalanmýþtýr (16 Mart 1921). Moskova Antlaþmasý nýn imzalanmasýnda, I. Ýnönü Savaþý nýn Türk ordusu tarafýndan kazanýlmasý TMM nin, oðu ephesi nde Ermenilere karþý baþarýlý olmasý Rusya nýn, Ermeniler adýna toprak talebinden vazgeçmesi Taraflarýn ortak düþman karþýsýnda bulunmalarý dolayýsýyla birbirlerine ihtiyaç duymalarý Rusya nýn, Londra Konferansý na katýlan TMM nin Ýtilaf evletleri yle yakýnlaþmasýný, güney sýnýrlarýnýn güvenliði ve oðazlarýn geleceði açýsýndan tehlikeli bulmasý etkili olmuþtur. Moskova Antlaþmasý nýn Önemli Maddeleri 1. Ýki taraftan birinin tanýmadýðý devletlerarasý bir senedi diðeri de tanýmayacaktýr. Ýki devlet dýþ politikada birlikte hareket etme kararý almýþlardýr. Sovyet Rusya, Sevr arýþ Antlaþmasý nýn geçersiz olduðunu kabul etmiþtir. 2. Osmanlý evleti ile Çarlýk Rusyasý arasýndaki antlaþmalar geçersiz sayýlacaktýr. Ýki ülkede de rejim deðiþiklikleri olduðu anlaþýlmaktadýr. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 89

7 Kurtuluþ Savaþý 3. Sovyet Rusya, Misak-ý Milli yi tanýyacaktýr. Sovyet Rusya, Misak-ý Milli yi tanýyan ilk Avrupa devleti olmuþtur. oðu sýnýrýmýz büyük ölçüde kesinlik kazanmýþtýr. 4. Sovyet Rusya kapitülasyonlarýn kaldýrýldýðýný kabul edecektir. Ekonomik ayrýcalýklarýndan vazgeçen ilk Avrupa devleti Sovyet Rusya olmuþtur. 5. Sovyet Rusya, TMM ile Ermenistan ve Gürcistan arasýnda imzalanan antlaþmalara göre belirlenen sýnýrý, atum un Gürcistan a verilmesi koþuluyla tanýyacaktýr. Misak-ý Milli sýnýrlarý içerisinde yer alan atum, Sovyet yönetimine baðlý Gürcistan a býrakýlmýþtýr. u durum Misak-ý Milli sýnýrlarýndan verilmiþ ilk tavizdir. 6. Ýki devlet arasýnda iliþkileri geliþtirecek iktisadi, siyasal vs. anlaþmalar yapýlacaktýr. Yeni Türk evleti büyük bir devletle dostluk kurmuþ, Kurtuluþ Savaþý için gerekli olan pek çok silah ve cephanenin Rusya dan satýn alýnmasýna zemin hazýrlanmýþtýr. 7. oðazlarýn bütün devletlerin ticaret gemilerine açýk kalmasýný saðlamak amacýyla Karadeniz e kýyýsý olan devletlerin temsilcilerinin katýldýðý bir konferans toplanacaktýr. Rusya, oðazlar üzerindeki emellerinden vazgeçmiþtir. Ýkinci Ýnönü Savaþý (23 Mart - 1 Nisan 1921) Ýtilaf evletleri, Londra Konferansý ndan bir sonuç çýkmamasý üzerine Sevr projesini TMM ye kabul ettirmek amacýyla Yunanlýlarý kýþkýrtmaya baþladýlar. II. Ýnönü Savaþý nýn çýkmasýnda, Ýtilaf evletleri nin, Londra Konferansý nda TMM - ye sunduklarý barýþ tekliflerinin kabul edilmemesi Yunanlýlarýn, Eskiþehir ve Kütahya yý alýp Ankara üzerine yürüyerek TMM yi daðýtmak istemeleri Yunanlýlarýn, I. Ýnönü Savaþý nýn yenilgisini unutturmak istemeleri etkili olmuþtur. Yunanlýlar 23 Mart 1921 sabahý kuzeyde Eskiþehir, güneyde Afyon üzerinden saldýrýya geçtiler. Kuzeyde Ýnönü ye kadar gelen Yunanlýlar, bu bölgeyi korumakla görevli olan Ýsmet Paþa nýn direniþi ile karþýlaþtýlar. Saldýrý planlarýnda baþarýlý olamadýklarýndan geri çekilmek zorunda kaldýlar. Güneyden saldýrýya geçen Yunan birlikleri ise bu bölgeyi korumakla görevli olan Refet ey i yenerek Afyon u ele geçirmelerine raðmen, kuzeydeki Yunan birliklerinin geri çekilmeleri üzerine Afyon u terk ettiler. II. Ýnönü Savaþý nýn Sonuçlarý Halkýn TMM ye olan güven ve desteði artmýþtýr. Mustafa Kemal Paþa, savaþtan sonra Ýsmet Paþa ya bir telgraf çekerek tebrik etmiþ ve Siz orada yalnýz düþmaný deðil, milletin makûs talihini de yendiniz. diyerek kazanýlan baþarýnýn önemini vurgulamýþtýr. Ýngiltere nin Yunanlýlara güveni azalmaya baþlamýþtýr. Ýngiltere, TMM ile iliþki kurabilmek için Malta da tutuklu bulunan 40 Türk ü serbest býrakmýþtýr. Ýtalyanlar iþgal ettikleri topraklarý boþaltmýþlardýr (5 Temmuz 1921). Yunanlýlar, Türk ordusu karþýsýnda baþarýlý olabilmek için daha güçlü bir orduya ihtiyaçlarý olduðunu anlamýþlardýr. Fransýzlar, anlaþma yollarý aramak için Ankara ya özel bir temsilci göndermiþlerdir. Ýtilaf evletleri nin Ýstanbul da bulunan temsilcileri, TMM ile Yunanistan arasýndaki savaþta tarafsýzlýklarýný ilan etmiþlerdir. Aslýhanlar ve umlupýnar Savaþlarý (8-11 Nisan 1921) II. Ýnönü zaferinin ardýndan Yunan birlikleri umlupýnar mevzilerine çekilmiþlerdi. Refet ey komutasýndaki birlikler, geriye çekilen Yunan kuvvetlerini daðýtabilmek için Aslýhanlar ve umlupýnar dan saldýrýya geçtiler. Aslýhanlar ve umlupýnar Muharebeleri nde, Türk birliklerinin iyice yorgun ve mevcutlarýnýn azalmýþ olmasý baþarýlý olmalarýný engellemiþtir. u durum Türk ordusunun henüz taarruz gücüne ulaþmadýðýný ortaya koymuþtur. Eskiþehir - Kütahya Savaþlarý (10-24 Temmuz 1921) Aslýhanlar ve umlupýnar Muharebeleri Türk ordusunun savunma yapabildiðini ancak saldýrý gücünün olmadýðýný göstermiþti. u durum Yunanistan ý yeniden harekete geçirdi Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

8 Kurtuluþ Savaþý u arada Yunanistan II. Ýnönü yenilgisinden sonra Anadolu daki askeri gücünü artýrmýþtý. Ýngiltere de Yunanistan a her türlü para ve malzeme yardýmý yapýyordu. Yunan kralý, silah, cephane ve asker bakýmýndan üstün bir duruma gelen ordusuna güvenerek Ýzmir e gelmiþ, gazetecilere Ankara da görüþmek üzere randevular veriyordu. Yunan ordularý Ankara yý alarak TMM ye son vermek için yeniden saldýrýya geçti. 10 Temmuz da baþlayan taarruz sonunda Yunanlýlar; Afyon Kütahya ve Eskiþehir i ele geçirdiler. Mustafa Kemal, yeni kurulan düzenli ordunun tamamen yok olmasýný engellemek amacýyla, Sakarya nehrinin doðusuna çekilmesi emrini vermiþtir. Eskiþehir - Kütahya Savaþlarýnýn Sonuçlarý üzenli ordu Kurtuluþ Savaþý ndaki tek yenilgisini almýþtýr. Eskiþehir, Kütahya ve Afyon gibi stratejik öneme sahip þehirler Yunanistan ýn eline geçmiþtir. Halkýn TMM ye ve düzenli orduya olan güveni sarsýlmýþ, düzenli ordunun durumu tartýþýlmaya baþlanmýþtýr. TMM ile anlaþma yapmaya hazýrlanan Fransa, bu yenilgiden sonra beklemeye baþlamýþtýr. Mustafa Kemal, üç aylýk bir süre için meclisin tüm yetkilerini alarak aþkomutan tayin edilmiþtir (5 Aðustos 1921). u yetki sonrasýnda Mustafa Kemal, ilk iþ olarak ordumuzun ihtiyaçlarýný karþýlamak için Tekalif-i Milliye Emirlerini yayýnlamýþtýr (7-8 Aðustos 1921). Mustafa Kemal in aþkomutan Seçilmesi üzenli birlikler, Eskiþehir - Kütahya Savaþlarýnda silah, cephane ve asker sayýsý bakýmýndan çok üstün durumda olan Yunan ordusu karþýsýnda tutunamamýþ, Afyon, Kütahya ve Eskiþehir Yunanlýlarýn eline geçmiþti. Mustafa Kemal Paþa, yeni kurulan düzenli ordunun tamamen yok olmasýný önlemek için Türk ordusunun Sakarya Irmaðý nýn doðusuna çekilmesini emretmiþti. Türk ordusunun Sakarya nehrinin doðusuna çekilmesi mecliste ve ülkede karamsarlýða yol açtý. azý milletvekilleri Mustafa Kemal Paþa nýn artýk ordunun baþýna geçmesi gerektiðini ifade etmeye baþladýlar. u görüþü savunan milletvekilleri iki gruba ayrýlýyordu. irinci gruptakiler Mustafa Kemal e güvendikleri için bu teklifi yaparken ikinci gruptakiler aslýnda Mustafa Kemal Paþa ya muhaliftiler ve kazanamayacaðý bir savaþýn sorumluluðunu üstlenmesini saðlayarak onu yýpratmak istiyorlardý. Mustafa Kemal Paþa bu teklifleri düþünmeden kabul etti. Ancak düþmana karþý etkili bir þekilde mücadele edebilmek, çabuk kararlar almak ve alýnan kararlarý hemen uygulamaya geçirmek için baþkomutanlýk göreviyle birlikte meclisin tüm yetkilerinin de bir süreliðine kendisine verilmesini istedi. TMM bu isteði kabul ederek Mustafa Kemal e üç ay süre ile baþkomutanlýk yetkisi veren kanunu kabul etti (5 Aðustos 1921). aþkomutanlýk Kanunu nun Sonuçlarý Mustafa Kemal Paþa, yeniden askerlik mesleðine dönmüþtür. Mustafa Kemal Paþa, meclise ait olan yasama ve yürütme yetkilerini doðrudan kullanmaya baþlamýþtýr. öylece devlet iþlerinde tek baþýna hareket edebilme olanaðý elde etmiþtir. aþkomutanlýk yetkisi üçer aylýk sürelerle yenilenmiþ, 20 Temmuz 1922 tarihinde ise süresiz olarak uzatýlmýþtýr. u durum baþkomutan olarak Mustafa Kemal e duyulan güvenin arttýðýný gösterir. aþkomutanlýk Kanunu, Mustafa Kemal in cumhurbaþkaný seçilmesine kadar devam etmiþtir. Tekalif-i Milliye Emirleri (7-8 Aðustos 1921) Mustafa Kemal Paþa, baþkomutan olduktan sonra, ilk olarak ordunun ihtiyaçlarýnýn karþýlanmasý ve savaþ gücünün artýrýlmasý için Tekalif-i Milliye Emirlerini yayýnladý. Mustafa Kemal Paþa böylece yasama yetkisini kullanmýþtýr. Tekalif-i Milliye nin Önemli Hükümleri Her ilçede bir Tekalif-i Milliye Komisyonu kurulacaktýr. Her evden bir takým çamaþýr, bir çift çorap ve çarýk Milli Vergi Komisyonu na verilecektir. Tüccarýn ve halkýn her türlü yiyecek ve giyecek maddesinin yüzde kýrkýna bedelinin sonradan ödenmesi þartýyla el konulacaktýr. Halkýn elinde bulunan araçlar, ayda yüz km askeri ulaþým yapacaklardýr. Halkýn elindeki bütün silah ve cephane üç gün içerisinde teslim edilecektir. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 91

9 Kurtuluþ Savaþý Ülkedeki bütün teknik araç ve gereçler ordunun hizmetine verilecek; benzin, makine yaðlarý, otomobil lastiði, telefon makinesi, kablo, pil ve bunlara benzer stoklarýn yüzde kýrký ordunun hizmetine sunulacaktýr. Tekalif-i Milliye Emirlerinin yerine getirilmesi, hýzlandýrýlmasý ve uygulanmasý sýrasýnda yaþanabilecek aksaklýklarýn giderilmesi için Kastamonu, Samsun, Eskiþehir ve Konya da Ýstiklal Mahkemeleri kurulmuþtur. Sakarya Meydan Savaþý (23 Aðustos - 13 Eylül 1921) Yunanistan, Eskiþehir - Kütahya Savaþý ný kazandýktan sonra Ankara yý ele geçirerek Milli Mücadeleye son vermek için yeni bir saldýrý hazýrlýklarýna baþladý. Yunan ordusu önceki savaþlarda olduðu gibi asker, silah ve araç bakýmýndan Türklerden üstün durumdaydý. Yunan birlikleri 14 Aðustos 1921 de ileri harekata geçtiler. 23 Aðustos ta baþlayan çatýþmalar Yunan birliklerinin geri çekilmek zorunda kaldýðý 5 Eylül 1921 e kadar devam etti. Türk ordusu 13 Eylül e kadar geri çekilen Yunan birliklerini takip etti. Çarpýþmalar sýrasýnda Yunan kuvvetleri birçok cephede Türk savunmasýný aþarak Ankara ya 50 km kadar yaklaþtýlar. Mustafa Kemal Paþa, Türk ordusunun savaþ gücünü artýracak ve klasik savunma anlayýþýný deðiþtirerek tarihe geçecek, Hattý müdafaa yoktur, sathý müdafaa vardýr. O satýh bütün vatandýr. Vatanýn her karýþ topraðý vatandaþýn kaný ile ýslanmadýkça, terk olunamaz. emrini verdi. Türk ordusu, bu emir doðrultusunda karþý saldýrýya geçerek Yunanlýlarý Sakarya nehrinin doðusundan çýkardý. Sakarya Savaþý nýn Sonuçlarý Türk tarihinde 1683 yýlýndaki II. Viyana kuþatmasýndan beri devam eden geri çekilme sona ermiþtir. Yunan kuvvetleri savunmaya çekilmiþtir. Anadolu da baðýmsýzlýk inancý yeniden güçlenmiþ, TMM ye duyulan güven tazelenmiþtir. TMM nin diplomatik alanda saygýnlýðý ve etkinliði artmýþ, Fransa ile Ankara Antlaþmasý; Kafkas umhuriyetleri (Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan) ile Kars Antlaþmasý imzalanmýþtýr. Ukrayna ile bir dostluk antlaþmasý imzalanmýþ, Ýngiltere ile karþýlýklý esir deðiþimi gerçekleþtirilmiþtir. Ýtilaf evletleri ateþkes ve barýþ tekliflerinde bulunmuþlar, ancak bu teklifler Sevr in taslaðý niteliðinde olduðu için TMM tarafýndan kabul edilmemiþtir. Savaþý baþkomutan olarak yöneten Mustafa Kemal Paþa ya, 19 Eylül 1921 de meclis tarafýndan mareþallik rütbesi ve gazilik unvaný verilmiþtir. ütün subaylarýn görev almasý nedeniyle Sakarya Savaþý için Subaylar Savaþý deyimi kullanýlmýþtýr. Kars Antlaþmasý (13 Ekim 1921) oðu sýnýrýmýz ile ilgili bazý pürüzler Moskova Antlaþmasý nda giderilememiþti. Sakarya zaferinin ardýndan, Sovyetler irliði ne baðlý Gürcistan, Azerbaycan ve Ermenistan ile Moskova Antlaþmasý nýn bir tekrarý olan Kars Antlaþmasý imzalanmýþtýr. öylece Türkiye nin doðu sýnýrý kesinleþmiþtir. Ankara Antlaþmasý (20 Ekim 1921) Fransa, Güney ephesi nde Kuvayý Milliye direniþi karþýsýnda zor durumda kalmýþ, pek çok yerde geri çekilmeye mecbur olmuþtu. u baþarýsýzlýk karþýsýnda TMM ile bir antlaþma imzalayarak savaþý bitirmek için Ankara ya bir temsilci göndermiþti. Fakat Sakarya Savaþý baþlayýnca bir süre daha beklemeyi çýkarlarýna uygun buldu. Fransa, Sakarya Savaþý ný kazanan TMM nin yok edilemeyeceðini anlayarak TMM Hükümeti ile Ankara Antlaþmasý ný imzaladý. Ankara Antlaþmasý nýn Önemli Maddeleri Antlaþmanýn imzalanmasýyla taraflar arasýndaki savaþ sona erecekti. Türkiye - Suriye sýnýrý Ýskenderun ve Hatay illeri dýþarýda býrakýlacak þekilde belirlenecekti. Antlaþmanýn imzalanmasýndan sonra iki ay içinde Türk kuvvetleri belirlenen hattýn kuzeyine, Fransýz birlikleri ise güneyine çekilecekti. Her iki taraf kendilerine kalan topraklardaki halk için genel af ilan edecekti. Ýskenderun ve Hatay için özel bir yönetim kurulacak; buradaki Türk halkýna kültürlerini geliþtirmek için her türlü kolaylýk gösterilecekti. Türkçe resmi dil olacaktý Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

10 Kurtuluþ Savaþý K A R A E N Ý Z Tiflis Kýrklareli Edirne Sinop atum S O V Y E T L E R Midye Zonguldak Kastamonu Ý R L Ý Ð Ý Artvin Ardahan Tekirdað Ýstanbul Samsun Enez MARMARA Rize Leninakan Ýzmit Kars Merzifon Trabzon ENÝZÝ Gelibolu olu Ordu Oltu (Gümrü) Amasya Gökçeada Sarýkamýþ Erivan Çanakkale I. ve II. Ýnönü Savaþlarýnda Türk ordusu Tokat ursa ozcaada Iðdýr Yunanlýlarý yendi. Ýnönü Eskisehir Sakarya Ankara Erzurum alýkesir Erzincan Sevr Antlaþmasý ný Türklere zorla Polatlý Ayvalýk kabul ettirmek isteyen Yunanlýlar 23 Aðustos - 13 Eylül 1921 de yapýlan Sivas Midilli Haziran 1920 de atý Anadolu nun Kütahya Sakarya Meydan Savaþý Türk Ordusunun kesin galibiyetiyle sonuçlandý. büyük bir kýsmýný iþgal ettiler. Kütahya - Eskiþehir Savaþlarýndan sonra Yunanlýlar Sakarya 22 Haziran 1020 tarihine kadar Yunan iþgali umlupýnar nehrinin batýsýna kadar ilerlediler. TUZ VAN ÝRAN Sakýz Manisa Afyon GÖLÜ GÖLÜ Elazýð Muþ üyük Taaruz 26 Aðustos Ýzmir Uþak Van 30 Aðustos 1922 de 1922 de Afyon üzerinden 15 Mayýs 1919 da Kayseri itlis yapýlan aþkomutanlýk baþladý. Yunanlýlar Ýzmir i Malatya iþgal ettiler. Alaþehir Meydan Savaþý nda Kayseri Sivas, Malatya çevresine kadar Yunan Ordusu kesin Akþehir Aydýn iþgallerini geniþletmek isteyen Fransýzlar bir yenilgiye uðratýldý. Niðde Konya adana, Maraþ, Antep, Urfa ve Osmaniye de iyarbakýr Siirt Hakkâri Türk halkýnýn þiddetli direniþiyle karþýlaþtýlar. enizli Isparta Ýþgalin çok zor olduðunu gören Fransýzlar Sakarya urdur Güney ephesinde yalnýzca Maraþ Savaþý ndan sonra TMM ile Ankara Antlaþmasý ný Kuvayý Milliye birlikleri yaparak Güney ölgemizi boþalttýlar. Özerk bir Mardin Muðla mücadele etmiþtir. yönetime kavuþan Hatay dýþýnda bugünkü Suriye sýnýrýmýz çizildi. Nusaybin Ýstanköy Antalya Adana Antep Urfa I. ünya Savaþý ndan hemen Mersin sonra Fransýzlar Ermenileri de yanlarýna alarak Çukurova Musul ölgesini iþgal ettiler. ULGARÝSTAN YUNANÝSTAN E G E E N Ý Z Ý Gediz Kýzýlýrmak Seyhan eyhan Yeþilýrmak Fýrat Çoruh Aras icle Rodos K A K E N Ý Z Antakya Halep S U R Ý Y E I R A K ÖLÇEK G KIRIS km Kurtuluþ Savaþý nda Güney ve atý epheleri Ankara Antlaþmasý nýn Sonuçlarý Fransa, TMM ile antlaþma imzalayarak yeni Türk evleti ni tanýyan ilk Ýtilaf evleti olmuþtur. öylece Ýtilaf evletleri arasýndaki birlik tamamen ortadan kalkmýþtýr. oðu ephesi nin ardýndan Güney ephesi nin de kapanmasýyla, bölgedeki birlikler atý ephesi ne gönderilmiþtir. Fransýzlarýn desteðinden mahrum kalan Ermenilerin Çukurova da devlet kurma hayalleri sona ermiþtir. Hatay ýn sýnýrlarýmýz dýþýnda kalmasý ile atum dan sonra Misak-ý Milli den ikinci taviz verilmiþtir. Ankara Antlaþmasý nda, Ýskenderun ve Hatay için özel bir yönetim hakký tanýnmasý ve burada Türkçe nin resmi dil olarak belirlenmesi, bu bölgenin Türk topraðý olduðunun Fransa tarafýndan kabul edildiðini göstermektedir. Ýtilaf evletleri nin arýþ Teklifleri Ýtilaf evletleri Sakarya Savaþý ndan sonra TMM ye Yunanistan ile savaþý sona erdirecek bir ateþkes önerisinde bulundular (22 Mart 1922). una göre üç aylýk bir ateþkes ilan edilecek ve bu süre içinde taraflar ordularýný güçlendiremeyeceklerdi. Ýtilaf evletleri her iki tarafýn ordularýný da denetleyecekti. TMM Türk ordusunun Ýtilaf evletleri tarafýndan denetlenmesi dýþýndaki prensipleri kabul ettiðini, ancak ateþkes ile birlikte Anadolu nun boþaltýlmasýný þart koþtu. TMM nin, ordusunun Ýtilaf evletleri tarafýndan denetlenmesine izin vermemesi ve Anadolu nun boþaltýlmasýný barýþ için ön koþul olarak ileri sürmesi baðýmsýz devlet anlayýþýndan ve ülke bütünlüðünden taviz vermeyeceðini göstermiþtir. u görüþmeler sürerken Ýtilaf evletleri 26 Mart 1922 de yeni barýþ koþullarýný da bildirdiler. Ancak bu teklifin Sevr Antlaþmasý ndan çok farký yoktu. Yine de TMM bu teklifi toptan reddetmek yerine görüþmelere baþlamak için Anadolu nun boþaltýlmasýný þart koþarak Ýzmit te bir toplantý teklif etti. Ýtilaf evletleri toplantý önerisini kabul etmeyerek barýþ konusunda samimi olmadýklarýný göstermiþlerdir. üyük Taarruz (26 Aðustos - 18 Eylül 1922) Ýtilaf evletleri nin Sakarya Savaþý ndan sonra ateþkes ve barýþ önerisi sýrasýndaki tutumlarý baðýmsýzlýðýn ancak askeri baþarýlarla elde edileceðini göstermiþti. u yüzden aþkomutan Mustafa Kemal ve TMM Hükümeti, düþmana kesin darbeyi indirebilmek için Türk ordusunu taarruz gücüne ulaþtýrmaya yönelik hazýrlýklara baþladý. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 93

11 Kurtuluþ Savaþý Taarruz hazýrlýklarýnýn bir yýldan fazla sürmesi ülke içinde çeþitli sýkýntýlara neden olmuþtur. Sýkýntýya neden olan konularýn baþýnda Mustafa Kemal Paþa ya verilen aþkomutanlýk yetkilerinin üç ayda bir uzatýlmasý geliyordu. azý milletvekilleri taarruz hazýrlýklarýnýn uzamasýnda Mustafa Kemal Paþa nýn bu yetkileri kullanmaya devam etmek istemesinin etkili olduðunu ileri sürüyorlardý. u görüþlerin etkisiyle 5 Mayýs 1922 de aþkomutanlýk yetkilerinin uzatýlmasý kabul edilmemiþ, ancak bir gün sonra Mustafa Kemal Paþa nýn konuþmasý sonrasýnda yeniden uzatýlmýþtýr. Taarruz hazýrlýklarý sýrasýnda Ýtilaf evletleri Türk kamuoyunun moralini bozmak için olumsuz propagandalar yapýyorlardý. Ýtilaf evletleri nin, Türkler savunma savaþý yaparlar, fakat taarruz edemezler; etseler de baþarýlý olmazlar. þeklindeki propagandalarýna inanan bazý çevreler, bir an önce barýþ masasýna oturulmasýný istiyorlardý. azý kiþiler de taarruzun geciktirilmesini eleþtiriyorlardý. Mustafa Kemal Paþa, bu görüþte olanlara, Yarým tedbirle yapýlacak taarruz, hiç taarruz etmemekten daha kötüdür. diyerek cevap vermiþtir. Taarruz Ýçin Yapýlan Hazýrlýklar Tekalif-i Milliye Emirleri gereðince, ülkedeki bütün kaynaklar Türk ordusunun emrine verilmiþtir. Ýstanbul da, Ýtilaf evletleri nin depolarýndaki silah ve cephaneler Anadolu ya kaçýrýlmýþtýr. Ýhtiyaç duyulan bazý silahlar Rusya, Ýtalya ve Fransa dan satýn alýnmýþtýr. oðu ve Güney cephelerindeki birlikler atý ephesi ne gönderilmiþtir. Asker sayýsý artýrýlarak, orduya taarruz eðitimi verilmiþtir. Askerlerin elindeki arýzalý silahlar onarýlmýþtýr. Taarruzun aþlamasý Hazýrlýklarýný tamamlayan Türk ordusu, 26 Aðustos 1922 de Afyon üzerinden taarruza geçti. Taarruz planý düþmaný geri çekilmeye zorlama deðil, ani bir baskýn ile çevirip yok etme esasýna göre düzenlenmiþti. umlupýnar da kuþatýlan Yunan ordusu 30 Aðustos 1922 de yapýlan aþkomutanlýk Meydan Muharebesi nde bozguna uðratýldý. aðýlan Yunan birlikleri bozgun halinde kaçarak Ýzmir, Yalova, andýrma gibi sahil þehirlerine ulaþmaya çalýþtýlar. aþkomutan Mustafa Kemal Paþa, Yunan kuvvetlerinin yeni bir savaþ hattý oluþturmalarýný engellemek amacýyla, Ordular ilk hedefiniz Akdeniz dir. Ýleri! emrini vererek düþmanýn takip edilmesini istedi. Türk ordusu 6 Eylül de alýkesir e, 9 Eylül de Ýzmir e girmiþ, 18 Eylül 1922 de atý Anadolu tamamen Yunan askerinden temizlenmiþtir. üyük Taarruzun Sonuçlarý Kurtuluþ Savaþý nýn askeri safhasý baþarý ile sonuçlanmýþ, Milli Mücadele baþarýya ulaþmýþtýr. Ýtilaf evletleri ateþkes teklifinde bulunmuþ ve Mudanya Ateþkes Anlaþmasý imzalanmýþtýr. Türk ordusu Çanakkale ve Ýzmit dolaylarýnda Ýngiliz kuvvetleri ile karþýlaþmýþ, taraflar arasýnda savaþ durumu ortaya çýkmýþtýr. aþkomutanlýk Meydan Savaþý ile Yunan ordusunun savunma gücü çökertilmiþtir. MUANYA ATEÞKES ANLAÞMASI (11 Ekim 1922) üyük Taarruz un sonunda iþgal altýnda oðu Trakya, oðazlar ve Ýstanbul kalmýþtý. TMM, buralardaki iþgali diplomasi yoluyla sona erdirmek istiyordu. Ancak Ýngiltere oðazlarý terk etmeye yanaþmýyordu. unun üzerine TMM, Çanakkale ve Ýzmit teki düþman hatlarýna harekat için hazýrlýklara baþladý. Ýngiltere bu durum karþýsýnda Ýtalya ve Fransa dan destek istedi. Ancak bu iki devlet, Ýngiltere ye istediði desteði vermedikleri gibi Çanakkale ve Ýzmit teki askerlerini de çektiler. Yalnýz baþýna kalan Ýngiltere ateþkes görüþmelerinin baþlamasýný kabul etti. 3 Ekim 1922 de Mudanya da baþlayan ateþkes görüþmelerine Türkiye, Ýngiltere, Fransa ve Ýtalya temsilcileri katýldýlar. Yunanistan temsilcisi ise Mudanya da gemide beklemiþ, görüþlerini yazýlý olarak sunmuþtur. u konferansta TMM yi Ýsmet Paþa temsil etmiþtir Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

12 Kurtuluþ Savaþý Mudanya Ateþkesi nin Önemli Maddeleri Türk - Yunan kuvvetleri arasýndaki savaþ Ekim tarihinden itibaren sona erecektir. Yunan kuvvetleri, oðu Trakya yý 15 gün içinde boþaltacaklardýr. oðu Trakya, TMM nin jandarma kuvvetlerine býrakýlacak, ancak bu kuvvetler i geçmeyecektir. Ýstanbul, oðazlar ve çevresinin yönetimi TMM Hükümeti ne býrakýlacaktýr. Ýtilaf evletleri barýþ yapýlýncaya kadar Ýstanbul da kuvvet bulunduracaklardýr. Türk Silahlý Kuvvetleri, barýþ antlaþmasý yapýlýncaya kadar Çanakkale ve Ýzmit yarýmadasýnda belirlenen çizgiyi geçemeyeceklerdir. Mudanya Ateþkes Anlaþmasý nýn Sonuçlarý Kurtuluþ Savaþý nýn silahlý mücadele safhasý sona ermiþ, diplomatik safhasý baþlamýþtýr. oðu Trakya ve Ýstanbul savaþ yapmadan kurtarýlmýþtýr. Ýtilaf evletleri; Ýstanbul, oðazlar ve çevresinin TMM Hükümeti ne býrakýlmasýný kabul etmekle Osmanlý evleti ni hukuken yok saymýþlardýr. Mondros Ateþkesi geçerliliðini kaybetmiþtir. Yeni Türk evleti, yenilmiþ devlet yerine eþit devlet durumuna gelmiþtir. Ýngiltere, Anadolu üzerindeki emellerinden vazgeçmiþtir. Fransa dan sonra Ýngiltere ve Ýtalya da TMM Hükümeti nin varlýðýný resmen tanýmýþlardýr. Ýngiltere de, Türk düþmaný olarak tanýnan Lloyde George Hükümeti istifa etmiþtir. LOZAN ARIÞ ANTLAÞMASI (24 Temmuz 1923) Mudanya Ateþkes Anlaþmasý yla Ýstanbul ve oðu Trakya TMM yönetimine devredilmiþti. Artýk sýra Ýtilaf evletleri ile hukuki ve siyasi anlaþmazlýklarý çözmeye gelmiþti. Ýtilaf evletleri, barýþ görüþmelerinin yapýlacaðý yer olarak tarafsýz bir ülke olan Ýsviçre nin Lozan kentini seçtiler. Mustafa Kemal Paþa, aslýnda görüþmelerin Ýzmir de yapýlmasýný istiyordu. u sayede yeni Türk evleti ni tüm dünyaya tanýtmayý ve konferansý daha yakýndan takip ederek cephede kazanýlan zaferin masa baþýnda kaybedilmesini engellemeyi planlýyordu. Saltanatýn Kaldýrýlmasý Ýtilaf evletleri, Lozan da yapýlacak olan barýþ konferansýna hem TMM Hükümeti ni hem de Ýstanbul Hükümeti ni birlikte davet ettiler. Ýtilaf evletleri, konferans sýrasýnda iki hükümet arasýndaki görüþ ayrýlýðýndan yararlanmayý planlamýþlardýr. Ýstanbul Hükümeti nin barýþ görüþmelerine çaðrýlmasý ve hükümetin baþýnda bulunan Tevfik Paþa nýn iþ birliði yapma konusunda Ankara Hükümeti ne telgraf çekmesi, Ankara yý iyice kýzdýrdý. TMM, Lozan da ikilik çýkmasýný engellemek için 1 Kasým 1922 de saltanatý kaldýrarak Osmanlý evleti nin varlýðýna resmen son verdi. öylece TMM Hükümeti konferansa Türk ulusunun tek temsilcisi olarak katýlarak Ýtilaf evletleri nin amaçlarýna ulaþmasýný engellemiþtir. Lozan Heyetinin elirlenmesi akanlar Kurulu baþkaný Rauf ey, Lozan a kendi baþkanlýðýnda bir heyetin katýlmasýný istiyordu. Çünkü Mondros Ateþkesi görüþmelerinde Osmanlý evleti ni kendisi temsil etmiþti. Lozan görüþmelerinde baþarýlý olarak Mondros Ateþkesi ndeki hatalarýný telafi etmeyi umuyordu. Mustafa Kemal Paþa ise Mudanya görüþmelerinde göstermiþ olduðu olgunluk ve baþarýyla kendisini ispatlayan Ýsmet Ýnönü nün TMM Heyeti nin baþkaný olmasýný istiyordu. Yapýlan görüþmeler sonunda savaþ yapmadan oðu Trakya ve Ýstanbul un kurtarýlmasýna öncülük eden Ýsmet Paþa nýn Lozan a baþtemsilci olarak katýlmasýna karar verildi. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 95

13 Kurtuluþ Savaþý TMM, Lozan Konferansý na katýlacak olan heyetten Ermeni devleti kurulmasý ve kapitülasyonlarýn kaldýrýlmasý konularýnda taviz verilmemesini istemiþtir. TMM nin bu tutumu kayýtsýz þartsýz baðýmsýzlýðýn ve ülke bütünlüðünün hedeflendiðini göstermektedir. Görüþmelerin aþlamasý 20 Kasým 1922 de baþlayan konferansa Türkiye, Ýngiltere, Fransa, Ýtalya, Japonya, Yunanistan, Romanya ve Yugoslavya katýldýlar. Ayrýca oðazlarla ilgili konularda Sovyetler irliði ve ulgaristan (ulgaristan ayrýca Trakya sýnýrý ile ilgili görüþmelere de katýlmýþtýr.); gözlemci devlet olarak da A katýlmýþtýr. Konferansta Osmanlý borçlarý, oðazlar, Musul, Ermeni devletinin kurulmasý, azýnlýklar, Türk - Yunan sýnýrý, savaþ tazminatý ve kapitülasyonlar konularýnda herhangi bir ilerleme olmayýnca görüþmeler 4 Þubat 1923 te kesildi. Konferansýn sona ermesi üzerine Türk ordusu, oðazlar ve Musul üzerine yürümek için hazýrlýklara baþladý. Ancak her iki taraf da savaþtan zararlý çýkacaklarýný bildikleri için görüþmeler 23 Nisan 1923 te yeniden baþladý. Ýkinci dönem görüþmelerde taraflarýn belli konularda taviz vermeye razý olmalarý sonucunda 24 Temmuz 1923 te Lozan arýþ Antlaþmasý imzalanmýþtýr. Lozan Antlaþmasý nýn Önemli Hükümleri Suriye Sýnýrý Fransa ile 20 Ekim 1921 de imzalanan Ankara Antlaþmasý nda belirlenen sýnýrlar kabul edilmiþtir. Irak Sýnýrý Ýngiltere, Irak ta manda yönetimi kurmuþtu. Musul - Kerkük sorunundaki anlaþmazlýk nedeniyle sýnýr belirlenememiþtir. Türkiye bu sorunun halk oylamasý yapýlarak çözülmesini önermiþ, ancak Ýngiltere kabul etmemiþtir. Sonunda Türk ve Ýngiliz taraflarýnýn dokuz ay içinde bir araya gelerek sýnýrý belirlemeleri kararlaþtýrýlmýþtýr. u süre içinde sorun çözülemezse konu Milletler emiyeti ne götürülecekti. Türkiye, Ýngiliz iþgali altýndaki Mýsýr, Irak, Sudan ve Kýbrýs taki egemenlik haklarýndan Ýngiltere lehine vazgeçmiþtir. Yunanistan Sýnýrý Meriç nehri taraflar arasýnda sýnýr kabul edilmiþ, Karaaðaç savaþ tazminatý olarak Türkiye ye býrakýlmýþtýr. ozcaada, Gökçeada ve Tavþan adalarý Türkiye ye, Oniki Ada Ýtalya ya, diðer Ege adalarý ise Yunanistan a býrakýlmýþtýr. Yunanistan ýn, Anadolu kýyýlarýna yakýn adalarý askerden arýndýrmasý ve buralarda askeri tesis kuramamasý kararlaþtýrýlmýþtýr. Kapitülasyonlar Yüzlerce yýl boyunca Türk ulusunun geliþmesini her yönden engelleyen adli ve mali bütün kapitülasyonlar kaldýrýlmýþtýr. Türkiye deki yabancý ticari kurumlar da belirli bir geçiþ sürecinden sonra Türk kanunlarýna kayýtsýz þartsýz uyacaklardý. Azýnlýklar Türkiye de yaþayan bütün azýnlýklar Türk vatandaþý kabul edilmiþtir. Azýnlýklara, Türk vatandaþlarýna tanýnan bütün haklar tanýnarak ayrýcalýklarý kaldýrýlmýþtýr. öylece, yabancý devletlerin azýnlýk haklarýný bahane ederek Türkiye nin içiþlerine karýþmalarý önlenmiþtir. Türkiye deki en kalabalýk azýnlýk durumunda bulunan Rumlarýn Yunanistan a gönderilmesi, buna karþýlýk Yunanistan da yaþayan Türklerin de Türkiye ye gönderilmesine karar verilmiþtir. Ancak, atý Trakya da yaþayan Türkler ile Ýstanbul da yaþayan Rumlarýn bu uygulamanýn dýþýnda tutulmasý kararlaþtýrýlmýþtýr. u kararýn alýnmasýnda Kurtuluþ Savaþý nda Anadolu daki Rumlarýn Yunan ordusuyla birlikte hareket etmesi etkili olmuþtur. öylece savaþ sonrasýnda iç barýþý bozabilecek sorunlarýn önüne geçilmiþtir. Ayrýca bu karar Türkiye ve Yunanistan ýn azýnlýk sorunlarýyla uðraþmak istemediklerini göstermektedir. orçlar Osmanlý evleti nin 1854 yýlýndan itibaren aldýðý borçlar Türkiye ile Osmanlý evleti nden ayrýlan devletler arasýnda paylaþtýrýlmýþtýr Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

14 Kurtuluþ Savaþý Türkiye nin, kendi payýna düþen borçlarý Frank ya da Türk parasý olarak taksitler halinde ödemesi kararlaþtýrýlmýþtýr. Osmanlý evleti nin atýlý ülkelerden aldýðý borçlara karþýlýk ilgili ülkelerin alacaklarýný toplamak için kurduklarý kurum olan uyun-u Umumiye Ýdaresi kaldýrýlmýþtýr. uyun-u Umumiye Ýdaresi nin kaldýrýlmasý, Türkiye üzerindeki yabancý devletlerin etkisinin azalmasýna katkýda bulunmuþtur. oðazlar oðazlarýn idaresi baþkanlýðýný bir Türk ün yapacaðý uluslararasý komisyona býrakýlmýþtýr. oðazlar ticaret ve savaþ gemilerinin geçiþine açýk hale getirilmiþtir. oðazlarýn her iki yakasýnda 15 km lik bir alan askerden arýndýrýlacak, Türkiye bir savaþ durumunda, oðazlarý silahlandýrabilecekti. Patrikhane Fener Patrikhanesi nin yabancý kiliselerle iliþki kurmamasý koþulu ile Türkiye de kalmasý kabul edilmiþ, Fener Patrikhanesi nin Rumlarýn temsilcisi veya koruyucusu olduðundan bahsedilmemiþtir. u durum, Fener Patrikhanesi nin siyasal ayrýcalýklarýnýn olmadýðýný göstermektedir. Savaþ Tazminatý Almanya da rehin olarak tutulan 5 milyon altýnýmýz ile savaþ öncesinde Ýngiltere ye sipariþ edilen ve bedeli ödendiði halde verilmeyen iki savaþ gemisi, I. ünya Savaþý nedeniyle Ýtilaf evletleri nin savaþ tazminatý isteðine karþýlýk sayýlmýþtýr. Yunanistan, Meriç nehrinin batýsýnda yer alan Karaaðaç ý savaþ tazminatý olarak Türkiye ye býrakmýþtýr. Yabancý Okullar Türkiye deki yabancý okullarýn Türk kanunlarýna ve diðer okullarýn baðlý bulunduklarý tüzük ve yönetmelik hükümlerine uyacaklarý kabul edilmiþtir. Ermenistan Sorunu Sevr Antlaþmasý ile oðu Anadolu da kurulmasýna karar verilen Ermeni evleti nden vazgeçilmiþ ve bölgenin Türk topraðý olduðu kabul edilmiþtir. Lozan Antlaþmasý nýn Önemi Misak-ý Milli ile belirlenen sýnýrlara büyük ölçüde ulaþýlmýþtýr. Türk milletinin baðýmsýzlýðý ve uluslararasý iliþkilerde Türk evleti nin eþitliði belgelenmiþtir. Lozan Antlaþmasý, geçerliliðini uzun süre korumasý bakýmýndan dünyaya örnek olmuþtur. I. ünya Savaþý ný sona erdiren barýþ antlaþmalarý galip devletler tarafýndan hazýrlanýrken, Lozan Antlaþmasý taraflarýn eþit koþullarda katýlýmýyla hazýrlanmýþtýr. Sevr Antlaþmasý Osmanlý evleti ni sona erdirirken, Lozan Antlaþmasý yeni Türk evleti ne hayat vermiþtir. Osmanlý evleti nden kalan asýrlýk sorunlar (kapitülasyonlar, borçlar, azýnlýklar) çözüme kavuþturulmuþtur. Lozan Antlaþmasý nda bütün sorunlar TMM nin istediði þekilde çözümlenmemiþtir. Musul sorunu sonraya býrakýlmýþ, oðazlar üzerinde egemenliðimizi kýsýtlayýcý hükümler yer almýþtýr. Hatay sýnýrlarýmýzýn dýþýnda kalmýþ, Patrikhane sýnýrlarýmýzýn dýþýna çýkarýlamamýþtýr. Ege Adalarý ve atý Trakya sorunlarý da istediðimiz þekilde çözülmemiþtir. ÝKÝNÝ ÜYÜK MÝLLET MELÝSÝ 23 Nisan 1920 de kurulan irinci üyük Millet Meclisi, görevini baþarýyla yerine getirerek Kurtuluþ Savaþý ný kazanmýþtý. TMM nin barýþtan sonra takip edeceði iç siyaset milletvekilleri arasýnda yoðun tartýþmalara neden oluyordu. Mustafa Kemal, hem Ýtilaf evletleri nin bu durumdan yararlanmasýný, hem de meclisin yýpranmasýný engellemek için seçimlerin yenilenmesini istedi. 1 Nisan 1923 te TMM seçimlerinin yenilenmesine karar verildi. Mustafa Kemal Paþa, meclisin inkýlapçý kiþilerden oluþmasýný saðlamak için Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk emiyeti adýna bir program yayýnlayarak, bu programdaki ilkeleri benimseyenlerin aday gösterilmesini istedi. Yapýlan seçimler sonucunda Ýkinci TMM 11 Aðustos 1923 te açýlmýþtýr. 1 Ekim 1927 ye kadar görev yapan Ýkinci TMM önemli iþler baþarmýþtýr. Lozan arýþ Antlaþmasý nýn onaylanmasý (23 Aðustos 1923), Ankara nýn baþkent olarak ilan edilmesi (13 Ekim 1923), cumhuriyetin ilan edilmesi, halifeliðin kaldýrýlmasý gibi belli baþlý inkýlap hareketleri bu meclis tarafýndan gerçekleþtirilmiþtir. u yüzden Ýkinci TMM, inkýlapçý meclis olarak adlandýrýlmýþtýr. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 97

15 Kurtuluþ Savaþý K A R A E N Ý Z Tiflis Edirne Sinop atum S O V Y E T L E R Zonguldak Kastamonu Ý R L Ý Ð Ý Tekirdað Ýstanbul Artvin Ardahan Samsun Enez MARMARA Rize Leninakan Ýzmit Trabzon Kars ENÝZÝ olu Ordu Oltu (Gümrü) Gökçeada Ýznik Amasya Sarýkamýþ Erivan Çanakkale Çorum ursa ozcaada Sakarya Tokat Iðdýr Eskisehir Ankara Erzincan Erzurum alýkesir Polatlý Midilli Ayvalýk Sivas Kütahya umlupýnar Manisa VAN Sakýz Afyon Muþ ÝRAN Uþak TUZ GÖLÜ Van Ýzmir GÖLÜ Kayseri Elazýð itlis Alaþehir Akþehir Aydýn Malatya enizli Niðde iyarbakýr Siirt Konya Hakkâri Isparta urdur Maraþ Mardin Muðla Nusaybin Ýstanköy Antalya Adana Antep Urfa Mersin Musul ULGARÝSTAN YUNANÝSTAN Çoruh Aras Yeþilýrmak Kýzýlýrmak Fýrat Gediz Seyhan eyhan icle E G E E N Ý Z Ý I R A K Lozan Antlaþmasý na göre Türkiye nin sýnýrlarý oðazlar ölgesi S U R Ý Y E Ýskenderun Rodos Antakya Halep A K E N Ý Z KIRIS Lozan Antlaþmasý na göre yeni Türk evleti nin sýnýrlarý Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

16 Kurtuluþ Savaþý Test Kuvayý Milliye birlikleri, Yunan ordusunun ilerleyiþini yavaþlatmýþlardýr. üzenli ordunun teþkilatlanmasýna imkan ve zaman kazandýrmýþlardýr. Rum ve Ermeni çetelerinin faaliyetlerini önemli ölçüde engellemiþlerdir. u bilgilere bakarak Kuvayý Milliye birlikleri için aþaðýdakilerden hangisi söylenebilir? A A) Yurt savunmasýna katký yapmýþlardýr. ) Rejimin deðiþmesini saðlamýþlardýr. ) Rum ve Ermeni güçlerine karþý Ýtilaf evletleri ile birlikte hareket etmiþlerdir. ) Osmanlý evleti nden kalan askeri birliklerden oluþmuþtur. E) Saltanata baðlý hareket etmiþlerdir. 4. Mustafa Kemal Paþa, TMM nin açýlmasýndan sonra düzenli ordunun kurulmasýna öncelik vermiþtir. Mustafa Kemal Paþa nýn bu tutumunda, I. Osmanlý ordusunun terhis edilmesiyle Anadolu nun savunmasýz kalmasý, II. Kuvayý Milliye birliklerinin Yunan ilerleyiþi karþýsýnda baþarýsýz olmalarý, III. Güney ephesi nde bölge halkýnýn direniþi karþýsýnda Fransa nýn zor durumda kalmasý durumlarýndan hangilerinin etkili olduðu savunulabilir? ) I ve II E) II ve III 2. azý Kuvayý Milliye birlikleri TMM tarafýndan kurulan düzenli orduya katýlmayý reddederek isyan etmiþlerdir. Kuvayý Milliye birliklerin bu tutumunun aþaðýdakilerden hangisini geciktirdiði söylenebilir? A) Genelgelerin yayýnlanmasýný ) TMM nin açýlmasýný ) Ýþgalci güçlerin yurttan atýlmasýný ) Ýtilaf evletleri nin Ýstanbul u iþgal etmesini E) Saltanatýn kaldýrýlmasýný 3. TMM Hükümeti Gümrü Antlaþmasý nda, Ermenistan ýn Sevr Antlaþmasý ný tanýmadýðýný belirten bir hükmün yer almasýný saðlamýþtýr. TMM nin, bu davranýþý ile Sevr Antlaþmasý nýn, I. oðazlarýn uluslararasý bir komisyon tarafýndan yönetilmesi, II. oðu Anadolu da bir Ermeni evleti nin kurulmasý, III. Arap vilayetlerinin Ýngiliz ve Fransýz manda yönetimlerine býrakýlmasý hükümlerinden hangilerini geçersiz hale getirmek istediði savunulabilir? ) I ve II E) II ve III 5. Türkler ve Ermeniler yüzyýllarca barýþ içinde yaþamýþlardý. Ancak 19. yüzyýlda oðu Anadolu ya hakim olmak hatta Ýskenderun Körfezi ne ulaþmak isteyen Rusya nýn kýþkýrtmalarý, Ýngiltere nin Kafkasya da baðýmsýz bir Ermenistan kurarak Rusya nýn yayýlmasýný engellemek istemesi Ermeni sorununun ortaya çýkmasýna neden olmuþtur. u bilgilere dayanarak, I. Ermeni sorununun çýkmasýnda en büyük faktör dýþ etkenler olmuþtur. II. Ýngiltere ve Rusya, Ermenistan ýn kurulmasýný farklý amaçlarla istemiþlerdir. III. Osmanlý evleti, Ermeni sorununun çözümünde Ýngiltere den yardým istemiþtir. yorumlarýndan hangileri yapýlabilir? ) I ve II E) II ve III 6. TMM nin düzenli bir ordu kurmasýnýn, I. ülke bütünlüðünü koruma, II. baðýmsýzlýðý saðlama, III. Anadolu da otorite kurma hedeflerinden hangilerine ulaþýlmasýna katký yaptýðý savunulabilir? E ) I ve II E) I, II ve III 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 99

17 Kurtuluþ Savaþý Test Ýtalya nýn iþgal ettiði yerleri güçlü bir direniþle karþýlaþmadýðý halde boþaltmasýnda, I. TMM nin mücadelesini desteklemesi, II. Ermenistan ýn Anadolu daki isteklerinden vazgeçmesi, III. ülkesindeki iç karýþýklýklar nedeniyle Anadolu da fazla asker bulunduramamasý durumlarýndan hangilerinin doðrudan etkili olduðu savunulabilir? ) I ve III E) II ve III 10. A nin oðu Anadolu ya General Harbord baþkanlýðýnda gönderdiði heyet, bölgede Ermenilerin çoðunlukta olmadýklarýný belirtmiþtir. u durumun aþaðýdakilerden hangisine neden olduðu ileri sürülebilir? A) Kurtuluþ Savaþý ný Ýtilaf evletleri nin kazanmasýna ) Ýtilaf evletleri yle barýþ yapýlmasýna ) A nin Lozan Antlaþmasý ný tanýmasýna ) A nin Ermenileri desteklemekten vazgeçmesine E) Ýtalyanlarýn Anadolu dan çekilmesine 8. Fransa, Mondros Ateþkes Anlaþmasý ndan sonra iþgal ettiði Anadolu nun güney illerinde halkýn topyekün direniþi karþýsýnda baþarýsýz olarak Anadolu yu terk etmiþtir. Güney ephesi nde halkýn iþgallere karþý hep birlikte mücadele etmesi aþaðýdakilerden hangisini göstermektedir? A A) Türklerin baðýmsýz yaþamak konusundaki azim ve kararýný ) Halkýn saltanat ve hilafete baðlýlýðýný ) Ýtilaf evletleri nin birlikte hareket ettiðini ) Milli Mücadele önemi nde dýþ yardým alýndýðýný E) Fransa dan sonra güney illerini Ýngiltere nin iþgal ettiðini 9. Osmanlý evleti nde Ermeni sorunu, XIX. yüzyýlýn sonlarýnda Ýngiltere ve Rusya nýn çalýþmalarýyla uluslararasý bir sorun haline getirilmiþtir. Ermeni sorununun uluslararasý bir boyut kazanmasýnýn, I. Ermenilerin Osmanlý evleti ne baðlýlýðýnýn azalmasý, II. yabancý devletlerin, Osmanlý evleti nin içiþlerine karýþmalarý, III. Osmanlý evleti nin dýþ politikada gücünün artmasý durumlarýndan hangilerine yol açtýðý savunulabilir? A) Yalnýz I ) Yalnýz II ) I ve II ) I ve III E) II ve III 11. TMM, atum Antlaþmasý ný aþaðýdaki devletlerden hangisiyle imzalamýþtýr? E A) Ermenistan ) Yunanistan ) Ukrayna ) Azerbaycan E) Gürcistan 12. I. Ýnönü Savaþý nýn kazanýlmasý Türk halkýnýn TMM ye ve düzenli orduya olan güvenini artýrmýþtýr. I. Ýnönü Savaþý ndan sonra, I. askerden kaçmalarýn azalmasý, II. Albay Ýsmet ey in generalliðe terfi etmesi, III. Ýstiklal Marþý nýn kabul edilmesi geliþmelerinden hangileri bu duruma doðrudan kanýt olarak gösterilebilir? A ) I ve II E) I, II ve III 13. Kurtuluþ Savaþý yýllarýnda, Türkiye üyük Millet Meclisi Hükümeti nin uluslararasý alanda kazandýðý ilk siyasî baþarý aþaðýdakilerden hangisidir? A) Londra Konferansý nýn toplanmasý ) Gümrü Antlaþmasý nýn imzalanmasý ) Lozan arýþ Antlaþmasý nýn imzalanmasý ) Ýtalya nýn Anadolu dan çekilmesi E) Moskova Antlaþmasý nýn imzalanmasý Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

18 Kurtuluþ Savaþý Test TMM, Eskiþehir - Kütahya Savaþlarýnýn kaybedilmesi üzerine 5 Aðustos 1921 de Mustafa Kemal Paþa ya aþkomutanlýk göreviyle birlikte yasama ve yürütme güçlerini geçici olarak kullanma yetkisini de vermiþtir. u uygulamanýn Mustafa Kemal Paþa ya, I. askeri gücü artýrmaya yönelik çalýþmalarý hýzlandýrma, II. ordu üzerindeki otoritesini güçlendirme, III. devlet iþlerinde tek baþýna hareket etme durumlarýndan hangilerini gerçekleþtirmede kolaylýk saðladýðý savunulabilir? E ) I ve II E) I, II ve III 4. Sovyet Rusya, Kurtuluþ Savaþý nýn devam ettiði yýllarda Anadolu daki ulusal baðýmsýzlýk çabalarýný desteklemiþtir. Ancak TMM nin 16 Mart 1921 de toplanan Londra Konferansý na temsilci göndererek Ýtalya, Ýngiltere ve Fransa ile görüþmeler yapmasýný protesto etmiþtir. Ayný þekilde TMM Hükümeti nin 20 Ekim 1921 de Fransa ile yaptýðý Ankara Antlaþmasý ný da protesto etmiþtir. Sovyet Rusya nýn bu tutumuna dayanarak aþaðýdakilerden hangisi söylenebilir? A) Türkiye de rejim karýþýklýðý çýkarmaya çalýþtýðý ) Osmanlý evleti nin yeniden güçlenmesini istediði ) oðazlar üzerindeki emellerinden vazgeçtiði ) Türkiye nin atý ile iliþkilerini geliþtirmesine karþý olduðu E) Yayýlmacý bir politika takip ettiði 2. Ýtilaf evletleri, Londra Konferansý na TMM'yi doðrudan davet etmek yerine, Osmanlý evleti nin göndereceði delegeler arasýnda Mustafa Kemal in veya onun yetkili kýlacaðý bir delegenin bulunmasýný istemiþlerdir. Ýtilaf evletleri nin bu tutumu aþaðýdakilerden hangisinin bir göstergesidir? A A) TMM yi hukuken tanýmaktan kaçýndýklarýnýn ) Osmanlý evleti ni yok saydýklarýnýn ) Anadolu üzerindeki emellerinden vazgeçtiklerinin ) TMM nin önerilerini kabul ettiklerinin E) Kendi içlerinde anlaþmazlýða düþtüklerinin 5. Ýtilaf evletleri nin TMM yi ilk defa hukuki bir güç olarak kabul etmeleri ve TMM ile anlaþma zemini aramalarýnda aþaðýdaki geliþmelerden hangisi daha etkili olmuþtur? A) Yunanlýlarýn Anadolu dan atýlmasý ) Ermenilerin yenilgiye uðratýlmasý ) Fransýzlarýn Güney ephesi nde yenilmesi ) I. Ýnönü Savaþý nýn kazanýlmasý E) Sakarya Savaþý ile Yunan ilerleyiþinin durdurulmasý 3. Londra Konferansý nda TMM temsilcisi Fransýz ve Ýtalyanlarla ikili antlaþmalar yapmýþtýr. Ancak yapýlan antlaþmalar bu devletlere bazý ayrýcalýklar verdiði için TMM tarafýndan onaylanmamýþtýr. TMM nin bu davranýþý, I. diplomatik alanda etkinlik kazanma, II. ulusal baðýmsýzlýktan ödün vermeme, III. hedefine askeri yollarla ulaþma tutumlarýndan hangilerini benimsediðini gösterir? ) I ve II E) II ve III 6. Mustafa Kemal Paþa, aþkomutanlýk Meydan Savaþý nýn kazanýlmasý üzerine, Ordular ilk hedefiniz Akdeniz dir. Ýleri! emrini vererek bütün ordularýn düþmaný denize kadar takip etmesini istemiþtir. Mustafa Kemal Paþa nýn böyle bir emir vermekle, aþaðýdakilerden hangisini amaçladýðý söylenebilir? A A) üþmanýn toparlanmasýna fýrsat vermemeyi ) Yunanlýlarla yeni bir meydan savaþý yapmayý ) oðu yönünde taarruz edilmesini saðlamayý ) Ege ve Akdeniz deki bazý adalarý ele geçirmeyi E) alkan Savaþlarýnda kaybedilen yerleri geri almayý 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 101

19 Kurtuluþ Savaþý Test Sakarya Savaþý ndan sonra Yunan kuvvetleri savunmaya çekilmiþtir. u bilgilere dayanarak Yunanistan ýn, I. Ankara yý alarak TMM yi ortadan kaldýrma, II. iþgal alanýný geniþletme, III. Ege ölgesi nde egemenlik kurma politikalarýnýn hangilerinden vazgeçtiði söylenebilir? ) I ve II E) II ve III 8. TMM, Sakarya Savaþý ndan sonra Ýtilaf evletleri nin ateþkes ve barýþ önerilerini prensip olarak kabul etmiþ, ancak barýþ için ön koþul olarak Anadolu nun boþaltýlmasýný istemiþtir. TMM nin bu tutumu aþaðýdakilerden hangisini göstermektedir? A) Ýç güvenliðin saðlanmasýna öncelik verdiðini ) Saltanatýn haklarýnýn korunmasýna önem verdiðini ) Toprak bütünlüðünden taviz vermeyeceðini ) Yayýlmacý bir politika izlediðini E) Ýtilaf evletleri yle diplomatik iliþki kurmaktan çekindiði 9. Güneydoðu Anadolu ve Çukurova daki Türk milli kuvvetleriyle baþ edemeyen Fransa, I. ve II. Ýnönü Savaþlarýndan sonra Ankara ya bir temsilci göndererek, TMM ile anlaþma yapmanýn yollarýný aramaya baþlamýþtýr. Ancak bu sýrada Türk ordusunun Eskiþehir ve Kütahya Savaþlarýnda yenilmesi üzerine görüþmeleri keserek temsilcisini geri çaðýrmýþtýr. Türk ordusunun Sakarya Meydan Savaþý ný kazanmasý üzerine ise TMM ile Ankara Antlaþmasý ný yaparak Güneydoðu Anadolu ve Çukurova dan çekilmiþtir. u bilgilere dayanarak aþaðýdaki yargýlardan hangisine ulaþýlabilir? A) Fransa, Türk milletinin haklarýna her zaman saygý göstermiþtir. ) TMM nin askeri baþarýlarý Fransa yý iþgalci düþüncesinden vazgeçirmiþtir. ) Sevr Antlaþmasý yürürlüðe girmiþtir. ) Fransa, Yunanlýlarýn atý Anadolu daki ilerlemelerini çýkarlarýna aykýrý bulmuþtur. E) TMM ile Fransa arasýnda savunma ittifaký kurulmuþtur. 10. I. I. Ýnönü II. II. Ýnönü III. Eskiþehir - Kütahya Yukarýdaki savaþlardan hangilerinin sonunda Yunanistan ýn Anadolu da iþgal ettiði bölge geniþlemiþtir? ) I ve II E) I, II ve III 11. Sakarya zaferinden sonra yapýlan Ankara Antlaþmasý ile Fransa, Hatay ve Ýskenderun dýþýnda iþgal ettiði güney illerinden çekilmeyi kabul etmiþtir. öylece Ermeniler de Fransa nýn desteðini kaybetmiþlerdir. u durum aþaðýdakilerden hangisinin gerçekleþme olasýlýðýný ortadan kaldýrmýþtýr? A) oðu sýnýrýnýn kesin þeklini almasý ) Kilikya Ermeni Krallýðý nýn kurulmasý ) Kurtuluþ Savaþý nýn kazanýlmasý ) Araplarýn baðýmsýzlýðýný kazanmasý E) Türklerin Hatay da varlýðýný sürdürmesi 12. Aþaðýdakilerden hangisi I. Ýnönü Savaþý nýn sonuçlarýndan deðildir? EE A) Çerkez Ethem isyanýnýn bastýrýlmasý ) Yunan ilerleyiþinin bir süre için durdurulmasý ) üzenli orduya olan güvenin artmasý ) Londra Konferansý nýn toplanmasý E) Kafkas umhuriyetleri ile Kars Antlaþmasý nýn imzalanmasý 13. TMM ile Sovyet Rusya arasýnda imzalanan Moskova Antlaþmasý nýn, I. Sovyet Rusya nýn Misak-ý Milli yi tanýmasý, II. Sovyetler irliði nin kapitülasyonlarýn kaldýrýlmasýný kabul etmesi, III. Ýki taraftan birinin tanýmadýðý devletler arasý bir senedi diðerinin de tanýmamasý hükümlerinden hangileri, iki devletin siyasal alanda birlikte hareket edeceklerini gösterir? ) I ve II E) II ve III Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

20 Kurtuluþ Savaþý Test I. TMM nin, I Anayasasý ný kabul etmesi, II. Ýstanbul Hükümeti ni yok saymasý, III. Sovyet Rusya ile Moskova Antlaþmasý ný imzalamasý uygulamalarýndan hangilerinin Ýtilaf evletleri ni rahatsýz ettiði savunulabilir? ) I ve II E) II ve III 2. Sakarya Savaþý ndan sonra, Malta ya sürgün edilen Son Osmanlý Mebusan Meclisi üyeleri ile Anadolu da esir edilmiþ olan yüksek rütbeli Ýngiliz subaylarý karþýlýklý olarak serbest býrakýlmýþlardýr. 4. TMM ile Fransa arasýnda imzalanan Ankara Antlaþmasý na göre; Ýskenderun ve Antakya topraklarýmýz dýþýnda kalmýþtýr. Ancak Fransa; Ýskenderun ve Antakya yý içine alan Hatay da özel bir yönetim kurulmasýný ve Türklerin kültürlerini geliþtirebilmesi için her türlü kolaylýktan yararlanmasýný kabul etmiþtir. u bilgilere dayanarak, I. Misak-ý Milli den taviz verilmiþtir. II. Fransa Hatay da Türk varlýðýný kabul etmiþtir. III. Avrupalý devletler Fransa yý yalnýz býrakmýþtýr. yorumlarýndan hangileri yapýlabilir? ) I ve II E) II ve III u bilgiye dayanarak, I. Ýngilizler, Yunan kuvvetlerini desteklemiþlerdir. II. Uluslararasý iliþkilerde eþitlik prensibi geçerlidir. III. Türkler, Ýngiliz manda yönetimini benimsemiþlerdir. yargýlarýndan hangilerine ulaþýlabilir? ) II ve III E) I, II ve III 5. Kurtuluþ Savaþý önemi nde, I. Londra Konferansý nýn toplanmasý, II. I. Ýnönü Savaþý nýn yapýlmasý, III. Moskova Antlaþmasý nýn imzalanmasý geliþmeleri aþaðýdakilerin hangisinde verilen sýraya göre gerçekleþmiþtir? A) I, II, III ) I, III, II ) II, I, III ) II, III, I E) III, II, I 3. Sadrazam Tevfik Paþa, Londra Konferansý na katýlacak heyeti belirlemek için TMM ye bir emir göndermiþtir. TMM ise Ýstanbul Hükümeti ni tanýmadýðýný belirtmek için Teþkilat-ý Esasiye Kanunu nun bir suretini Ýstanbul a göndermiþtir. Teþkilat-ý Esasiye nin, I. Kanun-i Esasi nin bazý maddeleri yürürlükte kalacaktýr. II. TMM nin üzerinde hiçbir siyasi güç yoktur. III. Yasama ve yürütme TMM ye aittir. IV. Seçimler iki yýlda bir yapýlýr. maddelerinden hangileri ile Ýstanbul Hükümeti yok sayýlmýþtýr? A) I ve II ) I ve III ) II ve III ) II ve IV E) III ve IV 6. Mustafa Kemal Paþa Sakarya Savaþý ndan sonra, I. Tekalif-i Milliye uyruklarýný yayýnlamýþtýr. II. Ýstiklal Mahkemelerini kendine baðlamýþtýr. III. Mahalli yöneticileri bu buyruklarý uygulamakla görevlendirmiþtir. u geliþmeler yasama, yürütme ve yargý güçlerini kullanmakla iliþki bakýmýndan aþaðýdakilerin hangisinde doðru olarak gruplanmýþtýr? A Yasama Yürütme Yargý A) I III II ) III I II ) I II III ) II III I E) II I III 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 103

21 Kurtuluþ Savaþý Test TMM ile Sovyet Rusya arasýnda yapýlan görüþmelerde, imzalanacak ittifak antlaþmasýnýn esaslarý belirlenmiþ, ancak Sovyet Rusya nýn Ermenistan lehine toprak istemesi anlaþmanýn imzalanmasýný geciktirmiþtir. u bilgilere dayanarak, I. Ýtilaf evletleri, TMM nin Sovyet Rusya ile yakýnlaþmasýný engellemiþlerdir. II. TMM toprak bütünlüðünden taviz vermemiþtir. III. Sovyet Rusya, Ermenistan üzerindeki egemenliðini kaybetmiþtir. yorumlarýndan hangileri yapýlabilir? ) I ve II E) II ve III Viyana bozgunundan beri devam eden gerileme sona ermiþtir. Türk ordusu taarruza, Yunan ordusu ise savunmaya geçmiþtir. Rusya ile TMM arasýnda Kars Antlaþmasý imzalanmýþtýr. Yukarýdaki geliþmeler aþaðýdaki savaþlardan hangisinin sonuçlarýdýr? A) I. Ýnönü ) II. Ýnönü ) Eskiþehir - Kütahya ) Sakarya E) üyük Taarruz 9. Ýtilaf evletleri, I. Ýnönü Savaþý ndan sonra düzenledikleri Londra Konferansý na TMM yi doðrudan davet etmemiþlerdir. Londra Konferansý na katýlacak Ýstanbul Hükümeti nin delegeleri arasýnda TMM temsilcilerinin de bulunmasýný istemiþlerdir. Ýtilaf evletleri nin bu politikalarýyla, I. TMM yi tanýmadýklarýný gösterme, II. Ýstanbul Hükümeti ile TMM arasýndaki görüþ ayrýlýklarýndan yararlanma, III. Türkler arasýnda birlik ve beraberliði saðlama hedeflerinden hangilerine ulaþmak istediði savunulabilir? ) I ve II E) I, II ve III 10. TMM ile Sovyet Rusya, Moskova Antlaþmasý nda diplomatik alanda birbirlerini destekleme kararý almýþlardýr. Moskova Antlaþmasý nýn, I. Sovyet Rusya, Misak-ý Milli yi tanýyacaktýr. II. Sovyet Rusya kapitülasyonlarýn kaldýrýldýðýný kabul edecektir. III. Ýki taraftan birinin tanýmadýðý devletlerarasý bir senedi diðeri de tanýmayacaktýr. hükümlerinden hangileri bu duruma doðrudan kanýt olarak gösterilebilir? ) I ve II E) I ve III 11. Mustafa Kemal Paþa nýn aþkomutan unvanýyla yayýnladýðý Tekalif-i Milliye Emirlerinde, Halkýn elinde bulunan araçlar, ayda yüz km askeri ulaþým yapacaklardýr. Halkýn elindeki bütün silah ve cephane üç gün içerisinde orduya teslim edilecektir. hükümleri yer almýþtýr. u bilgilere dayanarak, Tekalif-i Milliye Emirlerinin yayýnlanmasýyla aþaðýdakilerden hangisinin amaçlandýðý savunulabilir? A A) Ordunun savaþ gücünün artýrýlmasýnýn ) Azýnlýklarýn can güvenliðinin saðlanmasýnýn ) Kuvayý Milliye nin kaldýrýlmasýnýn ) aðýmsýzlýðýn diplomatik yollarla gerçekleþtirilmesinin E) Halktan alýnan vergilerin azaltýlmasýnýn 12. Kurtuluþ Savaþý sýrasýnda TMM nin siyasi kazanýmlarýnda askeri baþarýlar önemli rol oynamýþtýr. Aþaðýdakilerden hangisi bu yargýyý doðrulayan bir örnek olarak gösterilemez? EE A) oðu ephesi nde yenilgiye uðrayan Ermenistan ýn Gümrü Antlaþmasý ile Anadolu daki isteklerinden vazgeçmesi ) I. Ýnönü zaferinden sonra Sovyet Rusya nýn TMM ile Moskova Antlaþmasý ný imzalamasý ) Sakarya zaferinden sonra Fransa nýn TMM ile Ankara Antlaþmasý ný imzalayarak iþgal ettiði topraklarý boþaltmasý ) üyük Taarruz dan sonra Mudanya ve Lozan Konferanslarýnýn toplanmasý E) TMM nin, Sevr Antlaþmasý ný imzalayanlarla onaylayanlarý vatan haini ilan etmesi Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

22 Kurtuluþ Savaþý Test Kurtuluþ Savaþý nýn baþarýya ulaþmasýnda, I. düzenli ordunun kurulmasý, II. TMM nin Londra Konferansý na davet edilmesi, III. Mustafa Kemal Paþa nýn baþkomutanlýða getirilmesi geliþmelerinden hangilerinin etkili olduðu savunulabilir? ) I ve III E) I, II ve III 2. Kurtuluþ Savaþý sýrasýnda, I. Mustafa Kemal Paþa nýn baþkomutanlýða getirilmesi, II. Türk ordularýnýn taarruza geçmesi, III. Tekâlif-i Milliye Kanunu nun çýkarýlmasý durumlarý aþaðýdakilerden hangisinde verilen sýraya göre gerçekleþmiþtir? A) I, II, III ) I, III, II ) II, I, III ) III, I, II E) III, II, I 3. Aþaðýdakilerden hangisi Sakarya Savaþý nýn bir sonucu deðildir? A A) Tekâlif-i Milliye uyruklarýnýn çýkarýlmasý ) Mustafa Kemal Paþa ya gazi unvanýnýn verilmesi ) Ýngiltere ile TMM arasýnda esir deðiþimi antlaþmasýnýn yapýlmasý ) Fransa ile Ankara Antlaþmasý nýn imzalanmasý E) oðu sýnýrýnýn kesinlik kazanmasý 5. Milli Mücadele önemi nde düzenli orduyu kurmakla görevlendirilen Ýsmet ey in, I. halktan asker toplanmamasý, II. kimseden askeri gereksinimleri karþýlamaya yönelik para alýnmamasý, III. ordunun tüm ihtiyaçlarýnýn cephe komutanlýklarýnca saðlanmasý emirlerinden hangilerinin, düzensiz örgütlenmeyi engellemeye yönelik olduðu savunulabilir? E ) I ve III E) I, II ve III 6. Türkiye - Suriye sýnýrý Ýskenderun ve Hatay dýþarýda býrakýlacak þekilde belirlenecek, ancak Ýskenderun ve Hatay için özel bir yönetim kurulacaktýr. uradaki Türk halkýna kültürlerini geliþtirmek için her türlü kolaylýk gösterilecek, Türkçe resmi dil olacaktýr. TMM ile Fransa arasýnda imzalanan Ankara Antlaþmasý nýn bu hükmüne dayanarak, I. Fransa, Güney ephesi nde Ermenileri desteklemekten vazgeçmemiþtir. II. TMM, sýnýrlarýnýn dýþýnda kalan Türklerin haklarýný korumaya önem vermiþtir. III. Ýskenderun ve Hatay daki Türkler, Suriye yönetiminde kalmak istemiþlerdir. yorumlarýndan hangileri yapýlabilir? ) I ve II E) II ve III 4. Mustafa Kemal Paþa, II. Ýnönü Savaþý nýn kazanýlmasýndan sonra Ýsmet Paþa ya çektiði telgrafta; Siz orada yalnýz düþmaný deðil, milletin ters giden talihini de yendiniz. demiþtir. Mustafa Kemal Paþa, bu telgrafla aþaðýdakilerden hangisini ifade etmiþtir? A A) Kazanýlan baþarýnýn önemini ) Savaþýn güç koþullar altýnda geçtiðini ) Mücadelenin sona erdiðini ) üþman direniþinin kýrýldýðýný E) Saltanat yönetimine son verildiðini 7. Mudanya Ateþkes Anlaþmasý nda Yunanistan ýn oðu Takya yý boþaltmasý kararlaþtýrýlmýþtýr. Yunanistan ýn oðu Trakya yý savaþ yapmadan boþaltmasý aþaðýdakilerden hangisini kabullendiðini gösterir? A) Anadolu daki Rumlarýn sýnýr dýþý edilmesini ) Osmanlý saltanatýnýn kaldýrýldýðýný ) oðu Trakya nýn Türk yurdu olduðunu ) Sevr Antlaþmasý nýn geçerliliðini koruduðunu E) üyük Yunanistan hayalinin gerçekleþebileceðini 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 105

23 Kurtuluþ Savaþý Test Milli Mücadele önemi nde atý ephesi nde yapýlan savaþlarýn sonuçlarý göz önüne alýndýðýnda aþaðýdaki savaþlardan hangisinin Türk halký ve dýþ politika üzerindeki etkisi olumsuz olmuþtur? A) I. Ýnönü ) II. Ýnönü ) Eskiþehir Kütahya ) Sakarya E) üyük Taarruz 9. Türkiye deki Rumlarla Yunanistan daki Türklerin karþýlýklý olarak yer deðiþtirmesi (nüfus mübadelesi) kararýnýn alýnmasýnda Kurtuluþ Savaþý sýrasýnda Anadolu daki Rumlarýn Yunan ordusuyla birlikte hareket etmesi etkili olmuþtur. una göre Türkiye nin nüfus mübadelesi kararýyla aþaðýdakilerden hangisini amaçladýðý savunulabilir? A) Laik devlet düzenine geçmeyi ) in, dil ve ýrk ayrýmý yapmadan herkese eþit haklar vermeyi ) Ýç barýþý bozabilecek sorunlarýn önüne geçmeyi ) Avrupa devletleriyle iyi iliþkiler kurmayý E) Ekonomik baðýmsýzlýðýný güçlendirmeyi 12. üyük Taarruz öncesinde Türk ordusunun taarruz gücüne ulaþmasýnda, I. Kars Antlaþmasý ndan sonra doðudaki birliklerin atý ephesi ne kaydýrýlmasý, II. Ankara Antlaþmasý ndan sonra Fransa dan silah satýn alýnmasý, III. Tekâlif-i Milliye Emirlerinin uygulanmasý durumlarýndan hangilerinin etkili olduðu savunulabilir? E ) II ve III E) I, II ve III 13. Lozan arýþ Antlaþmasý nda, I. kapitülasyonlarýn kaldýrýlmasý, II. uyun-u Umumiye nin kaldýrýlmasý, III. azýnlýklarýn Türk vatandaþý sayýlmasý kararlaþtýrýlmýþtýr. Yukarýdakilerden hangileri Türkiye yi daha çok ekonomik alanda olumlu olarak etkilemiþtir? A)YalnýzI )IveII )IveIII ) II ve III E) I, II ve III 10. Aþaðýdakilerden hangisi Mudanya Ateþkes Antlaþmasý nda alýnan kararlardan biri deðildir? A) Yunanistan ile Türkiye arasýndaki savaþ sona erecektir. ) Ýtilaf evletleri barýþ yapýlana kadar Ýstanbul da kuvvet bulunduracaktýr. ) Ýstanbul ve oðazlarýn yönetimi TMM ye býrakýlacaktýr. ) Kapitülasyonlar tüm sonuçlarýyla birlikte kaldýrýlacaktýr. E) Yunanistan 15 gün içinde oðu Trakya yý boþaltacaktýr. 14. I. Suriye sýnýrý - oðazlar II. Kapitülasyonlar - oðu sýnýrý III. Yunanistan sýnýrý - Savaþ tazminatý Yukarýdakilerden hangileri Lozan Konferansý nda çözümlenmesine raðmen daha sonra deðiþikliðe uðramýþtýr? A ) I ve II E) II ve III 11. Lozan arýþ Antlaþmasý nda oðazlarýn yönetimi aþaðýdakilerden hangisine býrakýlmýþtýr? EE A) TMM Hükümeti ne ) irleþmiþ Milletlere ) Ýstanbul Hükümeti ne ) Ýtilaf evletleri ne E) oðazlar Komisyonu na 15. I. Kapitülasyonlar II. Türkiye - Irak sýnýrý III. Savaþ tazminatý Yukarýdaki sorunlardan hangileri Lozan da çözülememiþtir? ) I ve II E) II ve III Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

24 Kurtuluþ Savaþý Test Ýtilaf evletleri Mudanya Ateþkes Antlaþmasý nda Ýstanbul un yönetiminin TMM ye býrakýlmasýný kabul etmiþlerdir. Ýtilaf evletleri bu tutumlarý ile aþaðýdakilerden hangisini dolaylý da olsa yok saymýþlardýr? A) Halifeliði ) Ýstanbul yönetimini ) TMM yi ) Türk halkýný E) Azýnlýklarý 5. Lozan Antlaþmasý nda dýþ borçlar aþaðýdaki hükümlerden hangisiyle karara baðlanmýþtýr? EE A) Osmanlý borçlarý affedilecektir. ) Osmanlý borçlarý, Osmanlý Hükümeti tarafýndan ödenecektir. ) Osmanlý borçlarý yeni kurulan hükümet tarafýndan ödenecektir. ) Osmanlý borçlarý ödenene kadar uyun-u Umumiye varlýðýný sürdürecektir. E) Osmanlý borçlarý Osmanlý evleti nden ayrýlan devletler arasýnda paylaþýlarak ödenecektir. 2. Lozan Antlaþmasý nda, Yunanistan ýn Anadolu kýyýlarýna yakýn Ege adalarýný silahlandýrmasý yasaklanmýþtýr. u karar ile, I. Yunanistan ýn, Türkiye nin içiþlerine karýþmasýný engelleme, II. Türkiye nin batý sýnýrýnýn güvenliðini artýrma, III. Ege enizi ni ticaret ve savaþ gemilerine kapatma hedeflerinden hangilerine ulaþýlmak istendiði savunulabilir? ) I ve II E) I ve III 3. I. ozcaada II. Gökçeada III. Oniki Ada Yukarýdaki adalardan hangileri Lozan Antlaþmasý nda Türkiye ye býrakýlmýþtýr? ) I ve II E) I, II ve III 4. Lozan Konferansý nda kesinlik kazanan Türk - Yunan sýnýrý, aþaðýdaki antlaþmalardan hangisinde alýnan kararlara yakýn bir þekilde belirlenmiþtir? A) Mondros Ateþkes Anlaþmasý ) Sevr Antlaþmasý ) Mudanya Ateþkes Anlaþmasý ) Ankara Antlaþmasý E) rest Litowsk Antlaþmasý 6. Lozan Antlaþmasý nda 30 Ekim 1918 den önce Ýstanbul a yerleþmiþ Rumlar ile atý Trakya daki Türkler dýþýnda kalan Türk - Rum azýnlýklarýn karþýlýklý mübadelesi kararlaþtýrýlmýþtýr. Ancak Yunanistan belirlenen þartlara uymak istememiþtir. Yunanistan ýn bu tutumunda aþaðýdakilerden hangisini gerçekleþtirmek istemesi etkili olmuþtur? E A) atý Anadolu yu kendisine baðlamayý ) Türkiye de karýþýklýklar çýkarmayý ) Yunanistan daki Türkleri asimile etmeyi ) Türkiye nin Avrupalý devletlerle iliþkilerini bozmayý E) Ýstanbul da daha fazla Rum býrakmayý 7. Türkiye evleti yalnýz TMM tarafýndan temsil olunur. Aþaðýdakilerden hangisi bu karara ters düþen bir durumdur? A A) Ýtilaf evletleri nin Lozan a TMM temsilcilerinin yaný sýra Osmanlý hükümet temsilcilerini de çaðýrmalarý ) Ýsmet Ýnönü nün Mudanya Mütarekesi ni imzalamasý ) Türkiye nin oðazlar Komisyonu nun kaldýrýlmasýný istemesi ) Saltanatýn kaldýrýlmasý E) Halifenin siyasi yetkilerinin elinden alýnmasý 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 107

25 Kurtuluþ Savaþý Test Lozan Antlaþmasý ile Yunanistan ýn Anadolu kýyýlarýna yakýn olan adalarý askeri amaçlarý için kullanmasý yasaklanmýþtýr. u hüküm Türkiye nin, I. güvenlik, II. ticaret, III. sanat alanlarýnýn hangilerine önem verdiðine kanýt olarak gösterilebilir? A A) Yalnýz I ) Yalnýz III ) I ve II ) II ve III E) I, II ve III 9. Lozan arýþ Konferansý na aþaðýdaki devletlerden hangisi gözlemci devlet olarak katýlmýþtýr? A) Ýngiltere ) Japonya ) A ) Romanya E) Sovyetler irliði 10. Lozan Antlaþmasý nda alýnan kararlardan bazýlarý þunlardýr: I. Azýnlýklar Türk vatandaþý sayýlacaktýr. II. oðazlar uluslararasý bir komisyon tarafýndan yönetilecektir. III. Irak sýnýrý, Türkiye ile Ýngiltere arasýnda yapýlacak görüþmeler sonucunda karara baðlanacaktýr. u kararlardan hangilerinin Türkiye nin egemenlik haklarýný zedelediði savunulabilir? ) I ve II E) II ve III 11. Ýtilaf evletleri Londra ve Lozan Konferanslarýna hem TMM yi hem de Osmanlý Hükümeti ni davet etmiþlerdir. Ýtilaf evletleri nin bu tutumu aþaðýdakilerden hangisini hedeflediklerini gösterir? A) TMM nin etkinliðinin artýrýlmasýný ) Osmanlý yönetiminin Türk halký üzerindeki nüfuzunun güçlenmesini ) Türk tarafýndaki görüþ ayrýlýklarýndan yararlanýlmasýný ) TMM nin diplomaside Osmanlý yöneticilerinin deneyimlerinden yararlanmasýný E) Kalýcý bir barýþ yapýlmasýný 12. Moskova Antlaþmasý ile Lozan Antlaþmasý birlikte deðerlendirildiðinde her iki antlaþmanýn ortak sonucu olarak aþaðýdakilerden hangisi gösterilebilir? EE A) oðazlar Komisyonu nun kurulmasý ) TMM nin Yunanistan dan savaþ tazminatý almasý ) Osmanlý evleti nden kalan borçlarýn ödenmesi ) oðu sýnýrýnýn belirlenmesi E) Kapitülasyonlarýn kaldýrýlmasý 13. Lozan Antlaþmasý nýn, I. kapitülasyonlarýn kaldýrýlmasý, II. oðazlarýn uluslararasý bir komisyon tarafýndan yönetilmesi, III. yabancý okullara Türk kanunlarýna uyma zorunluluðunun getirilmesi hükümlerinden hangilerinin, Türkiye nin egemenlik haklarýný güçlendirdiði savunulabilir? ) I ve III E) I, II ve III 14. Lozan Antlaþmasý nda Yunanistan, I. Karaaðaç, II. oðu Trakya, III. Ýzmir bölgelerinden hangilerini savaþ tazminatý olarak Türkiye ye býrakmýþtýr? A ) I ve II E) II ve III 15. Ýstanbul hariç tutulmak þartý ile Türkiye deki Rumlar Yunanistan a, atý Trakya hariç tutulmak þartý ile de Yunanistan daki Türkler Türkiye ye gönderilecektir. TMM nin Lozan Konferansý nda kabul edilen bu karar ile, I. azýnlýk sorununa kesin çözüm getirme, II. Yunanistan ile her türlü iliþkiyi kesme, III. Anadolu da Türk nüfusunu artýrma hedeflerinden hangilerine ulaþmak istediði savunulabilir? ) I ve III E) II ve III Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

26

27 TÜRK ÝNKILAI Ýnkýlap, çaðýn ve toplumun ihtiyaçlarýný karþýlayamayan eski düzenin yýkýlarak çaðdaþ uygarlýða uyumlu, toplumun ilerlemesini saðlayan yeni bir düzenin kurulmasýdýr. Atatürk, inkýlabý, Türk ulusunu son asýrlarda geri býrakmýþ olan kurumlarý yýkarak, yerine milletin en yüksek medeni gereksinimlerine göre ilerlemesini saðlayacak yeni kurumlarý koymuþ olmak olarak tanýmlamýþtýr. Türk Ýnkýlabýnýn Özellikleri Türk ulusunun baðýmsýzlýk ve egemenlik mücadelesi olarak baþlamýþtýr. ir yandan iþgal güçlerinin Anadolu dan atýlmasý için çalýþýlýrken diðer yandan egemenliðin padiþahtan alýnarak millete verilmesi için çaba harcanmýþtýr. Türk halkýnýn ihtiyaçlarýndan doðmuþtur. u nedenle inkýlabýn temel dayanak noktasý ulusçuluktur. Halka mal edilerek, halkýn temsilcilerinin onayý alýnarak gerçekleþtirilmiþtir. Türk inkýlabý bu yönüyle demokratik bir niteliðe sahiptir. Türk ulusunu çaðdaþ uygarlýk düzeyine ulaþtýrmayý amaçlayan bir yenilenme hareketidir. oðu kültürü yerine atý kültürünü benimsemiþtir. Emperyalist güçlere karþý gelmenin mümkün olduðunu dünyaya kanýtlayarak, tutsak milletlere baðýmsýzlýk yolunu açmýþtýr. u durum Türk inkýlabýnýn evrensel bir niteliðe sahip olduðunu gösterir. Ýnkýlap hareketleri çok önceden tasarlanmýþ, ancak zamaný gelince uygulanmýþtýr. Atatürk, yenilikleri uygulamaya koyarken önce þartlarýn uygun hale gelmesi için gerekli hazýrlýklarýn yapýlmasýna özen göstermiþtir. Saltanatýn varlýðý yeni Türk evleti nin yönetim anlayýþýna aykýrýydý. Ancak Kurtuluþ Savaþý nýn devam ettiði yýllarda saltanatýn kaldýrýlmasý milli birliðin bozulmasýna, iç ayaklanmalarýn artmasýna neden olabilirdi. u yüzden saltanatýn durumunun ileride TMM nin alacaðý kararla þekilleneceði belirtilmiþti. Yine de TMM, kendisini her türlü devlet iþinde tek yetkili olarak kabul etmiþ, padiþah ve halifeyi siyasi, dini ve hukuki yetkilerinden yoksun býrakmýþtýr. Mustafa Kemal Paþa, inkýlap hareketlerini gerçekleþtirirken þartlarýn olgunlaþmasýna önem veriyordu. u durumu yeniliklerin baþarýlý olmasý ve toplum tarafýndan benimsenmesi için gerekli görüyordu. Ýtilaf evletleri nin Lozan da yapýlacak barýþ görüþmelerine TMM Hükümeti ile birlikte Ýstanbul Hükümeti ni de çaðýrmalarý saltanatýn kaldýrýlmasý için uygun ortamýn oluþmasýný saðladý. Ýtilaf evletleri, Lozan da TMM Hükümeti ile Osmanlý Hükümeti arasýndaki görüþ ayrýlýklarýndan yararlanmayý amaçlýyorlardý. Lozan a Ýstanbul Hükümeti nin de katýlacak olmasý Anadolu da tepkiyle karþýlandý. Çünkü Kurtuluþ Savaþý nýn kazanýlmasýnda padiþah ve Ýstanbul Hükümeti nin hiçbir katkýsý olmamýþtý. una karþýlýk Lozan a katýlarak zaferden pay almaya kalkýþmalarý toplumda saltanat aleyhine bir kamuoyu oluþmasýný saðladý. TMM, 1 Kasým 1922 de saltanatýn kaldýrýldýðýný kabul etti. Vahdettin, 17 Kasým 1922 de bir Ýngiliz savaþ gemisi ile yurdu terk etti. Müslümanlarýn halifesi unvaný ile Malta ya götürüldü. SÝYASAL ALANA YAPILAN ÝNKILAPLAR Saltanatýn Kaldýrýlmasý 23 Nisan 1920 de TMM nin açýlmasýyla yeni bir Türk devleti kurulmuþtu. u devletin yönetim mekanizmasý egemenliðin millete ait olmasý ilkesi temel alýnarak oluþturulmuþtu. Osmanlý evleti nin son padiþahý Vahdettin 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 111

28 Atatürk Ýnkýlaplarý TMM, Vahdettin in yurdu terk etmesinden bir gün sonra Osmanlý hanedanýndan Abdülmecit Efendi yi halifeliðe getirdi. öylece halifelik kurumunun Ýngiltere nin kontrolüne geçmesi engellenmiþtir. Saltanatýn Kaldýrýlmasýnýn Sonuçlarý Milli egemenliðin tam olarak gerçekleþtirilmesinin önündeki en önemli engel ortadan kaldýrýlmýþtýr. Siyasal güç ve dinsel gücün birbirinden ayrýlmasý saðlanarak laikliðin ilk aþamasý gerçekleþtirilmiþtir. Siyasal gücünü kaybeden halifelik makamý sembolik bir hale dönüþmüþtür. evlet baþkanlýðý sorunu ortaya çýkmýþtýr. Ýtilaf evletleri nin Lozan Konferansý nda ikilik çýkarma planlarý sonuçsuz kalmýþtýr. umhuriyetin Ýlan Edilmesi umhuriyet, yöneticilerin halkýn çoðunluðunun oylarýyla belirlendiði, egemenliðin bir kiþiye, bir aile veya sýnýfa deðil, toplumun tümüne ait olduðu bir rejimdir. Yeni Türk evleti, milli egemenlik esasýna göre kurulmuþtu. u nedenle devletin isminin cumhuriyet olmasý gerekiyordu. Fakat devletin kurulduðu dönemdeki siyasi þartlar bu ismin kullanýlmasý için uygun deðildi. Yeni Türk evleti, rejimin adýný açýklamayarak iç ve dýþ düþmanlarýn milleti bölmeye yönelik propaganda yapmalarýnýn önüne geçmiþtir. Kurtuluþ Savaþý nýn sona ermesi ve saltanatýn kaldýrýlmasýndan sonra cumhuriyet rejiminin ilan edilmesi için þartlar uygun hale geldi. Çünkü saltanatýn kaldýrýlmasýyla devlet baþkanlýðý konusunda bir boþluk doðmuþtu. u durum özellikle dýþ iliþkilerde devletin temsilinde sorunlara yol açýyordu. u sorun devletin rejiminin ilan edilmesiyle çözülebilirdi. u dönemde TMM de muhalefetin iyice güçlenmesi akanlar Kurulu nun çalýþmalarýný engelliyordu. u engellemelerin sonunda akanlar Kurulu baþkaný Ali Fethi ey istifa etti. Anayasaya göre bakanlarýn teker teker meclis tarafýndan seçilmesi gerekiyordu. Oysa meclisteki siyasi bölünme adaylarýn bakan seçilecek oranda oy almasýný önlüyordu. akanlar Kurulu nun oluþturulamamasý bir hükümet bunalýmýnýn çýkmasýna neden oldu. Mustafa Kemal Paþa bu sorunun hükümet kurma sisteminden kaynaklandýðýný belirterek anayasada deðiþiklik yapýlmasýný istedi. 29 Ekim 1923 te TMM de kabul edilen anayasa deðiþikliði ile, Türkiye evleti nin yönetim þekli umhuriyet tir. umhurbaþkaný, TMM tarafýndan ve kendi üyeleri arasýndan bir seçim dönemi için seçilir. umhurbaþkanýnýn tekrar seçilme hakký vardýr. aþbakan, umhurbaþkaný tarafýndan TMM üyeleri arasýndan seçilir. akanlar, aþbakan tarafýndan yine TMM üyeleri arasýndan seçilir ve umhurbaþkanýnýn onayýna sunulur. hükümleri kabul edildi. Mustafa Kemal Paþa nýn umhurbaþkaný Seçilmesi umhuriyet in ilan edilmesinden sonra cumhurbaþkanlýðý seçimine geçildi. Mustafa Kemal Paþa, oylamaya katýlan milletvekillerinden tamamýnýn oyunu alarak ilk cumhurbaþkaný seçildi. umhurbaþkaný, hükümeti kurma görevini Ýsmet Ýnönü ye verdi. Ali Fethi Okyar da meclis baþkanlýðýna seçildi. umhuriyetin Ýlanýnýn Sonuçlarý Yeni Türk evleti nin rejimi belirlenmiþtir. Mustafa Kemal Paþa nýn cumhurbaþkaný seçilmesiyle devlet baþkanlýðý sorunu ortadan kalkmýþtýr. Meclis hükümeti sistemi yerine kabine sistemi getirilerek hükümet bunalýmý sona erdirilmiþtir. öylece yürütme iþlerinin hýzlanmasý saðlanmýþtýr. Halifeliðin Kaldýrýlmasý Ýslam dünyasýnda Hz. Muhammed in vefatýndan sonra devlet ve hükümet iþlerini yürütmek amacýyla seçilen idarecilere halife denilmiþtir. Halifelik siyasal anlamda, devlet baþkanlýðýný ifade etmektedir. Hz. Muhammed den sonra ilk dört halife seçimle göreve gelmiþlerdi. Emevi ailesinden Muaviye nin halifeliði elde etmesinden sonra halifelik, babadan oðula geçen bir saltanat haline geldi. Halifelik, Emevilerden sonra Abbasilere geçti. XII. yüzyýlda Abbasilerin zayýflamasýyla siyasi gücünü kaybederek Ýslam dünyasýnda saygý gösterilen dini bir sembol haline geldi yýlýnda Abbasilerin yýkýlmasýndan sonra halifeler Memlük evleti nin korumasý altýna girdiler. Halifelik, Yavuz Sultan Selim in Mýsýr Seferi sonucunda Osmanlý padiþahlarýna geçti (1517). Ancak Osmanlý padiþahlarý uzun süre bu unvaný kullanmadýlar Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

29 Atatürk Ýnkýlaplarý Halifelik unvaný ilk kez 1774 yýlýnda Rusya ile yapýlan Küçük Kaynarca Antlaþmasý nda Kýrým daki Müslümanlarýn haklarýný korumak için kullanýldý. Osmanlý evleti nin zayýflamasýyla birlikte halifelik makamýnýn Müslüman uluslar üzerindeki etkisi de azalmýþtýr. unun sonucunda I. ünya Savaþý nda Osmanlý halifesinin kutsal cihat ilanýna raðmen Araplar, Osmanlýlara karþý Ýngilizlerle birlikte hareket etmiþlerdir. Saltanatýn kaldýrýlmasýndan sonra Vahdettin in halife unvaný ile ülkeyi terk etmesi üzerine TMM 18 Kasým 1922 de Abdülmecid Efendi yi halife seçmiþti. Halife, siyasi yetkilerinin kaldýrýldýðýný kabul edecek ve 1921 Anayasasý na uyacaktý. Ancak Abdülmecid Efendi bir süre sonra devlet baþkaný gibi hareket etmeye baþladý. Abdülmecid Efendi nin bu tutumu halifeliðin kaldýrýlmasý için önemli bir gerekçe oluþturmuþtur. Yeni Türk evleti, din ve devlet iþlerini birbirinden ayýrarak laik devlet düzenine geçmeyi amaçlýyordu. Halifelik kurumu laik devlet düzenine uymuyordu. Halifeliðin kaldýrýlmasýnda, Halifelik kurumunun laik devlet düzenine ve cumhuriyet rejimine ters düþmesi Halifelik kurumunun devletin dini inançlar karþýsýnda tarafsýz olmasý ve inanç özgürlüðünün geliþtirilmesi ilkesine aykýrý olmasý evlet baþkaný olarak cumhurbaþkaný ile halifenin birlikte bulunmasýnýn uygun olmamasý TMM tarafýndan halife olarak tayin edilen Abdülmecit Efendi nin devlet baþkaný gibi hareket etmesi Saltanatýn kaldýrýlmasý ve umhuriyetin ilanýndan sonra eski rejim yanlýlarýnýn halifeliðin etrafýnda birleþmeleri azý TMM üyelerinin halifeyi milletin üzerinde görmeye baþlayarak, TMM halifenin, halife de TMM nindir. þeklinde propaganda yapmalarý Ýngiltere nin güdümünde hareket eden bazý Hintli Müslümanlarýn halifeliðin konumu ile ilgili mektuplar göndererek konuyu dýþ sorun haline getirmeye çalýþmalarý etkili olmuþtur. TMM, halifeliðin kaldýrýlmasýný teklif eden önergeyi kabul ederek yasa haline getirdi (3 Mart 1924). Ayný yasa ile Osmanlý hanedanýna mensup kiþilerin yurt içinde oturmalarý yasaklandý. öylece saltanat ve hilafet tartýþmalarýna son verilmek istenmiþtir. Son halife Abdülmecid Efendi ve Osmanlý hanedan üyeleri 5 Mart 1924 te trenle Ýsviçre ye gönderilmiþtir. Günümüzde Osmanlý hanedan üyelerinin Türkiye ye giriþ yasaðý kaldýrýlmýþ durumdadýr. Halifeliðin Kaldýrýlmasýnýn Sonuçlarý Laik devlet düzenine geçiþin en önemli aþamasý gerçekleþtirilmiþtir. umhuriyet rejimi tam anlamýyla gerçekleþmiþtir. Çaðdaþlaþmanýn ve yeniliklerin önündeki en büyük engel kaldýrýlmýþ, inkýlâplar için uygun bir ortam hazýrlanmýþtýr. Yeni Türk evleti nin ümmetçi bir politika izlemeyeceði açýkça ortaya çýkmýþ, böylece Türkiye Müslümanlarýn yaþadýðý topraklara egemen olan devletlerle karþýlýklý güvene dayanan iyi iliþkiler kurmuþtur. Türkiye, halifeliði kaldýrarak, dýþ politikada baþka ülkelerin içiþlerine karýþmamayý ilke olarak kabul ettiðini göstermiþtir. TMM nin 3 Mart 1924 te Aldýðý iðer Kararlar Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilerek eðitim öðretim alanýnda birlik saðlanmýþtýr. Þer iye ve Evkâf (in Ýþleri ve Vakýflar) Vekâleti kaldýrýlmýþtýr. öylece devletin laikleþtirilmesi yolunda önemli bir adým atýlmýþtýr. aha sonra, bu bakanlýðýn yerine iyanet Ýþleri aþkanlýðý ve Vakýflar Genel Müdürlüðü kurulmuþtur. Erkân-ý Harbiye-i Umumiye Vekâleti kaldýrýlmýþtýr. öylece Genelkurmay aþkaný nýn hükümet ve siyaset dýþýna çýkmasý saðlanmýþ, ordunun siyasetten ayrýlmasý yolunda önemli bir adým atýlmýþtýr Anayasasý Yeni Türk evleti 20 Ocak 1921 de, Teþkilat-ý Esasiye adýyla bir anayasa yapmýþtý. u anayasanýn en önemli özelliði egemenliðin kayýtsýz þartsýz ulusa ait olmasýydý. u yönüyle Osmanlý anayasasý Kanun-u Esasi den ayrýlýyordu Anayasasý Kurtuluþ Savaþý nýn olaðanüstü þartlarýnda hazýrlanmýþtý. u yüzden TMM nin görev ve yetkilerini, temel yönetim esaslarýný belirleyen hükümlerden ibaretti. Toplum ve hukuk düzeninde herhangi boþluða yol açmamak için Kanun-u Esasi nin 1921 Anayasasý na aykýrý olmayan hükümleri geçerli sayýlmýþtý. Saltanatýn kaldýrýlmasý ve cumhuriyetin ilan edilmesinden sonra sýra, daha kapsamlý bir anayasa yapmaya gelmiþti. öylece Kanun-u Esasi tamamen yürürlükten kalkacak, Türkiye nin çaðdaþlaþmasýný hýzlandýracak bir hukuk düzeni oluþturulacaktý. TMM, bu amaçla 20 Nisan 1924 te yeni bir anayasa yapmýþtýr. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 113

30 Atatürk Ýnkýlaplarý 1924 Anayasasý nýn Önemli Maddeleri Egemenlik kayýtsýz þartsýz milletindir. evletin yönetim þekli cumhuriyettir. evletin dini Ýslâm, baþkenti Ankara, dili Türkçe dir. Yasama, yürütme ve yargý yetkisi Meclisin kontrolündedir. Meclis, yürütme yetkisini hükümet aracýlýðý ile kullanýr. Yargý yetkisini ise, baðýmsýz mahkemeler kullanýr. TMM üyeleri 4 yýlda bir seçilir, seçme yaþý 22, seçilme yaþý ise 30 dur. umhurbaþkaný 4 yýllýk bir süre için Meclis içinden ve Meclis tarafýndan seçilir. Seçme ve seçilme hakký sadece erkekler tarafýndan kullanýlýr. ütün Türkiye umhuriyeti vatandaþlarý kanun önünde eþittir Anayasasý nda Yapýlan eðiþiklikler 1928 yýlýnda anayasadan Türkiye umhuriyeti nin dini Ýslâm dýr. maddesi çýkarýlarak anayasa laikleþtirilmiþtir. Kadýnlara 1930 da belediye seçimlerine, 1934 te de milletvekili seçimlerine katýlma haklarý verilerek siyasal ve egemenlik alanlarýnda kadýn - erkek eþitliði saðlanmýþtýr yýlýnda Atatürk ilkeleri anayasaya girmiþtir. u deðiþiklikle anayasada devletin nitelikleri; Türkiye evleti cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçý, devletçi, laik ve inkýlâpçýdýr. þeklinde belirtilmiþtir Anayasasý, 27 Mayýs 1960 yýlýna kadar yürürlükte kalmýþ, 1961 de yeni bir anayasa yapýlmýþtýr. Çok Partili Hayata Geçiþ enemeleri Çaðdaþ ve uygar bir Türkiye ülküsüne sahip olan Mustafa Kemal in hedeflerinden biri de demokrasiyi yerleþtirmekti. emokrasi, herkesin düþüncelerini rahatça ifade edip kendi düþüncesinin dýþýnda baþka fikirlerin de varlýðýný kabul eden ve bunlara saygý göstermesini esas alan bir sistemdir. emokrasilerde ayný siyasi görüþlere sahip insanlar, bir araya gelerek siyasi parti adý verilen bir teþkilat kurabilirler. emokratik mücadele siyasal partilerle yürütülür. Siyasi partiler halkýn çoðunluðunun oyunu alarak iktidar olma mücadelesi verirler. Ancak bu mücadele sýrasýnda siyasi parti yöneticileri ve üyelerinin diðer partilerin görüþ ve düþüncelerine saygýlý olmalarý esastýr. Ýlk TMM önemi nde siyasi partilerin kurulmasý söz konusu olmamýþtý. Çünkü çok farklý görüþlere sahip olan ancak baðýmsýzlýðýn kazanýlmasý için güç birliði yapan milletvekilleri parti kurmanýn milli birliði bozacaðýndan endiþe ediyorlardý. Mustafa Kemal Paþa ya göre, bir ülkede demokratik ortamýn kurulmasý için bazý ön þartlarýn oluþturulmasý gerekmektedir. unlar, tam baðýmsýzlýk ve millet egemenliðidir. Kurtuluþ Savaþý nýn kazanýlmasýyla tam baðýmsýzlýk saðlanmýþ, saltanatýn kaldýrýlmasý ve cumhuriyetin ilan edilmesiyle millet egemenliðinin önündeki engeller kaldýrýlmýþtý. Artýk demokratik yönetime geçiþ çalýþmalarýna baþlanabilirdi. umhuriyet Halk Fýrkasý nýn Kurulmasý Ýlk TMM de milletvekilleri farklý yönetim modellerini benimsemiþlerdi. Saltanat ve hilafetin devam etmesini savunan pek çok milletvekili vardý. u milletvekilleri baðýmsýzlýðýn saðlanmasýndan sonra eski düzene dönüleceðini düþünüyorlardý. Oysa Mustafa Kemal Paþa yeni Türk evleti ni çaðdaþ uygarlýklar düzeyine ulaþtýracak yenilikler yapmak istiyordu. Kurtuluþ Savaþý nýn kazanýlmasýndan sonra saltanatýn kaldýrýlmasýyla birlikte TMM de görüþ ayrýlýklarý giderek artmýþtý. Mustafa Kemal Paþa hedeflerine ulaþabilmek için kendisi gibi düþünen milletvekilleriyle Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Grubu nu kurarak güç birliði yaptý. TMM de irinci Grup olarak adlandýrýlan bu oluþum Mustafa Kemal Paþa nýn önderliðinde siyasi bir partiye dönüþtü. 9 Eylül 1923 te kurulan parti adýný Halk Fýrkasý olarak belirlemiþtir. Halk Fýrkasý nýn genel baþkanlýðýna Mustafa Kemal Paþa seçildi. Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk emiyeti nin bütün þubeleri partiye baðlanarak yurt genelinde örgütlenme saðlandý. Mustafa Kemal Paþa, bu partiyi bütün halkýn partisi yapmaya çalýþmýþtýr. Halk Fýrkasý, 1924 te umhuriyet Halk Fýrkasý na dönüþtürülmüþtür Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

31 Atatürk Ýnkýlaplarý Yeni Türk evleti nin ilk siyasal partisi olan Halk Fýrkasý na ölümüne kadar Mustafa Kemal Atatürk baþkanlýk yapmýþ, bütün inkýlâplar bu partinin programýna dayanýlarak yapýlmýþ ve halka benimsetilmiþtir. Ordunun Siyasetten Ayrýlmasý Yeni Türk evleti nde orduda görevli kiþiler de milletvekili olabiliyorlardý. u durum Kurtuluþ Savaþý sýrasýnda olumlu sonuçlar doðurmuþtu. Ancak askerlerin siyasetle uðraþmasýnýn zararlý yönleri de vardý. Örneðin I. alkan Savaþý nda yenilginin ana nedenlerinden biri de buydu. Mustafa Kemal Paþa da, II. Meþrutiyet önemi nden beri subaylarýn siyasetle uðraþmasýný doðru bulmuyordu. 3 Mart 1924 te Genelkurmay aþkanlýðý nýn hükümet dýþýnda býrakýlmasýyla ordunun siyasetten ayrýlmasý yolunda ilk adým atýlmýþ oldu. Mustafa Kemal Paþa ile Kurtuluþ Savaþý nda önemli görevler üstlenmiþ bazý komutanlar arasýnda görüþ ayrýlýklarý ortaya çýkmasý ve bu komutanlarýn yeni bir siyasal parti kurma giriþimleri bu konudaki çalýþmalarýn hýzlanmasýný saðladý. 19 Aralýk 1924 te kabul edilen kanun ile kiþilerin ayný anda hem orduda görevli hem de milletvekili olmayacaklarý kararlaþtýrýlmýþtýr. Ordunun siyasetten ayrýlmasý ile meclisteki rekabetin iç çatýþmaya dönüþmesi önlenmiþ, cumhuriyet rejiminin saðlýklý iþlemesi saðlanmýþtýr. Terakkiperver umhuriyet Fýrkasý nýn Kurulmasý Kurtuluþ Savaþý ný gerçekleþtiren kadro arasýnda görüþ birliði yoktu. una raðmen ülkenin baðýmsýzlýðý için birlikte mücadele etmiþlerdi. Ancak baðýmsýzlýðýn kazanýlmasýndan sonra birlikte hareket etmeleri zorlaþtý. Çünkü devlet ve toplumun alacaðý þekil konusunda uzlaþamýyorlardý. Saltanatýn kaldýrýlmasý ve cumhuriyetin ilan edilmesinden sonra bu düþünce ayrýlýðý belirgin hale geldi. Yapýlan inkýlaplarýn uygulanma þeklini beðenmeyen Kazým Karabekir, Rauf Orbay, Ali Fuat ebesoy ve Refet ele gibi önde gelen komutanlar 17 Kasým 1924 te Terakkiperver umhuriyet Fýrkasý ný kurdular. Terakkiperver umhuriyet Fýrkasý nýn kuruluþunu haber veren Resimli Gazete nin baþ sayfasý Partinin genel baþkanlýðýna Kazým Karabekir Paþa, genel sekreterliðine ise Ali Fuat Paþa seçildi. Terakkiperver umhuriyet Fýrkasý parti programýnda, Serbest ekonomi ilkesini benimsediðini ini inançlara saygýlý olduðunu umhurbaþkanýnýn milletvekilliðinden ayrýlmasý gerektiðini Hükümete ait çiftlikler ile arazilerin topraksýz köylülere verileceðini belirtmiþtir. Partinin ilk þubesi Urfa da açýldý. Partinin kurucularý yapýlacak inkýlaplara baðlý kalacaklarýný belirtmelerine raðmen cumhuriyet karþýtlarýnýn partiye girmeleri engellenemedi. Terakkiperver umhuriyet Fýrkasý na mensup milletvekillerinin konuþmalarý eski dönemin yeniden geri gelmesi konusunda bazý beklentilerin doðmasýna, karýþýklýklarýn çýkmasýna ve ülke bütünlüðünün tehlikeye düþmesine yol açtý. öyle bir ortamda Þeyh Sait isyaný patlak verdi. Þeyh Sait Ýsyaný Þeyh Sait, oðu ve Güneydoðu Anadolu daki dini etkinliðini kullanarak ayaklanma baþlattý. u ayaklanmaya Ýngiltere de destek vermiþtir. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 115

32 Atatürk Ýnkýlaplarý Ýngiltere nin amacý Musul ile Kerkük ün kuzeyinin Türkiye den ayrýlmasýný saðlayarak Türkiye ile Musul arasýnda tampon bir bölge oluþturmaktý. öylece zengin petrol yataklarýna sahip olan Musul üzerinde etkinlik kurabilirlerdi. Þeyh Sait isyanýnýn çýkmasýnda, Hilafet ve saltanat taraftarlarýnýn eski rejime dönmek istemeleri Ýngilizlerin Musul ve Kerkük teki petrolleri ellerinde tutabilmek amacýyla Türkiye içerisinde karýþýklýk çýkarmak istemeleri etkili olmuþtur. 13 Þubat 1925 te Piran bölgesinde baþlayan ve ülke bütünlüðünü hedef alan ayaklanma kýsa sürede Elazýð ve Genç ilçesi civarýna yayýldý. Fethi Okyar Hükümeti isyanýn bastýrýlmasýnda baþarýlý olamayýnca istifa etti. Yeni hükümeti kuran Ýsmet Paþa, aldýðý askeri ve siyasi önlemlerle isyaný bastýrdý (31 Mayýs 1925). Þeyh Sait baþta olmak üzere isyancýlarýn ileri gelenleri yakalandýlar ve Ýstiklal Mahkemelerinde yargýlanarak cezalandýrýldýlar. Þeyh Sait (oturanlardan ortadaki) askeri birliklerce yakalandýktan sonra Þeyh Sait Ýsyanýnýn Sonuçlarý Takrir-i Sükun Kanunu (Huzur ve Güvenliði Saðlama Kanunu) çýkartýlmýþtýr (4 Mart 1925). u kanunla, hükümete ayaklanmalara, ülkenin düzenini bozacak kiþilere, teþkilatlara, kýþkýrtma içeren yayýnlara karþý gerekli tedbirleri alarak, gazete kapatmaktan parti kapatmaya kadar uzanan geniþ yetkiler verilmiþtir yýlýna kadar yürürlükte kalan bu kanun, inkýlap hareketlerinin toplumda yerleþmesini kolaylaþtýrmýþtýr. Terakkiperver umhuriyet Fýrkasý üyelerinden bazýlarýnýn da isyana karýþtýðý anlaþýlýnca parti kapatýlmýþtýr (5 Haziran 1925). Þeyh Sait isyaný, Türkiye de çok partili hayata geçiþ için ortamýn uygun olmadýðýný ve henüz demokrasinin tüm kurallarýyla uygulanamayacaðýný göstermiþtir. Türkiye umhuriyeti yýprandýðýndan dolayý Musul u kaybetmiþtir. u durum ülke içinde yaþanan sorunlarýn dýþ politikayý olumsuz yönde etkilediðini göstermektedir. Ýstiklâl Mahkemeleri yeniden faaliyete geçirilmiþtir. Olaðanüstü nitelikteki bu mahkemeler umhuriyet önemi nde inkýlaplarýn yerleþmesine katký saðlamýþtýr. Mustafa Kemal e Suikast Giriþimi Milli Mücadele önemi nin baþýndan itibaren baðýmsýzlýk mücadelesine destek verdiði halde Mustafa Kemal Paþa ya muhalif olanlar da vardý. u kiþiler sürekli Mustafa Kemal Paþa nýn aleyhinde bir tutum takýnmýþlardý. Kurtuluþ Savaþý nýn kazanýlmasýndan sonra lider kadronun parçalanmasýyla muhalif grupta yer alanlarýn sayýsýnda artýþ oldu. Muhalifler, amaçlarýna ulaþmak için önce siyasi yollarý denediler. u bakýmdan Terakkiperver umhuriyet Fýrkasý nýn kurulmasýný memnuniyetle karþýladýlar. Ancak bu parti Þeyh Sait isyanýndan sonra kapatýlýnca Mustafa Kemal Paþa yý öldürmeye karar verdiler. Onlara göre, yeni rejim Mustafa Kemal in þahsýna baðlýydý. Onu öldürmekle rejime istedikleri þekli verebileceklerdi. Eski Ýttihat ve Terakki Fýrkasý nýn bazý üyelerinin önderliðindeki bu kiþiler Mustafa Kemal Paþa ya Ýzmir gezisi sýrasýnda suikast yapmaya karar verdiler (16 Haziran 1926). Ancak Mustafa Kemal in Ýzmir e bir gün geç gelmesi üzerine suikastçýlarý Sakýz adasýna kaçýrmakla görevli Giritli Þevki telaþlanarak suikastý Ýzmir valisine bildirdi. Yakalanan suçlular Ýstiklâl Mahkemelerinde yargýlanarak çeþitli cezalara çarptýrýldýlar. Tutuklanan Terakkiperver umhuriyet Fýrkasý ileri gelenleri bu olayla ilgilerinin olmadýðý anlaþýlýnca serbest býrakýlmýþlardýr. u olaydan sonra Ýttihatçýlýk büyük bir tasfiyeye uðradý. Mustafa Kemal Paþa bu olaydan sonra, enim naçiz vücudum, elbet bir gün toprak olacaktýr. Fakat Türkiye umhuriyeti ilelebed yaþayacaktýr. diyerek yeni Türk evleti ne güvenini ifade etmiþtir Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

33 Atatürk Ýnkýlaplarý u suikast giriþimi Mustafa Kemal Paþa nýn þahsýnda umhuriyet rejimine yapýlmýþ bir saldýrýdýr. Serbest umhuriyet Fýrkasý nýn Kurulmasý Çok partili sisteme geçiþ için yapýlan ilk deneme, Terakkiperver umhuriyet Fýrkasý nýn kapatýlýþý ile sona ermiþti yýlýnda yapýlan erken seçimle oluþan üçüncü TMM de tamamý umhuriyet Halk Fýrkasý üyesi olan milletvekilleri idari teþkilat alanýnda ve dýþ iliþkilerin düzenlenmesinde gerekli olan kararlarý oy birliðiyle kabul ettiler. Ancak partinin ekonomi politikasý bazý milletvekilleri tarafýndan eleþtirilmeye baþlandý. u sýrada tüm dünyada etkili olan ekonomik bunalým Türkiye yi de etkiliyordu. umhuriyet Halk Fýrkasý na alternatif oluþturacak yeni bir parti ihtiyacý ortaya çýkmýþtý. Çok partili sisteme geçiþ için yeni bir giriþimde bulunmak isteyen Mustafa Kemal Paþa bu fýrsatý deðerlendirerek yakýn arkadaþý Fethi Okyar dan yeni bir siyasi parti kurmasýný istedi. öylece mecliste hükümeti denetleyecek bir muhalefet partisi var olacaktý. Mustafa Kemal Paþa, yeni partinin programýna karýþmadý. Yalnýz cumhuriyete ve yapýlan inkýlaplara baðlý kalýnmasýný istedi. Mustafa Kemal Paþa nýn kýz kardeþi Makbule Atadan da bu partinin kurucularý arasýndaydý. Fethi Okyar, 12 Aðustos 1930 da Serbest umhuriyet Fýrkasý ný kurdu. umhuriyet Halk Fýrkasý ndan bazý milletvekilleri de yeni partiye katýldýlar. Serbest umhuriyet Fýrkasý nýn parti programýnda, Seçimlerin tek dereceli yapýlmasý ve kadýnlara siyasi haklarýn verilmesi Yabancý sermayeden yararlanýlmasý Teþvik-i Sanayi Kanunu nun uygulanmasý görüþleri yer almýþtýr. Yeni parti daha çok ekonomik görüþleri yönüyle umhuriyet Halk Fýrkasý ndan ayrýlmýþtýr. Partinin teþkilatlanmasý aþamasýnda cumhuriyete, laikliðe ve inkýlâplara karþý olan kiþiler görev aldýlar. u kiþilerin çalýþmalarý cumhuriyeti ve inkýlâplarý tehlikeye düþürdü. unun üzerine Fethi ey, 17 Aralýk 1930 da Serbest umhuriyet Fýrkasý ný kapatmýþtýr. Mustafa Kemal ve Fethi ey (Mustafa Kemal in solunda) bir gezi sýrasýnda Menemen Olayý Mehdilik iddiasýnda bulunan erviþ Mehmet adýnda biri Menemen de çevresine topladýðý kiþilerle Þeriat isteriz. diyerek ayaklandý. u ayaklanmayý önlemeye çalýþan Asteðmen Kubilay isyancýlar tarafýndan þehit edildi. Olayýn haber alýnmasý üzerine Menemen e gelen askeri birlikler duruma hakim oldular. Ýsyancýlar askeri mahkemelerde yargýlanarak cezalandýrýldýlar. Menemen olayý yenilik hareketlerinin henüz tam olarak anlaþýlamadýðýný, toplumun demokratik hayat için gerekli olgunluða ulaþamadýðýný göstermiþtir. Serbest umhuriyet Fýrkasý nýn kapanmasý ile umhuriyet önemi nde ikinci çok partili hayata geçiþ denemesi de baþarýlý olamamýþtýr. Türkiye de Çok Partili Hayata Geçiþ II. ünya Savaþý ný kazanan devletler çoðunlukla demokrasi ile idare edilen devletlerdi. Türkiye nin bu devletler arasýndaki yerini alabilmesi ve irleþmiþ Milletler Teþkilatý nda söz sahibi olabilmesi için bir an önce çok partili hayata geçmesi gerekiyordu. undan dolayý Ýsmet Paþa ikinci bir partinin kurulmasýna izin vermiþtir. umhuriyet Halk Partisi nden ayrýlan elal ayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan emokrat Parti yi kurdular. öylece 1946 yýlýnda Türkiye de çok partili hayata geçilmiþtir. HUKUK ALANINA YAPILAN ÝNKILÂPLAR Hukuk, insanlarýn kendi aralarýnda ve devletle olan ekonomik ve sosyal iliþkilerini düzenleyen kurallar bütünüdür. Hukuk kurallarýný yapmak ve uygulamak devletin görevidir. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 117

34 Atatürk Ýnkýlaplarý evletlerin varoluþ nedeni toplum düzenini kurup iþletmektir. Hukuk ve devlet iç içe yaþar. Hukuk sistemi bozulan devletlerde toplumsal çözülmeler yaþanýr. evlet otoritesi zayýflar ve yok olur. u durum inkýlaplarýn en önemli gerekçesini oluþturur. Ýnkýlap hareketlerini gerçekleþtirenler ilk olarak bozulan eski hukuk sistemini deðiþtirirler. Nitekim Türk inkýlabýnýn önderi Atatürk de Türk ulusunun baðýmsýz, çaðdaþ, demokratik ve onurlu bir yaþam sürmesini saðlamak amacýyla hukuk alanýnda inkýlaplar yapmýþtýr. Osmanlý evleti nde Hukuk Osmanlý evleti nde hukuk sistemi þer i ve örfi olmak üzere iki temele dayanýyordu. Þer i hukuk kaynaðýný Kur an ve hadislerden alýrken, örfi hukuk Türk töresi ve fermanlardan meydana geliyordu. Örfi hukuk uygulamalarýnýn þer i hukuka aykýrý olmamasý gerekirdi. Gayrimüslim vatandaþlar kamu ile ilgili konularda devletin koyduðu kurallara, özel hukuk alanýnda ise kendi dinlerinin kurallarýna tabiydiler. Osmanlý evleti son dönemlerinde pek çok alanda olduðu gibi hukuk alanýnda da çaðýn geliþmelerine ayak uyduramadý. Osmanlý hukukçularý deðiþen koþullara uygun hukuki çözümler bulmakta zorlandýlar. Uluslararasý iliþkilerin geliþmesiyle artan ticari anlaþmazlýklarýn görüþüldüðü özel mahkemeler açýldý. Tanzimat önemi nde Avrupa hukuk kurallarýna göre çalýþan mahkemeler açýlmýþtý. Ancak þer i hukuka göre hüküm veren mahkemeler de varlýðýný sürdürüyordu. u durum hukuk alanýnda ikilik yaþanmasýna neden olmuþtur. Yeni Türk evleti kurulduðunda hukuk alanýnda tam bir kargaþa yaþanmaktaydý. u yüzden köklü deðiþikler yapýlmasý ihtiyacý vardý. Hukuk Ýnkýlabýnýn Nedenleri Eski hukuk sisteminin dini esaslara göre düzenlenmesinden dolayý çok dinli bir topluma sahip olan Osmanlý evleti nde hukuk birliðinin saðlanamamasý Yeni Türk evleti nin temel hedeflerinden biri imtiyazsýz, sýnýfsýz ve kaynaþmýþ bir toplum oluþturmaktý. u yüzden hukuk birliðinin saðlanmasýna önem veriyordu. Mahkemelerde tek yargýcýn (kadý) bulunmasý Eski hukuk sisteminde kadýn - erkek eþitliðinin olmamasý Ekonomik hayatý düzenleyen kurallarýn yetersiz olmasý Eski hukuk sisteminin çaðýn geliþmeleri karþýsýnda yetersiz kalmasý atý medeniyetine katýlmak isteyen Türkiye umhuriyeti nin Avrupa hukuk sistemini benimsemesi Eski hukuk sisteminin laik devlet anlayýþýna aykýrý özellikler taþýmasý Medeni Kanun un Kabul Edilmesi Hukuk düzeninin temel yapýsý medeni hukuktur. Kiþinin hak ve özgürlükleri, borçlarý, ailenin kuruluþu, miras iliþkilerinin düzenlenmesi, kiþilerin birbirleriyle yaptýklarý bütün iþlemler medeni hukukun konularýdýr. Osmanlý evleti nde medeni hukuk alanýnda en son olarak Ahmet evdet Paþa nýn hazýrladýðý Mecelle kullanýlýyordu. Ancak Mecelle Hanefi mezhebinin kurallarýna göre hazýrlandýðý için sadece bu mezhepten olanlara uygulanabiliyordu. u nedenle toplumun bütününün ihtiyaçlarýný karþýlamaktan uzaktý. Yeni Türk evleti, toplumun gereksinimlerini karþýlayacak çaðdaþ bir hukuk düzeni oluþturmak için kararlýydý. Atatürk ün, Tümüyle yeni yasalar yaparak eski hukuk ilkelerini temelinden sökmek giriþimindeyiz. sözü bu kararlýlýðýn bir göstergesidir. Yeni bir medeni kanun hazýrlamak için oluþturulan komisyon atýlý ülkelerin anayasalarýný inceledi. u incelemeler sonucunda Ýsviçre Medeni Kanunu nun alýnmasýna karar verildi. Ýsviçre Medeni Kanunu nun alýnmasýnda, Avrupa daki medeni kanunlarýnýn tümünden yararlanýlarak hazýrlanmýþ ve en yeni medeni kanun olmasý Kadýn - erkek eþitliðini esas almasý emokratik olmasý Sorunlara akýlcý ve pratik çözümler getirmesi etkili olmuþtur. Ýsviçre Medeni Kanunu Türkçe ye çevrilerek Türk toplumunun sosyal yapýsýna, örf, âdet ve geleneklerine ters düþmeyecek þekilde yeniden düzenlendi. u düzenleme Türk Medeni Kanunu olarak TMM tarafýndan 17 Aðustos 1926 da kabul edilmiþ, 4 Ekim 1926 da yürürlüðe girmiþtir Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

35 Atatürk Ýnkýlaplarý Medeni Kanun un Kabul Edilmesinin Sonuçlarý Kiþilerin eþitliðine dayanan ve sürekli yenilenmeye açýk bir hukuk sistemi oluþturulmuþtur. Aile kurma alanýnda erkeðin bütün ayrýcalýklarý kaldýrýlmýþ, tek eþle evlilik esasý ve resmi nikah zorunluluðu getirilmiþtir. oþanma hakký hem kadýn, hem de erkek için eþit þartlarda kabul edilmiþtir. Aile, toplumun temeli sayýlarak titizlikle korunmuþ, çocuklarýn iyi yetiþtirilmesi için her türlü tedbir alýnmýþtýr. Anneye, çocuðun vesayetini alma hakký verilmiþtir. Mirasta kýz ve erkek çocuklar arasýndaki eþitsizlikler kaldýrýlarak kadýnýn mirastan eþit hak almasý saðlanmýþtýr. Hukuk alanýnda birlik ve düzen saðlanmýþtýr. Türk hukuk sistemi laikleþtirilmiþtir. Türkiye umhuriyeti vatandaþlarý arasýnda din, mezhep ayrýlýklarý gözetmeksizin hak ve ödevler bakýmýndan eþitlik saðlanmýþtýr. Türk kadýnlarýna istediði mesleði seçme hakký tanýnmýþ, böylece Türk kadýnlarýnýn toplumsal ve ekonomik alanlardaki etkinliði artmýþtýr. Kadýnlara tanýnan toplumsal ve ekonomik haklar kadýnlarýn ileride siyasal alanda seçme ve seçilme hakkýný elde etmelerine ortam hazýrlamýþtýr. Türkiye deki Müslüman olmayan topluluklar, Lozan Antlaþmasý nýn kendilerine tanýdýðý haklardan vazgeçtiklerini ve Türk Medeni Kanunu na uymak istediklerini bildirdiler. Hükümetin bu isteði kabul etmesiyle, Avrupa devletlerinin azýnlýk haklarýný bahane ederek yeni Türk evleti nin içiþlerine müdahale etme giriþimleri engellenmiþtir. Patrikhane ve konsolosluklarýn mahkeme kurma yetkileri sona ermiþtir. Hukuk birliði kesin olarak saðlanmýþtýr. Hukuk Alanýnda Yapýlan iðer üzenlemeler Medeni Kanun un yaný sýra, 1926 da Ýtalya dan eza Kanunu, 1926 da Ýsviçre den Ticaret Kanunu, 1929 da Almanya dan eza Mahkemeleri Kanunu, 1929 da Almanya dan eniz Ticareti Kanunu, 1932 de Ýsviçre den Ýcra ve Ýflas Kanunu alýnmýþtýr. Hukuk alanýndaki deðiþmelere paralel olarak, yeni adalet sisteminde ülkenin ihtiyacý olan adalet kadrolarýný yetiþtirmek amacýyla Ankara Hukuk Okulu açýlmýþtýr (1925). Hukuk alanýndaki yeniliklerle hukuk sistemi çaðdaþ ve laik bir görünüm almýþtýr. Medeni Kanun un kabulüyle kadýn ile erkek arasýnda toplumsal ve ekonomik alanlarda eþitlik saðlanmýþtýr. in - evlet Ýliþkisi ve Laikleþmenin Aþamalarý 1 Kasým 1922 de saltanat kaldýrýlmýþtýr. öylece lâikleþmenin ilk aþamasý gerçekleþmiþtir. 3 Mart 1924 te halifelik kaldýrýlmýþtýr. öylece lâik devlet olma yolunda önemli bir adým atýlmýþtýr. 3 Mart 1924 te lâik devlet anlayýþýyla baðdaþmayan Þer iye ve Evkâf Vekâleti kaldýrýlmýþtýr. 3 Mart 1924 tarihinde Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilerek, eðitim sisteminin lâikleþtirilmesi amaçlanmýþtýr. 30 Kasým 1925 te tekke, zaviye ve türbeler kapatýlmýþtýr. öylece toplumsal alanda lâikleþme saðlanmýþtýr. 17 Þubat 1926 da Medeni Kanun kabul edilmiþtir. u þekilde toplumdaki iliþkileri düzenleyen kurallarýn lâikleþmesi saðlanmýþtýr Anayasasý nda yer alan evletin dini Ýslâm - dýr. ve TMM nin din hükümlerini yerine getireceði þeklindeki laikliðe aykýrý ifadeler kaldýrýlmýþtýr. (10 Nisan 1928). 5 Þubat 1937 de Atatürk ilkeleri anayasaya girmiþtir. Atatürk ilkeleri anayasada Türkiye evleti, cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçý, devletçi, lâik ve inkýlâpçýdýr. þeklinde yer almýþtýr. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 119

36 Atatürk Ýnkýlaplarý Kadýnlara Siyasal Haklarýn Verilmesi Kadýn haklarýnýn geniþletilmesi ve kadýn - erkek eþitliðinin saðlanmasý Türk inkýlabýnýn gerçekleþtirmeye çalýþtýðý temel hedeflerin baþýnda geliyordu. Atatürk, kadýn - erkek eþitliðinin saðlanmasýný çaðdaþlaþma yolunda ön þart olarak görüyordu. Medeni Kanun un kabulünden önce yaptýðý bir konuþmada, ir toplum, bir millet kadýn ve erkek denilen iki cins insandan meydana gelir. Mümkün müdür ki bir kitlenin bir parçasýný ilerletelim, diðerini öylesine býrakalým da kitlenin hepsi yükselme þerefine eriþsin. Mümkün müdür ki, bir toplumun yarýsý, topraklara, zincirle baðlý kaldýkça diðer kýsmý göklere yükselebilsin... diyerek bu gerçeðe iþaret etmiþtir. Medeni Kanun ile verilen haklar, kadýnlarla erkekler arasýnda sosyal ve medeni alanda eþitlik saðladý. Ancak, tam bir eþitliðin olmasý için kadýnlara siyasal haklarýn da verilmesi gerekiyordu yýlýnda kabul edilen elediye Kanunu ile kadýnlarýn belediye seçimlerine katýlmalarý saðlanmýþ, 5 Aralýk 1934 te kadýnlara milletvekili seçme ve seçilme hakký tanýnmýþtýr. Kadýnlara Siyasal Haklar Verilmesinin Sonuçlarý Siyasal alanda kadýn - erkek eþitliði saðlanmýþtýr. emokratik hayatýn geliþmesinde önemli bir aþama kaydedilmiþtir. Türk kadýný sahip olduðu haklarýn büyük çoðunluðuna umhuriyet önemi nde kavuþmuþtur. Türkiye de kadýnlar siyasal haklara Avrupa devletlerindeki kadýnlarýn çoðundan önce sahip olmuþlardýr. Avrupa devletlerinden çoðunun, kadýnlara bu imkanlarý saðlayamadan Türk Ýnkýlabý nýn kadýnlara siyasal haklar vermesi Atatürk ün kadýnlara verdiði deðeri göstermektedir. EÐÝTÝM VE KÜLTÜR ALANINA YAPILAN ÝNKILÂPLAR Osmanlý evleti nde Eðitim Osmanlý evleti nde eðitim mahalle mekteplerinde baþlar medreselerde devam ederdi. Eðitim sisteminin temelini medreseler oluþtururdu. Medreselerde ilk dönemlerde dini bilimlerin yanýnda pozitif bilimler de okutuluyordu. Ancak XVII. yüzyýldan sonra pozitif bilimler ders müfredatýndan çýkarýlmýþ, medreseler çaðýn gerisinde kalmýþtýr. Osmanlý evleti medreselerin toplumun gereksinimlerine cevap verememesi üzerine XIX. yüzyýlda eðitimde yeni arayýþlara girdi. Tanzimat önemi nde Avrupa dan etkilenilerek modern eðitim yöntemlerini benimsemiþ okullar açýldý. Fakat bu okullar eðitimin istenilen düzeye çýkmasýnda yeterli olmamýþtýr. Osmanlý evleti nde medreselerin ve atýlý tarzda açýlan okullarýn dýþýnda azýnlýklarýn kendi geleneklerine göre kurduklarý okullar ve atýlý devletlerin kapitülasyonlardan yararlanarak kültürlerini yaymak için açtýklarý eðitim kurumlarý da faaliyet gösteriyordu. Farklý anlayýþ ve biçimlerde eðitim veren okullardan dolayý Osmanlý toplumunda dil, bilgi ve dünya görüþü bakýmýndan farklý nesiller yetiþmiþ, milli kültürün geliþmesi engellenmiþtir. Atatürk ün Eðitim Anlayýþý Eðitim, çocuklarýn ve gençlerin toplum yaþayýþýnda yerlerini almalarý için gerekli bilgi ve beceri elde etmelerine, kiþiliklerini geliþtirmelerine yardým etme faaliyetleridir. Eðitim devletin temel görevlerinden biridir. Atatürk, Osmanlý evleti önemi nde eðitimdeki sorunlarý göz önünde bulundurarak yeni Türk evleti nde eðitimin belli ilkeler esas alýnarak düzenlenmesini saðlamýþtýr. Atatürk ün eðitimde temel aldýðý ilkeler þunlardýr: Eðitim milli olmalýdýr. Eðitim Türkçe olarak ve milli deðerlerimize uygun yapýlmalýdýr. Eðitim çaðdaþ olmalýdýr. Çaða ayak uydurabilmek için eðitim modern yöntemlerle yapýlmalýdýr. Eðitimde birlik saðlanmalýdýr. Yeni nesiller ayný eðitim kademelerinden geçirilmeli, duygu ve düþüncede çatýþma yaþanmasý önlenmelidir. Eðitim ve kültür alanýnda yapýlan inkýlaplar ile, Eðitim ve kültür alanlarýndaki çatýþmalarý ortadan kaldýrarak birlik ve beraberliði saðlama Eðitim ve öðretim faaliyetlerini bilim ve tekniðe dayandýrma Eðitim ve öðretim faaliyetlerine çaðdaþ ve laik bir nitelik kazandýrma Eðitimin yaygýnlaþtýrýlmasýný saðlayarak toplumun kültür düzeyini yükseltme Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

37 Atatürk Ýnkýlaplarý Karma eðitim ve öðretim ile kýz ve erkeklerin ayný þekilde eðitilmesini saðlama Eðitim kurumlarýný tek elden yöneterek duyguda ve düþüncede birleþen bir toplum oluþturma Türk dilini ve tarihini inceleyerek milli bilinci güçlendirme amaçlanmýþtýr. Tevhid-i Tedrisat Kanunu Osmanlý evleti nin son dönemlerinde medreseler varlýðýný sürdürürken atýlý yöntemlerle eðitim yapan okullar açýlmýþtý. irbirinden farklý anlayýþta eðitim veren bu okullar farklý dünya görüþlerine sahip nesiller yetiþtiriyordu. u durum eðitimde kargaþa ve ikiliðe yol açmýþtý. Osmanlý evleti, azýnlýklarýn ve yabancýlarýn açtýðý okullar da denetim kuramýyordu. u durumdan yararlanan okullar milli varlýða düþman nesiller yetiþtiriyorlardý. Yeni Türk evleti toplumun bütün bireylerinin devlet gözetiminde ayný eðitim sisteminde eðitilmesini istiyordu. u amaç doðrultusunda halifeliðin kaldýrýldýðý 3 Mart 1924 te Tevhid-i Tedrisat (Öðretim irliði) Kanunu da kabul edilmiþtir. Tevhid-i Tedrisat Kanunu nun Sonuçlarý Ülkedeki bütün eðitim kurumlarý Milli Eðitim akanlýðý na baðlanarak eðitim devlet denetimine alýnmýþtýr. evlet eðitim iþlerinin tek sorumlusu olmuþtur. Medreseler kapatýlarak eðitimde ikilik ortadan kaldýrýlmýþ, kültür çatýþmasý önlenmiþtir. Tevhid-i Tedrisat Kanunu yla yabancý okullarýn dini ve siyasi amaçlý öðretimi durdurulmuþtur. u okullarýn sýnýflarýnda ve ders kitaplarýndaki dini iþaret ve semboller kaldýrýlmýþ, böylece yabancý ve azýnlýk okullarýnýn zararlý faaliyetleri engellenmiþtir. Yabancý okullarýn ders programlarýna Türkçe kültür dersleri konulmuþ ve bu derslerin Türk öðretmenler tarafýndan okutulmasý saðlanmýþtýr. Türkiye de eðitimin çaðdaþlaþmasý ve laikleþmesi saðlanmýþtýr. Medreselerin Kaldýrýlmasý Osmanlý evleti nin Kuruluþ ve Yükseliþ dönemlerinde iyi bir eðitim kurumu olan medreseler, zamanla yeniliklere karþý çýkanlarýn merkezi haline gelmiþtir. Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile bütün medreseler Milli Eðitim akanlýðý na baðlanmýþtý. Ancak medreselerin varlýðý Tevhid-i Tedrisat Kanunu nun özüne aykýrýydý. u nedenle medreseler, Milli Eðitim akanlýðý tarafýndan 11 Mart 1924 tarihinde kapatýlmýþtýr. Medreselerin Kapatýlmasýnýn Sonuçlarý Medreselerin yerine Ýlahiyat Fakültesi ve Ýmam Hatip Okullarý açýlarak din eðitiminin devlet denetimi altýnda yapýlmasý saðlanmýþtýr. Medreselerde eðitim ümmetçi bir anlayýþla ve Arapça yapýlýyordu. u bakýmdan medreselerin kapatýlmasý eðitim ve öðretimin ulusallaþtýrýlmasýný kolaylaþtýrmýþtýr. Maarif Teþkilatý Hakkýnda Kanun un Çýkarýlmasý 2 Mart 1926 da kabul edilen Maarif Teþkilâtý Hakkýnda Kanun ile eðitim iþleri Tevhid-i Tedrisat Kanunu doðrultusunda yeniden düzenlendi. evletin izni olmadan okul açýlamayacaðý belirtilerek; ilk ve orta öðretimin temel kurallarý belirlendi. Çaðdaþlýða uygun olmayan dersler programlardan çýkarýldý. öylece bugünkü eðitim sisteminin temeli atýlmýþ oldu. Yeni Türk Harflerinin Kabul Edilmesi Türkler Ýslamiyet i kabul ettikten sonra Arap alfabesini kullanmaya baþlamýþlardý. Ancak bu alfabe ses bakýmýndan zengin bir dil olan Türkçe nin yapýsýna uymuyordu. u alfabeyle Türk dilinin okunmasý, yazýlmasý ve öðretilmesi zordu. u durum Türkçe nin geliþmesini yavaþlatan bir unsur olmuþtur. Arap alfabesinin neden olduðu bu soruna çözüm bulma çabalarý Osmanlý önemi nde baþlamýþtý. Ancak bu çalýþmalardan herhangi bir sonuç alýnamamýþtýr. Milli Eðitim akanlýðý 1927 yýlýnda alfabe sorununun giderilmesi için çalýþmalara baþladý. Ýlk olarak yüksek okullarda matematik, fizik ve kimya derslerinde Latin iþaretleri kullanýldý. Posta pullarý Latin harfleri ile basýldý. Kýþla, cami ve okullarda Latin harfleri ile ilgili kurslar açýldý. Atatürk, yeni harfleri halka kendisi tanýtmak için yurt gezilerine çýktý. Ýlk dersi Tekirdað da verdi. Nihayet TMM 1 Kasým 1928 de Türk Harfleri Hakkýnda Kanun ile Arap harflerinin yerine Latin alfabesini kabul etmiþtir. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 121

38 Atatürk Ýnkýlaplarý u yüzden 1981 yýlýndan itibaren her yýl 24 Kasým Öðretmenler Günü olarak kutlanmaktadýr yaþlarý arasýndaki her Türk vatandaþýnýn Millet Mektebi ne devam etmesi zorunlu hale getirildi. öylece Türk tarihinde ilk defa okuma yazma seferberliði baþlatýlmýþtýr yýlýna kadar sürdürülen seferberlik ile 2,5 milyondan fazla kiþi okuma yazma öðrenmiþtir. u uygulama ile ülkemizde okuryazar oraný artmýþtýr. Atatürk, halka yeni Türk harflerini öðretiyor. Arap harflerinin yerine Latin alfabesinin kabul edilmesinde, Arap harfleri ile okuyup yazmanýn zor olmasý Arap alfabesinin Türkçe nin yapýsýna uygun olmamasý atý ülkeleriyle kültürel iliþkilerin geliþtirilmek istenmesi etkili olmuþtur. Latin Alfabesinin Kabul Edilmesinin Sonuçlarý Okuma yazma oraný artmýþtýr. asýlan kitap sayýsýnda büyük artýþlar olmuþtur. Halkýn kültür düzeyi yükselmiþtir. atý dünyasý ile yakýnlaþma ve çaðdaþlaþma yolunda önemli bir adým atýlmýþtýr. ilim ve teknolojideki ilerlemeler ve kültür alýþveriþi hýzlanmýþtýr. Millet Mekteplerinin Açýlmasý TMM, yeni harflerin tüm yurtta yaygýn olarak öðretilmesi amacýyla Millet Mektepleri nin açýlmasýna karar verdi (24 Kasým 1928). Ayný tarihte Mustafa Kemal e baþöðretmen unvaný verildi. Millet Mekteplerine giden Türk kadýnlarý UMHURÝYET ÖNEMÝ NE EÐÝTÝM ÖÐRETÝM FAALÝYETLERÝ Ýlköðretim Alanýnda Geliþmeler Okuma yazma bilmeyen vatandaþ býrakmamak amacýyla ilköðretim mecburi ve devlet okullarýnda parasýz hale getirilmiþtir. Okul sayýsý artýrýlmýþtýr. Artan öðretmen ihtiyacýný karþýlayabilmek için öðretmen okullarýnýn sayýsý artýrýlmýþtýr. Ortaöðretim ve Mesleki Eðitim Alanýnda Geliþmeler Ortaöðretim, orta okul ve lise olarak ikiye ayrýlmýþ, orta okul memurluða ve teknik okullara eleman yetiþtirmek, lise ise orta okul mezunlarýný yüksek öðretime hazýrlamak için düzenlenmiþtir. Mesleki ve teknik eðitime önem verilerek Türkiye nin ihtiyacý olan nitelikli elemanlar yetiþtirilmek istenmiþtir. Sanat Enstitüleri, Ticaret Okullarý, Kýz Enstitüleri, Akþam Sanat Okullarý açýlmýþtýr Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

39 Atatürk Ýnkýlaplarý Yükseköðretim Alanýnda Geliþmeler 1933 te çýkarýlan bir kanunla arülfünun kaldýrýlarak yerine Ýstanbul Üniversitesi kurulmuþtur. Modern bilime açýk olan bu üniversitede, Hitler Almanyasý ndan kaçan bilim adamlarý da görev almýþlardýr. Ankara da Hukuk Fakültesi, Eðitim Enstitüsü, il ve Tarih - oðrafya Fakültesi, Yüksek Ziraat Enstitüsü, Mülkiye Mektebi ve Týp Fakültesi açýlmýþtýr. Atatürk, Türk çocuðu ecdadýný tanýdýkça, daha büyük iþler yapmak için kendinde kuvvet bulacaktýr. diyerek Türk tarihini öðrenmenin önemini dile getirmiþtir. Atatürk Türk tarihinin ilk dönemlerden itibaren bütün yönleriyle incelenmesini saðlamak için Türk Tarih Kurumu nun kurulmasýný saðladý (1931). u okullarda uzman nitelikte insanlar yetiþtirilerek bilgi üretilmiþ ve üretilen bilgi topluma aktarýlmýþtýr. Güzel Sanatlar Alanýnda Geliþmeler 1928 yýlýnda Ýstanbul da Güzel Sanatlar Akademisi kurulmuþtur, 1936 da Ankara, Ýstanbul ve Ýzmir de evlet Konservatuvarlarý kurularak, tiyatro, opera ve bale sanatçýlarýnýn yetiþmesi saðlanmýþtýr de Atatürk ün emriyle bir Resim ve Heykel Müzesi açýlmýþtýr. Yeni Tarih Anlayýþý Osmanlý evleti nde tarih anlayýþý, Ýslam tarihi ve Osmanlý tarihi ile sýnýrlý tutuluyordu. Çünkü Osmanlý evleti ümmetçi tarih anlayýþýný benimsemiþti. Tanzimat önemi nde açýlan okullarda ise aðýrlýklý olarak Osmanlý Tarihi öðretiliyordu. unun nedeni Osmanlýcýlýk akýmýnýn etkisiyle farklý etnik gruplarý Osmanlý vatandaþlýðý kimliði altýnda birleþtirme düþüncesiydi. u tarih anlayýþý Türk milliyetçiliðinin uyanmasýný geciktirmiþtir. I. ünya Savaþý ndan sonra Anadolu nun iþgal edilmesi ve azýnlýklarýn baðýmsýz devletler kurmak için ayaklanmalarý Türk halkýnda milli bilincin uyanmasýný saðladý. Kurtuluþ Savaþý nýn kazanýlmasýný ve yeni Türk evleti nin kurulmasýný saðlayan temel güç milliyetçilik olmuþtur. Atatürk, yeni Türk evleti nin baðýmsýzlýðýný korumak için Türk halkýnda milli bilincin güçlendirilmesi gerektiðini düþünüyordu. Millet olma duygusunun güçlendirilmesi ancak geçmiþin bilinmesiyle mümkün olabilirdi. Atatürk, irinci Türk Tarih Kongresi ne katýlan delegelerle birlikte (8 Temmuz 1932) Türk Tarih Kurumu nun kurulmasýnda, Ümmetçi tarih anlayýþýnýn yerine milli tarih anlayýþýnýn benimsenmesi Türk toplumunda milli bilincin güçlendirilmek istenmesi Avrupalýlarýn Türk uygarlýðý ile ilgili aþaðýlayýcý iddialarýnýn asýlsýz olduðunun ortaya çýkarýlmak istenmesi Türklerin tarih boyunca dünya medeniyetine yaptýklarý katkýlarý araþtýrmanýn amaçlanmasý etkili olmuþtur. Türk Tarih Kurumu, yaptýðý araþtýrmalarla Türklerin Ýslamiyet ten önce de büyük bir medeniyete sahip olduðunu ve tarih boyunca dünya uygarlýðýna katkýda bulunduðunu ortaya koymuþtur. Türk il Kurumu nun Kurulmasý Osmanlý evleti nin kurulduðu dönemde halkýn ve devletin dili Türkçe idi. Ancak zamanla Arapça ve Farsça dan çok sayýda kelime, tamlama ve dil bilgisi kurallarý Türkçe ye yerleþti. u durum Türkçe nin doðal yapýsýný kaybetmesine neden olmuþtur. Arapça ve Farsça dan geçen kelime, tamlama ve dil kurallarý daha çok aydýnlar arasýnda kullanýlýyordu. u durum aydýnlar ile halk arasýnda uçurumlarýn doðmasýna yol açmýþtýr. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 123

40 Atatürk Ýnkýlaplarý Osmanlý evleti nin son dönemlerinde dilde sadeleþtirme çabalarý baþlamýþtý. Ancak bu çabalar yetersizdi. Yeni Türk evleti dil birliðinin saðlanmasýna ve Türkçe nin yabancý dillerin boyunduruðundan kurtarýlmasýna büyük önem vermiþtir. Türkçe nin güçlendirilmesi için yapýlacak çalýþmalarýn planlý bir þekilde yürütülmesi için Türk il Kurumu kurulmuþtur (12 Temmuz 1932). Türk Tarih ve Türk il Kurumlarýnýn açýlmasý Türk kültürünün canlanmasýna ve millet olma bilincinin yeni kuþaklara aktarýlmasýna yardýmcý olmuþtur. TOPLUMSAL YAÞAYIÞIN ÜZENLENMESÝ Yeni Türk evleti, çaðdaþ uygarlýk düzeyine çýkmayý bir ideal olarak benimsemiþti. Çaðdaþ bir toplum hayatý için eski kurumlarýn yýkýlarak yerine milli ve medeni kurumlarýn kurulmasý gerekiyordu. Toplumsal alanda yapýlan yenilikler ile, Çaðýn gerisinde kalmýþ kurumlarý kaldýrarak yerine modern kurumlar kurmak Atatürk, Türk il Kurumu toplantýlarýna baþkanlýk yapmýþtýr. Türk il Kurumu nun kurulmasýyla, Türkçe yi halk tarafýndan benimsenmemiþ kelime ve kurallardan arýndýrma Aydýnlarýn dili ile halkýn dili, yazý dili ile konuþma dili arasýndaki farký sona erdirme Atýlan kelimelerin yerine Türkçe nin kendi kurallarýna göre türetilmiþ kelimeler getirerek Türkçe ye milli bir geliþme yolu çizme il üzerine yapýlan araþtýrmalarla Türkçe nin zenginliðini ortaya çýkarma Türkçe yi çaðdaþ medeniyetin gerektirdiði her türlü ihtiyacý karþýlayabilecek kelime ve kavramlara sahip, iþlek bir dil haline getirme Türkçe yi bilim dili haline getirme amaçlanmýþtýr. Türk il Kurumu nun Çalýþmalarý 26 Eylül 1932 de irinci il Kurultayý toplanarak dil üzerinde yapýlacak çalýþmalar planlanmýþtýr. Halk dilindeki sözcükler toplanarak derlemeler yapýlmýþtýr. Konuþma diliyle yazý ve bilim dili arasýndaki ayrýlýklarýn giderilmesinde önemli geliþmeler saðlanmýþtýr. Sanat, bilim ve teknoloji alanlarýnda karþýlýðý olmayan yeni kavramlar ve terimler bulunmuþtur. Sýnýfsýz, imtiyazsýz ve kaynaþmýþ bir toplum oluþturmak Avrupalý uluslarla saðlýklý ve düzenli iliþkiler kurabilmek için gerekli düzenlemeleri yapmak Toplumda farklý uygulamalara son vererek birlik ve beraberliði saðlamak Uluslararasýnda kabul edilen standartlarý benimsemek amaçlanmýþtýr. Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatýlmasý Ýslam dünyasýnda tasavvuf anlayýþýna dayanan ve Allah a ulaþmak için takip edilen yollardan her birine tarikat denir. Tarikatlarýn dinsel ve sosyal faaliyetlerini gerçekleþtirdikleri yerlerin büyüklerine tekke, küçüklerine zaviye adý verilmiþtir. Tarikatlar Anadolu nun Türkleþmesi ve Ýslamlaþmasý sürecine olumlu katkýlar yapmýþlardý. Osmanlýlarýn alkanlarda fethettiði yerlerdeki çalýþmalarýyla egemenliðin kalýcý olmasýna yardýmcý olmuþlardý. Ancak tarikatlarýn birçoðu Osmanlýlarýn son dönemlerinde asýl amaçlarýndan uzaklaþarak yozlaþtý. Her türlü yeniliðe karþý çýkanlarýn güç birliði yaptýklarý yerler haline geldi. Eski iþlevini yitiren tarikatlarýn birçoðu dini duygularý istismar etmiþ, Ýslam dini ile baðdaþmayan inanç ve adetlerin ortaya çýkmasýna neden olmuþlardýr Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

41 Atatürk Ýnkýlaplarý Atatürk, 1925 yýlýnda Kastamonu gezisi sýrasýnda yaptýðý bir konuþmada, Türkiye umhuriyeti; þeyhler, derviþler memleketi olamaz. En doðru, en gerçek tarikat, medeniyet tarikatýdýr. demiþtir. TMM, 30 Kasým te kabul ettiði bir kanunla tekke, zaviye ve türbeleri kapattý. Tekke ve zaviyelerin kapatýlmasýnda, u kurumlarýn çaðdaþlaþma yolundaki yenilikleri engellemeye çalýþmalarý u kurumlarýn varlýðýnýn toplum hayatýný laikleþtirme amacýna ters düþmesi atýl inançlarýn toplumda yayýlmasýnýn engellenmek istenmesi etkili olmuþtur. 30 Kasým 1925 te kabul edilen kanun ile þeyhlik, derviþlik, dedelik, seyyitlik, çelebilik, muskacýlýk, falcýlýk ve türbedarlýk gibi tarikat unvanlarý da kaldýrýlmýþ, bu kimselerin giydikleri kýyafetler yasaklanmýþtýr. Tekke ve zaviyelerin kapatýlmasý ve tarikat unvanlarýnýn yasaklanmasýyla dini inançlarý kötüye kullanarak toplumda ayrýcalýk elde etmek isteyen kiþiler engellenmiþtir. öylece halkçýlýk ilkesi doðrultusunda toplumsal hayatta sýnýflaþmanýn önüne geçilmiþtir. 30 Kasým 1925 te kabul edilen kanunla türbeler de kapatýlmýþtýr. Çünkü buralar halkýn yardým istediði, bu uðurda adaklar adadýklarý, Ýslam dinine aykýrý uygulamalar yaptýklarý yerlere dönüþmüþtü. Atatürk, Ölülerden medet ummak, çaðdaþ bir toplum için bir lekedir. diyerek yapýlan yanlýþlýðý dile getirmiþtir. Kýyafet eðiþikliði Kýlýk kýyafet veya bir baþka deyiþle giyim kuþam, bir toplumun en belirgin kültürel özellikleri arasýndadýr. Osmanlý evleti nde vatandaþlar arasýnda kýyafet birliði yoktu. Müslüman ve Hristiyan din adamlarý kendi dinlerine has kýyafetlerle dolaþýrlarken aydýnlar atýlý görünüþü benimsemiþlerdi. Osmanlý evleti nde ilk kýyafet düzenlemesi II. Mahmut tarafýndan yapýlmýþtýr. u dönemde devlet memurlarý için fes, ceket ve pantolon giymek zorunlu hale getirilmiþtir. Fes, zamanla Osmanlý halkýnýn bir simgesi haline geldi. u dönemde Osmanlý evleti pek çok alanda çaðýn gerisinde kaldýðý için fes, atýlýlarýn gözünde geri kalmýþlýðýn bir sembolüydü. Atatürk, Türk toplumunu uygar bir görünüþe kavuþturmak istiyordu. u amaçla giyim kuþamda yeni düzenlemeler yapýlmasýna karar verdi. Ancak toplumlarýn bu tür deðiþiklikleri hemen benimsemesi kolay olmuyordu. u yüzden pek çok yenilik hareketinde olduðu gibi kýyafette yapýlmasýný istediði deðiþiklikleri halka kendisi anlatmaya karar verdi. Atatürk, 1925 yýlý Aðustos ayýnda Kastamonu gezisi sýrasýnda þapkayý halka tanýttý. Kastamonu gezisinden sonra ülkede þapka giyenler artmaya, basýnda bu konuda olumlu yazýlar çýkmaya baþladý. u durum halkýn Atatürk ü gerçek bir önder olarak kabul ettiðini ve takip ettiðini göstermektedir. Osman Gazi, Fatih Sultan Mehmet, Mevlana gibi tarihi þahsiyetlerin türbeleri açýk tutulmuþtur. Halkýn bu türbeleri ziyaret etmesine olanak saðlanmasý ulus olma bilincinin güçlendirilmesine önem verildiðini göstermektedir. Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatýlmasýnýn Sonuçlarý Türk toplumunun çaðdaþlaþmasý ve laikleþmesi yolunda önemli bir adým atýlmýþtýr. Tekke ve zaviyelerin ayný zamanda cami ve mescit olarak kullanýlanlarý ibadet yeri olma özelliðini sürdürmüþtür. u durum din ve ibadet özgürlüðüne saygýnýn bir göstergesidir. Atatürk, Kastamonu da halkýn karþýsýna þapkasý ile çýkmýþtýr. 25 Kasým 1925 te Þapka Giyilmesi Hakkýnda Kanun çýkarýldý. u kanunla, fes ve benzeri baþlýklarýn giyilmesi yasaklanarak yerine þapka ve kasket giyilmesi kararlaþtýrýlmýþtýr yýlýnda çýkarýlan bir kanunla da mabetler ve ayinler haricinde dini kýyafetle dolaþmak yasaklanmýþtýr. Sadece iyanet Ýþleri aþkaný, Rum ve Ermeni Patrikleri ile Hahambaþý her zaman dini kýyafet giyebileceklerdi. öylece günlük hayatta laikliðe aykýrý görüntüler silinmiþtir. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 125

42 Atatürk Ýnkýlaplarý Kadýnlarýn giyimi konusunda umhuriyet önemi nde herhangi bir kanun çýkarýlmamýþtýr. Kýyafet Ýnkýlabýnýn Sonuçlarý Toplum hayatýnýn modern bir görünüm kazanmasý saðlanmýþ, çaðdaþlaþma yolunda önemli bir adým atýlmýþtýr. Uygar Avrupa toplumlarý ile iliþki kurmak kolaylaþmýþtýr. Atatürk, çaðdaþ kýyafetleriyle halka örnek olmuþtur. Soyadý Kanunu nun Kabul Edilmesi Osmanlý evleti nde soyadý zorunluluðu yoktu. u durum sosyal ve ekonomik hayatta, hukuki iþlemlerde karýþýklýklara yol açýyordu. TMM, devlet ve toplum hayatýndaki karýþýklýklarý önlemek amacýyla 21 Haziran 1934 te Soyadý Kanunu nu kabul etti. u kanunla herkesin bir soyadý almasý zorunlu tutuldu. ununla birlikte rütbe, memurluk, yabancý ýrk ve millet adlarýyla, ahlaka aykýrý ve gülünç kelimelerin soyadý olarak kullanýlmasý yasaklandý. TMM kabul ettiði özel bir kanunla Mustafa Kemal e Atatürk soyadýný vermiþ, bu soyadýn baþkalarý tarafýndan kullanýlmasý yasaklanmýþtýr. Ayný yýl kabul edilen baþka bir kanunla, aða, hacý, hafýz, hoca, molla, efendi, bey, beyefendi, haným, hanýmefendi gibi toplumsal ayrýcalýk ifade eden eski unvanlar kaldýrýlmýþtýr. öylece halkçýlýk ilkesi doðrultusunda toplumun eþit bireylerden oluþmasý saðlanmýþtýr. Soyadý Kanunu nun Sonuçlarý Toplumsal yaþayýþ çaðdaþ bir niteliðe kavuþturulmuþtur. Toplumsal, ekonomik ve hukuki iþlerde kargaþa ve karýþýklýk yaþanmasý önlenmiþtir. Uluslararasý Takvim ve Saatin Kabul Edilmesi Türkler, Ýslamiyet i benimsedikten sonra beraberinde Hicri takvimi de kullanmaya baþlamýþlardý. Ay yýlý esasýna göre düzenlenen Hicri takvim ile Güneþ yýlýna göre düzenlenen takvimler arasýnda 11 günlük fark vardý. Osmanlý evleti nin son dönemlerinde Avrupa ile iliþkilerin artmasýndan sonra bu fark özellikle ekonomik alanda birçok sorunun çýkmasýna neden oluyordu. Osmanlý evleti bu sorunlarý aþmak için mali alanda geçerli olmak üzere Güneþ yýlýna dayalý Rumi takvimi çýkardý. u takvimde yýlbaþý mart ayýnýn birinci günüydü. Avrupa ülkeleri ise her alanda Miladi takvimi kullanýyorlardý. Yeni Türk devleti çaðdaþ Avrupa ülkeleriyle iliþkileri geliþtirmeyi hedeflemiþti. Avrupalýlar ile ayný takvimi kullanmak bu hedefin gerçekleþmesine katký saðlayacaktý. atý toplumlarýyla Osmanlý toplumu arasýndaki bir baþka farklýlýk da saat sistemindeydi. atýda günü 24 dilime bölen saat sistemi uygulanýrken Osmanlý evleti ise yaz ve kýþ güneþin battýðý aný 12 olarak kabul eden alaturka saat sistemini benimsenmiþti. TMM, 26 Aralýk 1925 te çýkardýðý bir kanunla Miladi takvimin kabul edilmesine, alaturka saat sistemi yerine de 24 saat esasýna dayalý uluslararasý saat sisteminin kullanýlmasýna karar verdi. Türkiye de takvim ve saatlerdeki yenilik 1 Ocak 1926 dan itibaren uygulanmaya baþlamýþtýr. Uluslararasý Rakam ve Ölçülerin Kabul Edilmesi Yeni Türk evleti, takvim ve saatteki deðiþiklikten bir süre sonra Arap rakamlarýnýn yerine uluslararasý rakamlarý kabul etti (20 Mayýs 1928). u yenilik, Arap harflerinin yerine Latin harflerinin kabul edilmesini kolaylaþtýrmýþtýr Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

43 Atatürk Ýnkýlaplarý Osmanlý evleti nde arþýn ve endaze gibi uzunluk; okka, dirhem, çeki ve batman gibi aðýrlýk birimleri kullanýlýyordu. u ölçüler bölgelere göre farklý uzunluk veya aðýrlýkta olabiliyorlardý. u durum bölgeler arasýnda ekonomik ve ticari iþleri zorlaþtýrýyordu yýlýnda çýkarýlan bir kanunla dünyada yaygýn olarak kullanýlan uluslararasý ölçü ve tartý sistemine geçildi. öylece uzunluk ölçüsü arþýn ve endaze yerine metre; aðýrlýk ölçüsü okka ve çeki yerine kilogram kabul edilmiþtir. Hafta Tatilinin eðiþtirilmesi 1935 yýlýnda, cuma günü olan hafta tatili pazar gününe alýndý. öylece devletler arasý iliþkilerde, çalýþma ve ticaret hayatýnda tatil günü farklýlýðýnýn atý dünyasý ile karýþýklýk ve aksaklýk oluþturmasý giderilmiþtir. Takvim, Saat, Aðýrlýk ve Uzunluk Ölçülerinde eðiþikliklerin Sonuçlarý Avrupalý devletlerle ekonomik ve siyasal iliþkilerde uyum saðlanmýþ, ticari iliþkiler kolaylaþmýþtýr. Ülke içinde ikili uygulamalara son verilmiþ, birlik saðlanmýþtýr. Yurdun her yerinde geçerli ölçü sisteminin kabul edilmesiyle iç piyasada ticari ve ekonomik iliþkiler daha saðlam esaslar üzerine kurulmuþtur. EKONOMÝ ALANINA YAPILAN ÝNKILAPLAR Ekonomi alanýnda, Ekonomik baðýmsýzlýðý saðlama Ülkenin temel ihtiyaçlarýný kendi öz kaynaklarýndan karþýlamasýný saðlama Ülkeyi kendi kendine yeter duruma getirme Özel sektörü destekleyerek ülke ekonomisini kalkýndýrma Güçlü bir sanayi sektörü oluþturma Tarýmsal faaliyetleri koruma ve destekleme amacýyla yenilikler yapýlmýþtýr. umhuriyetin Ýlk Yýllarýnda Ekonominin urumu ir toplumun ekonomik hayatý, ülkenin yer altý ve yer üstü zenginlik kaynaklarýnýn kullanýlmasý ve ihtiyaçlarýnýn karþýlanmasý iþlerinin tümünü kapsar. Osmanlý evleti nin ekonomik hayatý genellikle tarýma dayalýydý. Ancak ilkel yöntemlerle yapýlan tarým, ülke kalkýnmasýna destek vermekten çok uzaktý. Tarýmsal üretim, aðýr vergiler altýnda ezilen köylülerin geçimini saðlamaya bile yetmiyordu. Osmanlý evleti nin son dönemlerinde geniþleyen kapitülasyonlar nedeniyle sanayi çökmüþ durumdaydý. Ülkede var olan sanayi kollarý da yabancýlarýn ve azýnlýklarýn kontrolündeydi. Ülkenin temel ihtiyaçlarý dýþarýdan alýnýyordu. Yer altý kaynaklarý bilinmiyor ve iþletilemiyordu. Ekonominin her alanýnda yetiþmiþ uzman kiþiler yoktu. Osmanlý maliyesi dýþarýdan alýnan borçlarý ödeyemez duruma gelmiþ ve iflas etmiþti. u yüzden alacaklý devletler, ülkenin en önemli gelirlerine el koymuþlardý. u ekonomik þartlar yüzünden ülkede saðlýk, eðitim ve kültür hizmetleri de gerektiði þekilde yerine getirilemiyordu. Ýzmir Ýktisat Kongresi ve Milli Ekonomi Ýlkesi Yeni Türk evleti siyasal baðýmsýzlýðýný kazandýktan sonra ekonomik baðýmsýzlýðýný kazanmaya öncelik verdi. Çünkü Atatürk ün ifadesiyle, siyasi zaferler, ne kadar büyük olursa olsun, ekonomik zaferle taçlandýrýlmazlarsa, kazanýlacak baþarýlar yaþayamaz, az zamanda sönerdi. Yeni Türk evleti ekonomik alanda nasýl bir sistem takip edilmesi gerektiðini araþtýrmakla iþe baþladý. u amaçla Ýzmir Ýktisat Kongresi toplandý (17 Þubat 1923). Türkiye nin ekonomik sorunlarýnýn ayrýntýlý olarak görüþüldüðü bu toplantýya iþçi, çiftçi, tüccar ve sanayici temsilcilerinden oluþan 1135 kiþi katýlmýþtýr. Ýzmir Ýktisat Kongresi nde Alýnan Kararlar Yabancýlarýn kurduðu tekellere son verilmelidir. Ham maddesi yurt içinde yetiþen veya yetiþtirilebilen sanayi dallarý kurulmalýdýr. Gümrük tarifeleri sanayicilerin ihtiyaçlarýna göre deðiþtirilmelidir. Küçük imalattan süratle fabrikaya geçilmelidir. Özel sektörce yapýlamayan teþebbüsler devletçe gerçekleþtirilmelidir. Özel teþebbüse kredi saðlayacak bir devlet bankasý kurulmalýdýr. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 127

44 Atatürk Ýnkýlaplarý Ýþçilerin durumu düzeltilmeli, topraksýz çiftçilere toprak verilmelidir. Sendika hakký tanýnmalýdýr. emiryolu inþaatý programa baðlanmalýdýr. Vergi sisteminde reform yapýlmalýdýr. Teknik eðitim geliþtirilmelidir. Yerli malý kullanýmý teþvik edilmelidir. Ekonomik ve ticari iliþkileri düzenleyici kanunlar çýkarýlmalýdýr. Ekonominin temeli olan tarýmý düzenlemek için her þeyden önce köylünün durumunu iyileþtirmek gerekiyordu. Atatürk, Türkiye nin gerçek sahibi, efendisi köylüdür. diyerek Türkiye umhuriyeti nin köylüye bakýþýný ifade etmiþtir. Yeni Türk evleti nin köycülük politikasý, Köylüden aðýr vergilerin kaldýrýlmasý Köylünün üretim imkanlarýnýn artýrýlmasý Köylünün bilgi ve görüþünü yükseltecek önlemlerin alýnmasý Topraðý olmayan köylülere toprak verilmesi esaslarýna dayandýrýlmýþtýr. Âþar Vergisinin Kaldýrýlmasý Âþar, tarým ürünlerinden alýnan bir vergiydi. u vergi tarým ürününün yüzde onu oranýnda alýnýrdý. Osmanlý Ýmparatorluðu önemi nde uygulanan âþar vergisi köylüler için büyük yük haline gelmiþti. Âþar vergisi genel bütçe gelirinin yaklaþýk yüzde 40 ýný oluþturuyordu. Yeni Türk evleti buna raðmen 17 Þubat 1925 te Âþar vergisini kaldýrdý. Mustafa Kemal, Ýzmir Ýktisat Kongresi nde konuþurken Ýzmir Ýktisat Kongresi nin Önemi Ýzmir Ýktisat Kongresi nde Misak-ý Ýktisadi temel ilke olarak kabul edilmiþtir. u doðrultuda ekonomik baðýmsýzlýðýn her kesim tarafýndan titizlikle korunmasý kararlaþtýrýlmýþtýr. Ekonomik geliþmelerin ve kalkýnmanýn hiçbir devlete muhtaç olmadan, kendi öz kaynaklarýmýzý kullanarak milli baðýmsýzlýk doðrultusunda gerçekleþtirilmesi gerektiði belirtilmiþtir. u görüþler doðrultusunda Milli Ekonomi Ýlkesi kabul edilmiþtir. Kongrede, kalkýnma biçimi belirlenemediði için özel sektörün yanýnda devlet de ekonomik hayata karýþmak zorunda kalmýþtýr. Özel teþebbüsün kendisinden bekleneni yerine getirememesi devletin kalkýnma çabalarýna doðrudan katýlmasýna yol açmýþtýr. öylece devletçilik politikasý uygulanmaya baþlanmýþtýr. Tarým Alanýndaki Geliþmeler Osmanlý evleti nde halkýn neredeyse % 80 i topraða baðlýydý. Milli gelirin önemli bir kýsmý tarýmdan elde ediliyordu. una karþýlýk ülkede toprak kara sabanla iþleniyordu. Âþar vergisinin kaldýrýlmasýyla bütçenin açýk vermesi göze alýnarak köylünün rahatlamasý saðlanmýþtýr. Tarým Alanýnda Yapýlan iðer Yenilikler Çiftçiye kredi veren Ziraat ankasý, sermayesi ve þube sayýsý artýrýlarak güçlendirilmiþtir. Traktör kullanýlmasý teþvik edilerek çiftçiye ucuz alet ve makine daðýtýlmýþ, pulluk kullanýmý yaygýnlaþtýrýlmýþtýr. Tarým alanýnda uzman yetiþtirmek için çeþitli yerlerde okullar açýlmýþtýr. Ankara da açýlan Yüksek Ziraat Enstitüsü bu okullardan biridir (1933). öylece tarýmýn bilimsel verilerle yapýlmasý amaçlanmýþtýr. Tarým Kredi Kooperatifleri kurulmuþtur (1929). öylece çiftçinin ürettiði ürünleri aracýsýz ve gerçek deðeriyle satabilmesi amaçlanmýþtýr. oðu Karadeniz de çay, güney bölgelerimizde turunçgiller yetiþtirilmesi Tarým Kredi Kooperatiflerinin yaptýðý deðerli hizmetlerden biridir Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

45 Atatürk Ýnkýlaplarý Çiftçilere ucuz tohum saðlanmýþ ve tohum ýslah istasyonlarý kurulmuþtur. Islah edilmiþ tohum ve gübre kullanýmý teþvik edilmiþ, örnek çiftlikler kurulmuþtur. Atatürk Ankara daki Gazi Orman Çiftliði nin kurulmasýnda bizzat iþin baþýnda yer almýþtýr. Ankara, Silifke, Tarsus ve örtyol daki bu çiftlikler Türkiye de modern tarýmýn yerleþmesine büyük katký yapmýþtýr. 2 Haziran 1929 da topraksýz çiftçiye toprak daðýtýlmasý hakkýnda bir kanun kabul edilmiþtir. Ancak bu kanun tam anlamýyla uygulanamamýþ, tarým reformu yarým kalmýþtýr. Ticaret Alanýndaki Geliþmeler Ticaret, üretilen mallarýn daðýtýlmasý ve tüketiciye ulaþtýrýlmasý iþidir. Ticaret, üretimle birlikte geliþir. Ticaretin geliþmesiyle üretim artar. öylece hem yeni iþ alanlarý açýlýr, hem de sermaye birikimi oluþur. Osmanlý döneminde Türkler ticaretle uðraþmamýþlardý. Kapitülasyonlarla Türk ticaretine egemen olan yabancýlar, Rum ve Ermeni asýllý Osmanlý vatandaþlarýný kullanarak tüm ticaret etkinliðini ellerine geçirmiþlerdi. Lozan Antlaþmasý yla yabancýlara verilen kapitülasyonlar kaldýrýlmýþ, azýnlýklarýn çoðu da ülkeyi terk etmiþti. Ticaret hayatýný ulusal çýkarlarýmýz doðrultusunda canlandýrmak gerekiyordu. Ticareti Geliþtirmek Ýçin Alýnan Önlemler Atatürk, ticaretin desteklenmesi ve geliþtirilmesi için Ýþ ankasý nýn kurulmasýný saðlamýþtýr (1924). Ýþ ankasý nýn saðladýðý kredi kaynaklarý sonucunda Türk tüccarlar, ticaret hayatýna hakim olmuþlardýr. Kabotaj Kanunu kabul edilerek Türk denizleri ve limanlarýnda iþletmecilik ve taþýmacýlýk hakký sadece Türk vatandaþlarýna verilmiþtir (1 Temmuz 1926). öylece milli ekonomi ilkesi doðrultusunda önemli bir adým atýlmýþtýr. Osmanlý evleti zamanýnda kapitülasyonlardan yararlanýlarak kurulan yabancýlara ait çok sayýda ticaret iþletmesi Türkiye umhuriyeti tarafýndan satýn alýnarak millileþtirilmiþtir. Sanayi ve Madencilik Alanýndaki Geliþmeler Osmanlý evleti nde Sanayi evrimi gerçekleþtirilememiþti. u yüzden yabancý mallar Osmanlý pazarýný istila etmiþ, Avrupa nýn büyük fabrikalarý ile rekabet edemeyen el tezgahlarý ve küçük iþletmeler iflas etmiþti. Atatürk, Türkiye Ýþ ankasý Yeni ami Þubesi ni ziyaretten çýkarken Osmanlý evleti ekonomik yönden Avrupa ya baðýmlý hale gelmiþti. Ýzmir Ýktisat Kongresi nde ülkemizdeki ham madde kaynaklarýnýn yurt içinde iþlenmesi saðlanarak yerli sanayinin oluþturulmasý kararlaþtýrýlmýþtý. u amaçla yapýlan çalýþmalar þunlardýr: Teþvik-i Sanayi Kanunu nun Kabul Edilmesi Özel sektörün sanayi alanýndaki yatýrýmlarýný desteklemek amacýyla Teþvik-i Sanayi Kanunu (Sanayiyi Özendirme Kanunu) kabul edilmiþtir (28 Mayýs 1927). Ancak bu kanundan beklenen hedeflere ulaþýlamamýþ, bu kanunun etkisiyle sadece Uþak Þeker Fabrikasý açýlabilmiþtir. Teþvik-i Sanayi Kanunu nun baþarýsýz olmasýnda, Gelir seviyesinin çok düþük olmasý Özel sektörün yetersiz olmasý Teknik bilgi yetersizliði 1929 a kadar sanayinin dýþa karþý himaye edilmemesi Özel sektörün Teþvik-i Sanayi Kanunu na raðmen yapabildiði yatýrýmlarýn miktar ve çeþit itibariyle yeterli olmamasý 1929 dünya ekonomik bunalýmýnýn olumsuz sonuçlarý etkili olmuþtur. eþ Yýllýk Kalkýnma Planlarýnýn Hazýrlanmasý Özel sermayenin sanayi alanýnda yatýrýmlarý yetersiz kalýnca devlet sanayileþme iþini kendi üzerine alma gereði duydu. u amaçla yýllarý arasýnda uygulanmak üzere irinci eþ Yýllýk Sanayi Planý hazýrlandý. Hazýrlanan bu plana göre, özel sektörün gerçekleþtiremeyeceði yatýrýmlar devlet eliyle yapýlmaya baþlandý. öylece, sanayi alanýndaki hizmetlerin doðrudan devlet tarafýndan gerçekleþtirildiði, devletçilik politikasýnýn uygulandýðý bir dönem baþlamýþtýr. 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 129

46 Atatürk Ýnkýlaplarý I. eþ Yýllýk Kalkýnma Planý doðrultusunda, Kayseri, Ereðli, Nazilli ve Malatya da pamuklu dokuma fabrikalarý ve ursa da Merinos Fabrikasý kuruldu. öylece tekstil sanayi kurulmuþtur. Ýzmit te kaðýt, Gemlik te ipek fabrikasý, Ýstanbul Paþabahçe de þiþe ve cam sanayii, eykoz da deri fabrikasý kurulmuþtur. I. eþ Yýllýk Kalkýnma Planý nýn Sonuçlarý Fabrikalarýn iþletmeye açýlmasýyla dýþarýdan alýnan mallar % 50 oranýnda azalmýþtýr. u fabrikalar yurdun çeþitli bölgelerinde açýlarak kalkýnmada bölgeler arasý denge kurulmaya çalýþýlmýþtýr yýlýnda ara mallarýn ve yatýrým mallarýnýn üretimine öncelik vermek için yürürlüðe konan Ýkinci eþ Yýllýk Sanayi Plâný Ýkinci ünya Savaþý ndan dolayý uygulanamamýþtýr. Sanayi ve Madencilik Alanýnda Yapýlan iðer Yenilikler Sanayi alanýndaki yatýrýmlarý desteklemek amacýyla Sümerbank kurulmuþtur (1933). Sanayi planlarýnýn gerçekleþmesinde Sümerbank önemli rol oynamýþtýr. Madencilik sektörünü desteklemek için Etibank ile Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü kurulmuþtur. Maden sanayii alanýnda ilk defa Karabük emir - Çelik Fabrikasý açýlmýþtýr (1939). AYINIRLIK ALANINA GELÝÞMELER umhuriyet önemi nde, Osmanlýnýn son dönemlerinde ihmal edilen birçok Anadolu kenti, eðitim, saðlýk, ticaret ve sanayi amaçlý tesislerle donatýlarak ülke bayýndýr hale getirilmiþ, ekonomik kalkýnmada önemli bir unsur olan yol yapýmýna önem verilmiþtir. emir yollarý umhuriyetin ilk yýllarýnda dünyadaki en yaygýn ulaþým türü demir yoluydu yýlýnda kabul edilen bir kanun ile demir yolu aðý kurulmasý için çalýþmalara baþlandý. Yabancý þirketlerin elinde bulunan demir yollarýnýn satýn alýnarak devletleþtirilmesi bu çalýþmalarýn ilk aþamasýný oluþturmuþtur. Ýkinci aþamada ise, yeni demir yollarý yapmak amaçlanmýþtýr. Osmanlý evleti zamanýnda demir yollarý atý Anadolu ve Trakya da bulunuyordu. u yollar da yabancý sermaye tarafýndan yapýlmýþtý. umhuriyet önemi nde Ankara - Kayseri - Sivas - Erzurum; Sivas - Samsun - Çarþamba; Zonguldak - Ankara; Sivas - Malatya - Fevzipaþa; Malatya - iyarbakýr hatlarý yapýlarak yurdun önemli merkezleri birbirine baðlanmýþtýr. Ayrýca alýkesir - Kütahya hattý ile Kuzeybatý Anadolu yeni hatlarla birleþtirilmiþtir. umhuriyet önemi nde demir yollarý tamamen ülke kaynaklarýndan yararlanýlarak yapýlmýþtýr. Kara yollarý umhuriyet Türkiyesi ne Osmanlý Ýmparatorluðu ndan km lik karayolu kalmýþtý. Fakat bu yollarýn büyük bir kýsmý harap ve tamire muhtaçtý. Yaz ve kýþ ulaþýma açýk kasaba ve þehir yollarýnýn yapýlmasý umhuriyet önemi nde gerçekleþmiþtir te karayollarýnýn uzunluðu km yi aþmýþ, 1948 e gelindiðinde km ye ulaþmýþtýr. eniz yollarý 1 Temmuz 1926 da çýkarýlan Kabotaj Kanunu ile Türk karasularýnda gemi iþletme hakký sadece Türklere býrakýlmýþtýr. eniz yollarýný ve ticaret filosunu güçlendirmek için enizbank kurulmuþtur (1937). Limanlar yapýlarak deniz ulaþýmýnýn iç ve dýþ ticaretin geliþmesinde önemli rol oynamasý saðlanmýþtýr. SAÐLIK VE TIP ALANINAKÝ GELÝÞMELER umhuriyet ilan edilmeden önce ilk kurulan hükümetlerde Saðlýk ve Sosyal Yardým akanlýðý vardý te alýnan bir kararla Ankara, Ýstanbul, Sivas, Trabzon, Erzurum ve iyarbakýr da örnek hastaneler yaptýrýldý. u hastanelere Numune Hastanesi adý verildi. ulaþýcý hastalýklarla mücadele etmek amacýyla Ankara da Merkez Hýfzýssýhha Enstitüsü kuruldu. Kolera, tifo, veba, çiçek, menenjit, kýzamýk ve sýtma gibi bulaþýcý hastalýklarýn saðlýk kuruluþlarýna bildirilmesi zorunluluðu getirildi. u gibi hastalýklarýn tedavisinin parasýz yapýlmasý kararlaþtýrýldý. Ýstanbul Üniversitesi ndeki Týp Fakültesi nin yaný sýra Ankara da 1945 yýlýnda yeni bir Týp Fakültesi açýldý Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

47 Atatürk Ýnkýlaplarý Test Ýnkýlap, çaðýn ve toplumun ihtiyaçlarýný karþýlayamayan eski düzenin yýkýlarak yerine çaðdaþ uygarlýða uyumlu, toplumun ilerlemesini saðlayan yeni bir düzenin kurulmasýdýr. u tanýma göre yeni Türk evleti nde, I. saltanatýn kaldýrýlarak cumhuriyet rejiminin ilan edilmesi, II. din ve devlet iþlerinin birbirlerinden ayrýlmasý, III. medreselerin kapatýlarak modern eðitimin yaygýnlaþtýrýlmasý geliþmelerinden hangileri inkýlap hareketlerine örnek olarak gösterilebilir? E A) Yalnýz I ) Yalnýz II ) I ve II ) II ve III E) I, II ve III 4. umhuriyetin ilan edilmesiyle birlikte meclis hükümeti sisteminin yerine kabine sistemine geçilmiþtir. öylece bakanlarýn teker teker meclis tarafýndan seçilmesi yerine baþbakan tarafýndan seçilmesi kararlaþtýrýlmýþtýr. u bilgilere dayanarak, kabine sisteminin aþaðýdakilerden hangisine ortam hazýrladýðý savunulabilir? A) Çok partili sisteme geçilmesine ) Meclisin yetkilerinin geniþlemesine ) Hükümet kurma çalýþmalarýnýn kolaylaþmasýna ) Ordunun siyasetten ayrýlmasýna E) Kanun-u Esasi nin yürürlükten kalkmasýna 2. Halifeliðin kaldýrýlmasýnda TMM tarafýndan halife seçilen Abdülmecit Efendi nin devlet baþkaný gibi hareket etmesi etkili olmuþtur. una göre TMM nin aþaðýdaki ilkelerden hangisinin korunmasýna önem verdiði savunulabilir? E A) Çok partili sistemin pekiþtirilmesinin ) Eðitim öðretimde birliðin saðlanmasýnýn ) Vatandaþlarýn kanun önünde eþit olmasýnýn ) Ekonomik baðýmsýzlýðýn saðlanmasýnýn E) Egemenliðin kayýtsýz þartsýz millete ait olmasýnýn 5. Saltanatýn kaldýrýlmasýyla halifelik kurumu siyasal gücünü kaybetmiþtir. u durumun, I. din ve devlet iþlerini birbirinden ayýrma, II. ekonomik baðýmsýzlýðý saðlama, III. azýnlýklarýn ayrýcalýklarýna son verme hedeflerinden hangilerine ulaþýlmasýný doðrudan kolaylaþtýrdýðý savunulabilir? A ) I ve II E) II ve III 3. umhuriyet önemi nin ilk yýllarýnda TMM de sadece umhuriyet Halk Fýrkasý nýn temsilcileri bulunmuþtur. u durumun TMM nin, I. kanun yapma, II. hükümeti denetleme, III. anlaþmalarý onaylama görevlerinden hangilerini saðlýklý bir þekilde yapmasýný engellediði savunulabilir? ) I ve II E) II ve III 6. Vahdettin, saltanatýn kaldýrýlmasýndan sonra Ýngilizler tarafýndan Müslümanlarýn halifesi unvanýyla Malta ya götürülünce, TMM Osmanlý hanedanýndan Abdülmecit Efendi yi halife seçmiþtir. TMM nin bu tutumuyla aþaðýdakilerden hangisini amaçladýðý savunulabilir? A) Kutsal cihat ilan ederek Ýngiltere nin sömürgelerindeki Müslümanlarý ayaklandýrmayý ) Osmanlý hanedanýnýn siyasal haklarýný koruma altýna almayý ) Halifelik kurumunun yetkilerini geniþleterek etkinliðini artýrmayý ) Halifeliðin Ýngiltere nin kontrolüne geçmesini engellemeyi E) ünyadaki bütün Müslümanlarý halifenin önderliðinde birleþtirmeyi 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 131

48 Atatürk Ýnkýlaplarý Test Osmanlý yönetiminin Kurtuluþ Savaþý nýn kazanýlmasýna hiçbir katkýsý olmadýðý halde Lozan Konferansý na davet edilmesi, toplumda saltanat aleyhine bir kamuoyu oluþmasýný saðlamýþtý. u durumdan yararlanan Mustafa Kemal Paþa nýn giriþimleriyle saltanat kaldýrýlmýþtýr. Mustafa Kemal Paþa nýn bu davranýþýna bakarak yenilik hareketlerinde, I. Avrupa devletlerinden destek alma, II. yenilik karþýtlarýna ödünler verme, III. koþullarýn uygun hale gelmesini bekleme tutumlarýndan hangilerini benimsediði savunulabilir? ) I ve II E) II ve III 10. Aralýk 1922 de Meclis e verilen bir önergede, üyük Millet Meclisi ne üye seçilebilmek için Türkiye nin bugünkü hudutlarý içindeki yerlerin halkýndan olmak ve seçim çevresinde en az beþ yýl oturmak gerektiði teklif edilmiþtir. TMM ye bu teklifi sunanlarýn, I. Mustafa Kemal in meclise girmesini engelleme, II. ordunun siyasetten ayrýlmasýný saðlama, III. siyasal partilerin kurulmasýný saðlama hedeflerinden hangilerine ulaþmak istedikleri savunulabilir? A ) I ve II E) II ve III Ekim 1923 te TMM de kabul edilen bir anayasa deðiþikliðiyle, umhurbaþkaný, TMM tarafýndan ve kendi üyeleri arasýndan bir seçim dönemi için seçilir. hükmü kabul edilmiþtir. u hükme göre cumhurbaþkanýnýn aþaðýdakilerden hangisinin arasýndan seçileceði kararlaþtýrýlmýþtýr? A) akanlar Kurulu ) Milletvekilleri ) Ordu komutanlarý ) Valiler E) Üniversite mezunlarý 11. Saltanatýn kaldýrýlmasýndan sonra, halifelik makamýnýn devam etmesine karar verilmiþti. Ancak son halife Abdülmecid Efendi nin özellikle devlet baþkaný gibi kabullerde bulunmasý ve bazý devlet ileri gelenlerinin halife ile olan münasebetlerini artýrmalarý halifeliðin kaldýrýlmasýna zemin hazýrlamýþtýr. una göre son halife Abdülmecid Efendi nin aþaðýdakilerden hangisini kabullenmediði ileri sürülebilir? A) ilimsel çalýþmalarý ) Laik devlet anlayýþýný ) aðýmsýz devlet düþüncesini ) Yabancý devletlerle olan iliþkileri E) Ekonomik alandaki uygulamalarý yýlýnda TMM seçimleri yenilendi. umhuriyet Halk Fýrkasý adaylarý tam liste halinde seçildi. Hükümetin uyguladýðý ekonomik program ve bununla ilgili uygulama, bazý milletvekilleri tarafýndan eleþtiriliyordu. Onlar, farklý ekonomik görüþler ortaya atýyordu. u durumu gören Mustafa Kemal, yeni görüþ ve düþüncelerin ortaya çýkmasýna ortam hazýrlamak için aþaðýdaki çalýþmalardan hangisini desteklemiþtir? A A) Serbest umhuriyet Fýrkasý nýn kurulmasýný ) umhuriyet Halk Partisi dýþýndaki partilerin kapatýlmasýný ) Saltanatýn kaldýrýlmasýný ) evletçilik ilkesinin uygulanmasýný E) Ankara nýn baþkent olmasýný 12. Mustafa Kemal Paþa nýn teþvikiyle Ali Fethi Okyar tarafýndan kurulan Serbest umhuriyet Fýrkasý na inkýlâplara karþý olan kiþiler katýlmaya baþladýlar. ir süre sonra inkýlâplar, hükümet ve laiklik aleyhine gösteriler baþladý. unun üzerine Ali Fethi Okyar partiyi feshetmiþtir. u durum aþaðýdakilerden hangisinin bir göstergesidir? A) Ali Fethi Okyar ýn inkýlâplara karþý olduðunun ) Medreselerin kapatýldýðýnýn ) Eðitimde birliðin saðlandýðýnýn ) Ülkede demokrasi ortamýnýn henüz oluþmadýðýnýn E) TMM nin Lozan Antlaþmasý ný onayladýðýnýn Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

49 Atatürk Ýnkýlaplarý Test I. Þeyh Sait isyaný II. Menemen olayý III. Çerkez Ethem ayaklanmasý Yukarýdakilerden hangileri, yeni Türk evleti nde çok partili hayata geçiþ denemelerinin baþarýsýz olmasýnda etkili olmuþtur? ) I ve II E) I ve III 5. Halifeliðin kaldýrýlmasýnýn, I. Türkiye de laikliðin yerleþmesi, II. Avrupa devletleri ile iliþkilerin bozulmasý, III. Müslüman uluslarýn Türkiye ile iliþkilerini kesmesi sonuçlarýndan hangilerine ortam hazýrladýðý savunulabilir? A ) I ve II E) II ve III 2. Atatürk, Ýzmir Ýktisat Kongresi nde þu açýklamalarda bulunmuþtur: izim memleketimiz büyüktür. Çok iþ ve sermayeye ihtiyacýmýz vardýr. Kanunlarýmýza riayetkâr olmak þartý ile yabancý sermayeye gerekli teminatý vermeye her zaman hazýrýz. Atatürk ün bu sözleriyle aþaðýdakilerden hangisini amaçladýðý savunulabilir? E A) Kapitülasyonlarýn yeniden yürürlüðe girmesini ) Azýnlýk haklarýnýn geniþletilmesini ) Ölçü ve tartý sistemlerinin deðiþtirilmesini ) evletçilik ilkesinin uygulanmasýný E) Yabancý sermayenin ülke kalkýnmasýnda kullanýlmasýný 6. Atatürk, in ve mezhep hiçbir zaman politika aleti olarak kullanýlamaz. demiþtir. Atatürk ün bu sözü doðrultusunda, I. Türk il Kurumu nun kurulmasý, II. Kabotaj Kanunu nun kabul edilmesi, III. tekke, zaviye ve türbelerin kapatýlmasý kararlarýndan hangilerinin alýndýðý ileri sürülebilir? ) II ve III E) I, II ve III 7. Atatürk, Uygarlýða girmeyi arzulayýp da atý ya yönelmemiþ bir ulus gösterilemez. demiþtir. 3. Aþaðýdakilerden hangisi Þeyh Sait Ýsyaný nýn sonuçlarý arasýnda gösterilemez? E A) Takrir-i Sükûn Kanunu nun kabul edilmesi ) Ýstiklâl Mahkemelerinin yeniden kurulmasý ) Terakkiperver umhuriyet Fýrkasý nýn kapatýlmasý ) Ýlk çok partili hayat denemesinin baþarýsýz olmasý E) Þer iye ve Evkaf Vekaleti nin kaldýrýlmasý Atatürk ün bu sözü doðrultusunda, I. Avrupa dan kanunlar alýnmasý, II. milletlerarasý saat ve takvimin kabul edilmesi, III. Sadâbat Paktý na üye olunmasý geliþmelerinden hangileri yaþanmýþtýr? ) I ve II E) II ve III 4. Aþaðýdakilerden hangisi, Þer iye Vekâleti nin kaldýrýlmasý üzerine kurulmuþtur? A) Genelkurmay aþkanlýðý ) iyanet Ýþleri aþkanlýðý ) Milli Eðitim akanlýðý ) Milli Savunma akanlýðý E) Ankara Hukuk Mektebi 8. Yeni Türk evleti nde, I. halifeliðin kaldýrýlmasý, II. cumhuriyetin ilan edilmesi, III. saltanatýn kaldýrýlmasý yenilikleri aþaðýdakilerin hangisinde verilen sýraya göre gerçekleþtirilmiþtir? E A) I, II, III ) I, III, II ) II, I, III ) II, III, I E) III, II, I 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 133

50 Atatürk Ýnkýlaplarý Test Atatürk döneminde iki defa çok partili hayata geçmek için giriþim yapýlmýþ ve Mecliste yeni partiler kurulmuþtur. u partiler hükümeti yakýndan takip etmiþler ve muhalefetin oluþturulmasýný saðlamýþlardýr. Muhalefet partileri özellikle ekonomide hükümetten farklý görüþleri benimsemiþlerdir. u bilgilere dayanarak, I. Atatürk demokrasinin gerçekleþmesini istemektedir. II. Mecliste deðiþik görüþler temsil edilmiþtir. III. Partilerin ekonomik görüþleri birbirinden farklýdýr. yorumlarýndan hangilerine ulaþýlabilir? E A) Yalnýz I ) Yalnýz II ) I ve III ) II ve III E) I, II ve III 10. Aþaðýdakilerden hangisi Ýkinci TMM önemi ne ait bir geliþmedir? E A) 1921 Anayasasý nýn kabul edilmesi ) Saltanatýn kaldýrýlmasý ) irinci Ýnönü Savaþý nýn kazanýlmasý ) Moskova Antlaþmasý nýn imzalanmasý E) umhuriyetin ilan edilmesi 11. Yeni Türk evleti nde, aþaðýdakilerden hangisi ordunun siyasetten ayrýlmasýna yöneliktir? A) Tevhid-i Tedrisat Kanunu nun kabul edilmesi ) Erkân-ý Harbiye Vekâleti nin kaldýrýlmasý ) Osmanlý hanedanýnýn yurt dýþýna çýkarýlmasý ) Halifeliðin kaldýrýlmasý E) Þer iyye ve Evkaf Vekâleti nin kaldýrýlmasý 12. Halifelik kurumu siyasal gücünü aþaðýdakilerden hangisiyle kaybetmiþtir? A) 1921 Anayasasý nýn kabul edilmesiyle ) Halifeliðin kaldýrýlmasýyla ) umhuriyetin ilan edilmesiyle ) Saltanatýn kaldýrýlmasýyla E) Çok partili hayata geçilmesiyle 13. Meclis hükümeti sistemine göre bakanlar tek tek meclis tarafýndan seçiliyordu. u da çekiþmeleri artýrýyordu yýlý sonbaharýnda görevinden ayrýlan hükümetin yerine bir türlü yenisi kurulamamýþtý. u sorunu ortadan kaldýrmak için aþaðýdakilerden hangisinin gerçekleþtirildiði söylenebilir? A) 1921 Anayasasý nýn ilan edilmesi ) Çok partili hayata geçilmesi ) Kabine sistemine geçilmesi ) Ýstiklal Mahkemelerinin kurulmasý E) Yenilik hareketlerinin sona erdirilmesi 14. Serbest umhuriyet Fýrkasý na ait özelliklerden bazýlarý þunlardýr: I. Parti baþkaný bir dönem Türkiye de baþbakanlýk yapan Fethi Okyar dýr. II. Atatürk ün kýz kardeþi Makbule Atadan bu partide görev yapmýþtýr. III. umhuriyet Halk Fýrkasý ndan bazý milletvekilleri de bu partide görev almýþlardýr. IV. umhuriyete ve inkýlâplara karþý olan bazý insanlar partinin yerel örgütlerinde görev almýþlardýr. Yukarýdaki özelliklerden hangileri Serbest umhuriyet Fýrkasý nýn kapatýlmasýnda etkili olmuþtur? A) Yalnýz I ) Yalnýz III ) Yalnýz IV ) II ve IV E) I, II ve IV 15. Türk erkekleri 1920 yýlýnda TMM nin açýlmasýndan sonra yapýlan seçimlere katýlmýþlardýr. Türk kadýnlarýna ise 1930 yýlýnda belediye seçimlerine katýlma, 1934 yýlýnda da milletvekili seçme ve seçilme hakký tanýnmýþtýr. u bilgilere göre, aþaðýdakilerden hangisi söylenemez? AAA A) Anayasanýn laikleþmesi saðlanmýþtýr. ) 1930 dan sonra halkýn yönetime katýlýmý artmýþtýr. ) Siyasal yönden kadýn - erkek eþitliði saðlanmýþtýr. ) Kadýnlara siyasal haklar erkeklerden sonra tanýnmýþtýr. E) Türk kadýný demokratik alandaki yerini almaya baþlamýþtýr Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

51 Atatürk Ýnkýlaplarý Test Medeni Kanun un kabul edilmesiyle Türkiye umhuriyeti vatandaþlarý arasýnda din, mezhep ayrýlýklarý gözetmeksizin hak ve ödevler bakýmýndan eþitlik saðlanmýþtýr. u bilgilere dayanarak Medeni Kanun un, I. toplumda birlik ve beraberliðin güçlenmesi, II. gayrimüslimlerin kültürel özelliklerini kaybetmeleri, III. kiþisel özgürlüklerin kýsýtlanmasý durumlarýndan hangilerine ortam hazýrladýðý savunulabilir? A ) I ve II E) II ve III Nisan 1928 yýlýnda anayasadan, evletin dini Ýslâm dýr. ini hükümler TMM tarafýndan yerine getirilecektir. ifadeleri çýkarýlmýþtýr. u durum aþaðýdakilerden hangisinin bir göstergesidir? A) Saltanatýn kaldýrýldýðýnýn ) Osmanoðullarýnýn yurt dýþýna çýkarýldýðýnýn ) Laikliðe aykýrý hükümlerin anayasadan çýkarýldýðýnýn ) Eðitim kurumlarýnýn birleþtirildiðinin E) iyanet Ýþleri akanlýðý nýn kurulduðunun 2. Türkiye de gayrimüslimlerin Lozan Antlaþmasý nýn kendilerine tanýdýðý haklardan vazgeçerek Türk Medeni Kanunu na uymayý kabul etmeleriyle Patrikhane ve konsolosluklarýn mahkeme kurma yetkileri sona ermiþtir. u bilgilere dayanarak aþaðýdaki yargýlardan hangisine ulaþýlamaz? A) Patrikhanenin gayrimüslimler üzerindeki etkinliði azalmýþtýr. ) Yabancý devletlerin içiþlerimize karýþma olanaðý kalmamýþtýr. ) Hukuk birliðinin önündeki engeller ortadan kalkmýþtýr. ) Gayrimüslimlerin ibadet etme özgürlükleri kýsýtlanmýþtýr. E) Gayrimüslimlerin Türk evleti ne baðlýlýðý artmýþtýr. 5. Medeni Kanun ile ilgili olarak, aþaðýdakilerin hangisinde I. de verilenin II. ye ortam hazýrladýðý savunulamaz? I. II. A) Resmi nikah zorunlu- Evliliðin devlet güluðunun getirilmesi vencesine alýnmasý ) oþanma hakkýnýn Kadýnlarýn maðdur kadýnlara da verilmesi olmasýnýn önüne geçilmesi ) Tek eþle evliliðin zorun- Siyasi alanda kadýn lu hale getirilmesi erkek eþitliðinin saðlanmasý ) Kadýnlara istediði Toplumsal ve ekono mesleðe girme hakký mik alanda eþitlik tanýnmasý saðlanmasý E) Patrikhane ve konso- Türkiye de hukuksal losluklarýn hukuki yet- alanda birliðin saðkilerinin kaldýrýlmasý lanmasý 3. Türkiye de laikleþme aþamalarýndan bazýlarý þunlardýr: I. Saltanatýn kaldýrýlmasý II. Tekke, zaviye ve türbelerin kapatýlmasý III. evletin dini Ýslam dýr. ibaresinin anayasadan çýkarýlmasý u aþamalardan hangilerinin öncelikle toplumsal hayatýn laikleþtirilmesine yönelik olduðu savunulabilir? ) I ve II E) I ve III Anayasasý nýn bazý maddeleri þunlardýr: l. Egemenlik kayýtsýz þartsýz milletindir. II. evletin yönetim þekli cumhuriyettir. III. evletin dini Ýslam dýr. IV. Seçme ve seçilme hakký erkeklere aittir. u maddelerden hangileri laiklik ve demokrasi anlayýþý ile baðdaþmaz? E A)lveII )IveIII )IIveIII ) II ve IV E) lii ve IV 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 135

52 Atatürk Ýnkýlaplarý Test Türkiye umhuriyeti nin kabul ettiði kanunlar bütün vatandaþlara uygulanmýþ, din ve mezhep farký gözetilmemiþtir. u bilgiye dayanarak, I. Hukuk birliði saðlanmýþtýr. II. Toplumun her kesimine eþit davranýlmýþtýr. III. Avrupalý devletler, içiþlerimize karýþma olanaðý elde etmiþlerdir. yargýlarýndan hangilerine ulaþýlabilir? ) I ve II E) II ve III yýlýnda kabul edilen Medeni Kanun ile kýz ve erkek çocuklarýnýn mirastan eþit olarak faydalanmasý saðlanmýþtýr yýlýnda kadýnlarýn da milletvekili seçimlerine katýlabilmeleri saðlanmýþtýr. u uygulamalarýn aþaðýdakilerden hangisini gerçekleþtirmeye yönelik olduðu söylenebilir? A A) Kadýn - erkek eþitliðini saðlamaya ) Laiklik ilkesini yerleþtirmeye ) Kýzlarýn da eðitim görebilmelerine ) Avrupa ile iyi iliþkiler kurulmasýna E) Erkeklerin istediði mesleðe girebilmesine 9. Yeni Türk evleti nin kadýnlara tanýdýðý aþaðýdaki haklardan hangisinin demokratik hayatýn geliþmesine doðrudan katký yaptýðý savunulabilir? A) oþanma konusunda erkeklerle eþit haklara sahip olma ) Mirastan eþit pay alma ) Milletvekili seçme ve seçilme ) Ýstediði mesleðe girme E) Çocuðunun vesayetini alma 10. Türkiye de, I. azýnlýklarýn Türk kanunlarýna uymayý kabul etmeleri, II. Medeni Kanun un kabul edilmesi, III. hukuk birliðinin saðlanmasý durumlarý aþaðýdakilerin hangisinde verilen sýraya göre gerçekleþmiþtir? A) I, II, III ) II, I, III ) II, III, I ) III, I, II E) III, II, I 11. Medeni Kanun un, I. çok eþle evliliðin yasaklanmasý, II. kadýnýn mirastan eþit hak almasý, III. kadýnlarýn istediði mesleði seçebilmesi hükümlerinden hangilerinin kadýnlarýn ekonomik hayattaki etkinliðini artýrdýðý savunulabilir? E ) I ve II E) II ve III 12. Türkiye umhuriyeti Ýsviçre den Medeni Kanun ve orçlar Kanunu nu, Almanya dan Ticaret Kanunu nu, Ýtalya dan eza Kanunu nu alarak hukuk alanýnda yeni düzenlemeler yapmýþtýr. u düzenlemelerin yapýlmasýnda, I. eski hukuk sisteminin çaðýn ihtiyaçlarýný karþýlayamamasý, II. ekonomik ve ticari hayatý düzenleyen kurallarýn yetersiz kalmasý, III. Avrupalý devletlere verilen ayrýcalýklarýn kaldýrýlmasý durumlarýndan hangilerinin etkili olduðu savunulabilir? ) I ve II E) II ve III 13. Türkiye deki Müslüman olmayan topluluklar, Lozan Antlaþmasý nýn kendilerine tanýdýklarý haklardan vazgeçtiklerini ve Türk Medeni Kanunu na uymak istediklerini bildirmiþlerdir. u durumun aþaðýdakilerden hangisini engellediði ileri sürülebilir? A) Hukukun laikleþmesini ) Ülkede hukuk birliðinin saðlanmasýný ) Yabancý devletlerin içiþlerimize karýþmasýný ) Patrikhanenin yetkilerinin kýsýtlanmasýný E) Çok partili hayata geçilmesini 14. Aþaðýdakilerden hangisinin, toplumsal alanda laikliðin yerleþmesine katkýda bulunduðu savunulamaz? A) Kýlýk kýyafetin düzenlenmesinin ) Medeni Kanunu nun kabul edilmesinin ) Þapka inkýlabýnýn yapýlmasýnýn ) Kadýnlara siyasi haklar verilmesinin E) Tekke ve zaviyelerin kapatýlmasýnýn Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

53 Atatürk Ýnkýlaplarý Test Türkiye de, I. bütün okullarýn Milli Eðitim akanlýðý na baðlanmasý, II. Latin alfabesinin kabul edilmesi, III. Türk il Kurumu nun açýlmasý uygulamalarýndan hangilerinin, eðitim alanýnda ikilikleri kaldýrma amacýna yönelik yapýldýðý savunulabilir? A ) I ve III E) II ve III 2. Milli Eðitim akanlýðý bünyesinde Türk alfabesinin hazýrlanmasý için kurulan il Encümeni, ilk toplantýsýný 26 Haziran 1928 de Mustafa Kemal Paþa nýn baþkanlýðýnda yapmýþtýr. u durum Mustafa Kemal Paþa nýn, I. eðitim, II. iktisat, III. kültür alanlarýnýn hangilerine önem verdiðine doðrudan kanýt olarak gösterilebilir? ) I ve III E) II ve III 3. Aþaðýdakilerden hangisi Latin harflerinin bütün yurtta yaygýn olarak öðretilmesi amacýyla yapýlmýþtýr? A) Türk il Kurumu nun kurulmasý ) Millet Mektepleri nin açýlmasý ) Tevhid-i Tedrisat Kanunu nun çýkarýlmasý ) Medreselerin kapatýlmasý E) Karma eðitime geçilmesi 4. Yeni Türk evleti nde medreseler aþaðýdaki kanunlardan hangisinin çýkarýlmasýndan sonra kapatýlmýþtýr? A) Medeni Kanun ) Maarif Teþkilatý Hakkýnda Kanun ) Soyadý Kanunu ) Tevhid-i Tedrisat Kanunu E) Takrir-i Sükun Kanunu 5. Aþaðýdakilerden hangisi milli eðitim in amaçlarýndan biri deðildir? A) Milli birlik ve beraberliði güçlendirmek ) Her konuda ayný düþünen bireyler yetiþtirmek ) Milli egemenlik anlayýþýný yaygýnlaþtýrmak ) Ulusal dilin geliþmesini saðlamak E) aðýmsýzlýk kavramýný topluma benimsetmek 6. Tevhid-i Tedrisat Kanunu yla yabancý okullarýn dini ve siyasi amaçlý öðretimi durdurulmuþtur. u uygulamayla aþaðýdakilerden hangisinin amaçlandýðý savunulabilir? EE A) Ýlköðretimi zorunlu hale getirmenin ) Medreseleri ýslah etmenin ) Avrupa devletleriyle iliþkileri geliþtirmenin ) Eðitimin modern yöntemlerle yapýlmasýný saðlamanýn E) Yabancý okullarýn zararlý faaliyetlerini engellemenin 7. I. Türk Tarih Kurumu nun açýlmasý II. Saltanatýn kaldýrýlmasý III. TMM nin açýlmasý inkýlaplarýndan hangileri Atatürk ün, ir millet büyükse, kendini tanýmakla daha büyük olur. sözü doðrultusunda yapýlmýþtýr? A ) II ve III E) I, II ve III 8. Türklerin Ýslamiyet i kabul ettikten sonra kullanmaya baþladýklarý Arap alfabesi ses bakýmýndan zengin olan Türkçe nin yapýsýna uymuyordu. u durumun aþaðýdakilerden hangisine yol açtýðý savunulabilir? A) Türkler arasýnda hat sanatýnýn geliþmesine ) Avrupa devletleriyle iliþkilerin zayýflamasýna ) Türkçe nin geliþmesinin yavaþlamasýna ) Medreselerde dini bilimlerin okutulmasýna E) Türklerin göçebe yaþam düzenini benimsemesine 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 137

54 Atatürk Ýnkýlaplarý Test da Ankara, Ýstanbul ve Ýzmir de evlet Konservatuvarlarý kurularak, tiyatro, opera ve bale sanatçýlarýnýn yetiþmesi saðlanmýþtýr de bir Resim ve Heykel Müzesi açýlmýþtýr. umhuriyet önemi ndeki bu geliþmelere dayanýlarak aþaðýdakilerden hangisi söylenebilir? E A) Geleneksel sanat anlayýþýnýn sürdürüldüðü ) Yeniliklerin halk tarafýndan benimsendiði ) Milli kültürün canlandýrýlmak istendiði ) Sanatçýlara maaþ baðlandýðý E) Güzel sanatlarýn geliþmesine önem verildiði 10. Osmanlý evleti nin son zamanlarýnda medreselerin yanýnda modern eðitim kurumlarý da açýlmaya baþlamýþ, bu durum Osmanlý toplumunda ikiliðe yol açmýþtýr. Türkiye umhuriyeti eðitimdeki ikiliði ortadan kaldýrmak için Öðretimin irleþtirmesi Kanunu nu kabul etmiþtir. u bilgiler ýþýðýnda aþaðýdakilerden hangisinin gerçekleþtirildiði ileri sürülebilir? A) Türk Tarihi Kurumu nun kurulmasý ) Soyadý Kanunu nun kabul edilmesi ) Medreselerin kapatýlmasý ) evlet Konservatuvarlarýnýn açýlmasý E) Okuma yazma seferberliðinin baþlatýlmasý 12. umhuriyet önemi nde, eðitimdeki farklý uygulamalara son verilerek birliðin saðlanmasý, eðitimin yaygýnlaþtýrýlmasý hedeflenmiþtir. u bilgilere dayanarak, I. Tevhid-i Tedrisat Kanunu nun kabul edilmesi, II. çok sayýda ilk, orta, lise ve öðretmen okulunun açýlmasý, III. ilköðretimin zorunlu hale getirilmesi uygulamalarýndan hangilerinin, eðitimdeki hedeflerin gerçekleþtirilmesi amacýyla yapýldýðý söylenebilir? E ) I ve II E) I, II ve III 13. Atatürk, eðitimde çaðdaþlýðý temel ilkelerden biri kabul etmiþtir. Yeni Türk evleti nde, I. eðitim ve öðretim faaliyetlerinin bilim ve tekniðe dayandýrýlmasý, II. eðitimde milli deðerlere önem verilmesi, III. eðitim kurumlarýnýn devlet denetimine alýnmasý uygulamalarýndan hangilerinin çaðdaþlýk ilkesinin bir gereði olduðu savunulabilir? A ) I ve II E) I, II ve III 11. Mektep istemiyorsunuz, halbuki millet onu istiyor. ýrakýnýz artýk bu zavallý millet, bu memleket evladý yetiþsin. Medrese açýlmayacaktýr. Millete mektep lâzýmdýr. Atatürk ün bu sözüyle, I. medreselerde eðitimin masraflý olmasý, II. medreselerin çaðýn gerektirdiði nitelikte eðitim verememesi, III. kýz ve erkek çocuklarýnýn ayrý ayrý okutulmasý durumlarýndan hangilerini vurguladýðý savunulabilir? ) I ve II E) I ve III 14. Türkiye de Latin alfabesinin kabul edilmesinden kýsa bir süre sonra okuma yazma oraný ve basýlan kitap sayýsý artmýþtýr. u bilgilere dayanarak Latin alfabesinin kabul edilmesinin, I. halkýn kültür düzeyinin yükselmesi, II. kültürel hayatýn canlanmasý, III. Türkçe nin yabancý kelimelerden arýndýrýlmasý sonuçlarýndan hangilerine doðrudan ortam hazýrladýðý savunulabilir? ) I ve II E) II ve III Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

55 Atatürk Ýnkýlaplarý Test Kasým 1925 te kabul edilen bir kanun ile türbeler kapatýlmýþtýr. Ancak Osman Gazi, Fatih Sultan Mehmet ve Mevlana gibi tarihi þahsiyetlerin türbeleri açýk tutulmuþtur. Tarihi þahsiyetlerin türbelerinin ziyarete açýk tutulmasý aþaðýdakilerden hangisini gösterir? A) Vatandaþlar arasýnda mezhep farklýlýðýnýn sona erdirildiðini ) Ulus olma bilincinin güçlendirilmesine önem verildiðini ) Yapýlan yeniliklerin toplumda yerleþmediðini ) in ve ibadet özgürlüðünün güvence altýna alýndýðýný E) Eski döneme ait bütün izlerin silindiðini 4. Tekke ve zaviyelerin kapatýlmasý ve tarikat unvanlarýnýn yasaklanmasýyla dini inançlarý kötüye kullanarak toplumda ayrýcalýk elde etmek isteyen kiþiler engellenmiþtir. u durumun aþaðýdakilerden hangisine katký yaptýðý savunulabilir? A A) Toplumsal hayatta sýnýflaþmanýn önüne geçilmesine ) Ekonomik baðýmsýzlýðýn kazanýlmasýna ) Kadýnlara siyasal haklar tanýnmasýna ) Çok partili hayata geçilmesine E) Soyadý Kanunu nun kabul edilmesine 2. Osmanlý Ýmparatorluðu zamanýnda, giyimde birlik yoktu. evlet adamlarý, ilmiye sýnýfýna mensup olanlar, Müslüman halk, þehirliler, köylüler ayrý ayrý kýyafetler giyerlerdi. u karýþýklýk umhuriyet önemi nde yapýlan aþaðýdaki inkýlaplardan hangisiyle giderilmeye çalýþýlmýþtýr? EE A) Tekke, zaviye ve türbelerin kapatýlmasýyla ) Medreselerin kapatýlmasýyla ) Saltanatýn kaldýrýlmasýyla ) Halifeliðin kaldýrýlmasýyla E) Kýlýk - kýyafet alanýnda düzenleme yapýlmasýyla 3. TMM nin 21 Haziran 1934 te kabul ettiði kanun ile herkese soyadý alma zorunluluðu getirilmiþtir. u kanun ile, I. kiþilerin kanun önünde eþit olmasýný saðlama, II. evliliði devlet güvencesi altýna alma, III. isim benzerliðinden kaynaklanan karýþýklýklarý önleme hedeflerinden hangilerine ulaþýlmak istendiði savunulabilir? ) I ve II E) II ve III 5. Türkiye de 1931 yýlýnda çýkarýlan bir kanunla dünyada yaygýn olarak kullanýlan uluslararasý ölçü ve tartý sistemine geçilmiþtir. u durumun, I. ihracat ve ithalatýn kolaylaþmasý, II. gümrük vergilerinde indirim yapýlmasý, III. kapitülasyonlarýn kaldýrýlmasý sonuçlarýndan hangilerine ortam hazýrladýðý savunulabilir? A ) I ve II E) I ve III 6. Atatürk, Þapka Kanunu kabul edilmeden önce 1925 yýlý Aðustos ayýnda Kastamonu gezisi sýrasýnda þapkayý halka tanýtmýþtýr. Kastamonu gezisinden sonra ülkede þapka giyenler artmaya, basýnda bu konuda olumlu yazýlar çýkmaya baþlamýþtýr. u bilgilere dayanarak, I. Atatürk, yeniliklerden önce ortamý uygun hale getirmeye özen göstermiþtir. II. Atatürk, çaðdaþ uygarlýk yolunda halka önderlik yapmýþtýr. III. Türk halkýnýn Atatürk e baðlýlýðý yenilik hareketlerini kolaylaþtýrmýþtýr. yorumlarýndan hangileri yapýlabilir? E ) I ve II E) I, II ve III 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 139

56 Atatürk Ýnkýlaplarý Test Atatürk döneminde, I. Soyadý Kanunu nun çýkarýlmasý, II. ölçü ve tartý sistemlerinin deðiþtirilmesi, III. hafta tatilinin deðiþtirilmesi inkýlaplarýndan hangileri, bir ihtiyaca cevap verme anlayýþýndan doðmuþtur? EE ) II ve III E) I, II ve III 11. Türkiye umhuriyeti nin, þeyhlik, derviþlik, dedelik, seyyitlik, çelebilik, türbedarlýk gibi unvanlarý aþaðýdaki inkýlaplarýn hangisi ile kaldýrdýðý ileri sürülebilir? A) Kýlýk - kýyafetin düzenlenmesi ) Tekke ve zaviyelerin kapatýlmasý ) Türk dilinin geliþtirilmesi ) Ölçü ve tartý sistemlerinin deðiþtirilmesi E) Âþar vergisinin kaldýrýlmasý 8. Yeni Türk evleti nde takvim, saat ve ölçülerde yapýlan deðiþikliðin amacý aþaðýdakilerden hangisidir? A) Toplumda birlik ve beraberliði saðlamak ) Toplumsal alanda laikleþmeyi saðlamak ) Avrupalý devletlerle ticari iliþkileri düzenli hale getirmek ) Kanunlar önünde eþitliði saðlamak E) ilimsel alanda geliþmeyi saðlamak 12. I. Tekke, zaviye ve tarikatlarýn kaldýrýlmasý II. Þapka Kanunu nun çýkarýlmasý, III. Türbelerin kapatýlmasý IV. Soyadý Kanunu nun kabul edilmesi Yukarýdaki inkýlâplardan hangileri Atatürk ün, Hayatta en hakiki mürþit ilimdir, fendir. ve Ölülerden medet ummak çaðdaþ bir toplum için lekedir. sözleri doðrultusunda yapýlmýþtýr? A)IveII )IveIII )IIveIII ) II ve IV E) IIl ve IV 9. Aþaðýdaki inkýlaplardan hangisi, diðerlerinden sonra gerçekleþtirilmiþtir? A) Tekke ve zaviyelerin kapatýlmasý ) Medeni Kanun un kabul edilmesi ) Miladi Takvim in kabul edilmesi ) Kadýnlara milletvekili seçilme hakkýnýn verilmesi E) Medreselerin kapatýlmasý 13. I. Hicri II. Rumi III. Miladi Yukarýdaki takvimlerden hangileri umhuriyet önemi nde kullanýlmaya baþlanmýþtýr? ) I ve II E) I ve III 10. I. Günlük hayatta çeþitli zorluklarýn yaþanmasý II. Mustafa Kemal e Atatürk soyadýnýn verilmesi III. Hafta tatilinin cumadan pazara alýnmasý geliþmelerinden hangilerinin, Soyadý Kanunu nun çýkarýlmasý için gerekçe olduðu savunulamaz? ) II ve III E) I, II ve III 14. umhuriyet önemi nde aþaðýdaki yeniliklerden hangisi, Avrupa uluslarýyla iliþki kurulmasýný kolaylaþtýrmamýþtýr? AA A) Âþar vergisinin kaldýrýlmasý ) Latin alfabesinin kabul edilmesi ) Hafta tatilinin cumadan pazara alýnmasý ) Uluslararasý ölçü ve tartý sistemlerinin kabul edilmesi E) atýlý giyim tarzýnýn benimsenmesi Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

57 Atatürk Ýnkýlaplarý Test umhuriyet önemi nde Kabotaj Kanunu kabul edilerek Türk denizleri ve limanlarýnda iþletmecilik ve taþýmacýlýk hakký sadece Türk vatandaþlarýna verilmiþtir u kanunun, I. ülkeyi uluslararasý ticaretin merkezi yapma, II. ticarette yabancý egemenliðine son verme, III. ekonomide özel sektörün etkinliðini azaltma hedeflerinden hangilerine yönelik olarak çýkarýldýðý savunulabilir? ) I ve II E) I ve III 4. Ýzmir Ýktisat Kongresi nde alýnan kararlardan bazýlarý þunlardýr: I. Yabancýlarýn kurduðu tekellere son verilmelidir. II. Ham maddesi yurt içinde yetiþen veya yetiþtirilebilen sanayi dallarý kurulmalýdýr. III. Yerli malý kullanýmý teþvik edilmelidir. u kararlardan hangilerinin milli ekonomi ilkesinin bir gereði olduðu savunulabilir? E A) Yalnýz I ) Yalnýz II ) I ve II ) I ve III E) I, II ve III yýllarý arasýnda ülke kalkýnmasýna yeterli ödeneðin ayrýlmamasýnýn temel nedeni aþaðýdakilerden hangisidir? A) ütçenin gelir ve gider dengesinin saðlanamamasý ) Ülke gelirinin büyük bir kýsmýnýn Kurtuluþ Savaþý giderlerine ayrýlmasý ) Halkýn yararýna olan ekonomik kurumlarýn devletleþtirilmesi ) ünya ekonomik bunalýmýnýn Türkiye yi etkilemesi E) Madenlerin ulusal çýkarlar doðrultusunda iþletilmesi 5. Mustafa Kemal Paþa, 1 Mart 1922 tarihinde TMM yi açýþ konuþmasýnda, Türkiye nin gerçek sahibi ve efendisi, gerçek üretici olan köylüdür. O halde, herkesten daha çok refah, mutluluk ve servete hak kazanmýþ ve layýk olan köylüdür. deðerlendirmesini yapmýþtýr. una göre, l. Âþar vergisinin kaldýrýlmasý, ll. bedelini yirmi yýl içinde ödemek üzere köylülere toprak daðýtýlmasý, lll. Teþvik-i Sanayi Kanunu nun çýkarýlmasý inkýlaplarýndan hangileri, köylüye gereken önemin verildiðine kanýt olarak gösterilebilir? A) Yalnýz l ) Yalnýz ll ) Yalnýz lll ) l ve ll E) ll ve lll 3. Türk ekonomik sistemi, mevcut gücü en verimli biçimde kullanarak zamanla Türk milletini daha zengin ve Türk ülkesini daha bayýndýr hale getirmelidir. evlet ekonomik imkanlarýný sürekli olarak büyüterek ve geliþtirerek milletin uygarca yaþamasý gerekli olan mal ve hizmetleri üretecek güce çýkmalýdýr. u bilgilere göre, aþaðýdakilerin hangisinden bahsedildiði söylenebilir? A) Sosyal güvenlik sisteminden ) Fikir hayatýnýn geliþtirilmesinden ) Ekonomik kalkýnmanýn esaslarýndan ) Çalýþma hayatýnýn disiplin altýna alýnmasýndan E) Kredi ve yabancý sermaye temininin öneminden 6. I. eþ Yýllýk Kalkýnma Planý nda sanayinin deðiþik kollarýnda açýlacak fabrikalarýn ülkenin farklý bölgelerine yayýlmasý öngörülmüþtür. I. eþ Yýllýk Kalkýnma Planý ndaki bu tutum ile aþaðýdakilerden hangisinin amaçlandýðý savunulabilir? AAA A) Kalkýnmada bölgeler arasýnda denge kurulmasýnýn ) Ülkenin yabancý sermaye gruplarý için cazip hale getirilmesinin ) Tarým sektöründe çalýþan insan sayýsýnýn artýrýlmasýnýn ) ayýndýrlýk ve saðlýk hizmetlerinin birlikte geliþtirilmesinin E) Hazineden sanayi yatýrýmlarýna ayrýlan payýn azaltýlmasýnýn 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 141

58 Atatürk Ýnkýlaplarý Test Özel teþebbüsün kendisinden bekleneni yerine getirememesi devletin kalkýnma çabalarýna doðrudan katýlmasýna yol açmýþtýr. Aþaðýdakilerden hangisi bu durumun bir sonucudur? A) Teþvik-i Sanayi Kanunu nun kabul edilmesi ) Âþar vergisinin kaldýrýlmasý ) Yerli malý kullanýmýnýn teþvik edilmesi ) I. eþ Yýllýk Kalkýnma Planý nýn uygulanmasý E) Kabotaj Kanunu nun kabul edilmesi 10. Türkiye umhuriyeti nin irinci eþ Yýllýk Sanayi Planý ile aþaðýdakilerden hangisini amaçladýðý savunulabilir? A) Hukuk birliðinin saðlanmasýný ) Planlý bir politika ile temel yatýrýmlarýn yapýlmasýný ) Ayrýcalýksýz bir toplum oluþturulmasýný ) Özel sektör yatýrýmlarýnýn desteklenmesini E) Gümrük gelirlerinin artýrýlmasýný 11. Türkiye nin gerçek sahibi, efendisi köylüdür. 8. ir devletin dayandýðý ilkelerin ve toplumun yaþam düzeninin hýzla ileriye dönük bir þekilde deðiþmesine inkýlap denilmiþtir. Aþaðýdakilerden hangisi inkýlâp niteliðinde bir geliþme deðildir? A) Ümmetçi tarih anlayýþý yerine milli tarih anlayýþýnýn benimsenmesi ) Saltanat idaresi yerine umhuriyet idaresinin kabul edilmesi ) Padiþahlýkla halifelik görevlerinin tek kiþide toplanmasý ) Arap harflerinin yerine yeni Türk alfabesinin kabul edilmesi E) Medreselerin kaldýrýlarak yerine modern okullarýn açýlmasý E Atatürk bu sözüyle aþaðýdakilerden hangisini vurgulamak istemiþtir? A) Köylünün aðýr þartlar altýnda ezildiðini ) ütün topraklara köylülerin sahip olduðunu ) Türk halkýnýn dörtte üçünün tarýmla uðraþtýðýný ) Asýl kurtuluþu köylünün gerçekleþtirdiðini E) Ekonomide tarýmýn önemli bir yere sahip olduðunu 12. Atatürk en ekonomik hayat denince; tarým, ticaret ve sanayi çalýþmalarýný birbirinden ayrýlmaz bir bütün sayarým. demiþtir. Aþaðýdaki uygulamalardan hangisi Atatürk ün yukarýdaki sözüne uygundur? A A) Ekonominin her alanýnda yatýrým yapma ) Uluslararasý ticarete öncelik verme ) Yabancý sermayeyi teþvik etme ) Tarýmdan alýnan vergileri kaldýrma E) Yabancý okullarýn ayrýcalýklarýna son verme 9. umhuriyet önemi nde âþar vergisi kaldýrýlmýþ, çiftçiye ucuz kredi, tarým alet ve makineleri verilmiþtir. Ayrýca çeþitli illerde tarým uzmaný yetiþtirmek için okullar açýlmýþtýr. u çalýþmalara dayanarak tarým alanýnda, I. köylüden aðýr vergilerin kaldýrýlmasý, II. köylünün üretim imkanlarýnýn artýrýlmasý, III. üretimin bilimsel verilerle yapýlmasý esaslarýndan hangilerinin benimsendiði savunulabilir? E A) Yalnýz I ) Yalnýz II ) I ve II ) I ve III E) I, II ve III 13. umhuriyetin ilk yýllarýnda temel tüketim mallarýnýn yurt içinde üretilmesine aðýrlýk verilmiþ, ham maddesi yurt içinde bulunan sanayi dallarýnýn kurulmasýna çalýþýlmýþtýr. Türk evleti bununla aþaðýdakilerden hangisini amaçlamýþtýr? A A) Ekonominin dýþa baðýmlýlýðýný sona erdirmeyi ) Yabancý devletlerden düþük faizli kredi almayý ) oðazlarda denetim hakkýný elde etmeyi ) Sýnýrlarýný güvence altýna almayý E) Milli egemenlik ilkesini pekiþtirmeyi Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

59 Atatürk Ýnkýlaplarý Test umhuriyetin ilk yýllarýnda ekonomi alanýnda, I. dokuma fabrikalarýnýn kurulmasý, II. tohum ýslah istasyonlarýnýn kurulmasý, III. köylüye ucuz tarým alet ve makineleri verilmesi, IV. Maden Tetkik Arama Enstitüsü nün kurulmasý yeniliklerinden hangileri tarýmýn çaðdaþ yöntemlerle yapýlmasýný saðlamýþtýr? A) I ve II ) I ve III ) II ve III ) II ve IV E) III ve IV 4. Yeni bir devletin kurulmasý Laik devlet düzeninin kurulmasý emokratik yönetimin gerçekleþmesi Türkiye de bu geliþmelerin saðlanmasýnda aþaðýdakilerden hangisinin etkisi yoktur? A) TMM nin açýlmasý ) Halifeliðin kaldýrýlmasý ) Saltanatýn kaldýrýlmasý ) Soyadý Kanunu nun kabul edilmesi E) umhuriyetin ilan edilmesi 2. Türkiye de yýllarý arasýnda irinci eþ Yýllýk Plan uygulanmýþtýr. Hazýrlanan bu plana göre özel sektörün gerçekleþtiremediði yatýrýmlar devlet eliyle yapýlmaya baþlamýþtýr. Plan doðrultusunda dokuma, demir, kaðýt, cam ve kimya alanlarýnda fabrikalar kurulmuþ ve dýþarýdan alýnan mallar yüzde elli oranýnda azalmýþtýr. u bilgilere dayanarak aþaðýdaki yargýlardan hangisine ulaþýlamaz? A) Ekonomik kalkýnma planlanmýþtýr. ) atý ülkeleriyle ticaret iliþkileri kolaylaþtýrýlmýþtýr. ) Sanayi yatýrýmlarý ekonomide dýþa baðýmlýlýðý azaltmýþtýr. ) Sanayinin geliþtirilmesinde devlet aktif bir rol oynamýþtýr. E) Sanayide özel sektör yetersiz kalmýþtýr. 5. Yaptýðýmýz ve yapmakta olduðumuz inkýlâplarýn amacý; Türkiye umhuriyeti halkýný, tamamen çaðdaþ ve bütün anlam ve görünüþü ile uygar bir toplum durumuna ulaþtýrmaktýr. una göre, I. Türkiye evleti, atý ya sadece kültürel alanda uyacaktýr. II. Türkiye umhuriyeti inkýlaplarla geliþecektir. III. Ýnkýlaplarýn amacý, Türk toplumunu çaðdaþlaþtýrmaktýr. yargýlarýndan hangilerine ulaþýlamaz? A ) I ve II E) I ve III 3. umhuriyet önemi nde, 3 Mart 1924 te Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiþtir. 15 Nisan 1931 de Türk Tarih Kurumu kurulmuþtur. 12 Temmuz 1932 de Türk il Kurumu kurulmuþtur. Yukarýdaki yenilikler ile öncelikle hangi alanda düzenlemelerin yapýlmasý amaçlanmýþtýr? E A) Ekonomi ) Ticaret ) Edebiyat ) Tarih E) Eðitim 6. Türkiye umhuriyeti yenilik hareketlerini yaparken Avrupa yý örnek almýþtýr. umhuriyet önemi nde, I. Teþvik-i Sanayi Kanunu nun çýkarýlmasý, II. Türk il Kurumu nun kurulmasý, III. Arap alfabesinin yerine Latin alfabesinin kabul edilmesi, IV. Ýsviçre Medeni Kanunu nun kabul edilmesi geliþmelerinden hangileri bu duruma bir kanýt olarak gösterilebilir? E A)IveII )IveIII )IIveIII ) II ve IV E) III ve IV 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 143

60 Atatürk Ýnkýlaplarý Test umhuriyet önemi nde, I. Medeni Kanun un kabul edilmesi, II. Tevhid-i Tedrisat Kanunu nun çýkarýlmasý, III. kadýnlara seçme ve seçilme hakkýnýn tanýnmasý geliþmeleri aþaðýdakilerin hangisinde verilen sýraya göre gerçekleþmiþtir? A) I, II, III ) I, III, II ) II, I, III ) II, III, I E) III, II, I 11. I. Saltanatýn kaldýrýlmasý II. Laiklik ilkesinin anayasaya konulmasý III. Halifeliðin kaldýrýlmasý Yukarýdaki olaylarýn kronolojik sýralamasý aþaðýdakilerin hangisinde verilmiþtir? A) I, II, III ) I, III, II ) II, I, III ) II, III, I E) III, II, I 8. umhuriyet önemi nde, I. tiyatro ve opera binalarýnýn yapýlmasý, II. Türk Tarih Kurumu nun kurulmasý, III. Türk il Kurumu nun oluþturulmasý faaliyetlerinden hangilerinin milli kültürün canlandýrýlmasýna yönelik olduðu savunulabilir? E A) Yalnýz I ) Yalnýz II ) I ve II ) I ve III E) II ve III 12. Türk inkýlabý, emperyalist güçlere karþý gelmenin mümkün olduðunu dünyaya kanýtlayarak, tutsak milletlere baðýmsýzlýk yolunu açmýþtýr. u bilgiye dayanarak Türk inkýlabý ile ilgili aþaðýdakilerden hangisi söylenebilir? A A) Evrensel bir niteliðe sahip olduðu ) Fransýz Ýhtilali ni örnek aldýðý ) emokratik yöntemlerle gerçekleþtirildiði ) oðu kültürünün yerine atý kültürünü benimsediði E) Hazýrlýk aþamasýnýn uzun sürdüðü 9. l. Kadýnlara meslek seçme hakkýnýn verilmesi ll. Kadýnlarýn yönetime katýlmasý lll. Tanýk olmada kadýn - erkek eþitliðinin saðlanmasý lv. Ailelere soyadý alma zorunluluðunun getirilmesi Yukarýdaki geliþmelerden hangileri Medeni Kanun ile saðlanmamýþtýr? A) l ve II ) I ve III ) li ve lll ) ll ve lv E) IIl ve IV 13. Atatürk ün, Ulusal egemenlik iktisadi egemenlik ile pekiþtirilmelidir. sözü doðrultusunda, I. Türkiye Ýþ ankasý nýn kurulmasý, II. Teþvik -i Sanayi Kanunu nun çýkarýlmasý, III. Þapka Giyilmesi Hakkýnda Kanun un kabul edilmesi inkýlaplarýndan hangilerinin yapýldýðý ileri sürülebilir? ) I ve II E) II ve III 10. Aþaðýdakilerden hangisi Yeni Türk evleti nin ekonomik alandaki yenileþme çabalarýndan biri deðildir? E A) Kabotaj Kanunu nun çýkarýlmasý ) Ýþ ankasý nýn kurulmasý ) Teþvik-i Sanayi Kanunu nun çýkarýlmasý ) Anadolu demiryollarýnýn satýn alýnmasý E) Tevhid-i Tedrisat Kanunu nun kabul edilmesi 14. I. Yüksek Ziraat Enstitüsü II. Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü III. Merkez Hýfzýssýhha Enstitüsü umhuriyet önemi nde yukarýdaki kurumlardan hangileri saðlýk alanýnda hizmet vermek amacýyla kurulmuþtur? ) I ve II E) I ve III Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi

61 Atatürk Ýnkýlaplarý Test Saltanatýn kaldýrýlmasý ve cumhuriyetin ilanýndan sonra eski rejim taraftarlarý halifelik kurumu etrafýnda toplanmýþlar, bu geliþme üzerine TMM halifeliði kaldýrmýþtýr. Terakkiperver umhuriyet Fýrkasý üyeleri yeniliklere karþý yapýlan Þeyh Sait isyanýna karýþýnca Terakkiperver umhuriyet Fýrkasý kapatýlmýþtýr. u bilgilere göre aþaðýdaki yargýlardan hangisine ulaþýlabilir? A A) TMM yenilikleri korumak istemiþtir. ) Yenilik aleyhtarlarý çok partili hayata karþý çýkmýþtýr. ) Ýngiltere, Þeyh Sait isyanýný desteklemiþtir. ) Yenilik hareketleri hiçbir tepkiyle karþýlaþmamýþtýr. E) Musul sorunu çözüme kavuþturulmuþtur. 2. I. Yenilikler yapýlýrken ulusçuluk ilkesinin esas alýnmasý II. Halkýn gereksinimlerinin esas alýnmasý III. Türk ulusunun çaðdaþlaþtýrýlmasýnýn amaçlanmasý Yukarýdakilerden hangileri Atatürk inkýlaplarýnýn özellikleri arasýnda gösterilebilir? E A) Yalnýz I ) Yalnýz II ) I ve II ) II ve III E) I, II ve III 4. Saltanatýn kaldýrýlmasýndan sonra Sultan Vahidettin in halife sýfatýyla ülkeyi terk etmesi üzerine TMM nin almýþ olduðu ilk önlem aþaðýdakilerden hangisidir? A) Halifeliðin kaldýrýlmasý ) umhuriyetin ilaný ) Abdülmecit Efendi nin halife seçilmesi ) Yeni partilerin kurulmasý E) Kabine sistemine geçilmesi 5. Türk inkýlabýnýn ilk aþamasýnda ulusun parçalanmasýný önlemek için örgütlenilmiþ ve milli egemenliðe dayalý bir devlet kurulmuþtur. Ýþgalci güçlerle yapýlan baðýmsýzlýk mücadelesinin kazanýlmasýndan sonra da inkýlap hareketleri baþlamýþ; saltanat kaldýrýlmýþ, ülkenin siyasi, sosyal ve ekonomik alanlarda ilerlemesini saðlayacak çok önemli yenilikler yapýlmýþtýr. una göre Türk inkýlabýnýn, I. devlet düzeninin deðiþmesi, II. eski kurumlarýn kaldýrýlarak yerine yeni kurumlarýn oluþturulmasý, III. egemenliðin millete verilmesi sonuçlarýndan hangilerini ortaya çýkardýðý söylenebilir? E A)YalnýzI )IveII )IveIII ) II ve III E) I, II ve III 3. Mustafa Kemal in kamuoyu yoklamasý yapmak üzere atý Anadolu da bir geziye çýkmasýný fýrsat bilen muhalif grup, Hilafet-i Ýslamiye ve üyük Millet Meclisi baþlýklý bir broþür yayýnladýlar. roþürün ana fikri, kamuoyunun son geliþmelerden büyük sýkýntý içinde bulunduðu þeklinde olup Halife meclisin, meclis halifenindir. sözleriyle düþüncelerini tamamlamýþlardýr. u durum aþaðýdaki inkýlaplardan hangisini zorunlu hale getirmiþtir? A) Saltanatýn kaldýrýlmasýný ) umhuriyetin ilan edilmesini ) Yeni Türk harflerinin kabul edilmesini ) Halifeliðin kaldýrýlmasýný E) TMM nin açýlmasýný 6. Atatürk inkýlâplarýnýn amacý çaðdaþ uygarlýklar seviyesine ulaþmaktýr. Aþaðýdakilerden hangisi bu amaçla gerçekleþtirilmiþ yenilikler arasýnda gösterilemez? A) Arap harflerinin yerine Latin harflerinin kabul edilmesi ) Ýki turlu seçim sisteminin yerine tek turlu seçim sisteminin kabul edilmesi ) Eski saat sistemi yerine uluslararasý saat sisteminin kabul edilmesi ) Fes yerine þapka giyilmesinin kanunlaþtýrýlmasý E) Medreselerin kapatýlarak mekteplerin yaygýnlaþtýrýlmasý 11. Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi 145

62 Atatürk Ýnkýlaplarý Test Yeni Türk evleti nin, I. Osmanlý evleti ne ait bütün borçlarý üstlenme, II. kapitülasyonlarýn bütün sonuçlarýyla birlikte kaldýrma, III. yabancý sermayeyi ülke kalkýnmasýnda kullanma durumlarýndan hangilerine karþý olmasý beklenemez? E ) I ve II E) II ve III 11. Atatürk döneminde aþaðýdakilerin hangisinden sonra bir daha çok partili hayata geçiþ denemesine giriþilmemiþtir? A) Terakkiperver umhuriyet Fýrkasý nýn kapatýlmasý ) Menemen Olayý nýn çýkmasý ) Takrir-i Sükûn Kanunu nun kabul edilmesi ) Þeyh Sait Ýsyaný nýn çýkmasý E) Ordunun siyasetten ayrýlmasý 8. umhuriyet önemi nde, I. Teþvik-i Sanayi, II. Soyadý, III. Kabotaj kanunlarý aþaðýdakilerin hangisinde verilen sýraya göre kabul edilmiþtir? A) I, II, III ) I, III, II ) II, I, III ) III, I, II E) III, II, I Anayasasý nýn, I. Egemenlik kayýtsýz þartsýz milletindir. II. evletin yönetim þekli cumhuriyettir. III. evletin dini Ýslam, baþkenti Ankara, dili Türkçe dir. hükümlerinden hangilerinin, laik devlet düzenine aykýrý nitelikler taþýdýðý savunulabilir? ) II ve III E) I, II ve III 9. Türk inkýlabý halkýn temsilcilerinin onayý alýnarak gerçekleþtirilmiþtir. u durumun aþaðýdakilerden hangisini kolaylaþtýrdýðý söylenebilir? A) Avrupalý devletlerin içiþlerimize karýþmasýný ) Ýnkýlaplarýn toplumda yerleþmesini ) Halkýn saltanata baðlýlýðýnýn artmasýný ) Türkler ile azýnlýklar arasýnda çatýþma çýkmasýný E) Yenilik hareketlerinin duraðanlaþmasýný 13. Aþaðýdakilerden hangisi, yeni Türk evleti nin siyasal baðýmsýzlýk kadar ekonomik baðýmsýzlýða da önem verdiðinin en belirgin göstergesidir? A) Âþar vergisinin kaldýrýlmasý ) Saltanatýn kaldýrýlmasý ) Tekalif-i Milliye Emirlerinin yayýnlanmasý ) Kapitülasyonlarýn kaldýrýlmasý E) Türkiye Ýþ ankasý nýn kurulmasý 10. I. Saltanatýn kaldýrýlmasý II. Medreselerin kapatýlmasý III. Kapitülasyonlarýn kaldýrýlmasý geliþmelerinden hangileri ile Atatürk ün, ulusal egemenlik öyle bir nurdur ki onun karþýsýnda zincirler, taç ve tahtlar yanarak yok olur. özdeyiþi arasýnda iliþki kurulabilir? A ) I ve II E) I ve III 14. I. ütün eðitim kurumlarýnýn Milli Eðitim akanlýðý na baðlanmasý II. Arap harflerinin yerine Latin harflerinin kabul edilmesi III. Kadýnlara sosyal ve ekonomik alanlarda haklar verilmesi Yukarýdakilerden hangileri Tevhid-i Tedrisat Kanunu ile gerçekleþtirilmiþtir? A A) Yalnýz I ) Yalnýz II ) I ve II ) I ve III E) I, II ve III Sýnýf / Ýnkýlap Tarihi