AVUKATLIK HUKUKU. Yrd. Doç. Dr. Sırrı DÜĞER

Transkript

1 AVUKATLIK HUKUKU Yrd. Doç. Dr. Sırrı DÜĞER

2 Genel Ders Planı I. Avukatlık Mesleğinin Tanımı ve Nitelikleri II. III. IV. Avukatlık Mesleğine Kabul Şartları Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu Avukatın Hak ve Yetkileri V. Avukatın Yükümlülükleri VI. Avukatın Disiplin ve Ceza Sorumluluğu VII. Avukatın Meslek Örgütü

3 Avukatlığın Tanımı, Amacı ve Nitelikleri BİRİNCİ KISIM Avukatlık ve Avukat AVUKATLIĞIN MAHİYETİ: Madde 1 Avukatlık, kamu hizmeti ve serbest bir meslektir. (Değişik : 2/5/ /1 md.) Avukat, yargının kurucu unsurlarından olan bağımsız savunmayı serbestçe temsil eder. AVUKATLIĞIN AMACI: Madde 2 (Değişik birinci fıkra : 2/5/ /2 md.) Avukatlığın amacı; hukuki münasebetlerin düzenlenmesini, her türlü hukuki mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasını her derecede yargı organları, hakemler, resmi ve özel kişi, kurul ve kurumlar nezdinde sağlamaktır. Avukat bu amaçla hukuki bilgi ve tecrübelerini adalet hizmetine ve kişilerin yararlanmasına tahsis eder. (Değişik : 2/5/ /2 md.) Yargı organları, emniyet makamları, diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüsleri, özel ve kamuya ait bankalar, noterler, sigorta şirketleri ve vakıflar avukatlara görevlerinin yerine getirilmesinde yardımcı olmak zorundadır. Kanunlarındaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu kurumlar avukatın gerek duyduğu bilgi ve belgeleri incelemesine sunmakla yükümlüdür. Bu belgelerden örnek alınması vekaletname ibrazına bağlıdır. Derdest davalarda müzekkereler duruşma günü beklenmeksizin mahkemeden alınabilir.

4 Avukatlığın Kamu Hizmeti Özelliği Kamu Hizmeti; bir kamu tüzel kişisi tarafından üstlenilen ve doğrudan doğruya onun tarafından veya onun görevlendirmesi ve denetimi altında bir özel kişi tarafından yürütülen kamu yararı amacına yönelik faaliyetlerdir.

5 Avukatlığın Kamu Hizmeti Özelliği Toplumda adaletin tesisinde kamu yararı bulunduğu şüphesizdir. Avukatlar, mesleki faaliyetlerini, tüzel kişiliğini haiz kamu kurumu niteliğinde mesleki kuruluşları olan baroların denetim ve gözetimi altında sürdürürler (Av. K. m. 76/1). Adli Yardım ve Zorunlu Müdafilik Asgari Ücret Tarifesi (EK-1) Avukata karşı işlenen suçlar Avukatın durumunun idare hukuku bakımından değerlendirilmesi

6 Avukatlığın Kamu Hizmeti Özelliği AVUKATA KARŞI İŞLENEN SUÇLAR: Madde 57 Görev Sırasında veya yaptığı görevden dolayı avukata karşı işlenen suçlar hakkında, bu suçların hakimlere karşı işlenmesine ilişkin hükümler uygulanır.

7 Avukatlığın Kamu Hizmeti Özelliği Serbest Meslek; sermayeden ziyade şahsi emeğe, bilimsel ve mesleki bilgiye ve uzmanlığa dayanan, ticari özellik taşımayan, serbest meslek erbabının işverene tabi olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılan faaliyet olarak tanımlanabilir. Avukatın faaliyetinin ticari faaliyet olmaması Avukat, avukatlık sözleşmesi ilişkisine girip girmeme ve bunu sürdürüp sürdürmeme konusunda serbesttir. Ancak bu serbestinin bir sınırı vardır; bu serbesti toplumsal yararın söz konusu olduğu noktada son bulur.

8 Avukatlığın Kamu Hizmeti Özelliği Ücret konusunda yasa ile getirilmiş bulunan sınırlamalar ve reklâma ilişkin yasaklar, avukatın mesleğini yaparken kâr amacı gütmediğinin ve güdemeyeceğinin temel alametidir. Avukatlık yetkilerinin başkaları tarafından kullanılmaması: Madde 63 Baro levhasında yazılı bulunmayanlar ve işten yasaklanmış olan avukatlar, şahıslarına ait olmayan dava evrakını düzenleyemez, icra işlemlerini takip edemez ve avukatlara ait diğer yetkileri kullanamazlar. Baro levhasında yazılı bulunmayanlar avukatlık unvanını da taşıyamazlar.

9 İKİNCİ KISIM Avukatlık Mesleğine Kabul AVUKATLIĞA KABUL ŞARTLARI: Madde 3 (Değişik: 30/1/ /1 md.) Avukatlık mesleğine kabul edilebilmek için : a) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak, b) Türk hukuk fakültelerinden birinden mezun olmak veya yabancı memleket hukuk fakültesinden mezun olup da Türkiye hukuk fakülteleri programlarına göre noksan kalan derslerden başarılı sınav vermiş bulunmak, c) Avukatlık stajını tamamlayarak staj bitim belgesi almış bulunmak, d) (Ek : 2/5/ /3 md.; Mülga: 28/11/ /1 md.) (1) e) Levhasına yazılmak istenen baro bölgesinde ikametgahı bulunmak, f) Bu Kanuna göre avukatlığa engel bir hali olmamak gerekir.(2)

10 İSTİSNALAR: Madde 4 (Değişik: 2/5/ /4 md.) Adli, idari ve askeri yargı hakimlik ve savcılıklarında, Anayasa Mahkemesi raportörlüklerinde, Danıştay üyeliklerinde, üniversiteye bağlı fakültelerin hukuk bilimi dersleri dalında profesörlük, doçentlik, yardımcı doçentlik görevlerinde dört yıl, kamu kurum ve kuruluşlarının hukuk müşavirliği görevinde on yıl süre ile hizmet etmiş olanlarda 3üncü maddenin (c) ve (d) bentlerinde yazılı koşullar aranmaz. Türk vatandaşları ve Türk uyruğuna kabul olunanlardan yabancı hukuk fakültelerinden mezun olup da, geldikleri yerde dört yıl süreyle mahkemelerin her derecesinde hakimlik, savcılık veya avukatlık yapmış ve avukatlığı meslek edinmiş bulunanlar, 3 üncü maddenin (b) bendinde yazılı olduğu biçimde Türk hukuk fakülteleri programlarına göre noksan kalan derslerden usulüne uygun olarak yapılan sınavlarda başarı göstermiş ve ayrıca Türkçeyi iyi bilir oldukları da bir sınavla anlaşılmış olmak kaydıyla, 3 üncü maddenin (c) ve (d) bentlerinde yazılı koşulların dışında tutulurlar. Birinci ve ikinci fıkrada gösterilenlerin baro levhasına yazılmasında, 17 nci maddenin (1) ve (2) numaralı bentlerinde yazılı belgelerden başka sicil özetlerinin onanmış bir örneğinin de verilmesi gereklidir.

11 AVUKATLIĞA KABULDE ENGELLER: Madde 5 Aşağıda yazılı durumlardan birinin varlığı halinde, avukatlık mesleğine kabul istemi reddolunur : a) (Değişik : 23/1/ /326 md.) Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı iki yıldan fazla süreyle hapis cezasına ya da Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, ( ) (3) zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmak, b) (Değişik: 22/1/ /2 md.) Kesinleşmiş bir disiplin kararı sonucunda hakim, memur veya avukat olma niteliğini kaybetmiş olmak, c) (İptal: Anayasa Mahkemesi nin 28/2/2013 tarihli ve E.: 2012/116, K.: 2013/32 sayılı Kararı ile.) d) Avukatlık mesleği ile birleşemeyen bir işle uğraşmak, e) Mahkeme kararı ile kısıtlanmış olmak, f) İflas etmiş olup da itibarı iade edilmemiş bulunmak (Taksiratlı ve hileli müflisler itibarları iade edilmiş olsa dahi kabul olunmazlar), g) Hakkında aciz vesikası verilmiş olup da bunu kaldırmamış bulunmak, h) Avukatlığı sürekli olarak gereği gibi yapmaya engel vücut veya akılca malul olmak. (Değişik: 2/5/ /5 md.) Birinci fıkranın (a) bendinde sayılan yüz kızartıcı suçlardan biri ile hüküm giymiş olanların cezası ertelenmiş, paraya çevrilmiş veya affa uğramış olsa da avukatlığa kabul edilmezler.

12 (Değişik : 22/1/ /2 md.) Adayın birinci fıkranın (a) bendinde yazılı cezalardan birini gerektiren bir suçtan kovuşturma altında bulunması halinde, avukatlığa alınması isteği hakkındaki kararın bu kovuşturmanın sonuna kadar bekletilmesine karar verilebilir. Şu kadar ki, ceza kovuşturmasının sonucu ne olursa olsun avukatlığa kabul isteğinin geri çevrilmesi gereken hallerde, sonuç beklenmeden istek karara bağlanır.

13 Baroya Yazılma İstemi BAROYA YAZILMA İSTEMİ: Madde 6 (Değişik: 2/5/ /6 md.) ( )(1) 4 üncü maddedeki koşulları taşıyanlar başvurdukları yer barosu levhasına yazılmalarını dilekçe ile isteyebilirler.

14 Karar: (Baro levhasına yazılma talebine ilişkin Baro Yönetim Kurulunun kararı) KARAR: Madde 7 Baro yönetim kurulu, levhaya yazılma istemi hakkında başvurma dilekçesinin varış tarihinden itibaren bir ay içinde gerekçeli olarak karar vermekle ödevlidir. Süresi içinde karar verilmediği takdirde, adayın avukatlığa kabul istemi reddedilmiş sayılır. Bu halde aday bir aylık sürenin bitiminden itibaren on beş gün içinde Türkiye Barolar Birliğine itiraz edebilir. İtiraz üzerine 8 inci madde hükmü kıyas yolu ile uygulanır.

15 Redde veya kovuşturma sonuna kadar beklenmesine dair karara itiraz: REDDE VEYA KOVUŞTURMA SONUNA KADAR BEKLENMESİNE DAİR KARARA İTİRAZ: Madde 8 Baro Yönetim Kurulu, avukatlığa kabul istemini reddettiği veya kovuşturma sonuna kadar beklenmesine karar verdiği takdirde bunun gerekçesini kararında gösterir. Gerekçeli karar adaya tebliğ olunur. Aday, bu karara karşı, tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde, kararı veren baro vasıtasıyla Türkiye Barolar Birliğine itiraz edebilir. Baro tarafından adaya, itiraz tarihini tespit eden bir belge verilir. Bu belge hiçbir vergi, harç ve resme tabi değildir. Türkiye Barolar Birliği, itiraz üzerine dosya üzerinde gerekli incelemeleri yaptıktan sonra, itirazı kabul veya reddeder. Türkiye Barolar Birliği itiraz tarihinden itibaren bir ay içinde bir karar vermezse, itiraz reddedilmiş sayılır. [ ]

16 Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları H. Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları MADDE 135- Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve üst kuruluşları; belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlâkını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir. Kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadî teşebbüslerinde aslî ve sürekli görevlerde çalışanların meslek kuruluşlarına girme mecburiyeti aranmaz.

17 Kamu Kurumu Niteliğindeki Meslek Kuruluşları (Değişik: 23/7/ /13 md.) Bu meslek kuruluşları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar. (Değişik: 23/7/ /13 md.) Bu meslek kuruluşları ve üst kuruluşları organlarının seçimlerinde siyasî partiler aday gösteremezler. (Değişik: 23/7/ /13 md.) Bu meslek kuruluşları üzerinde Devletin idarî ve malî denetimine ilişkin kurallar kanunla düzenlenir. (Değişik: 23/7/ /13 md.) Amaçları dışında faaliyet gösteren meslek kuruluşlarının sorumlu organlarının görevine, kanunun belirlediği merciin veya Cumhuriyet savcısının istemi üzerine mahkeme kararıyla son verilir ve yerlerine yenileri seçtirilir. (Değişik: 23/7/ /13 md.) Ancak, millî güvenliğin, kamu düzeninin, suç işlenmesini veya suçun devamını önlemenin yahut yakalamanın gerektirdiği hallerde gecikmede sakınca varsa, kanunla bir merci, meslek kuruluşlarını veya üst kuruluşlarını faaliyetten men ile yetkilendirilebilir. Bu merciin kararı, yirmidört saat içerisinde görevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını kırksekiz saat içinde açıklar; aksi halde, bu idarî karar kendiliğinden yürürlükten kalkar.

18 KAMU KURUMU NİTELİĞİNDE MESLEK KURULUŞLARI TANIM: Kamu kurumun niteliğinde meslek kuruluşları (KKNMK) belli bir mesleğe mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, meslekî faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ile ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlâkını korumak maksadı ile kanunla kurulan ve organları kendi üyeleri tarafından kanunda gösterilen usullere göre yargı gözetimi altında, gizli oyla seçilen kamu tüzelkişilikleridir.

19 Kamu Kurumu Niteliğinde Meslek Kuruluşlarının Özellikleri Türkiye de meslek kuruluşları kamu kurumu niteliğinde kuruluşlardır. Meslek kuruluşları kamu tüzel kişiliğine sahiptirler. Bazı kamu gücü ayrıcalıklarına sahiptirler. Kanunla kurulurlar. Organları kendi üyeleri arasından seçilir. Zorunlu üyelik esasına dayanılar Kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar. Kendi bütçeleri vardır. Özerktirler. Vesayet denetimine tabidirler. Personeli özel hukuka tabidir. Mal varlığı özel hukuka tabidir.

20 II. AVUKATLIK MESLEĞİNE KABUL ŞARTLARI AVUKATLIK RUHSATNAMESİ VE YEMİN: Madde 9 Avukatlık meslekine kabul edilen adaya, ilgili baro tarafından bir ruhsatname verilir. Avukatlığa kabul, ruhsatnamenin verildiği andan itibaren hüküm ifade eder. Aday böylece avukatlığa kabul edildikten sonra (Avukat) unvanını kullanmak hakkını kazanır. Durum Türkiye Barolar Birliğine bildirilir. (Değişik dördüncü fıkra: 13/1/ /1 md.) Ruhsatnameler ve avukat kimlikleri Türkiye Barolar Birliği tarafından tek tip olarak bastırılır ve düzenlenir. 8 inci maddenin dördüncü fıkrasında belirtilen şekilde Türkiye Barolar Birliği Yönetim Kurulunca uygun bulma kararı verildiğinde ruhsatnameler Birlik Başkanı ve ilgili Baro Başkanı tarafından imzalanır. Avukat kimlikleri, tüm resmî ve özel kuruluşlar tarafından kabul edilecek resmî kimlik hükmündedir. [ ]

21 Avukatlık Mesleğine Kabul Şartları/Staj DÖRDÜNCÜ KISIM Staj Genel olarak: Madde 15 (DeğiĢik: 30/1/ /4 md.) Avukatlık stajı bir yıldır. Stajın bu kısmında yer alan hükümler uyarınca ilk altı ayı mahkemelerde ve kalan altı ayı da en az beş yıl kıdemi olan (bu beş yıllık kıdem hesabına Kanunun 4 üncü maddesinde yazılı hizmette geçen süreler de dahildir.) bir avukat yanında yapılır. Stajın hangi mahkeme ve adalet dairelerinde, ne surette yapılacağı yönetmelikte gösterilir. Staj Sıra ve Süreleri, Madde 12. Mahkeme ve adalet dairelerinde staj, aşağıdaki sıra ve sürelerde yapılır; a. Cumhuriyet Savcılıklarında bir ay, b. Ağır ceza mahkemesinde bir ay, c. Asliye ceza mahkemesinde on beş gün, d. Sulh ceza mahkemesinde on beş gün, e. Sulh hukuk mahkemesinde on beş gün, f. Asliye hukuk mahkemesinde (ticaret, iş, tapulama dahil) bir buçuk ay, g. İcra tetkik ve icra dairesinde bir ay. Adalet Komisyonu gerekli gördüğü takdirde bu sırayı değiştirebilir ve stajyerin isteği üzerine ticaret, iş veya tapulama mahkemesinde staj yapılmasını sağlar. Staj yapılan baro bölgesinde idari yargı mahkemeleri varsa; staj, Cumhuriyet Savcılıkları ile idari yargı merciinde on beşer gün olarak yapılır.

22 Avukatlık Stajı / Stajın Yapılışı STAJIN YAPILIŞI Madde 13. Staj; baronun, Cumhuriyet Savcısının ve hakimin denetiminde yapılır. Stajyer, staj eğitim programını aksatmadan; duruşmalarda, keşiflerde, soruşturmalarda, kararın görüşülmesinde ve yazılmasında hazır bulunur. Kendisine verilen dosya ve kararları inceler ve rapor hazırlar. Stajyerler kendilerine verilen işlerden sorumludur. Ancak stajda, kalem görevlileri, stajyerler ve iş sahipleri arasındaki ilişkilerde karşılıklı saygı esastır. Stajyer meslek onurunu zedeleyecek davranışlardan kaçınmak zorundadır. Adliyede yapılan staj dönemi için, mahkeme ve adalet dairelerinde stajyerlere ayrılmış bir staj defteri ile devam çizelgesi bulunur. Staj devam çizelgesi stajyer tarafından her gün imzalanır. Staj eğitim çalışmaları veya baroca düzenlenen konferans, panel, sempozyum gibi etkinlikler nedeniyle staj devam çizelgesine imza atamayan stajyer, özrünü belgelemek koşuluyla imza yükümlülüğünden kurtulur. Staj sonunda devam çizelgesi Cumhuriyet Savcısı veya hakim tarafından devam yönünden onaylanır.

23 Avukatlık Stajı / Stajın Yapılışı Staj kesintisiz olarak yapılır. Stajyerin haklı nedenlerle devam edemediği günler Avukatlık Kanununun 23 üncü maddesinde belirtildiği şekilde tamamlattırılır. Haklı nedenlerin kanıtlanması stajyerin yükümlülüğündedir. Stajın yapıldığı yere göre Adalet Komisyonu başkanı ve baro başkanı haklı bir engelin bulunması halinde, yanında staj yaptığı avukatın da görüşünü alarak stajyere otuz günü geçmemek üzere izin verebilir. Adliyede yapılan staj dönemi için, bu Yönetmeliğin 12 nci maddesinde belirtilen sürelerin her birinin bitiminde; stajyerin varsa devam etmediği günleri, stajyere verilen görevleri ve stajyerin genel olarak ilgi ve başarı derecesi ile meslek ilke ve kurallarına yatkınlığını belirten iki nüsha rapor düzenlenerek, biri Adalet Komisyonuna diğeri barosuna gönderilir. Mahkemelerde yapılan staj sırasında staj kurulu, yoksa yönetim kurulu stajı denetler ve gözetir.

24 Avukatlık Stajı / Aranacak Şartlar ARANACAK ŞARTLAR : Madde 16 (Değişik: 2/5/ /11 md.) 3 üncü maddenin (a), (b) ve (f) bentlerinde yazılı koşulları taşıyanlardan, stajyer olarak sürekli staj yapmalarına engel işleri ve 5 inci maddede yazılı engelleri bulunmayanlar, staj yapacakları yer barosuna bir dilekçe ile başvururlar.

25 Avukatlık Stajı / İstemin İlanı İSTEMİN İLANI: Madde 18 Adayın istemi,yukarıdaki maddede yazılı hususlarla birlikte, istem tarihinden itibaren on gün içinde baronun ve adalet dairesinin uygun bir yerinde onbeş gün süre ile asılarak ilan olunur. Her avukat veya stajyer yahut diğer ilgililer, bu süre içinde, adayın stajyer listesine yazılmasına itirazda bulunabilirler. Şu kadar ki, itirazın incelelenebilmesi, açık delil veya vakıaların gösterilmiş olmasına bağlıdır.

26 Avukatlık Stajı / Rapor RAPOR: Madde 19 Baro başkanı, istemin ilanından önce, baroya bağlı avukatlardan birini adayın gerekli nitelikleri taşıyıp taşımadığını ve avukatlıkla birleşmeyen bir işle uğraşıp uğraşmadığını araştırarak bir rapor düzenlemek üzere görevlendirir. Görevlendirilen avukat, raporu en geç on beş gün içinde baroya vermekle yükümlüdür.

27 Avukatlık Stajı / Karar KARAR: Madde 20 Baro yönetim kurulu, itiraz süresinin bitmesinden itibaren bir ay içinde, 19 uncu maddede yazılı raporu da göz önünde tutarak, adayın stajyer listesine yazılıp yazılmaması hakkında gerekçeli bir karar verir. Karar ilgiliye tebliğ edilmekle beraber, bir örneği de incelenmek üzere dosyası ile birlikte o yer Cumhuriyet Savcılığına verilir. Bu karar aleyhine baro yönetim kurulu üyeleri karar tarihinden, o yer Cumhuriyet savcısı kararın kendisine verildiği, ilgili ise kararın kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren onbeş gün içinde Türkiye Barolar Birliğine itiraz edebilirler.

28 Avukatlık Stajı / Karar Birinci fıkrada yazılı süre içinde bir karar verilmemiş olması halinde talep reddedilmiş sayılır. Bu takdirde, bir aylık sürenin bitiminden itibaren on beş gün içinde aday Türkiye Barolar Birliğine itiraz edebilir. (Değişik : 2/5/ /12 md.) Türkiye Barolar Birliğinin itiraz üzerine verdiği kararlar Adalet Bakanlığına ulaştığı tarihten itibaren iki ay içinde Bakanlıkça karar verilmediği veya karar onaylandığı takdirde kesinleşir. Ancak Adalet Bakanlığı uygun bulmadığı kararları bir daha görüşülmek üzere, gösterdiği gerekçesiyle birlikte Türkiye Barolar Birliğine geri gönderir. Geri gönderilen bu kararlar, Türkiye Barolar Birliği Yönetim Kurulunca üçte iki çoğunlukla aynen kabul edildiği takdirde onaylanmış, aksi halde onaylanmamış sayılır; sonuç Türkiye Barolar Birliği tarafından Adalet Bakanlığına bildirilir. (Değişik : 2/5/ /12 md.) Adalet Bakanlığının yukarıdaki fıkra uyarınca verdiği kararlara karşı, Türkiye Barolar Birliği, aday ve ilgili baro; Adalet Bakanlığının onaylamayıp geri göndermesi üzerine Türkiye Barolar Birliğinin verdiği kararlara karşı ise, Adalet Bakanlığı, aday ve ilgili baro idari yargı merciine başvurabilir.

29 Avukatlık Stajı / Stajın Başlangıcı STAJIN BAŞLANGICI : Madde 21 Avukatlık stajı listeye yazılma ile başlar. İtiraz yazılmayı durdurur.

30 Avukatlık Stajı / Yanında staj yapılacak avukat: YANINDA STAJ YAPILACAK AVUKAT: Madde 22 Avukat yanında staja başlayabilecekleri Cumhuriyet savcılığınca baroya bildirilenler, evvelce dilekçelerinde gösterdikleri ve muvafakatini aldıkları avukat yanında staja başlarlar. Baro başkanının isteği veya ilgililerin başvurması üzerine, baro yönetim kurulu, stajın dilekçede gösterilenden başka bir avukat yanında yapılmasına karar verebilir. 17 nci maddenin 3 üncü bendinde yazılı belgeyi almak imkanını bulamayan adayların hangi avukat yanında staj göreceğini baro başkanı tayin eder. Avukat, ikinci ve üçüncü fıkralardaki hallerde stajyeri kabul zorunluluğundadır.

31 Avukatlık Stajı / Stajın yapılması ve stajyerin ödevleri: STAJIN YAPILMASI VE STAJYERİN ÖDEVLERİ: Madde 23 (Değişik : 2/5/ /13 md.) Staj kesintisiz olarak yapılır. Stajyerin haklı nedenlere dayanarak devam etmediği günler, engelin kalkmasından sonraki bir ay içinde başvurduğu takdirde, mahkeme stajı sırasında Adalet Komisyonu, avukat yanındaki staj sırasında ise baro yönetim kurulu kararı ile tamamlattırılır. Stajın yapıldığı yere göre adalet komisyonu başkanı ve baro başkanı, haklı bir engelin bulunması halinde yanında staj yaptığı avukatın da görüşünü alarak stajyere otuz günü aşmamak üzere izin verebilir. Stajyer, avukatla birlikte duruşmalara girmek, avukatın mahkemeler ve idari makamlardaki işlerini yapmak, dava dosyaları ve yazışmaları düzenlemek, baroca düzenlenen eğitim çalışmalarına katılmak, baro yönetim kurulunca verilen ve yönetmelikte gösterilecek diğer ödevleri yerine getirmekle yükümlüdür. Stajyerler, meslek kurallarına ve yönetmeliklerde belirlenen esaslara uymak zorundadırlar.

32 Avukatlık Stajı / Staj raporları: STAJ RAPORLARI: Madde 24 (DeğiĢik: 30/1/ /5 md.) Staj, Adalet Komisyonunun, baronun ve yanında çalışılan avukatın gözetimi altında yapılır. Stajyer hakkında, yanında staj gördüğü hakimler, Cumhuriyet savcıları tarafından staj durumu, mesleki ilgisi ve ahlaki durumunu belirten bir belge verilir. Yanında staj görülen avukat tarafından, ilk üç ayın bitiminde ve staj süresinin sonunda da kesin olarak, staj durumunu ve adayın mesleki ilgisi ile ahlaki durumunu da kapsayan bir rapor verir.

33 Avukatlık Stajı / Staj süresinin uzatılması: STAJ SÜRESİNİN UZATILMASI: Madde 25 (Değişik: 2/5/ /14 md.) Baro yönetim kurulu, stajyer hakkında verilen raporları değerlendirir, gerektiğinde kurul üyelerinden birini görevlendirmek suretiyle yapılacak inceleme sonuçlarını da göz önünde tutarak staj bitim belgesinin verilmesine veya staj süresinin altı aya kadar uzatılmasına karar verebilir. Yönetim kurulunun bu kararı kesindir.

34 Avukatlık Stajı / Stajyerlerin yapabileceği işler STAJYERLERİN YAPABİLECEĞİ İŞLER Madde 26 (Değişik: 2/5/ /14 md.) Stajyerler, avukat yanında staja başladıktan sonra, avukatın yazılı muvafakati ile ve onun gözetimi ve sorumluluğu altında, sulh hukuk mahkemeleri, sulh ceza mahkemeleri ile icra tetkik mercilerinde avukatın takip ettiği dava ve işlerle ilgili duruşmalara girebilir ve icra müdürlüklerindeki işleri yürütebilirler. Bu yetki, staj bitim belgesinin verilmesi veya staj listesinden silinme ile sona erer.

35 Avukatlık Stajı / Stajyerlere barolarca yapılacak yardım: STAJİYERLERE BAROLARCA YAPILACAK YARDIM: Madde 27 Değişik : 2/5/ /14 md.) Staj süresince stajyerlere Türkiye Barolar birliğince kredi verilir. Ödenecek kredinin kaynağı; avukatların yetkili mercilere sunduğu vekaletnamelere avukatın yapıştıracağı pul bedelleri ile geri ödemeden gelen paralar ve bunların gelirleridir. Bu pullar, Türkiye Barolar Birliğince bastırılır.(değişik üçüncü cümle:13/1/ /2 md.) Yapıştırılacak pulun değeri; tarihli ve 492 sayılı Harçlar Kanununun Yargı Harçları bölümünde yer alan vekâletname örnekleri için kullanılan harç tarifesinin yüzde elli fazlası kadarıdır.(ek cümleler: 13/2/ /195 md.) Her yıl yenilenen vekâlet pulu bedeline ayrıca yüzde beş oranında ilave yapılır. Bu suretle elde edilecek kaynak avukat stajyerlerinin genel sağlık sigortası primlerinin ödenmesinde kullanılır. Kaynağın yetersizliği durumunda staj kredi fonundan aktarım yapılarak prim ödemesi yapılır. Bu primler Türkiye Barolar Birliği tarafından ödenir. (Ek cümle:13/1/ /2 md.) Bu şekilde toplanan tüm pul bedelleri malî yönden Sayıştay denetimine tâbidir.

36 Avukatlık Stajı / Stajyerlere barolarca yapılacak yardım: Avukatlarca vekaletname sunulan merciler, pul yapıştırılmamış veya pulu noksan olan vekaletname ve örneklerini kabul edemez. Gerektiğinde ilgiliye on günlük süre verilerek bu süre içinde pul tamamlanmadıkça vekaletname işleme konulamaz. Kredi ödemelerinden arta kalan miktar, meslektaşlara destek ve meslekte gelişmeyi sağlamakta kullanılır. Bu kredinin ilke ve koşulları, kimlere verileceği, miktarı, geri ödeme şekli, geri ödemeden gelen paralar ile kredi ödemelerinden sonra arta kalan miktarın barolar ve Türkiye Barolar birliği arasında dağıtım ve sarf esasları ve diğer hususlar Türkiye Barolar Birliği Yönetim kurulunca hazırlanacak ve Adalet Bakanlığınca onaylanacak yönetmelikte gösterilir. Pul bedelleri ile geri ödemeden gelen paralar ve bunların gelirleri, kredi ödemelerinden arta kalan miktarın dağıtımı ve sarfı, her yıl Adalet Bakanlığı tarafından ek 4 üncü maddedeki esas ve usullere göre denetlenir.

37 Avukatlık Stajı / Sosyal Yardım ve Dayanışma Fonu SOSYAL YARDIM VE DAYANIŞMA FONU Madde 27/A (Ek:13/1/ /3 md.) Türkiye Barolar Birliği nezdinde sosyal güvenlik, sosyal yardım ve dayanışma hizmetlerinde kullanılmak üzere kaynağı bu Kanunun 27 nci maddesinin ikinci fıkrasında gösterilen gelirlerin yarısı olan "Sosyal Yardım ve Dayanışma Fonu" kurulmuştur. Bu fondan yapılacak harcamaların esas ve usulleri ile diğer hususlar Türkiye Barolar Birliği Yönetim Kurulunca hazırlanacak ve Adalet Bakanlığınca onaylanacak yönetmelikte gösterilir. Fon gelirleri ile harcamaları her yıl Adalet Bakanlığı tarafından ek 4 üncü maddedeki esas ve usullere göre denetlenir.

38 III. Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu TEMSİL; bir hukuki işlemin bir kimsenin ad ve hesabına bir başkası tarafından yapılmasıdır.

39 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Temsil Temsil ilişkisinde üçlü bir ilişki vardır. Diğer bir ifade ile temsil ilişkisinde üç kişi yer alır. Temsil olunan Temsilci Üçüncü Kişi

40 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Temsil Temsilci: Bir hukuki işlemi başkasının ad ve hesabına yapan kimse. Temsil olunan: Kendi ad ve hesabına bir hukuki işlem yapılan kimse. Üçüncü Kişi: Temsilcinin, temsil olunan adına, kendisi ile hukuki işlem yaptığı kişidir.

41 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Temsil Temsil yetkisi tek taraflı irade beyanı ile verilen bir yetkidir. Temsilcinin kabulü şart olmaya yetkinin temsilcinin eline ulaşması da yetkinin verilmesi açısından zorunlu değildir.

42 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Vekalet ile temsil yetkisi arasındaki farklar Vekalet iç ilişkiye, temsil dış ilişkiye ilişkindir. Vekalet hukuki bir yüküm doğurur, temsil yetkisi ise bir hak bahşeder. Vekalet eksik iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir, temsil ise tek taraflı bir işlemle verilir.

43 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Temsil Buna göre avukat ile iş sahibi arasındaki ilişkide, avukatın üstlendiği görev, tek taraflı olarak verilen temsil yetkisi ile açıklanamaz. Bu nedenle yapılan karşılıklı iradeleri uyuşması ile meydana gelen bir sözleşmedir. İş sahibinin avukata temsil yetkisi vermesi (avukat adına vekaletname düzenlettirmesiyle) ile taraflar arasında sözleşme ilişkisi kurulmuş olmayacaktır.

44 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Vekâlet sözleşmesi A. Tanımı MADDE 502- Vekâlet sözleşmesi, vekilin vekâlet verenin bir işini görmeyi veya işlemini yapmayı üstlendiği sözleşmedir.

45 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Vekâlet Sözleşmesinin Unsurları Bir işin görülmesi ve bir hizmetin yerine getirilmesi, İşin başkasının menfaatine yapılması, Vekilin gördüğü işin başkasına ait olması ve onun menfaatine yapılması gerekir. Sırf vekilin menfaatine yapılan bir faaliyet vekalet sözleşmesine konu olamaz. Vekilin edim sonucundan değil edim fiilinden sorumlu olması ve bağımsız olarak iş görmesi, Ücretsiz olarak veya bir ücret karşılığı iş görme.

46 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Hizmet Sözleşmesi BK m. 393 A. Tanımı MADDE 393- Hizmet sözleşmesi, işçinin işverene bağımlı olarak belirli veya belirli olmayan süreyle işgörmeyi ve işverenin de ona zamana veya yapılan işe göre ücret ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. İşçinin işverene bir hizmeti kısmi süreli olarak düzenli biçimde yerine getirmeyi üstlendiği sözleşmeler de hizmet sözleşmesidir. Genel hizmet sözleşmesine ilişkin hükümler, kıyas yoluyla çıraklık sözleşmesine de uygulanır; özel kanun hükümleri saklıdır

47 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Vekalet sözleşmesi ile Hizmet sözleşmesi İlke olarak işçi işverenin talimatları ile bağlı olup ekonomik yönden de işverene bağlıdır. Oysa vekil istisnai durumlar dışında o işin uzmanı da olabileceği dikkate alınarak iş sahibinin talimatları (iradesini ve çıkarını kollamak koşuluyla) ile bağlı değildir.

48 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Vekalet sözleşmesi ile eser sözleşmesi A. Tanımı MADDE 470- Eser sözleşmesi, yüklenicinin bir eser meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bir bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Eser sözleşmesi bir sonuç sözleşmesidir. Buna karşılık vekalet sözleşmesi bir etkinlik sözleşmesidir.

49 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Avukatlık sözleşmesi Avukatlık sözleşmesi, baro levhasına yazılı olup, mesleğini serbest olarak yapan avukat ile iş sahibi arasında akdedilen, hukuki ilişkilerin düzenlenmesini, hukuki sorun ve uyuşmazlıkların çözümlenmesini konu edinen, tam iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir.

50 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Avukatlık Sözleşmesinin Nitelikleri Her iki tarafa borç yükleyen bir sözleşmedir. Ücret karşılığı yapılan bir sözleşmedir. Belli bir hukuki yardım ve bir hizmetin yapılmasını konu edinen bir sözleşmedir. Tekel hakkına sahip kişilerce yapılabilecek bir sözleşmedir.

51 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Avukatlık sözleşmesi ve vekalet sözleşmesinin karşılaştırılması Ücret yönünden farklılık Kişi yönünden farklılık Tarafların yükümlülükleri bakımından farklılık İşe son verme işten çekilme yönünden farklılık

52 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Avukatlık Sözleşmesi Avukatlık Sözleşmesi AVUKATLIK SÖZLEŞMESİNİN KAPSAMI Madde 163 (Değişik : 2/5/ /76 md.) Avukatlık sözleşmesi serbestçe düzenlenir. Avukatlık sözleşmesinin belli bir hukukî yardımı ve meblâğı yahut değeri kapsaması gerekir. Yazılı olmayan anlaşmalar, genel hükümlere göre ispatlanır. Yasaya aykırı olmayan şarta bağlı sözleşmeler geçerlidir. Avukatlık ücret tavanını aşan sözleşmeler, bu Kanunda belirtilen tavan miktarında geçerlidir. İfa edilmiş sözleşmenin geçersizliği ileri sürülemez. Yokluk halleri hariç, avukatlık sözleşmesinin bir hükmünün geçersizliği, bu sözleşmenin tümünü geçersiz kılmaz.

53 AVUKATLIK ÜCRETİ Madde 164 (DeğiĢik : 2/5/ /77 md.) Avukatlık ücreti, avukatın hukukî yardımının karşılığı olan meblâğı veya değeri ifade eder. Yüzde yirmi beşi aşmamak üzere, dava veya hükmolunacak şeyin değeri yahut paranın belli bir yüzdesi avukatlık ücreti olarak kararlaştırılabilir. İkinci fıkraya göre yapılacak sözleşmeler, dava konusu para dışındaki mal ve haklardan bir kısmının aynen avukata ait olacağı hükmünü taşıyamaz. Avukatlık asgarî ücret tarifesi altında vekâlet ücreti kararlaştırılamaz. Ücretsiz dava alınması halinde, durum baro yönetim kuruluna bildirilir.(değişik üçüncü ve dördüncü cümle:13/1/ /5 md.) Avukatlık ücretinin kararlaştırılmamış olduğu veya taraflar arasında yazılı ücret sözleşmesinin bulunmadığı yahut ücret sözleşmesinin belirgin olmadığı veya tartışmalı olduğu veya ücret sözleşmesinin ücrete ilişkin hükmünün geçersiz sayıldığı hallerde; değeri para ile ölçülebilen dava ve işlerde asgari ücret tarifelerinin altında olmamak koşuluyla ücret itirazlarını incelemeye yetkili merci tarafından davanın kazanılan bölümü için avukatın emeğine göre ilâmın kesinleştiği tarihteki müddeabihin değerinin yüzde onu ile yüzde yirmisi arasındaki bir miktar avukatlık ücreti olarak belirlenir. Değeri para ile ölçülemeyen dava ve işlerde ise avukatlık asgari ücret tarifesi uygulanır. Dava sonunda, kararla tarifeye dayanılarak karşı tarafa yüklenecek vekâlet ücreti avukata aittir. Bu ücret, iş sahibinin borcu nedeniyle takas ve mahsup edilemez, haczedilemez.

54 Avukatın Yaptığı İşin Hukuki Durumu / Avukatın hapis hakkı ve avukatlık ücretinin rüçhanlı bulunması: AVUKATIN HAPİS HAKKI VE AVUKATLIK ÜCRETİNİN RÜÇHANLI BULUNMASI: Madde 166 Avukat, müvekkili tarafından verilen veya onun namına aldığı malları, parayı ve diğer her türlü kıymetleri, avukatlık ücreti ve giderin ödenmesine kadar, kendi alacağı nispetinde elinde tutabilir. [ ]

55 Avukatlık ücret tarifesinin hazırlanması: AVUKATLIK ÜCRET TARİFESİNİN HAZIRLANMASI: Madde 168 (Değişik: 2/5/ /81 md.) Baronun yönetim kurulları, her yıl Eylül ayı içerisinde, yargı yerlerindeki işlemler ile diğer işlemlerden alınacak avukatlık ücretinin asgarî hadlerini gösteren birer tarife hazırlayarak Türkiye Barolar Birliğine gönderirler. [ ]

56 Yargı mercilerine karşı tarafa yükletilecek avukatlık ücretinin miktarı: YARGI MERCİLERİNE KARŞI TARAFA YÜKLETİLECEK AVUKATLIK ÜCRETİNİN MİKTARI: Madde 169 (Değişik: 31/10/ /2 md.) Yargı mercilerince karşı tarafa yükletilecek avukatlık ücreti, avukatlık ücret tarifesinde yazılı miktardan az ve üç katından fazla olamaz.

57 HMK m. 323 Yargılama giderlerinin kapsamı MADDE 323- Yargılama giderleri şunlardır: a) Celse, karar ve ilam harçları. b) Dava nedeniyle yapılan tebliğ ve posta giderleri. c) Dosya ve sair evrak giderleri. ç) Geçici hukuki koruma tedbirleri ve protesto, ihbar, ihtarname ve vekâletname düzenlenmesine ilişkin giderler. d) Keşif giderleri. e) Tanık ile bilirkişiye ödenen ücret ve giderler. f) Resmî dairelerden alınan belgeler için ödenen harç, vergi, ücret ve sair giderler. g) Vekil ile takip edilmeyen davalarda tarafların hazır bulundukları günlere ait gündelik, seyahat ve konaklama giderlerine karşılık hâkimin takdir edeceği miktar; vekili bulunduğu hâlde mahkemece bizzat dinlenmek, isticvap olunmak veya yemin etmek üzere çağrılan taraf için takdir edilecek gündelik, yol ve konaklama giderleri. ğ) Vekille takip edilen davalarda kanun gereğince takdir olunacak vekâlet ücreti. h) Yargılama sırasında yapılan diğer giderler.

58 İşi Sonuna Kadar Takip Etme Zorunluluğu ve Başkasını Tevkil: Madde 171 (Değişik birinci fıkra : 2/5/ /83 md.) Avukat, üzerine aldığı işi kanun hükümlerine göre ve yazılı sözleşme olmasa bile sonuna kadar takip eder. Avukata verilen vekaletnamede başkasını tevkile yetki tanınmış ise, yazılı sözleşmede aksine açık bir hüküm olmadıkça, işi başka bir avukatla birlikte veya başka bir avukata vererek takip ettirebilir. Vekaletnamede, bunun düzenlendiği tarihten sonra açılacak veya takip edilecek bütün dava ve işlerde vekalete ve başkasını tevkile genel şekilde yetki verilmişse, avukat, bu tarihten sonraki dava ve işlerde müvekkilinden ayrıca vekalet almaya lüzum kalmaksızın işi başka bir avukatla birlikte veya başka bir avukata vererek takip ettirebilir. [ ]

59 İş Sahibinin İşi Başka Bir Avukata Vermesi: İŞ SAHİBİNİN İŞİ BAŞKA BİR AVUKATA VERMESİ: Madde 172 İş sahibi, ilk anlaşmayı yaptığı avukatının yazılı muvafakati ile, başka avukatları da işin kovuşturma ve savunmasına katabilir. İş sahibi, ilk avukatın muvafakatini kendisine tevdi veya tebliğ edilecek bir yazı ile en az bir haftalık süre vererek talep eder. Avukat bu süre içinde cevap vermemişse muvafakat etmiş sayılır. İlk avukatın muvafakat etmemesi halinde, vekalet akdi kendiliğinden sona erer. İş sahibi, muvafakat etmeyen avukata ücretin tamamını ödemekle yükümlüdür. İlk avukatın muvafakati ile işin başka avukatlar tarafından da takibi halinde iş sahibi, ilk avukatın ücretinden kısıntı yapamaz. Bu halde avukatların müvekkile karşı sorumluluğu konusunda 171 inci maddenin üçüncü fıkrası hükmü uygulanır.

60 Avukatlık ücretinin belli bir işe hasredilmesi: Madde 173 Sözleşmede aksine bir hüküm yoksa, kararlaştırılan avukatlık ücreti yalnızca avukatın üzerine almış olduğu işin karşılığı olup, mukabil dava, bağlantı ve ilişki bulunsa bile başka dava ve icra kovuşturmaları veya her türlü hukuki yardımlar ayrı ücrete tabidir. Avukata tevdi edilen işin yapılması veya yapıldıktan sonra sonucunun alınması için gerekli bütün vergi, resim, harç ve giderler iş sahibinin sorumluluğu altında olup, avukat tarafından ilk istekte avukata veya gerektiği yere ödenir. Bu harcamaların avukat tarafından yapılabilmesi için, yeteri kadar avansın iş sahibi tarafından verilmiş olması gerektir. Avukatın iş için yapacağı yolculuk masrafları ve bulunduğu yerden ayrılma tazminatı, anlaşma gereğince iş sahibi tarafından ayrıca ödenir. Bu giderler peşin olarak ödenmedikçe avukat yolculuğa zorlanamaz. Bu hükmün aksine sözleşme yapılabilir.

61 IV. AVUKATIN HAK VE YETKİLERİ ALTINCI KISIM Avukatın Hak ve Ödevleri Genel olarak: Madde 34 (Değişik : 2/5/ /21 md.) Avukatlar, yüklendikleri görevleri bu görevin kutsallığına yakışır bir şekilde özen, doğruluk ve onur içinde yerine getirmek ve avukatlık unvanının gerektirdiği saygı ve güvene uygun biçimde davranmak ve Türkiye Barolar Birliğince belirlenen meslek kurallarına uymakla yükümlüdürler.

62 Avukatın Hak Ve Yetkileri / Yalnız Avukatların Yapabileceği İşler: Yalnız avukatların yapabileceği işler: Madde 35 (DeğiĢik: 26/2/ /1 md.) Kanun işlerinde ve hukuki meselelerde mütalaa vermek, mahkeme, hakem veya yargı yetkisini haiz bulunan diğer organlar huzurunda gerçek ve tüzel kişilere ait hakları dava etmek ve savunmak, adli işlemleri takip etmek, bu işlere ait bütün evrakı düzenlemek, yalnız baroda yazılı avukatlara aittir. Baroda yazılı avukatlar birinci fıkradakiler dışında kalan resmi dairelerdeki bütün işleri de takip edebilirler. (Değişik üçüncü fıkra: 23/1/ /329 md.) Dava açmaya yeteneği olan herkes kendi davasına ait evrakı düzenleyebilir, davasını bizzat açabilir ve işini takip edebilir. Ancak, Türk Ticaret Kanununun 272 nci maddesinde ön görülen esas sermaye miktarının beş katı veya daha fazla esas sermayesi bulunan anonim şirketler ile üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri sözleşmeli bir avukat bulundurmak zorundadır. Bu fıkra hükmüne aykırı davranan kuruluşlara Cumhuriyet savcısı tarafından sözleşmeli avukat tayin etmedikleri her ay için, sanayi sektöründe çalışan onaltı yaşından büyük işçiler için suç tarihinde yürürlükte bulunan, asgarî ücretin iki aylık brüt tutarı kadar idarî para cezası verilir. Hukuk ve Ceza Muhakemeleri Usulleri kanunları ile diğer kanun hükümleri saklıdır.

63 Avukatın Hak Ve Yetkileri / Uzlaşma sağlama UZLAŞMA SAĞLAMA Madde 35/A (Ek : 2/5/ /23 md.) Avukatlar dava açılmadan veya dava açılmış olup da henüz duruşma başlamadan önce kendilerine intikal eden iş ve davalarda, tarafların kendi iradeleriyle istem sonucu elde edebilecekleri konulara inhisar etmek kaydıyla, müvekkilleriyle birlikte karşı tarafı uzlaşmaya davet edebilirler. Karşı taraf bu davete icabet eder ve uzlaşma sağlanırsa, uzlaşma konusunu, yerini, tarihini, karşılıklı yerine getirmeleri gereken hususları içeren tutanak, avukatlar ile müvekkilleri tarafından birlikte imza altına alınır. Bu tutanaklar 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanununun 38 inci maddesi anlamında ilâm niteliğindedir.

64 Avukatın Hak Ve Yetkileri / Sır saklama: SIR SAKLAMA: Madde 36 Avukatların, kendilerine tevdi edilen veya gerek avukatlık görevi, gerekse,türkiye Barolar Birliği ve barolar organlarındaki görevleri dolayısıyla öğrendikleri hususları açığa vurmaları yasaktır. Avukatların birinci fıkrada yazılı hususlar hakkında tanıklık edebilmeleri, iş sahibinin muvafakatini almış olmalarına bağlıdır. Ancak, bu halde dahi avukat tanıklık etmekten çekinebilir. (Ek cümle : 2/5/ /24 md.) Çekinme hakkının kullanılması hukuki ve cezai sorumluluk doğurmaz. Yukarı ki hükümler, Türkiye Barolar Birliği ve baroların memurları hakkında da uygulanır.

65 Avukatın Hak Ve Yetkileri / İşin reddedildiğinin bildirilmesi: İŞİN REDDEDİLDİĞİNİN BİLDİRİLMESİ: Madde 37 Avukat, kendisine teklif olunan işi sebep göstermeden reddedebilir. Reddin, iş sahibine gecikmeden bildirilmesi zorunludur. İşi iki avukat tarafından reddolunan kimse, kendisine bir avukat tayinini baro başkanından isteyebilir. (Değişik : 2/5/ /25 md.) Tayin olunan avukat, baro başkanı tarafından belirlenen ücret karşılığında işi takip etmek zorundadır.

66 Avukatın Hak Ve Yetkileri / İşin reddi zorunluluğu : İŞİN REDDİ ZORUNLULUĞU : Madde 38 Avukat; a) Kendisine yapılan teklifi yolsuz veya haksız görür yahut sonradan yolsuz veya haksız olduğu kanısına varırsa, b) Aynı işte menfaati zıt bir tarafa avukatlık etmiş veya mütalaa vermiş olursa, c) (Değişik : 2/5/ /25 md.) Evvelce hâkim, hakem, Cumhuriyet savcısı, bilirkişi veya memur olarak o işte görev yapmış olursa, d) Kendisinin düzenlediği bir senet veya sözleşmenin hükümsüzlüğünü ileri sürmek durumu ortaya çıkmışsa, e) (İptal: Ana. Mah. nin 2/6/1977 tarihli ve E. 1977/43, K. 1977/84 sayılı kararı ile) f) Görmesi istenilen iş, Türkiye Barolar Birliği tarafından tespit edilen mesleki dayanışma ve düzen gereklerine uygun değilse, Teklifi reddetmek zorunluluğundadır. Bu zorunluluk, avukatların ortaklarını ve yanlarında çalıştırdıkları avukatları da kapsar.

67 Avukatın Hak Ve Yetkileri / İşin Yapımı Sırasında İşi Bırakma Avukata işi alma aşamasında tanınan işi reddetme hakkı, işin yapımı sırasında da devam etmektedir. Avukat üzerine aldığı işi, uygun gördüğü anda bırakma hakkına sahiptir. Ancak bu hakkın kullanımında avukat haklı bir neden olmaksızın işi bırakmış ise, hiçbir ücret isteyememekte, peşin aldığını geri vermekle yükümlü olmaktadır. (Av.Kan. M. 174)

68 Avukatın Hak Ve Yetkileri / Dosya İnceleme ve Bilgi Edinme Hakkı İŞLERİN STAJİYER VEYA SEKRETERLE TAKİBİ, DAVA DOSYALARININ İNCELENMESİ VE DOSYADAN ÖRNEK ALMA: Madde 46 (Değişik : 2/5/ /32 md.) Avukat, işlerini kendi sorumluluğu altındaki stajyeri veya yanında çalışan sekreteri eliyle de takip ettirebilir, fotokopi veya benzeri yollarla örnek aldırabilir. Avukatın onanmasını istemediği örnekler harca tâbi değildir. Avukat veya stajyer, vekâletname olmaksızın dava ve takip dosyalarını inceleyebilir. Bu inceleme isteğinin ilgililerce yerine getirilmesi zorunludur. Vekâletname ibraz etmeyen avukata dosyadaki kağıt veya belgelerin örneği veya fotokopisi verilmez.

69 Avukatın Hak Ve Yetkileri / Dosya İnceleme ve Bilgi Edinme Hakkı AVUKATLIĞIN AMACI: Madde 2 (Değişik birinci fıkra : 2/5/ /2 md.) Avukatlığın amacı; hukuki münasebetlerin düzenlenmesini, her türlü hukuki mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasını her derecede yargı organları, hakemler, resmi ve özel kişi, kurul ve kurumlar nezdinde sağlamaktır. Avukat bu amaçla hukuki bilgi ve tecrübelerini adalet hizmetine ve kişilerin yararlanmasına tahsis eder. (Değişik : 2/5/ /2 md.) Yargı organları, emniyet makamları, diğer kamu kurum ve kuruluşları ile kamu iktisadi teşebbüsleri, özel ve kamuya ait bankalar, noterler, sigorta şirketleri ve vakıflar avukatlara görevlerinin yerine getirilmesinde yardımcı olmak zorundadır. Kanunlarındaki özel hükümler saklı kalmak kaydıyla, bu kurumlar avukatın gerek duyduğu bilgi ve belgeleri incelemesine sunmakla yükümlüdür. Bu belgelerden örnek alınması vekaletname ibrazına bağlıdır. Derdest davalarda müzekkereler duruşma günü beklenmeksizin mahkemeden alınabilir.

70 Avukatın Hak Ve Yetkileri / Dosyadan Örnek Alma Hakkı İŞLERİN STAJİYER VEYA SEKRETERLE TAKİBİ, DAVA DOSYALARININ İNCELENMESİ VE DOSYADAN ÖRNEK ALMA: Madde 46 (Değişik : 2/5/ /32 md.) Avukat, işlerini kendi sorumluluğu altındaki stajyeri veya yanında çalışan sekreteri eliyle de takip ettirebilir, fotokopi veya benzeri yollarla örnek aldırabilir. Avukatın onanmasını istemediği örnekler harca tâbi değildir. Avukat veya stajyer, vekâletname olmaksızın dava ve takip dosyalarını inceleyebilir. Bu inceleme isteğinin ilgililerce yerine getirilmesi zorunludur. Vekâletname ibraz etmeyen avukata dosyadaki kağıt veya belgelerin örneği veya fotokopisi verilmez.

71 Avukatın Hak Ve Yetkileri / Örnek Çıkarabilme Hakkı ÖRNEK ÇIKARABİLME VE TEBLİGAT YAPABİLME HAKKI: Madde 56 Usulüne uygun olarak düzenlenen ve avukata verilmiş olan vekaletname 52 nci maddede yazılı dosyada saklanır. Avukat, bu vekaletnamenin örneğini çıkarıp aslına uygunluğunu imzası ile onaylayarak kullanabilir. Avukatın çıkardığı vekaletname örnekleri bütün yargı mercileri, resmi daire ve kurumlar ile gerçek ve tüzel kişiler için resmi örnek hükmündedir. Asıllarının verilmesi kanunda açıkça gösterilmeyen hallerde avukatlar, takip ettikleri işlerde, aslı kendilerinde bulunan her türlü kağıt ve belgelerin örneklerini kendileri onaylayarak yargı mercileri ile diğer adalet dairelerine verebilirler. (Değişik üçüncü fıkra: 23/1/ /330 md.) Aslı olmayan vekaletname veya diğer kağıt ve belgelerin örneğini onaylayan yahut aslına aykırı örnek veren avukat, üç yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

72 Avukatın Hak Ve Yetkileri / Tebligat Yapabilme Hakkı Avukatlar, vekalet aldıkları işlerde, ilgili yargı mercii aracılığı ile ve bu yargı merciinin tebligat konusunda bir kararı olmaksızın, diğer tarafa adli kağıt ve belge tebliğ edebilirler. Tebliğ edilen kağıt ve belgelerin birer nüshası, gerekli harç, vergi ve resim ödenmek şartıyla, ilgili yargı merciinin dosyasına konur. (Ek: 2/5/ /36 md.) Avukatlar veya avukatlık ortaklığı başkasını tevkil etme yetkisini haiz oldukları bütün vekâletnamelerini kapsayacak şekilde bir başka avukata veya avukatlık ortaklığına vekâletname yerine geçen yetki belgesi verebilir. Bu yetki belgesi vekâletname hükmündedir. (Ek: 2/5/ /36 md.) Vekâletnameler Türkiye için tek tip olup, vekâletnamenin biçim ve içeriği Türkiye Barolar Birliği ile Türkiye Noterler Birliği tarafından hazırlanır.

73 Avukatın Hak Ve Yetkileri / Tebligat Yapabilme Hakkı Tebligat yapabilme hakkı avukatların yaptıkları görev nedeniyle sahip oldukları ayrıcalıklı bir konumu yansıtmaktadır. Buna göre, avukat adli tebligat usulü uygulanmaksızın, aynı davada diğer tarafı temsil eden avukata, tebliğini istediği belge ile birlikte tebligatın içeriğinin, tebliğ eden ile tebliğ edileni ve tebliğ günün gösterir bir makbuz karşılığında tebliğ edebilme hakkına sahip olmaktadır.

74 Avukatın Hak Ve Yetkileri / İşi Stajyerler veya Sekreterle Takip Hakkı İŞLERİN STAJİYER VEYA SEKRETERLE TAKİBİ, DAVA DOSYALARININ İNCELENMESİ VE DOSYADAN ÖRNEK ALMA: Madde 46 (Değişik : 2/5/ /32 md.) Avukat, işlerini kendi sorumluluğu altındaki stajyeri veya yanında çalışan sekreteri eliyle de takip ettirebilir, fotokopi veya benzeri yollarla örnek aldırabilir. Avukatın onanmasını istemediği örnekler harca tâbi değildir. Avukat veya stajyer, vekâletname olmaksızın dava ve takip dosyalarını inceleyebilir. Bu inceleme isteğinin ilgililerce yerine getirilmesi zorunludur. Vekâletname ibraz etmeyen avukata dosyadaki kağıt veya belgelerin örneği veya fotokopisi verilmez.

75 Avukatın Hak Ve Yetkileri / Tanıklıktan Çekinme Hakkı SIR SAKLAMA: Madde 36 Avukatların, kendilerine tevdi edilen veya gerek avukatlık görevi, gerekse,türkiye Barolar Birliği ve barolar organlarındaki görevleri dolayısıyla öğrendikleri hususları açığa vurmaları yasaktır. Avukatların birinci fıkrada yazılı hususlar hakkında tanıklık edebilmeleri, iş sahibinin muvafakatini almış olmalarına bağlıdır. Ancak, bu halde dahi avukat tanıklık etmekten çekinebilir. (Ek cümle : 2/5/ /24 md.) Çekinme hakkının kullanılması hukuki ve cezai sorumluluk doğurmaz. Yukarı ki hükümler, Türkiye Barolar Birliği ve baroların memurları hakkında da uygulanır.

76 Avukatın Hak Ve Yetkileri / Duruşmayı Terk Hakkı TBB Meslek Kuralları 21. Avukat duruşmayı terk edemez. Ancak kişisel veya meslek onurunun zorunlu kıldığı hallerde duruşmalardan ayrılabilir. Bu durumda avukat derhal baroya bilgi verir. Duruşmayı terk hakkı ile davadan çekilme hakkı iki farklı kavramdır.

77 Avukatın Hak Ve Yetkileri / Avukata Karşı İşlenen Suçların Hakimlere Karşı İşlenmesine İlişkin Hükümlerin Uygulanması AVUKATA KARŞI İŞLENEN SUÇLAR: Madde 57 Görev Sırasında veya yaptığı görevden dolayı avukata karşı işlenen suçlar hakkında, bu suçların hakimlere karşı işlenmesine ilişkin hükümler uygulanır.

78 Avukatın Hak ve Yetkileri / Baro Genel Kuruluna Katılma Hakkı I BARO GENEL KURULU: KURULUŞU : Madde 80 Baro genel kurulu, baronun en yüksek organı olup levhada yazılı bulunan bütün avukatlardan kurulur. TOPLANTIYA KATILMA YÜKÜMÜ: Madde 86 (DeğiĢik: 8/5/ /3 md.) (Değişik: 2/5/ /51 md.) Baro levhasında yazılı avukat; gerek olağan, gerek olağanüstü genel kurul toplantılarına katılmak ve oy kullanmakla yükümlüdür. Bu toplantılara haklı bir neden olmaksızın gelmeyenlere veya oy kullanmayanlara ilçe seçim kurulu başkanı tarafından, o baroya kayıtlı avukatların yıllık keseneğinin üçte biri miktarında para cezası verilir. Bu para cezaları ilgili baro başkanlığınca tahsil edilir ve baro bütçesine gelir kaydedilir. [ ]

79 Avukatın Hak ve Yetkileri / Baro Organlarına Seçme ve Seçilme Hakkı Madde 90 (DeğiĢik: 26/2/ /1 md.) Yönetim Kurulu üyeleri levhada yazılı ve avukatlıkta en az beş yıl kıdemli olan avukatlar arasından seçilir. Üye sayısı yüzden az olan barolarda beş yıllık kıdem şartı aranmaz. Haklarında avukatlığa engel bir suçtan dolayı son soruşturma açılmasına karar verilmiş veya geçmiş beş yıl içinde disiplin kurulunca verilecek kesinleşmiş bir kararla kınama, para veya işten çıkarılma cezalarıyla tecziye edilmiş olanlar Yönetim Kurulu Üyesi seçilemezler. (Ek cümle: 2/5/ /53 md.) 77 nci madde hükmüne dayanılarak görevine son verilenler, yapılacak ilk genel kurulda baro organlarına aday olamazlar.

80 Avukatın Hak ve Yetkileri / Türkiye Barolar Birliği Organlarına Seçme ve Seçilme Hakkı I - TÜRKİYE BAROLAR BİRLİĞİ GENEL KURULU: KURULUŞU: Madde 114 Türkiye Barolar Birliğinin en yüksek organı Genel Kuruldur. (Değişik: 2/5/ /61 md.) Genel Kurul, baroların avukatlıkta en az on yıl kıdemi olan üyeleri arasından gizli oyla seçecekleri ikişer delege ile kurulur. Görevde bulunan baro başkanları ile Türkiye Barolar Birliği Başkanlığı yapmış ve yapmakta olan avukatlar, Birlik Genel Kurulunun doğal üyesidirler, oylamalara katılma, seçme ve seçilme hakları vardır. Avukat sayısı yüzden fazla olan barolar, yüzden sonraki her üçyüz üye için ayrıca birer delege seçerler. Barolarca aynı sayıda yedek üyeler seçilir. Delegeler, her baronun olağan genel kurul toplantısında iki yıl için seçilirler. [...]

81 Avukatın Hak ve Yetkileri / Hakkındaki Soruşturmalarda Kendisini Savunma Hakkı DİSİPLİN CEZALARININ UYGULANACAĞI HALLER: Madde 134 (Değişik : 2/5/ /65 md.) Avukatlık onuruna, düzen ve gelenekleri ile meslek kurallarına uymayan eylem ve davranışlarda bulunanlarla, meslekî çalışmada görevlerini yapmayan veya görevinin gerektirdiği dürüstlüğe uygun şekilde davranmayanlar hakkında bu Kanunda yazılı disiplin cezaları uygulanır. SAVUNMA HAKKI: Madde 137 Avukatlar hakkında yapılacak kovuşturmalarda, isnat olunan hususun avukata açıkça ve yazılı olarak bildirilmesi, yazılı savunmasının istenmesi ve bu savunma için en az on günlük bir süre tanınması zorunludur.

82 Avukatın Hak ve Yetkileri / Disiplin Kurulunda Duruşmalı İnceleme Yapılmasını İsteme Hakkı DİSİPLİN KURULUNDA DURUŞMA: Madde 144 (Değişik: 22/1/ /25 md.) (Değişik birinci fıkra : 2/5/ /144 md.) Disiplin kovuşturması açılmasına karar verilen hallerde, yönetim kurulunun iletmesi üzerine, disiplin kurulu, incelemesini evrak üzerinde yapar. Disiplin kuruluna gönderilen dosya içinde avukatın sicili de bulunur. Avukatın isteği veya disiplin kurulunca gerek görülmesi halinde, inceleme duruşmalı olarak yapılır. Duruşma gizli olur. Disiplin kurulu incelemeyi ivedilikle ve herhalde kararın kendisine gelişi tarihinden itibaren en geç bir yıl içinde sonuçlandırmak zorundadır. Ceza davasının sonucunun beklenmesini gerektiren haller saklıdır. GIYAPTA DURUŞMA: Madde 145 Çağrıya uymayan avukatın gıyabında duruşma yapılır. Şu kadar ki, duruşmaya gelmediği takdirde duruşmanın gıyabında yapılacağının davetiyeye yazılması şarttır.

83 Avukatın Hak ve Yetkileri / Adli Yardım Görevini Ücret Ödeyerek Yapmama Hakkı ADLÎ YARDIMIN KAPSAMI Madde 176 (DeğiĢik : 2/5/ /84 md.) Adlî yardım, avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara bu Kanunda yazılı avukatlık hizmetlerinin sağlanmasıdır.

84 Avukatın Hak ve Yetkileri / Adli Yardım Görevini Ücret Ödeyerek Yapmama Hakkı ADLÎ YARDIM BÜROSU Madde 177 (Değişik : 2/5/ /85 md.) Adlî yardım hizmeti, baro merkezlerinde, baro yönetim kurullarınca avukatlar arasından oluşturulan adlî yardım bürosu tarafından yürütülür. Baro yönetim kurulu, ayrıca baro merkezi dışında avukat sayısı beşten çok olan her yargı çevresinde de bir avukatı adlî yardım bürosu temsilcisi olarak görevlendirebilir. Büro ve temsilciler, baro yönetim kurulunun gözetimi altında çalışırlar.

85 Avukatın Hak ve Yetkileri / Adli Yardım Görevini Ücret Ödeyerek Yapmama Hakkı ADLÎ YARDIM İSTEMİ Madde 178 (Değişik : 2/5/ /86 md.) Adlî yardım istemi, adlî yardım bürosuna veya temsilcilerine yapılır. İstek sahibi, isteminde haklı olduğunu gösterdiği delillerle kanıtlamak zorundadır. Yardım isteminin reddi halinde, ilgilisi yazı veya sözle baro başkanına başvurabilir. Baro başkanının vereceği karar kesindir.

86 Avukatın Hak ve Yetkileri / Adli Yardım Görevini Ücret Ödeyerek Yapmama Hakkı Adlî yardımın yapılışı (4) Madde 179 (Değişik : 2/5/ /87 md.) Adlî yardım isteminin kabulü halinde; büro gerekli işlemleri yapmak üzere bir veya birkaç avukatı görevlendirir. Görevlendirilen avukat, görev yazısının kendine ulaşmasıyla, avukatlık hizmetlerini yerine getirmek yükümlülüğü altına girer. Bu yükümlülük, ilgilinin gerekli belge ve bilgileri isteğe rağmen vermemesi veya vekâletname vermekten kaçınmasıyla sona erer. Ayrıca görevlendirilen avukat da bu işi yapmaktan çekinmek isterse görevin kendisine bildirildiği tarihten itibaren on beş gün içinde o işin tarifede belirlenen ücretini baroya ödemek zorundadır. Büro, görevlendirilen avukatın işi yürütmesiyle ilgili aşamaları izler. [ ]

87 HAKAN BEKTAŞ TÜRKİYE BAROLAR BİRLİĞİ MESLEK KURALLARI TBB nin 8-9 Ocak 1971 tarihli IV. Genel Kurulu nda kabul edilmiş ve 26 Ocak 1971 tarihli TBB Bülteni nde yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. I. Genel Kurallar Türk avukatları, baroların ve Türkiye Barolar Birliği nin bağımsızlığı gereğine inanmışlar ve bu konuda kendilerine gerek kişi, gerek kuruluş olarak düşen görevleri başarma kararına varmışlardır. Avukat, mesleki çalışmasını kamunun inancını ve mesleğe güvenini sağlayacak biçimde ve işine tam bir sadakatle yürütür. Avukat, iddia ve savunmanın hukuki yönü ile ilgilidir. Taraflar arasında anlaşmazlığın doğurduğu düşmanlıkların dışında kalmalıdır. Avukat kendine iş sağlama niteliğindeki her davranıştan çekinir. Avukat, kanunen bulunduğu başkaca mevki ve olanaklarının mesleki çalışmalarına etkili olmamasına dikkat eder. Avukat, aynı dava için birbirine karşıt isteklerde bulunamaz. Avukat, Türkiye Barolar Birliği nce kabul olunan mesleki dayanışma ve düzen gereklerine uygun davranmak zorundadır. Uzunca bir süre bürosundan uzak kalmak zorunda bulunan avukat, işlerine bakacak, müvekkillerini kabul edecek meslektaşının adını barosuna bildirir. Avukat meslek kuruluşlarınca verilen görevleri, haklı sebepler dışında, kabul etmek zorundadır. Avukat, kendisiyle ilgili her türlü belgeleri baroda görmek hakkını haizdir. II. Yargı Organlarıyla ve Adli Mercilerle İlişkiler Avukat, daha önce hakim, savcı, hakem ya da başka resmi bir sıfatla incelediği işte görev alamaz.

88 Hakim ve savcı ile hısımlık ya da evlilikten gelen engelleri gösteren, kanun hükmünde yazılı derece dışında kalan hısımlıklar ve başkaca yakınlıklarda, avukat, meslek onuruna en uygun biçimde takdirini kullanır. Avukat duruşmayı terk edemez. Ancak kişisel veya meslek onurunun zorunlu kıldığı hallerde duruşmalardan ayrılabilir. Bu durumda avukat derhal baroya bilgi verir. Avukat savunma için zorunlu olmadıkça davanın uzaması sonucuna varacak isteklerden kaçınır. IV. İş Sahipleriyle İlişkiler Avukat, müvekkiline davanın sonucu ile ilgili hukuki görüşünü açılayabilir. Fakat bunun bir teminat olmadığını özellikle belirtir. Avukat aynı davada, birinin savunması öbürünün savunmasına zarar verebilecek durumda olan iki kişinin birden vekaletini kabul etmez. Bir anlaşmazlıkta taraflardan birine hukuki yardımda bulunan avukat, yararı çatışan öbür tarafın vekaletini alamaz, hiçbir hukuki yardımda bulunamaz. Avukat, kendisine teklif edilen işi gerekçe göstermeden de reddedebilir. Takdirine esas olan nedenleri açıklamak zorunda bırakılamaz. Avukat, davayı almaktan ve kovuşturmaktan çekinme hakkını müvekkiline zarar vermeyecek biçimde kullanmaya dikkat edecektir. İş sahibi anlaşmayı yaptığı avukattan sonra ikinci bir avukata da vekalet vermek isterse, ikinci avukat işi kabul etmeden önce, ilk vekalet verilen avukata yazıyla bilgi vermelidir. Avukat, işle ilgili giderleri karşılamak üzere, avans isteyebilir. Avansın işin gereğini çok aşmamasına, avanstan yapılan harcamaların müvekkile zaman zaman bildirilmesine ve işin sonunda avanstan kalan paranın müvekkile geri verilmesine dikkat edilir. Müvekkil adına alınan paralar ve başkaca değerler geciktirilmeksizin müvekkile duyurulur ve verilir. Avukat hapis hakkı nı alacağı ile oranlı olarak kullanabilir. Adli müzaheretle görülen işler, başkaca işlere gösterilen özenle yürütülür. Ücret davası açacak avukat, önce Baro Yönetim Kurulu na bilgi verir. Bu konuda Baro Yönetim Kurulu nun görüşünü bildirme yetkisi vardır.

89 ŞERİF BOR ANGLOAMERİKAN SİSTEMDE AVUKATLIK İNGİLTERE Aşağıda öncelikle bu ülkede mevcut olan Barrister (Dava avukatı) ve Solicitor (davalara hazırlık ve diğer hukuk alanlarında görev yetkisi) olan hukukçular arasındaki ayrıma işaret etmek gereklidir. Yine bu ülkede, hukuk fakültesi mezunlarının yanında, hukuk fakültesi mezunu olmayanlar, başka fakültelerden mezun olanlar da avukat adayı olabilirler yılından bu yana Barrister lar ile Solicitor lar aynı çalışma alanlarında hizmet arzında bulunabilmektedirler. Ancak, bu durum ülkede yerleşmiş bulunan Barrister, Solicitor ayrımını etkilememiştir ve davalar çoğunlukla bu konuda daha nitelikli bir eğitimden geçen Barristerlar tarafından takip edilmektedir. Avukat adayı olabilmek için yeterliliği standartlarla belirlenmiş bir hukuk fakültesinden mezun olmak ya da başka bir fakülteden mezun olup da bazı ek sartları yerine getirmek gereklidir. Üniversiteden sonra mezunların, Legal Practice (LPC) kursunu tamamlamaları gerekir. Bu kurs, hukuk okullarında (Law schools) yapılır. İngiltere de toplam yirmi sekiz adet hukuk okulu bulunmaktadır. Hukuk okullarına devam etmek isteyen mezunlar ücret ödemektedirler. Ücretler, okuldan okula farklılıklar göstermekle birlikte 5000 ve 8000 sterlin civarındadır. Kurslar, pratik ve teorik dersler olmak üzere iki bölümden oluşur. Pratik bölüm, dava inceleme, mahkemede dava sürecini yürütme becerisini kazandırmaya yönelik derslerden oluşur. Süresi bir akademik yıldır. İki yıl yarı zamanlı da tamamlanabilir. Kurs final sınavı ile sona erer. Bu sınav, hukuk eğitimi konusunda kurumsallaşmış ve Baroları da içeren ancak daha geniş kapsamlı katılımlarla yapılandırılmış Law Society (Hukuk Kurumu) tarafından yapılır. Profesyonel Staj bölümü, Hukuk Pratiği kursunu (LPC) tamamladıktan sonra, iki sene boyunca Trainee Soliciter (Soliciter Stajyeri) olarak çalışmayı gerektirmektedir. Stajyerler, bir hukuk bürosunda Law Society nin belirlediği standartlara göre eğitilir. Bunun yanında Professional Skills Course larına (Profesyonel Beceri Kurslarına) katılmak ve bunu belgelendirmek durumundadırlar. Bu kursta; muhasebe, personel yönetimi ve hukuk bürosu veya şirketi yönetimi öğretilmektedir. Hukuk bürolarında staj yapabilmek oldukça zordur. Tüm mezunları kabul edecek yeterli sayıda hukuk bürosu bulunmamaktadır. Stajyerler (Adaylar) iki yıl solicitor stajyeri olarak çalıştıktan sonra, Master of the Rolls (Solicitor Ruhsatnamesi) olarak çalışma iznine hak kazanırlar. (Admission to the Roll ). Barrister olabilmek için stajyerlerin, İngiltere deki dört Inn of Courts lardan (geniş kapsamlı işlev ve etkinlikleri olan dernek, vakıf, klüp karışımı meslek birlikleri) birine müracaat etmeleri gerekmektedir. Inn of the Courts lardan herhangi birine üye olmak zorunludur. Bu üyelikten sonra, stajyerlerin sekiz adet hukuk okullarından birinde Bar Vocational Course Baro Mesleki Kurslarını (BVC) tamamlamaları gerekmektedir. BVC eğitimi bir yıl sürer. Kursun %40 ı teorik hukuk bilgisi (Özellikle Usul Hukuku) %60 ı pratik hukuk becerilerinin aktarılmasına yöneliktir. BVC de stajyerler, usul ve delil

90 konuları ve bunları hazırlama yeterlilik ve becerisi öğrenirler. Pratik bölüm, video çekimli de olabilen sanal mahkemelerde rol alma, dava dosyalarının hazırlanması ve sözlü sunumlar, genel yazma becerisi, mütaala yazma ve yazılı danışmanlık becerisi, müvekkillerle görüşme becerisi, uzlaşma ve müzakere becerisi kurslarından oluşur. Bunun yanında Inns of Court larda düzenlenen etkinlik ve seminerlere katılmaları zorunludur. Bu etkinlik ve seminerler, yemek ve benzeri sosyal etkinlikleri de kapsar. Teorik bölümde ise; stajyerler, medeni ihtilaflar ve kanun yolları, ceza hukuku ve cezaların tayini, delil, mesleki etik ve altı ders arasından öğrencilerin kendilerinin belirleyeceği iki seçimlik ders alırlar. BVC kursu yedi bin ile on bin sterlin arasında masraf gerektirir. Tüm bu süreçten sonra, pupillage (somut stajyerlik) kursuna başlanılabilir. Koşullar barodan baroya değişir. Tüm barolar, baro konseyi standartlarına uymak zorundadır. Bu standartlar Elyas Raporu adı verilen resmi raporda belirlenmiştir. Bu eğitim toplam on iki ay sürer. Stajyerler, pupillage de deneyimli bir barrister ın (Pupil Master) denetimi altında çalışır. Eğitimin ilk altı ayında, stajyer kendi pupil master ına asistanlık yapar. Daha sonraki altı ayda da, kendi Gözetimcisinin gözetimi altında, bağımsız olarak dava dosyaları hazırlayabilir. Bu çerçevede stajyerlere sekiz yüz sterlin civarında bir maaş ve işle ilgili makul miktarda seyahat masrafları da ödenir. Baroların stajyer fonu da vardır. Son aşamada ise, stajyer baroya kabul edilir (call to the Bar). ABD ABD nde hukuk fakültesine giriş, hukuk fakültesine başlamadan önce herhangi bir başka yüksek öğrenim kurumunda üç ya da dört yıllık bir lisans eğitiminin başarıyla tamamlanmasını gerektirir. Hukuk fakültesine girebilmek için sadece üniversite ya da yüksek okul bitirme derecesinin yüksek olması değil aynı zamanda lise bitirme derecesinin de çok yüksek olması gerekir. Sonuç itibariyle hukuk fakültesi mezuniyeti, liseden sonra en az yedi yıl süren zorlu bir süreçtir. Böyle bir sürecin sonunda mezun olan Amerikan hukukçularının, hukuk ve ekonomi, hukuk ve edebiyat vb. alanlarda yetkin interdisipliner kuram ve uygulamaları yaratabilmelerine, Amerikan yargıçlarının bir davada onlarca sayfalık gerekçeler kaleme alabilmelerine şaşmamak gerek. Çeşitli üniversiteler arasındaki nitelik ve not sistemleri farklılıkları nedeniyle, Amerika daki hukuk eğitiminin temel sorunlarından biri, hukuk fakültesine giriş için nesnel ölçütler bulmaktır. Bu nedenle hukuk fakültelerinin bir çoğu, adayın Hukuk Fakültesine Giriş Testi ni (LSAT) başarmasını zorunlu tutar. LSAT puanı ve daha önce bitirilen üniversite, yüksekokul ya da kolej derecesinin yüksek olması hukuk fakültelerine giriş sürecindeki etkenlerdir. LSAT sınavı beş bölümden oluşur. Bu bölümler şunlardır: a) Okuduğunu anlama b) Analitik akıl yürütme c) Mantıksal akıl yürütme d) Kompozisyon. Bu sınav, Hukuk Fakültesine Giriş Konseyi tarafından yılda dört kez yapılır. LSAT sınavını başaran öğrenciler, hukuk eğitimi görmeye hak kazanırlar. Eğitim üç yıl sürer. Üç yılın sonunda mezunlar Juris Doctor (JD) ünvanınına sahip olurlar. Amerikan hukuk fakültelerinde öğrenciler, hangi dersleri alacaklarına karar vermekte oldukça serbesttirler. Ancak bazı dersler zorunludur. Hukuk fakültelerinin çoğu bir yarı yılda doksan saat kredi alınmasını öngörür. Zorunlu dersler şunlardır: Sözleşmeler Hukuku, Haksız Fiiller Hukuku, Eşya Hukuku, Ceza Hukuku, Medeni Usul Hukuku ve Anayasa hukuku. Amerika Birleşik Devletleri nde Avukatlık Mesleğine Giriş (Bar Exam) Baro Sınavı: ABD nde kural olarak, JD, yani hukuk mezuniyeti derecesi baro sınavına girmenin ön koşuludur. Baro sınavı hukuk fakültesi mezunları için zor bir sınavdır ve yoğun olarak hazırlanmayı gerektirir. Hemen

91 hemen bütün eyaletler, baroya girişin ön koşulu olarak, baro sınavının başarılmasını zorunlu kılar.

92 HANDAN SARIKUŞ 8 Ocak 2010 CUMA Resmî Gazete Sayı : ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2007/16 Karar Sayısı : 2009/147 Karar Günü : İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyeleri Ali TOPUZ ve Haluk KOÇ ile birlikte 122 Milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : günlü, 5558 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un 1. maddesinin Anayasa nın 2., 10. ve 11. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. GEREKÇESİ gerekçe bölümü şöyledir: I- İPTAL VE YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN İptal ve yürürlüğün durdurulması istemini içeren dava dilekçesinin III. GEREKÇE Tarih ve 5558 Sayılı Avukatlık Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 1 inci Maddesinin Anayasaya Aykırılığı tarih ve 5558 sayılı Avukatlık Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun iptali istenen 1 inci maddesi ile... Avukatlık sınavını başarmış olmak... avukatlık mesleğine kabul şartı olmaktan çıkarılmış ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun bu sınava ilişkin diğer hükümleri de yürürlükten kaldırılmıştır. Yukarıda Olay başlığı altında da açıklandığı üzere...avukatlık sınavını başarmış olma... nın avukatlık mesleğinin kabul şartlarından olması, baroların bağımsızlığı ve avukatlık mesleğinin hak ettiği saygınlığa kavuşturulması gereksiniminin bir sonucudur. Sadece hukukçuların yapabileceği avukatlık mesleği de, savcılık ve hâkimlik mesleği gibi kamu hizmeti niteliğinde özel bir meslektir. Bu nedenle avukatın da gerekli donanımlara sahip olacak şekilde, çok özel olarak yetiştirilen bir kişi olması gereği açıktır. Anayasanın 2 nci maddesinde ifade edilen Hukuk Devleti ilkesi, Cumhuriyetin değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez niteliklerindendir. Hukukun üstünlüğü ve hukuk devleti kavramları nitelikli ve yetişkin hukukçuların ve avukatların özverili uygulama ve eylemleriyle yaşama geçebilir. Evrensel demokratik

93 ilkeler ve insan haklarını içeren normlar ve yasaların dahi amaca uygun uygulanabilmesi, amaca uygun yorumlanabilmesi, yargılama ve karar sürecinde hukukçuların sağlam hukuk bilgisine, yorum ve değerlendirme gücüne bağlıdır. Hukuksal yorum ve değerlendirme sosyoloji, psikoloji, siyasal tarih, felsefe, iktisat, mantık ve hatta matematik gibi bilim dallarına olan ilgi ve bilgi ile mümkündür. Ancak bütün bunları özümsemiş ve böylece hukuki düşünmeyi öğrenmiş hukukçular ve avukatlar yetiştirdiğimiz takdirde hukukun üstünlüğü ve hukuk devleti kavramlarını yaşama geçirmiş olabiliriz. Bugün üyelik görüşmelerinin sürdürüldüğü Avrupa Birliği açısından da sınav zorunludur. Sınav olmayan bir Avrupa Birliği ülkesi yoktur. Özellikle Almanya da lisans eğitimi sonrasında bir devlet sınavı ve 2,5 yıllık bir staj eğitiminden sonra sınav yapılmakta, Avusturya da hukuk fakültesi eğitiminden sonra 5 yıllık pratik eğitim ve 5 sınav bulunmaktadır. Diğer AB üyesi ülkelerde de değişik biçimlerde bu sınavlar yapılmaktadır. Yargının kurucu unsurlarından olan bağımsız savunmayı serbestçe temsil eden avukat ve avukatlık mesleği; hukuki sorunların ve anlaşmazlıkların adalete ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesi, hukuk kurallarının tam olarak uygulanması, bireylerin hak ve özgürlüklerinin korunması ve hukuk devletinin işlerliğinin sağlanması bağlamında, yaşamsal bir önem ve değere sahiptir. Bu amaçla, dünyanın bütün gelişmiş demokratik ülkelerinde, savunmanın ve savunma mesleğinin önündeki engeller kaldırılmış, uluslararası sözleşmelerle avukatların mesleklerini özgürce yerine getirmelerine olanak sağlanmış, avukatlık mesleğinin kalitesinin yükseltilmesi amacıyla, başta avukatlık mesleğine sınavla kabul olmak üzere, pek çok önlem alınmış iken Türkiye Barolar Birliği ve 78 Baronun muhalefetine rağmen Avukatlık Yasasında değişiklik yapmak suretiyle...avukatlık sınavını başarmış olmak... şartını avukatlık mesleğine kabul için gerekli olmaktan çıkartan ve dolayısıyla 1136 sayılı Avukatlık Kanunu nun bu sınava ilişkin diğer hükümlerinin de yürürlükten kaldırılmasını öngören ve iptali istenen söz konusu düzenleme, sadece avukatlık mesleğine yönelik ağır bir saldırı değil, aynı zamanda vatandaşların hak ve yararlarının tehlikeye atılmasına neden olabilecek bir düzenleme olduğundan kamu yararı amacına yönelik olmadığı kuşkusuzdur. Anayasa Mahkemesinin tarih ve E.2003/86, K.2004/6 sayılı kararında, Anayasanın 2 nci maddesinde belirtilen hukuk devleti, her eylem ve işlemi hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasaya aykırı durum ve tutumları benimseyen, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, yasaların üstünde Anayasanın ve yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Yasaların kamu yararına dayanması gereği kuşkusuz hukuk devletinin temel değerlerinden birini oluşturmaktadır. Hukuk devletinde hukuk güvenliğinin sağlanabilmesi için yasakoyucunun öngörülebilir düzenlemeler getirmesi de asıldır. görüşü açıklanmış ve bu görüş, Anayasa Mahkemesinin tarih ve E.2002/39, K.2004/125 sayılı kararında da Anayasanın 2 nci maddesinde öngörülen hukuk devleti ilkesi, yasaların kamu yararına dayanması ögesini içerdiği gibi, yasama organı tarafından konulacak kurallarda adalet ve hakkaniyet ölçülerinin gözönünde tutulmasının gerekliliği, yine bu ilkenin doğal bir yansımasıdır. Bu ölçütler ise hukuk kurallarının korunmasında birbiriyle çatışan yararların uzlaştırılmasını zorunlu kılar. Aynı ilke uyarınca, Devlet organlarının görev ve yetkilerinin bu çerçevede yasalarla

94 belirlenmesi gerektiği kuşkusuzdur. biçiminde yinelenmiştir. O halde bir hukuk devletinde, devlet erki kullanılarak yapılan tüm kamu işlemlerinin nihaî amacının kamu yararı olması gerekir. Bu gereklilik, kamu yararını, yasama organının takdir yetkisi için de bir sınır konumuna getirir. Açıklanan nedenlerle kamu yararı amacına yönelik olmayan ve iptali istenen söz konusu düzenleme Hukuk Devleti ilkesine ve dolayısıyla Anayasanın 2 nci maddesine aykırıdır. K.1989/20 sayılı kararında, Öte yandan Anayasa Mahkemesinin tarih ve E.1988/50, Avukatlık Yasası nın 1 inci maddesine göre kamu hizmeti ve serbest bir meslek olan avukatlık iki yönlüdür. Hem kamu hizmeti hem serbest meslek nitelemesi, serbest meslek çalışmalarını yürütürken görev yapılan alanın kamusal ağırlığına dayanmaktadır. Adalet, yargı, hukuk işleri, kamu hizmetinin en yoğun olduğu kamu kavramının anlam olarak en önde geldiği alandır. Avukatlık Yasası nın Avukatlığın amacı başlıklı 2 nci maddesi, bu gerçekleri uygulamaya yansıtan özgün kuraldır. Tüm bu kurallar, yinelenmesinde yarar olmayan nice tanım, anlatım ve değerlendirmeler, avukatlığın kamusal yönü ağır basan bir meslek olduğu gerçeğini doğrulamaktadır. Bilgi ve deneyimlerini öncelikle adalet hizmetine vererek, adalete ve hakkaniyete uygun çözümler için hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasında yargı organlarıyla yetkili kurul ve kurumlara yardımı görev bilen avukatın, hukuk devletinin yargı düzeni içindeki yeri özellik taşımaktadır. Adaletin sav, savunma ve yargı öğelerinden savunma bölümünün temsilcisi, başlıca görevlisi olan avukatın hem temsil ettiği kişiler, hem de önlerinde görev yaptığı hâkim, savcı ve yetkili öbür kurul ve kurumlarca inan, güven ve saygı ile karşılanması gerekir. yorumu yapılmıştır. Bu yorumdan da anlaşılacağı üzere yargıçlık, savcılık, avukatlık meslekleri arasında astlık üstlük ilişkisi bulunmadığı gibi üstünlük farkı ve sıralaması da bulunmamaktadır. Bu üçlü arasındaki ilişki işbölümü ilişkisidir. O nedenle sav, savunma ve karar üçgeninde görev alan hukukçuların mesleğe kabul, meslek için ilerleme ve benzeri konularda eşit işleme tabi tutulması ve sınavda teklik ilkesinin yaşama geçirilmesi gerektiği kuşkusuzdur. Yargılama bir olay hakkında hukukun ne dediğinin bildirilmesidir. Hukukun yaşama sağlıklı geçmesi için bu üçlü arasında mesleğe kabul anlamında eşitliğin sağlanmasına bağlıdır. Çünkü yargılamanın bu üç öğesindeki olumlu veya olumsuzluğun hükme ve dolayısıyla adaletin gerçekleşmesine olumlu ya da olumsuz anlamda yansıması kaçınılmazdır. Anayasa Mahkemesinin pek çok kararında vurgulandığı gibi yasa önünde eşitlik ilkesi, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmemekle birlikte, yasaların uygulanmasında birbirinin aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve toplumların yaratılmasını engellemektedir. Kimi yurttaşların haklı bir nedene dayanılarak değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmamakta, hatta durumlarındaki ve konumlarındaki özellikleri, kimi kişi ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerekli kılmaktadır.

95 Anayasa ile eylemli değil hukuki eşitlik amaçlanmaktadır. Anayasanın öngördüğü eşitlik ilkesinin çiğnenmemesi için, aynı hukuksal durumların aynı, ayrı hukuksal durumların ayrı kurallara bağlı tutulması gerekmektedir. (Anayasa Mahkemesinin tarihli, E.2003/7, K.2005/71 sayılı kararı). Sav, savunma ve yargının adaletin gerçekleşmesi yönünden aynı hukuki durumda oldukları Anayasa Mahkemesinin yukarıda açıklanan kararında da vurgulandığı üzere yadsınamaz. Bu nedenle iptali istenen kural, sav, savunma ve karar üçgeninde görev alan hukukçulardan sav kısmında görev alanlar için sınavda başarılı olma şartını kaldırarak hiçbir haklı nedene dayanmaksızın farklı bir uygulama getirdiğinden Anayasanın 10 uncu maddesinde ifade edilen kanun önünde eşitlik ilkesiyle de bağdaşmamaktadır. Diğer taraftan, bir yasa kuralının Anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığı onun aynı zamanda Anayasanın 11 inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa Mahkemesinin tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD., sa. 24, shf. 225). Açıklanan nedenlerle tarih ve 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 1 inci maddesi, Anayasanın 2 nci, 10 uncu ve 11 inci maddelerine aykırı olup, iptali gerekmektedir. IV. YÜRÜRLÜĞÜ DURDURMA İSTEMİNİN GEREKÇESİ Adaletin kurucu öğelerinden savunmanın temsilcisi avukatların, mesleğe kabul yönünden diğer kurucu öğelerden farklı hükümlere tabi tutulmalarını öngören ve iptali istenen kuralın uygulanması halinde; adaletin gerçekleşmesinin olumsuz yönde etkilenebileceği kuşkusuzdur. Bu durumda ortaya giderilmesi olanaksız durum ve zararların çıkabileceği yadsınamaz. Bu türden durum ve zararların önlenebilmesi, hukukun ve Anayasanın üstünlüğünün korunabilmesi için Anayasaya aykırı olduğu gerekçemizde açıkça gösterilen söz konusu kuraldan Anayasal düzenin en kısa sürede arındırılması açık bir zorunluluk olup, hukuk devleti sayılmanın da bir gereğidir. Bu nedenle, iptali istenen kuralın yürürlüğünün iptal davası sonuçlanıncaya kadar durdurulması da istenerek Anayasa Mahkemesine iptal davası açılmıştır. V. SONUÇ VE İSTEM Yukarıda açıklanan gerekçelerle tarih ve 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun; tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendini, 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan Avukatlık sınavını başarmış olanlar veya ibaresini, 28 inci, 29 uncu, 30 uncu, 31 inci maddelerini, 121 inci maddesinin birinci fıkrasının (20) numaralı bendini, geçici 17 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan ve sınav ibaresini ve geçici 20 nci maddesinin ikinci fıkrası ile tarihli ve 4667 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin birinci

96 fıkrasını yürürlükten kaldıran 1 inci maddesinin Anayasanın 2 nci, 10 uncu ve 11 inci maddelerine aykırı olduğundan, iptaline ve iptal davası sonuçlanıncaya kadar yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesine ilişkin istemimizi saygı ile arz ederiz. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı günlü, 5558 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un iptali istenilen 1. maddesi şöyledir: 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi, 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan Avukatlık sınavını başarmış olanlar veya ibaresi, 28 inci, 29 uncu, 30 uncu, 31 inci maddeleri, 121 inci maddesinin birinci fıkrasının (20) numaralı bendi, geçici 17 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan ve sınav ibaresi ve geçici 20 nci maddesinin ikinci fıkrası ile 2/5/2001 tarihli ve 4667 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır. B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları 36. maddesi ilgili görülmüştür. Dava dilekçesinde, III- İLK İNCELEME Anayasa nın 2., 10. ve 11. maddelerine dayanılmış, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 8. maddesi gereğince Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT ün katılımlarıyla gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin bu konudaki ek raporun hazırlanmasından sonra karara bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, dava konusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Anlam ve Kapsam Dair Kanun un 1. maddesiyle; günlü, 5558 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına A) günlü, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu nun;

97 1) 3. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendindeki, avukatlığa kabulde aranan Avukatlık sınavını başarmış olmak koşulu, 2) 6. maddesinin birinci fıkrasındaki, avukatlık sınavını başarmış olanların Baroya yazılma isteminde bulunabilmeleri, yaptırılması, 3) 28. maddesindeki, avukatlık sınavının Türkiye Barolar Birliği nce 4) 29. maddesindeki, sınava gireceklerin tespiti, 5) 30. maddesindeki, sınavın şekli ve konuları, 6) 31. maddesindeki, sınav sonuçlarının bildirilmesi, 7) Türkiye Barolar Birliği yönetim kurulunun görevlerinin belirtildiği 121. maddesinin birinci fıkrasının (20) numaralı bendindeki, avukatlık sınavı ile ilgili olarak Türkiye Barolar Birliği ne verilen görevlerin yerine getirilmesi, alan ve sınav ibaresi, 8) Dava ve iş takibine ilişkin geçici 17. maddesinin birinci fıkrasında yer 9) Geçici 20. maddesinin ikinci fıkrasına göre tarihinde hukuk fakültelerinde öğrenci olanların sınava tabi tutulmaması, B) günlü, 4667 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un geçici 1. maddesinin birinci fıkrasındaki, avukatlık staj sonu sınavının, sınavın getirildiği tarihinden sonra başvuranlara da uygulanması, Yasa kuralları arasından çıkarılarak avukatlık stajı sonrası sınav kaldırılmıştır. Buna göre, dava konusu kuralın yürürlüğe girmesiyle birlikte, 1136 sayılı Yasa hükümlerine uygun olarak avukatlık başvurusunda bulunarak stajı tamamlayanlar, bilgi, beceri, yetenek ve yeterliliklerinin ölçülmesi amacıyla herhangi bir sınava ya da seçmeye bağlı tutulmaksızın avukatlık ruhsatı almaya hak kazanacaklardır sayılı Avukatlık Kanunu nun 1. maddesinde avukat, yargının kurucu unsurlarından olan bağımsız savunmayı serbestçe temsil eder şeklinde ifade edilmiş, 2. maddesinde de avukatlığın amacı, her derecede yargı organları, hakemler, resmî ve özel kişi, kurul ve kurumlar bakımından; hukukî münasebetlerin düzenlenmesi, her türlü hukukî mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesi, hukuk kurallarının tam olarak uygulanması olarak gösterilmiştir. Belli koşulların gerçekleşmesi halinde avukatlara ilâm niteliğinde belge hazırlama yetkisi de verilmiştir sayılı Yasa, aramada, soruşturma ve kovuşturma evrelerinde hazır bulunma, baro tarafından görevlendirme, mahkeme tarafından görevlendirme istemi, doğrudan soru yöneltme, istemsiz görevlendirme, uzlaşmacı olarak görevlendirme, kanun yollarına başvurma, zorunlu müdafilik gibi birçok konuda avukatlarla ilgili hüküm içermektedir.

98 Tarihsel süreç içinde avukatlık mesleğinde sınav süreklilik kazanamamış olmakla birlikte tamamen de kaldırılması düşünülmemiştir yılında günlü, 4667 sayılı Yasa yla 1136 sayılı Avukatlık Kanunu nda yapılan ek ve değişikliklerle sınav yeniden getirilmiştir. Avukatlık mesleğinde sınav koşulunu getiren Yasa nın gerekçesinde, sınav sistemi ile ülkemizde sayıları hızla artan hukuk fakülteleri nedeniyle eğitim öğretim açısından oluşan farklılıkların önlenmesi, avukatlık mesleğinin kalitesinin artırılması ve giderek savunma ile yargıya yansıyan olumsuzlukların giderilmesi amaçlanmıştır denilmiştir. Dava konusu kuralla, avukatlık sınavı kaldırılmadan önce, Ülkemizde sayıları hızla artan hukuk fakülteleri arasında müfredat birlikteliği sağlandığı, fakat eğitim ve öğretim kalitesi bakımından eşit şartlar oluşturulamadığı gerekçesiyle sınavın staj öncesine alınması yönünde bir yasa teklifi verilmiştir. Bu teklif görüşülmeden verilen ikinci yasa teklifinde ise avukatlığın bir meslek olarak bilgiye, kişisel ve mesleki tecrübeye dayandığı, sadece mevzuatın bilinip bilinmediğine yönelik yapılacak bir sınavın avukatlık yapmak için gerekli olan beceriyi ölçmeyeceğinin aşikâr olduğu, teklif ile avukatlık mesleğini icra edecek kişiler için herhangi bir fayda sağlamayacak sözkonusu sınav sisteminin yürürlükten kaldırılmasının amaçlandığı gerekçesiyle avukatlık sınavının kaldırılması teklifinde bulunulmuştur. İkinci teklif TBMM Genel Kurulu nda aynen yasalaşmıştır. B- Anayasa ya Aykırılık Sorunu Dava dilekçesinde, sınavla baroların bağımsızlığı ve avukatlık mesleğinin hak ettiği saygınlığa kavuşturulmasının amaçlandığı, avukatlık mesleğinin de hâkimlik ve savcılık mesleği gibi kamu hizmeti niteliğinde özel bir meslek olduğu ve gerekli donanım, bilgi ve kaliteye ulaşmış kişilerden olması gerektiği, yargının kurucu unsurlarından olan bağımsız savunmanın hukukun uygulanması ve temel hak ve özgürlüklerin korunmasında yaşamsal bir önem ve değere sahip bulunduğu, sınavın Türkiye Barolar Birliği ve baroların muhalefetine rağmen kaldırıldığı, kamusal yanı ağır basan avukatlıkta sınavın kaldırılmasında kamu yararının gözetilmediği, sav, savunma ve yargılamayı yapanların adaletin gerçekleşmesi yönünden aynı hukuksal durumda olduklarından mesleğe kabullerinde de eşit işleme tabi tutulmaları gerektiği, bu nedenlerle avukatlık sınavının kaldırılmasının Anayasa nın 2., 10. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür sayılı Yasa nın 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların Anayasa ya aykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmaya mecbur değildir. Taleple bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, kuralın Anayasa nın 36. maddesi yönünden de incelemesi uygun görülmüştür. Avukatlık mesleğinin nitelikleri ve önemi, bir kamu hizmeti olduğu, avukatın yargılama süreci içinde adaletin bulunup ortaya çıkarılmasında görev aldığı, kamu yararını koruduğu, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu nun genel gerekçesinde belirtilmiştir. Yasa nın 1. ve 2. maddelerinde avukatlığın kamusal yönü ağır basan bir meslek olduğu vurgulanmıştır. Bilgi ve deneyimlerini öncelikle adalet hizmetine vererek, adalete ve hakkaniyete uygun çözümler için hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasında yargı organlarıyla yetkili kurul ve kurumlara yardımı görev bilen avukatın, hukuk devletinin yargı düzeni içindeki yeri özellik taşımaktadır.

99 Anayasa nın 135. maddesi ile birlikte Avukatlık Kanunu nun Barolara ve Türkiye Barolar Birliği ne yüklediği görevler, tanıdığı hak ve yetkilerle bu kuruluşların toplum ve devlet yaşamı için gözardı edilmeyecek önemleri de düşünülürse, avukatların genel niteliklerine verilen değer kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Her serbest mesleğin kendine özgü yanları, birbirinden ayrılıkları bulunduğu gibi uzmanlık alanlarının farklılığı, farklı uygulamaları doğal, hattâ zorunlu kılar. Avukatların, savunma görevini üstlenmeleri ve adaletin gerçekleşmesine katkıları, mesleğin özelliği sayılmakta ve kimi kısıtlamalara bağlı tutulmalarının haklı nedenlerini oluşturmaktadır. Avukatlık mesleğini seçenlerin, avukatlık adına uygun biçimde görevlerinin gereklerini özenle yerine getirmeleri, avukatlık unvanından ayrı düşünülemeyecek saygı ve güveni koruyup güçlendirmenin başta gelen koşullarından biridir. Anayasa nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygı gösteren, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan, yasaların üstünde yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunduğu bilincinde olan devlettir. Yasaların, kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle yasa koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir. Önceki kuralların, yeni yasayla değiştirilmesi ya da tümüyle yürürlükten kaldırılması hukukun doğal karşıladığı, genel ilkelere uygun bulduğu bir düzenleme biçimidir. Yeni kural, eski kuralı yürürlükten kaldırabilir. Bu tür düzenlemeler, yasa koyucunun takdir yetkisi içinde olan bir yasama işlemidir. Tıpkı, yürürlüğe giren yasalar gibi, yürürlükten kaldırılan kurallar da yasama tasarrufudur ve yasa koyucu bu yetkisini kullanırken Anayasa ya bağlı kalmak durumundadır. Hukuk devletinin olmazsa olmaz koşulu olan bağımsız yargı, yargının olmazsa olmaz koşulu olan savunma ile birlikte anlam kazanır. Savunma, sav-savunma-karar üçgeninden oluşan yargının vazgeçilmez öğesidir. Adaletli bir yargılamanın varlığı, ancak avukatın etkin katılımıyla sağlanabilir. Avukatlığın önemi ve özelliği nedeniyle bu mesleğe girişin kimi koşul ve kayıtlamalara bağlı kılınması, hukuk devletinin ve adil yargılanma hakkının gereğidir. Avukatın seçkinliği ve üstün nitelikler taşıması, hem kamunun hem de yargının beklediği bir husus olup, bunun sağlanmasında mesleğin gelişmesine katkı kadar mesleğe seçilme de önem kazanır. Sadece temel hukuki konularda eğitilmiş olmak, bir mesleği yürütmek için yeterli olamaz. Mesleki açıdan yetkinlik, stajyerlik gibi özel eğitimlerin yanı sıra mesleğe girişte seçme ya da elemeyi de içerir. Yasa koyucu tarafından sınavın getirilmesindeki, savunma hakkı ve adil yargılamaya, adaletin gerçekleşmesine ve avukatlık mesleğinin niteliğine dayalı kamu yararının, sınavın kaldırıldığı tarihte de geçerliliğini koruyup korumadığının saptanması, sınavın getirildiği zamandaki koşullar, kaldırılma zamanında değişmemiş ya da ortadan kalkmamış, hatta avukatlık mesleğinin niteliği yönünden çok daha önemli hale gelmişse bunun da değerlendirilmesi gerekir.

100 Öte yandan, Anayasa nın 36. maddesinde, herkesin meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Yargının kurucu unsurlarından olan, bağımsız, serbestçe temsil eden, hukuksal ilişkilerin düzenlenmesinde, her türlü hukuksal sorun ve uyuşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesinde ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasında temel görev üstlenen avukat, hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkının da önemli bir unsurudur. Güçlü ve bağımsız savunma mesleği; hukukun üstünlüğünün, hukuksal uzlaşmanın, adil yargılanma duygusunun ve toplumsal barışın güvencesi olup bu değerler, mesleğinde yetkin bağımsız savunucularla teminat altına alınmıştır. Yukarıda açıklanan hususlar gözetilmeden yasalaştığı anlaşılan dava konusu kural Anayasa nın 2. ve 36. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Şevket APALAK bu görüşe katılmamıştır. Kural, Anayasa nın 2. ve 36. maddelerine aykırı bulunarak iptal edildiğinden ayrıca Anayasa nın 10. ve 11. maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ günlü, 5558 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un 1. maddesinin yürürlüğünün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE, gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, Yasa nın belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesi nce iptaline karar verilebileceği öngörülmektedir sayılı Yasa nın 1. maddesinin iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan yürürlük ve yürütmeyle ilgili 2. ve 3. maddelerinin de, 2949 sayılı Yasa nın 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince iptali gerekir. VII- SONUÇ Dair Kanun un; günlü, 5558 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına 1-1. maddesinin Anayasa ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Şevket APALAK ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 2-1. maddesinin iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan 2. ve 3. maddelerinin de, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE,

101 gününde karar verildi. AZLIK OYU Anayasa, yasama yetkisinin Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisine ait olduğunu, bu yetkinin devredilemeyeceğini vurgulamıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisi her alanda ve her konuda yasa yapabilmektedir. Yasama işlevi anayasal ilkelere uygun kullanılabilecek takdir yetkisini de içinde barındırmaktadır. Yasalar, kimi zaman yeni kurallar içerirken, kimi zamanda yasal metinlerin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin olabilecektir. Önceki yasaların yeni yasalarla değiştirilmesi ya da yürürlükten kaldırılması hukukun doğal karşıladığı takdir yetkisinin daha engin boyutta kullanıldığı düzenlemeleridir. Görülen davada da önceki yasal metni yürürlükten kaldıran kural irdelenmektedir. Kuralla, avukatlık için getirilen sınavla ilgili yasa maddeleri yürürlükten kalkmaktadır. Bu bakımdan yürürlükten kaldırılan metne de tüm yönleriyle bakılması, bir yasayı yürürlükten kaldırma yolundaki kuralın anayasal ilkelerle değerlendirilmesi sırasında kaçınılmaz olmaktadır tarihli ve 4667 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun la avukatlık mesleğine kabul edilebilmek için avukatlık sınavını başarmış olmak koşulu getirilmiş, ilgili maddelerde bu yönde değişiklikler yapılmıştır. Bu değişikliklere göre avukatlık sınavının staj sonunda Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezince yapılacağı, sınava staj bitim belgesinin verildiği tarihi izleyen dört yıl içinde altı kez girilebileceği, sınavda meslek kuralları bilgisi ile hukuk ilkeleri ve mevzuat hükümlerini olaylara uygulayabilme yeterliliğinin değerlendirileceği, sınav konuları ve başarı puanı gibi konuların da yönetmelikte gösterileceği anlaşılmaktadır. Avukatlık Kanununda anılan değişiklikleri öngören 4667 sayılı Yasa geçici madde 1 de sınava ilişkin hükümlerin bu kanunun yayımından sonra avukatlık stajına başvuranlara uygulanacağını belirtmektedir. Ancak tarihli 4765 sayılı Yasa nın 1. maddesiyle 1136 sayılı Yasa ya eklenen geçici madde 20 nin ikinci fıkrasıyla stajla ilgili hükmün tarihinde hukuk fakültelerinde öğrenci olanlar hakkında uygulanmayacağı, bunların sınava tabi tutulamayacağı kuralı getirilmiştir. Anayasa nın kamu hizmetine girişle ilgili 70. ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını konu eden 135. maddelerinde sınav kaydı yer almamakta ise de, nitelikli bireyler seçme yaklaşımının somutlaşması olan giriş sınavlarının yerinde olduğu görüşüne ulaşılabilir. Bu amaçla önemli ve seçkin bir meslek olan avukatlığa girişte bilgili ve yetenekli kişilerin seçilmesi için düşünülen sınav, staj sonunda sınırlı zaman ve sayıda yapılacaktır. Oysa hâkimlik mesleğine girişle ilgili asıl sınav ise stajdan önce yapılmaktadır. Staj sonuna bırakılan sınavlar, genellikle stajın değerlendirilmesi amacına yönelik olmaktadır. Nitelikli bireylerin seçimi temel amacı gözetildiğinde lisans eğitiminin yansımalarının meslekte aranacak temel ölçütler arasında yer alması beklenir. Gerçekten de, sınavı düzenleyen 4667 sayılı Yasa nın gerekçesinde eğitim ve öğretim düzeyleri arasında oluşan farklılıklara değinilmektedir. Yüksek öğretime ilişkin ilkelere ve lisans öğretimine yönelik değerlendirmeler içeren gerekçeye bağlı bu yaklaşım yanında sınavın staj sonuna bırakılması ilgililerin beklentilerini ve amaçlarını saptamada belirsizliklere de etken olacaktır. Sınavla ilgili zaman ve sayı sınırlanması anayasal yaklaşımların başka

102 bir konusunu oluşturacak, çalışma hayatıyla ilgili anayasal ilkelerle beliren kamusal yarar da değerlendirmelerde öncelikli bakışlar arasında yer alacaktır. Yürürlükten kaldırılan sınavla ilgili kurallarda hukuk ilkelerini ve mevzuat hükümlerini olaylara uygulayabilme yeterliliğinin belirlenmesi de belirtilmektedir. Yukarıda da değinildiği gibi eğitim açısından oluşan farklılıklarla ilgili yasal amaçla, staj sonuna bırakılan sınav yöntemi uyuşmadığı gibi, olgu çözümlemeleri de lisans düzeyini tam yansıtmayacak ve böylesi saptamaların test yoluyla yapılması ölçme ve değerlendirme ilkelerinde tartışmalara yol açabilecektir. Ayrıca 4667 sayılı yasa sınav koşulu öngörerek yasanın yayımıyla uygulamaya başlamayı geçici 1. maddeyle öngörmesine karşın, bir yıl sonra 2001 yılında hukuk öğrencisi olanlar sınavdan bağışık tutulmuştur. Bu durumda yasanın yürürlüğü giriş sırasında öğrenci olanlar sınavdan bağışık olmalarına karşın daha önce eğitimi tamamlayan ancak staj yapmamış olanlarda duraksama yaşanacaktır. Kaldıki, nitelikli kişilerin arandığı bir meslekte sonradan getirilen istisnalar, zamana yayılabilecek öğrenim süresi nedeniyle yasanın amacının gerçekleşmesini ertelemiş olacaktır. Değinilen olgular iptale konu Yasanın doğrudan metinleri değilse de kaldırdığı yasanın içerikleridir. Bir yasayı kaldırmada daha etkin ve geniş olan yasamadaki takdir yetkisi, yasakoyucuya düzenleme yapılırken etken olan nedenler yanında kaldırılan kurallara bakılarak bir anlama kavuşabilecektir. Bu durumda mesleğin önemi ve güdülen kamu yararı ilkesiyle yakından ilgili lisans eğitimine yönelik bulguların lisans sonrası meslek giriş sınavlarıyla çözülebilmesi ve istenilen seçmelerin yapılabilmesinde öngörülen sınav yönteminin yeterli karşılıklar içerdiği ve böylece yasal amacın tam olarak gerçekleşebilecek olduğu söylenemez. Öte yandan, adil yargılanma ile kurulan ilintinin yargılama yöntemlerinde kimi bakışların geliştirilmesini gerektirdiği ve yasakoyucuya yönelik değerlendirme yapma yolundaki yaklaşımın da yasal işlemler akışında öncelik aldığı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, sınavla ilgili metinlerle birlikte yasakoyucunun takdir yetkisi gözetildiğinde bu haliyle kuralda Anayasa ya aykırılık saptanamamaktadır. Davanın belirtilen yorumlarla reddi gerekeceği oyuyla karara karşıyım. Üye Şevket APALAK

103 AVUKATLIK SINAVINA DAYALI STAJ PROGRAMININ DAHA ÖNCEKİ YILLARDA UYGULAMA ÇALIŞMALARI VE BAROLAR BİRLİĞİ TARAFINDAN KABUL EDİLEN STAJ YÖNETMELİĞİ Burak YABACI Özet Avukatlık sınavına dayalı staj programı öncelikle 2001 yılında hazırlanan 4667 sayılı kanunla kabul edilmiştir yılında 5558 sayılı kanunla avukatlık kanunundan avukatlık sınavına ilişkin hükümler yürürlükten kaldırılmıştır. Anayasa Mahkemesi ise avukatlık sınavının yürürlükten kaldırılmasını Anayasa nın 2. ve 36. maddelerine aykırı bulmuştur. Ancak anayasa mahkemesinin bu kararından sonra yasama tarafından konu ile ilgili yeni düzenleme yapılmamıştır. Türkiye Barolar birliği tarafından avukatlık mesleğinin genel niteliklerinin artırılması kapsamından avukatlık mesleğine kabul şartlarını içeren bir taslak yönerge ve gerekçesi hazırlanmıştır. Hazırlanan bu taslak yönerge görüş alınmak üzere Baro başkanlarına gönderilmiştir. Sonuç olarak 7-8 Ekim 2013 tarihinde avukatlık mesleğine kabul şartlarını içeren yönerge kabul edilerek Adalet Bakanlığına gönderilmiştir. Adalet Bakanlığının konu ile ilgili farklı düzenlemeler içeren bir sistem üzerine çalıştığı bilinmektedir. Anahtar Sözcükler: Türkiye Barolar Birliği (TBB), Adalet Bakanlığı (AB), (Avukat (AV). 1. Giriş Türkiye de avukat mesleğine kabul için aranan şartları ve niteliklerini incelemeden önce farklı ülkelerde bulunan sistemlerin incelenmesinde yarar vardır. Bu kapsamda bazı Avrupa Birliği üyesi ülkeler tarafından avukatlık mesleğine kabul için aranan şartlara ilişkin bilgiler ikinci bölümde sunulmuştur. Yapılan inceleme neticesinde birçok Avrupa Birliği üyesi ülkede mesleğe kabul ve staja başlama dönemlerinde sınav ve mülakat yapıldığı görülmektedir. Bu kapsamda Türkiye de 2001 yılında hazırlanan 4667 sayılı kanunla sınava dayalı staj programı kabul edilmiştir. Kabul edilen sınava dayalı staj programı 2006 yılında yapılan 5558 sayılı kanunla avukatlık kanunundan avukatlık sınavına ilişkin hükümleri yürürlükten kaldırılmıştır. Bu durum anayasa mahkemesi tarafından değerlendirilmiş ve Anayasa Mahkemesi, 5558 sayılı kanun ile ilgili, günlü ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan E: 2007/16, K:2009/147 sayılı kararı ile avukatlık sınavının yürürlükten kaldırılmasını Anayasa nın 2. ve 36. maddelerine aykırı bulmuştur. Ancak Anayasa Mahkemesinin bu kararından sonra yasama tarafından konu ile ilgili yeni düzenleme yapılmamıştır. Yalova Üniversitesi, Hukuk Fakültesi Öğrencisi, 1

104 Türkiye Barolar birliği; avukatlık mesleğinin nitelikleri ve önemini, bir kamu hizmeti olduğunu, avukatın yargılama süreci içinde adaletin bulunup ortaya çıkarılmasında görev aldığını, kamu yararını koruduğunu avukatlık kanununun genel gerekçesinde açıkça belirtildiğini dile getirerek yeni bir düzenleme çalışması yapılması ihtiyacını dile getirmiştir. Bu kapsamda Türkiye Barolar Birliği tarafından avukatların niteliğinin artırılması, iyi işleyen yargı mekanizması ve meslekte gelişmeyi teşvik edici tedbirleri alma kapsamında, avukatlık mesleğine kabul için yeni bir taslak yönerge ve gerekçe hükümleri hazırlanarak Baroların görüşüne sunulmuştur. Hazırlanan taslak yönerge staja giriş değerlendirilmesi, staj bitirme değerlendirilmesi, değerlendirilmeler ve yürürlülük olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Staja giriş değerlendirilmesi kapsamında Türkçe, matematik ve genel kültür konuları ile anayasa hukuku, medenî hukuk, borçlar hukuku, hukuk yargılama usulü, ticaret hukuku, icra ve iflâs hukuku, ceza hukuku, ceza yargılama usulü, idare hukuku ve idari yargılama usulü, hukuk felsefesi, hukuk sosyolojisi ve vergi hukuku konularını kapsayan bir sınav yapılması değerlendirilmiştir. Yapılan sınavdan yüz üzerinden yetmiş puan alanların başarı belgesi alacağı ve bu belgenin iki yıl süre ile geçerliliğini koruyacağı belirtilmiştir. Staj bitirme değerlendirilmesinde ise adayın avukatlık hukuku ve meslek kurallarını içeren bir sınava tabi tutulacağı ve bu sınavdan yüz üzerinden yetmiş puan alma şartıyla başarılı olacağı yer almıştır. Değerlendirilmeler bölümünde ise bu değerlendirilmelerin yılda üç kez yapılacağı yer almaktadır. Son olarak yürürlülük kısmında ise bu yönergenin 1 Ocak 2015 tarihinde yürürlüğe gireceği hükmü yer almaktadır. Hazırlanan bu taslak yönerge Baroların görüşü alınarak 7-8 Ekim 2013 tarihinde yapılan görüşmede bazı değişikliklere uğrayarak kabul edilmiştir. Kabul edilen yönergenin yürürlülük tarihi yayım tarihi olarak değiştirilmiş ve eklenen geçici madde ile yürürlülük tarihinden itibaren altı ay içinde staja başvuranlar ile staj yapmakta olanlar hakkında uygulanmaz hükmüne yer verilmiştir. Türkiye barolar birliği tarafından kabul edilen ve staj yeterlilik değerlendirmesinde başarılı olma koşullarını içeren yönetmelik Adalet bakanlığına gönderilmiştir. 2. Uluslar Arası Alanda Avukatlık Mesleğine Kabul ve Şartları 2.1. Almanya Avukat olabilmek için; a-üniversitelerin hukuk fakültelerinde en az 3.5 yıllık bir eğitim programını başarıyla tamamlayanlar, ülke genelinde yapılan sınava girerler. b- Başarılı olanlar hukuk kariyerine hazırlık mahiyetindeki 2 yıllık staja başlarlar. c- Stajyer tüm zorunlu ve seçimlik evreleri tamamladıktan sonra, Eyalet Yüksek Mahkemesi Başkanı, stajyerin staj boyunca aldığı notlarla birlikte sınav kurumuna havale eder. ç- Sınav Kurumu stajyerin notlarını inceleyerek sınava alınıp alınamayacağına karar verir. d-stajyerler sınava girmeye hak kazanırlarsa yazılı ve sözlü sınava girerler. Öncelikle yapılan yazılı sınavlardan adayın belirli bir puan barajını geçmesi gerekmektedir. Bu barajı geçemeyen adaylar sözlü sınava kabul edilmezler. 2

105 e-yazılı sınavlardan sonra yapılan sözlü sınav, bir olay hakkında hazırlanan dosyanın incelenmesi ve tartışılması şeklinde geçer. Adaylar staj sonrası yapılacak sınava sadece iki defa katılabilmektedirler. İki kez de başarısız olan adayın bir kez daha sınava katılma hakkı bulunmamaktadır 2.2. Avusturya Avukat Olabilme için; a- Avusturya da avukat olabilmek için öncelikle bir hukuk fakültesinden mezun olmak ve bunun ardından 5 yıllık bir mesleki eğitimden geçmek gerekmektedir. b- Bu 5 yıllık sürenin en az 9 ayının adliyelerde ve 3 yılının da bir avukatın yanında stajyer avukat olarak geçirilmesi gereklidir. c- Adaylık süresince en azından 42 günü (yarım gün üzerinden) tamamlayacak şekilde çeşitli konular üzerindeki eğitimler tamamlanmalıdır (örn. 6 günlük medeni usul ve ADR eğitimi). d- Stajyer avukatlar, Bölge İstinaf Mahkemesi nin düzenleyeceği bir avukatlık sınavından başarılı olmaları ve barolar birliğince güvenilebilir olduklarına yönelik kanaat bildirilmesi halinde avukat olarak baroya kayıt olmak için başvurabilirler. Böylelikle bir büro açabilir ve dava alabilirler Belçika Avukat Olabilme için; a- Öncelikle Yargı Kanunun 428. maddesine göre bir avukat adayının hukuk lisansına (5yıl) sahip olması gerekir. b- Bunu takiben üç yıllık bir staj süresini tamamlamaları 434. maddeye göre zorunludur. c- Barolar Birliği Konseyi tarafından muafiyet tanınmadıkça staj süresi askıya alınmamış veya kesilmemiş olması gerekir. ç- Aynı Konsey staj süresince adayların yükümlülüklere riayet edip etmediğini denetler. Gerektiğinde staj süresini uzatabilir. d- Aday listesinde bulunan bir aday beş yıllık süreden sonra kayıtlı olduğu Baro nun yükümlülüklerine riayet etmezse kaydı silinir. e- Hukuk doktorasına sahip olmakla birlikte on senedir avukatlık icra etmeyen bir avukata Konsey onursal avukatlık payesi verebilir. Bu on yıllık süre kısaltılabilir Danimarka Avukat Olabilme için; a- Avukatların hukuk fakültesi mezunu olmaları, b- Avrupa Birliği ülkesi vatandaşı olmaları, c- Sabıkalarının olmaması, d- Baroya kayıt ücretini ödemeleri, e- Sosyal güvenlik sistemine tabi olmaları gerekmektedir. Mesleğe kabul için gerekli geçiş süresini Adalet Bakanlığı tayin etmektedir. Avukat olma niteliklerini taşıyan ve baroya kayıt olan avukatlara meslek icrası sertifikasını Danimarka Adalet Bakanlığı vermektedir. 3

106 2.5. Hollanda Avukat Olabilme için; a- Her şeyden önce adayın hukuk lisans diplomasına sahip olması gereklidir. b- Avukatlık Kanunun 1. maddesine göre bir avukatın bir baroya kaydının yapılabilmesi için 9. maddede yazılı sınavı geçmesi gerekmektedir. c- Aday avukat 3 yıl süreyle kural olarak en az yedi yıllık mesleki deneyimi olan bir avukatın gözetimi altında stajını yapar. Stajyer avukatın mesleki deneyimi ve donanımı yetersiz görülürse (adayın kısmi mesaiyle çalışması gibi) Barolar Birliği Konseyi en fazla 3 yıl daha bu süreyi uzatır. ç- Barolar Birliği staj programını hazırlar. Staj sonunda bir sınav yapılır. Birliğin staj programının hazırlanmasından sorumlu kurulu faaliyetlerine ilişkin raporu her yıl düzenli olarak Adalet Bakanına sunar İrlanda İrlanda da avukat olabilmek için : a- Bir ön sınavdan geçmek veya bundan muaf olmak b- Final sınavını geçmek c- İrlanda Hukukçular Birliği nezdindeki iki aşamalı eğitimlerden geçmek gerekmektedir. ç- Birinci aşamada ilgili eğitimleri alıp sınavlardan geçtikten sonra adaylık merkezinde 11 ay süren bir eğitim alınır. Daha sonra yine benzer eğitim ve kurslardan sonra tekrar sınavlara girilir İspanya İspanya da avukat olabilmek için şu koşulları sağlamak gerekmektedir; a- İspanyol vatandaşı veya diğer bir AB üyesi ülke vatandaşı olmak, b- Avukatlık yapmaya engel bir hali olmamak, c- İspanya Üniversitelerinden veya denkliği onaylanmış bir yabancı üniversiteden hukuk diplomasına sahip olmak, ç- İşyerinin bulunduğu yerdeki Baroya üye olmak İsveç Avukat Olabilme için; a- İsveç te veya Avrupa Ekonomik Alanına üye bir devlette mukim olmak. b- Hukuk alanında hizmet vermeye yönelik eğitim almak ve gerekli meslek sınavlarını geçmek. c- Avukat olarak çalışabilmek için gerekli uygulama ve teori içerikli eğitimleri almış olmak. ç- İyi bir itibara sahip olmak. d- Avukatlık hizmetini vermeye engel bir durumu olmamak. 4

107 e- Tüm bunlara ilave olarak hukuk eğitiminin tamamlanmasından itibaren en az beş yıl süreyle hukuk alanında çalışmış olmak ve f- bu sürenin de en az üç yılını asistan avukat olarak geçirmiş olmak gerekir. g- Vatandaşlık, ikamet ve eğitimle ilgili koşullar Avrupa Birliği üyesi ülkelerin vatandaşları için esnetilebilir. ğ- Hizmetlerin serbest dolaşımı prensibi gereğince başka bir AB ülkesinde hukuk eğitimi almış kişiler İsveç hukukuna dair bilgisini test eden sınavda başarılı olabilirlerse İsveç te bir baroya kaydolabilirler LETONYA Letonya Avukatlık Kanunu uyarınca şu kişiler avukat olarak kabul edilirler: a) yeminli avukatlar b) yeminli avukat yardımcıları c) AB üye ülkelerden avukatlık yapma niteliğini kazanmış AB üye ülke vatandaşları Yeminli avukat olabilme şartları: 1) Letonya vatandaşı olmak 2) Kusursuz bir itibara sahip olmak 3) 25 yaşına gelmiş olmak 4) Devlet tarafından kabul edilen bir hukuk eğitimi almış olmak ve avukatlık yapma niteliğine sahip olmak 5) Resmi dili kullanmada kusursuz olmak 6) Aşağıdaki alanlardan birinde çalışma tecrübesine sahip olmak a) hakim b) en az iki yıl savcılık, yeminli icra görevlisi ya da yeminli noter c) en az üç yıl yeminli avukat yardımcılığı d) en az üç yıl üniversitede herhangi bir hukuk alanında öğretim görevliliği e) en az beş yıl başka bir hukuki tecrübe 7) Yeminli avukatlık sınavını geçmiş olmak ( hukuk doktorası olanlarda bu şart aranmaz) LÜKSEMBURG Avukat Olabilme Koşulları a- Baro ya kayıt olabilmek için, en az 4 yıl eğitim veren bir hukuk fakültesinden mezun olmak gerekmektedir. b- Baro ya kabul kararı, yazılı bir sınav sonrası Baro Konseyi tarafından alınmaktadır. c- Kişi kabul edildiği taktirde, öncelikle Baro avukat siciline avukat olarak kaydı yapılacaktır. 5

108 ç- Bu aşamadan sonra, 2 yıl süreyle en az 5 yıllık kıdemli avukatlık yapmakta olan bir avukatın yanında eğitim görecektir. Bu süreçte, kendisine verilen davalarda mahkemede avukat olarak görev yapabilecektir. d- Bu staj süresi ardından ve bu eğitime ilişkin final sınavını geçtikten sonra, Baro görevdeki avukatlar siciline, görevdeki avukat olarak kaydı yapılacaktır Macaristan Macaristan da avukatlık yapmak için aşağıdaki şartları taşımak gerekmektedir: a- Macar vatandaşı olmak b- Sabıka kaydı bulunmamak c- Hukuk fakültesi mezunu olmak ç- Baro sınavında başarılı olmak d- Sorumluluk sigortası yaptırmış olmak e- Full-time avukatlık mesleği icra etmeye uygun bir büroya sahip olmak f- Kamu hizmetlerinden yasaklı olmak, barodan atılmış olup üzerinden 10 yıl geçmemesi, yaşam şekli itibariyle avukatlık mesleğine uygun olmamak gibi avukatlığa engel olan özellikleri taşımamak g- Yemin etmek Slovakya Slovak Avukatlık Mesleği Hakkında Kanun ( Legal Profession Act ) hükümlerine göre avukatlık yapabilmek için aşağıda belirtilen şartları taşımak gereklidir: a- Yasal işlemleri kendi başına yapma ehliyetine sahip olmak b- Slovakya hukuk fakültelerinde birinden ya da denkliği kabul edilmiş bir ülkenin hukuk fakültesinden master derecesi sahibi olmak c- En az 3 yıl stajyer avukat olarak çalışmış olmak ç- Baro sınavında başarılı olmak d- Barodan ya da stajyer avukat listesinden atılmasını gerektirecek bir disiplin soruşturması geçirmemiş olmak e- Dürüst bir kişiliğe sahip olmak f- Baroya kabul edildiği tarih itibariyle başka birisinin yanında istihdam edilmiyor olmak ğ- Yemin etmek 6

109 3.Türkiye Barolar Birliği Tarafından Hazırlanan Taslak Yönetmelik TÜRKİYE BAROLAR BİRLİĞİ AVUKATLIK STAJ YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK TASLAK MADDE 1 19/12/2001 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Staj Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin 2 nci fıkrasına aşağıdaki bent eklenmiştir. ğ) Türkiye Barolar Birliğince yaptırılan staj giriş değerlendirmesi başarı belgesi. MADDE 2 Aynı Yönetmeliğin beşinci bölümünden sonra gelmek üzere aşağıdaki altıncı bölüm eklenmiş, mevcut altıncı bölüm yedinci bölüm olarak teselsül ettirilmiştir. Staj Giriş Değerlendirmesi ALTINCI BÖLÜM Değerlendirmeler MADDE 24/A Avukatlık stajına başlamak için yazılı staj giriş değerlendirmesinde başarılı olmak gerekir. Staj giriş değerlendirmesi, Türkiye Barolar Birliği ile imzalanacak protokole göre Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı na veya yükseköğretim kurumları arasından belirlenecek bir kuruluşa yaptırılabilir. Staj giriş değerlendirmesi; Türkçe, matematik ve genel kültür konuları ile anayasa hukuku, medenî hukuk, borçlar hukuku, hukuk yargılama usulü, ticaret hukuku, icra ve iflâs hukuku, ceza hukuku, ceza yargılama usulü, idare hukuku ve idari yargılama usulü, hukuk felsefesi, hukuk sosyolojisi ve vergi hukuku konularını kapsayan alan bilgisi sorularından yapılır. Staj giriş değerlendirmesinde Türkçe, matematik ve genel kültür soruları otuz, alan bilgisi soruları yetmiş puan ağırlığa sahip olacak şekilde değerlendirmeye tâbi tutulur. Bu değerlendirme yapılırken Türkçe, matematik ve genel kültür konuları ile alan bilgisi konuları kendi aralarında eşit olarak puanlanır. Staj giriş değerlendirmesinden yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır ve staj giriş değerlendirmesi başarı belgesinin geçerlilik süresi iki yıldır. Staj Bitirme Değerlendirmesi MADDE 24/B Staj bitim belgesi alabilmek için yazılı staj bitirme değerlendirmesinde başarılı olmak gerekir. Staj bitirme değerlendirmesi, Türkiye Barolar Birliği ile imzalanacak protokole göre Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı na veya yükseköğretim kurumları arasından belirlenecek bir kuruluşa yaptırılabilir. Staj bitirme değerlendirmesi; avukatlık hukuku ve meslek kurallarını kapsayan alan bilgisi sorularından yapılır. Staj bitirme değerlendirmesinden yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır. 7

110 Değerlendirmelerin Yapılması MADDE 24/C. Değerlendirmeler, yılda üç kez yapılır. Değerlendirmelerin yeri, tarihi ve saati ile başvuruya ve değerlendirmelere ilişkin hususların yer aldığı duyuru, Türkiye Barolar Birliğinin internet sayfasında yayımlanır. MADDE 3 Aynı Yönetmeliğin 30 uncu maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan Baro Yönetim Kurulu, ibaresinden sonra gelmek üzere Türkiye Barolar Birliğince yaptırılan staj bitirme değerlendirmesinde başarılı olan ve ibaresi eklenmiştir. Yürürlük MADDE 4 Bu yönetmelik 1 Ocak 2015 tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme MADDE 5 Bu Yönetmelik hükümlerini Türkiye Barolar Birliği Yönetim Kurulu yürütür. 4.Türkiye Barolar Birliği Tarafından Hazırlanan Yönetmelik Gerekçesi GEREKÇE 1136 sayılı Avukatlık Kanunu nun 16. maddesi uyarınca, 3 üncü maddenin (a), (b) ve (f) bentlerinde yazılı koşulları taşıyanlardan, stajyer olarak sürekli staj yapmalarına engel işleri ve 5 inci maddede yazılı engelleri bulunmayanlar, staj yapacakları yer barosuna bir dilekçe ile başvururlar. Avukatlık Kanunu nun 3. maddesinin (f) bendinde yer alan hüküm nedeniyle stajyer avukatın Avukatlık Kanununa göre avukatlığa engel bir halinin olmaması gerekmektedir. Bu hüküm Avukatlık Kanunu ve diğer kanunlarda yer alan ve avukatlık yapmayı engelleyen özel durumları içermektedir. Bilindiği üzere normlar hiyerarşisi uyarınca kanunlar Anayasa hükümlerine aykırı olamayacağı gibi, anayasaya aykırı yorum yöntemleri de benimsenemez yılında kabul edilen 4667 sayılı Kanun la avukatlık sınavının yapılması öngörülmüş, 2006 yılında 5558 sayılı Kanun la Avukatlık Kanunu ndan avukatlık sınavına ilişkin hükümler yürürlükten kaldırılmıştır. Anayasa Mahkemesi, 5558 sayılı Kanun ile ilgili, günlü ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan E: 2007/16, K:2009/147 sayılı kararı ile avukatlık sınavının yürürlükten kaldırılmasını Anayasa nın 2. ve 36. maddelerine aykırı bulmuştur. Bu nedenle avukatlık mesleğine girişte seçme veya eleme sistemlerinin benimsenmesi Anayasa ya ve dolayısıyla da Avukatlık Kanunu na uygundur. Avukatlık mesleğinin nitelikleri ve önemi, bir kamu hizmeti olduğu, avukatın yargılama süreci içinde adaletin bulunup ortaya çıkarılmasında görev aldığı, kamu yararını koruduğu, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu nun genel gerekçesinde belirtilmiştir. Yasa nın 1. ve 2. maddelerinde avukatlığın kamusal yönü ağır basan bir meslek olduğu vurgulanmıştır. Bilgi ve deneyimlerini öncelikle adalet hizmetine vererek, adalete ve hakkaniyete uygun çözümler için hukuk kurallarının tam olarak 8

111 uygulanmasında yargı organlarıyla yetkili kurul ve kurumlara yardımı görev bilen avukatın, hukuk devletinin yargı düzeni içindeki yeri özellik taşımaktadır. Anayasa nın 135. maddesi ile birlikte Avukatlık Kanunu nun Barolara ve Türkiye Barolar Birliği ne yüklediği görevler, tanıdığı hak ve yetkilerle bu kuruluşların toplum ve devlet yaşamı için göz ardı edilmeyecek önemleri de düşünülürse, avukatların genel niteliklerine verilen değer kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Her serbest mesleğin kendine özgü yanları, birbirinden ayrılıkları bulunduğu gibi uzmanlık alanlarının farklılığı, farklı uygulamaları doğal, hattâ zorunlu kılar. Avukatların, savunma görevini üstlenmeleri ve adaletin gerçekleşmesine katkıları, mesleğin özelliği sayılmakta ve kimi kısıtlamalara bağlı tutulmalarının haklı nedenlerini oluşturmaktadır. Avukatlık mesleğini seçenlerin, avukatlık adına uygun biçimde görevlerinin gereklerini özenle yerine getirmeleri, avukatlık unvanından ayrı düşünülemeyecek saygı ve güveni koruyup güçlendirmenin başta gelen koşullarından biridir. Avukatlığın amacı; hukuki münasabetlerin düzenlenmesini, her türlü hukuki mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesini ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasını her derecede yargı organları, hakemler, resmi ve özel kişi, kurul ve kurumlar nezdinde sağlamaktır. Avukat bu amaçla hukuki bilgi ve tecrübelerini adalet hizmetine ve kişilerin yararlanmasına tahsis eder. Bu nedenle avukatın seçkinliği ve üstün nitelikler taşıması, hem kamunun hem de yargının beklediği bir husus olup, bunun sağlanmasında mesleğin gelişmesine katkı kadar mesleğe seçilme de önem kazanır. Sadece temel hukuki konularda eğitilmiş olmak, bir mesleği yürütmek için yeterli olamaz. Mesleki açıdan yetkinlik, stajyerlik gibi özel eğitimlerin yanı sıra mesleğe girişte seçme ya da elemeyi de içerir. Anayasa nın 36. maddesinde, herkesin meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Yargının kurucu unsurlarından olan, bağımsız, serbestçe temsil eden, hukuksal ilişkilerin düzenlenmesinde, her türlü hukuksal sorun ve uyuşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesinde ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasında temel görev üstlenen avukat, hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkının da önemli bir unsurudur. Bu nedenle diğer şartların yanı sıra avukatların mesleğinde yetkin olmaları gerekmektedir. Barolar ve Türkiye Barolar Birliği, Anayasa nın 135. maddesinde idare başlığı altında yürütme bölümünde düzenlenen kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarındandır ve verdikleri hizmetler, üstlendikleri görevler, kamu hukuku alanında yer almaktadır. Baroların ve Türkiye Barolar Birliği nin varlık sebebi, salt meslek mensuplarına güvence sağlamak olmayıp, bunun ötesinde etkin ve bağımsız savunmayı temin etmektir. Etkin ve bağımsız savunma ise, hukuk devletinin gereklerindendir. Avukatların niteliğinin artırılması, iyi işleyen yargı mekanizmasının gerektirdiği bir husustur. Türkiye Barolar Birliği nin, Anayasa dan kaynaklanan görev, hak ve yetkisi ve Avukatlık Kanunu nun Birliğin görevleri başlıklı 110. maddesinin 9. bendinde ifade edilen meslekte gelişmeyi teşvik edici her türlü tedbiri almak görevi kapsamında staj giriş ve bitirme değerlendirmeleri belirtilen amaçlara hizmet edecektir. 9

112 5.Türkiye Barolar Birliği Tarafından 7-8 Ekim 2013 Tarihinde Kabul Edilen Yönerge TÜRKİYE BAROLAR BİRLİĞİ AVUKATLIK STAJ YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK MADDE 1 19/12/2001 tarihli ve sayılı Resmî Gazete de yayımlanan Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Staj Yönetmeliğinin 3 üncü maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir. MADDE 2 Bu Yönetmelik, 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu nun 1 inci, 110 uncu ve 182 nci maddesi gereğince düzenlenmiştir. MADDE 2 Aynı Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin 2 nci fıkrasına aşağıdaki bent eklenmiştir. ğ) Türkiye Barolar Birliğince yaptırılan staja kabul değerlendirmesi başarı belgesi. MADDE 3 Aynı Yönetmeliğin 4 üncü maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki kenar başlık ve maddejjeklenmiştir. Staja Kabul Değerlendirmesi MADDE 4/A Avukatlık stajına başlamak için yazılı olarak yapılan staja kabul değerlendirmesinde başarılı olmak gerekir. Staja kabul değerlendirmesi, Türkiye Barolar Birliği ile imzalanacak protokole göre Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı na veya yükseköğretim kurumları arasından belirlenecek bir kuruluşa yaptırılır. Staja kabul değerlendirmesi; Türkçe, mantıksal akıl yürütme ve genel kültür konuları ile anayasa hukuku, medenî hukuk, borçlar hukuku, hukuk yargılaması usulü, ticaret hukuku, icra ve iflâs hukuku, ceza hukuku, ceza yargılaması usulü, idare hukuku ve idari yargılama usulü, hukuk felsefesi, hukuk sosyolojisi ve vergi hukuku konularını kapsayan alan bilgisi sorularından yapılır. Staja kabul değerlendirmesinde Türkçe, mantıksal akıl yürütme ve genel kültür soruları otuz, alan bilgisi soruları yetmiş puan ağırlığında olacak şekilde düzenlenir. Staja kabul değerlendirmesinde yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır. Staja kabul değerlendirmesinde başarılı olanlara başarı belgesi verilir. Bu belgenin geçerlilik süresi iki yıldır. Staja kabul değerlendirmeleri, yılda en az üç kez yapılır. Değerlendirmelerin yeri, tarihi ve saati ile başvuruların nasıl yapılacağına ilişkin duyuru, Türkiye Barolar Birliği Yönetim Kurulu tarafından karara bağlanarak internet sayfasında yayımlanır. MADDE 4 - Aynı Yönetmeliğin 29 uncu maddesinin 3 üncü cümlesinde yer alan kanaat uyandırmış ibaresinden sonra gelmek üzere aşağıdaki ibare eklenmiştir. ve Türkiye Barolar Birliği tarafından yazılı olarak yaptırılan staj yeterlilik değerlendirmesinde başarılı MADDE 5 Aynı Yönetmeliğin 29 uncu maddesinin ilk fıkrasından sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkralar eklenmiştir. Staj yeterlilik değerlendirmesi, Türkiye Barolar Birliği ile imzalanacak protokole göre Ölçme Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı na veya yükseköğretim kurumları arasından belirlenecek bir kuruluşa yaptırılır. 10

113 Staj yeterlilik değerlendirmesi; otuz puanı mantıksal akıl yürütme, yetmiş puanı avukatlık hukuku ve meslek kurallarına ilişkin sorulardan oluşmak üzere toplam yüz puan üzerinden yapılır. Stajyer, stajının dokuzuncu ayından itibaren yeterlilik değerlendirmesine girebilir. Barolar, avukatlık hukuku ve meslek kurallarına ilişkin eğitimlerini stajın dokuzuncu ayına kadar tamamlanacak şekilde planlar. Staj yeterlilik değerlendirmesinden yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır. Staj yeterlilik değerlendirmeleri, yılda üç kez yapılır. Değerlendirmelerin yeri, tarihi ve saati ile başvuruların nasıl yapılacağına ilişkin duyuru, Türkiye Barolar Birliği Yönetim Kurulu tarafından karara bağlanarak internet sayfasında yayımlanır. MADDE 6 Aynı Yönetmeliğin 30 uncu maddesinin birinci fıkrasının birinci cümlesinde yer alan Baro Yönetim Kurulu, ibaresinden sonra gelmek üzere Türkiye Barolar Birliği nce yaptırılan staj yeterlilik değerlendirmesinde başarılı olan ve ibaresi eklenmiştir. Yürürlük MADDE 7 Bu yönetmelik hükümleri yayımı tarihinde yürürlüğe girer. GEÇİCİMADDE Bu Yönetmelik değişikliği hükümleri, yürürlük tarihinden itibaren altı ay içinde (altıncı ayın son günü dahil) staja başvuranlar ile staj yapmakta olanlar hakkında uygulanmaz. Yürütme MADDE 8 Bu Yönetmelik hükümlerini Türkiye Barolar Birliği Yönetim Kurulu yürütür. 6.Anayasa Mahkemesinin Konu İle İlgili Kararı 8 Ocak 2010 CUMA Resmî Gazete Sayı : ANAYASA MAHKEMESİ KARARI Esas Sayısı : 2007/16 Karar Sayısı : 2009/147 Karar Günü : İPTAL DAVASINI AÇAN : Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyeleri Ali TOPUZ ve Haluk KOÇ ile birlikte 122 Milletvekili İPTAL DAVASININ KONUSU : günlü, 5558 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un 1. maddesinin Anayasa nın 2., 10. ve 11. maddelerine aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünün durdurulması istemidir. I- İPTAL VE YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN GEREKÇESİ İptal ve yürürlüğün durdurulması istemini içeren dava dilekçesinin gerekçe bölümü şöyledir: III. GEREKÇE Tarih ve 5558 Sayılı Avukatlık Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 1 inci Maddesinin Anayasaya Aykırılığı tarih ve 5558 sayılı Avukatlık Kanunda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun iptali istenen 1 inci maddesi ile... Avukatlık sınavını başarmış olmak... avukatlık mesleğine kabul şartı olmaktan çıkarılmış ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun bu sınava ilişkin diğer hükümleri de yürürlükten kaldırılmıştır. 11

114 Yukarıda Olay başlığı altında da açıklandığı üzere...avukatlık sınavını başarmış olma... nın avukatlık mesleğinin kabul şartlarından olması, baroların bağımsızlığı ve avukatlık mesleğinin hak ettiği saygınlığa kavuşturulması gereksiniminin bir sonucudur. Sadece hukukçuların yapabileceği avukatlık mesleği de, savcılık ve hâkimlik mesleği gibi kamu hizmeti niteliğinde özel bir meslektir. Bu nedenle avukatın da gerekli donanımlara sahip olacak şekilde, çok özel olarak yetiştirilen bir kişi olması gereği açıktır. Anayasanın 2 nci maddesinde ifade edilen Hukuk Devleti ilkesi, Cumhuriyetin değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif dahi edilemez niteliklerindendir. Hukukun üstünlüğü ve hukuk devleti kavramları nitelikli ve yetişkin hukukçuların ve avukatların özverili uygulama ve eylemleriyle yaşama geçebilir. Evrensel demokratik ilkeler ve insan haklarını içeren normlar ve yasaların dahi amaca uygun uygulanabilmesi, amaca uygun yorumlanabilmesi, yargılama ve karar sürecinde hukukçuların sağlam hukuk bilgisine, yorum ve değerlendirme gücüne bağlıdır. Hukuksal yorum ve değerlendirme sosyoloji, psikoloji, siyasal tarih, felsefe, iktisat, mantık ve hatta matematik gibi bilim dallarına olan ilgi ve bilgi ile mümkündür. Ancak bütün bunları özümsemiş ve böylece hukuki düşünmeyi öğrenmiş hukukçular ve avukatlar yetiştirdiğimiz takdirde hukukun üstünlüğü ve hukuk devleti kavramlarını yaşama geçirmiş olabiliriz. Bugün üyelik görüşmelerinin sürdürüldüğü Avrupa Birliği açısından da sınav zorunludur. Sınav olmayan bir Avrupa Birliği ülkesi yoktur. Özellikle Almanya da lisans eğitimi sonrasında bir devlet sınavı ve 2,5 yıllık bir staj eğitiminden sonra sınav yapılmakta, Avusturya da hukuk fakültesi eğitiminden sonra 5 yıllık pratik eğitim ve 5 sınav bulunmaktadır. Diğer AB üyesi ülkelerde de değişik biçimlerde bu sınavlar yapılmaktadır. Yargının kurucu unsurlarından olan bağımsız savunmayı serbestçe temsil eden avukat ve avukatlık mesleği; hukuki sorunların ve anlaşmazlıkların adalete ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesi, hukuk kurallarının tam olarak uygulanması, bireylerin hak ve özgürlüklerinin korunması ve hukuk devletinin işlerliğinin sağlanması bağlamında, yaşamsal bir önem ve değere sahiptir. Bu amaçla, dünyanın bütün gelişmiş demokratik ülkelerinde, savunmanın ve savunma mesleğinin önündeki engeller kaldırılmış, uluslararası sözleşmelerle avukatların mesleklerini özgürce yerine getirmelerine olanak sağlanmış, avukatlık mesleğinin kalitesinin yükseltilmesi amacıyla, başta avukatlık mesleğine sınavla kabul olmak üzere, pek çok önlem alınmış iken Türkiye Barolar Birliği ve 78 Baronun muhalefetine rağmen Avukatlık Yasasında değişiklik yapmak suretiyle...avukatlık sınavını başarmış olmak... şartını avukatlık mesleğine kabul için gerekli olmaktan çıkartan ve dolayısıyla 1136 sayılı Avukatlık Kanunu nun bu sınava ilişkin diğer hükümlerinin de yürürlükten kaldırılmasını öngören ve iptali istenen söz konusu düzenleme, sadece avukatlık mesleğine yönelik ağır bir saldırı değil, aynı zamanda vatandaşların hak ve yararlarının tehlikeye atılmasına neden olabilecek bir düzenleme olduğundan kamu yararı amacına yönelik olmadığı kuşkusuzdur. Anayasa Mahkemesinin tarih ve E.2003/86, K.2004/6 sayılı kararında, Anayasanın 2 nci maddesinde belirtilen hukuk devleti, her eylem ve işlemi hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasaya aykırı durum ve tutumları benimseyen, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, yasaların üstünde Anayasanın ve yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincinde olan devlettir. Yasaların kamu yararına dayanması gereği kuşkusuz hukuk devletinin temel değerlerinden birini oluşturmaktadır. Hukuk devletinde hukuk güvenliğinin sağlanabilmesi için yasakoyucunun öngörülebilir düzenlemeler getirmesi de asıldır. görüşü açıklanmış ve bu görüş, Anayasa Mahkemesinin tarih ve E.2002/39, K.2004/125 sayılı kararında da Anayasanın 2 nci maddesinde öngörülen hukuk devleti ilkesi, yasaların kamu yararına dayanması ögesini içerdiği gibi, yasama organı tarafından konulacak kurallarda adalet ve hakkaniyet ölçülerinin gözönünde tutulmasının gerekliliği, yine bu ilkenin doğal bir yansımasıdır. Bu ölçütler ise hukuk kurallarının korunmasında birbiriyle çatışan yararların uzlaştırılmasını zorunlu kılar. Aynı ilke uyarınca, Devlet organlarının görev ve yetkilerinin bu çerçevede yasalarla belirlenmesi gerektiği kuşkusuzdur. biçiminde yinelenmiştir. O halde bir hukuk devletinde, devlet erki kullanılarak yapılan tüm kamu işlemlerinin nihaî amacının kamu yararı olması gerekir. Bu gereklilik, kamu yararını, yasama organının takdir yetkisi için de bir sınır konumuna getirir. Açıklanan nedenlerle kamu yararı amacına yönelik olmayan ve iptali istenen söz konusu düzenleme Hukuk Devleti ilkesine ve dolayısıyla Anayasanın 2 nci maddesine aykırıdır. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin tarih ve E.1988/50, K.1989/20 sayılı kararında, 12

115 Avukatlık Yasası nın 1 inci maddesine göre kamu hizmeti ve serbest bir meslek olan avukatlık iki yönlüdür. Hem kamu hizmeti hem serbest meslek nitelemesi, serbest meslek çalışmalarını yürütürken görev yapılan alanın kamusal ağırlığına dayanmaktadır. Adalet, yargı, hukuk işleri, kamu hizmetinin en yoğun olduğu kamu kavramının anlam olarak en önde geldiği alandır. Avukatlık Yasası nın Avukatlığın amacı başlıklı 2 nci maddesi, bu gerçekleri uygulamaya yansıtan özgün kuraldır. Tüm bu kurallar, yinelenmesinde yarar olmayan nice tanım, anlatım ve değerlendirmeler, avukatlığın kamusal yönü ağır basan bir meslek olduğu gerçeğini doğrulamaktadır. Bilgi ve deneyimlerini öncelikle adalet hizmetine vererek, adalete ve hakkaniyete uygun çözümler için hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasında yargı organlarıyla yetkili kurul ve kurumlara yardımı görev bilen avukatın, hukuk devletinin yargı düzeni içindeki yeri özellik taşımaktadır. Adaletin sav, savunma ve yargı öğelerinden savunma bölümünün temsilcisi, başlıca görevlisi olan avukatın hem temsil ettiği kişiler, hem de önlerinde görev yaptığı hâkim, savcı ve yetkili öbür kurul ve kurumlarca inan, güven ve saygı ile karşılanması gerekir. yorumu yapılmıştır. Bu yorumdan da anlaşılacağı üzere yargıçlık, savcılık, avukatlık meslekleri arasında astlık üstlük ilişkisi bulunmadığı gibi üstünlük farkı ve sıralaması da bulunmamaktadır. Bu üçlü arasındaki ilişki işbölümü ilişkisidir. O nedenle sav, savunma ve karar üçgeninde görev alan hukukçuların mesleğe kabul, meslek için ilerleme ve benzeri konularda eşit işleme tabi tutulması ve sınavda teklik ilkesinin yaşama geçirilmesi gerektiği kuşkusuzdur. Yargılama bir olay hakkında hukukun ne dediğinin bildirilmesidir. Hukukun yaşama sağlıklı geçmesi için bu üçlü arasında mesleğe kabul anlamında eşitliğin sağlanmasına bağlıdır. Çünkü yargılamanın bu üç öğesindeki olumlu veya olumsuzluğun hükme ve dolayısıyla adaletin gerçekleşmesine olumlu ya da olumsuz anlamda yansıması kaçınılmazdır. Anayasa Mahkemesinin pek çok kararında vurgulandığı gibi yasa önünde eşitlik ilkesi, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmemekle birlikte, yasaların uygulanmasında birbirinin aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve toplumların yaratılmasını engellemektedir. Kimi yurttaşların haklı bir nedene dayanılarak değişik kurallara bağlı tutulmaları eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmamakta, hatta durumlarındaki ve konumlarındaki özellikleri, kimi kişi ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik uygulamaları gerekli kılmaktadır. Anayasa ile eylemli değil hukuki eşitlik amaçlanmaktadır. Anayasanın öngördüğü eşitlik ilkesinin çiğnenmemesi için, aynı hukuksal durumların aynı, ayrı hukuksal durumların ayrı kurallara bağlı tutulması gerekmektedir. (Anayasa Mahkemesinin tarihli, E.2003/7, K.2005/71 sayılı kararı). Sav, savunma ve yargının adaletin gerçekleşmesi yönünden aynı hukuki durumda oldukları Anayasa Mahkemesinin yukarıda açıklanan kararında da vurgulandığı üzere yadsınamaz. Bu nedenle iptali istenen kural, sav, savunma ve karar üçgeninde görev alan hukukçulardan sav kısmında görev alanlar için sınavda başarılı olma şartını kaldırarak hiçbir haklı nedene dayanmaksızın farklı bir uygulama getirdiğinden Anayasanın 10 uncu maddesinde ifade edilen kanun önünde eşitlik ilkesiyle de bağdaşmamaktadır. Diğer taraftan, bir yasa kuralının Anayasanın herhangi bir kuralına aykırılığı onun aynı zamanda Anayasanın 11 inci maddesine de aykırılığı sonucunu doğuracaktır (Anayasa Mahkemesinin tarih ve E.1987/28, K.1988/16 sayılı kararı, AMKD., sa. 24, shf. 225). Açıklanan nedenlerle tarih ve 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 1 inci maddesi, Anayasanın 2 nci, 10 uncu ve 11 inci maddelerine aykırı olup, iptali gerekmektedir. IV. YÜRÜRLÜĞÜ DURDURMA İSTEMİNİN GEREKÇESİ Adaletin kurucu öğelerinden savunmanın temsilcisi avukatların, mesleğe kabul yönünden diğer kurucu öğelerden farklı hükümlere tabi tutulmalarını öngören ve iptali istenen kuralın uygulanması halinde; adaletin gerçekleşmesinin olumsuz yönde etkilenebileceği kuşkusuzdur. Bu durumda ortaya giderilmesi olanaksız durum ve zararların çıkabileceği yadsınamaz. Bu türden durum ve zararların önlenebilmesi, hukukun ve Anayasanın üstünlüğünün korunabilmesi için Anayasaya aykırı olduğu gerekçemizde açıkça gösterilen söz konusu kuraldan Anayasal düzenin en kısa sürede arındırılması açık bir zorunluluk olup, hukuk devleti sayılmanın da bir gereğidir. 13

116 Bu nedenle, iptali istenen kuralın yürürlüğünün iptal davası sonuçlanıncaya kadar durdurulması da istenerek Anayasa Mahkemesine iptal davası açılmıştır. V. SONUÇ VE İSTEM Yukarıda açıklanan gerekçelerle tarih ve 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun; tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendini, 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan Avukatlık sınavını başarmış olanlar veya ibaresini, 28 inci, 29 uncu, 30 uncu, 31 inci maddelerini, 121 inci maddesinin birinci fıkrasının (20) numaralı bendini, geçici 17 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan ve sınav ibaresini ve geçici 20 nci maddesinin ikinci fıkrası ile tarihli ve 4667 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrasını yürürlükten kaldıran 1 inci maddesinin Anayasanın 2 nci, 10 uncu ve 11 inci maddelerine aykırı olduğundan, iptaline ve iptal davası sonuçlanıncaya kadar yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesine ilişkin istemimizi saygı ile arz ederiz. II- YASA METİNLERİ A- İptali İstenilen Yasa Kuralı günlü, 5558 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un iptali istenilen 1. maddesi şöyledir: 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanununun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (d) bendi, 6 ncı maddesinin birinci fıkrasında yer alan Avukatlık sınavını başarmış olanlar veya ibaresi, 28 inci, 29 uncu, 30 uncu, 31 inci maddeleri, 121 inci maddesinin birinci fıkrasının (20) numaralı bendi, geçici 17 nci maddesinin birinci fıkrasında yer alan ve sınav ibaresi ve geçici 20 nci maddesinin ikinci fıkrası ile 2/5/2001 tarihli ve 4667 sayılı Kanunun geçici 1 inci maddesinin birinci fıkrası yürürlükten kaldırılmıştır. B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları Dava dilekçesinde, Anayasa nın 2., 10. ve 11. maddelerine dayanılmış, 36. maddesi ilgili görülmüştür. III- İLK İNCELEME Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü nün 8. maddesi gereğince Tülay TUĞCU, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, A. Necmi ÖZLER, Şevket APALAK, Serruh KALELİ ve Osman Alifeyyaz PAKSÜT ün katılımlarıyla gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma isteminin bu konudaki ek raporun hazırlanmasından sonra karara bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir. IV- ESASIN İNCELENMESİ Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, dava konusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü: A- Anlam ve Kapsam günlü, 5558 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un 1. maddesiyle; A) günlü, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu nun; 1) 3. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendindeki, avukatlığa kabulde aranan Avukatlık sınavını başarmış olmak koşulu, 2) 6. maddesinin birinci fıkrasındaki, avukatlık sınavını başarmış olanların Baroya yazılma isteminde bulunabilmeleri, 3) 28. maddesindeki, avukatlık sınavının Türkiye Barolar Birliği nce yaptırılması, 4) 29. maddesindeki, sınava gireceklerin tespiti, 5) 30. maddesindeki, sınavın şekli ve konuları, 6) 31. maddesindeki, sınav sonuçlarının bildirilmesi, 7) Türkiye Barolar Birliği yönetim kurulunun görevlerinin belirtildiği 121. maddesinin birinci fıkrasının (20) numaralı bendindeki, avukatlık sınavı ile ilgili olarak Türkiye Barolar Birliği ne verilen görevlerin yerine getirilmesi, 8) Dava ve iş takibine ilişkin geçici 17. maddesinin birinci fıkrasında yer alan ve sınav ibaresi, 9) Geçici 20. maddesinin ikinci fıkrasına göre tarihinde hukuk fakültelerinde öğrenci olanların sınava tabi tutulmaması, 14

117 B) günlü, 4667 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un geçici 1. maddesinin birinci fıkrasındaki, avukatlık staj sonu sınavının, sınavın getirildiği tarihinden sonra başvuranlara da uygulanması, Yasa kuralları arasından çıkarılarak avukatlık stajı sonrası sınav kaldırılmıştır. Buna göre, dava konusu kuralın yürürlüğe girmesiyle birlikte, 1136 sayılı Yasa hükümlerine uygun olarak avukatlık başvurusunda bulunarak stajı tamamlayanlar, bilgi, beceri, yetenek ve yeterliliklerinin ölçülmesi amacıyla herhangi bir sınava ya da seçmeye bağlı tutulmaksızın avukatlık ruhsatı almaya hak kazanacaklardır sayılı Avukatlık Kanunu nun 1. maddesinde avukat, yargının kurucu unsurlarından olan bağımsız savunmayı serbestçe temsil eder şeklinde ifade edilmiş, 2. maddesinde de avukatlığın amacı, her derecede yargı organları, hakemler, resmî ve özel kişi, kurul ve kurumlar bakımından; hukukî münasebetlerin düzenlenmesi, her türlü hukukî mesele ve anlaşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesi, hukuk kurallarının tam olarak uygulanması olarak gösterilmiştir. Belli koşulların gerçekleşmesi halinde avukatlara ilâm niteliğinde belge hazırlama yetkisi de verilmiştir sayılı Yasa, aramada, soruşturma ve kovuşturma evrelerinde hazır bulunma, baro tarafından görevlendirme, mahkeme tarafından görevlendirme istemi, doğrudan soru yöneltme, istemsiz görevlendirme, uzlaşmacı olarak görevlendirme, kanun yollarına başvurma, zorunlu müdafilik gibi birçok konuda avukatlarla ilgili hüküm içermektedir. Tarihsel süreç içinde avukatlık mesleğinde sınav süreklilik kazanamamış olmakla birlikte tamamen de kaldırılması düşünülmemiştir yılında günlü, 4667 sayılı Yasa yla 1136 sayılı Avukatlık Kanunu nda yapılan ek ve değişikliklerle sınav yeniden getirilmiştir. Avukatlık mesleğinde sınav koşulunu getiren Yasa nın gerekçesinde, sınav sistemi ile ülkemizde sayıları hızla artan hukuk fakülteleri nedeniyle eğitim öğretim açısından oluşan farklılıkların önlenmesi, avukatlık mesleğinin kalitesinin artırılması ve giderek savunma ile yargıya yansıyan olumsuzlukların giderilmesi amaçlanmıştır denilmiştir. Dava konusu kuralla, avukatlık sınavı kaldırılmadan önce, Ülkemizde sayıları hızla artan hukuk fakülteleri arasında müfredat birlikteliği sağlandığı, fakat eğitim ve öğretim kalitesi bakımından eşit şartlar oluşturulamadığı gerekçesiyle sınavın staj öncesine alınması yönünde bir yasa teklifi verilmiştir. Bu teklif görüşülmeden verilen ikinci yasa teklifinde ise avukatlığın bir meslek olarak bilgiye, kişisel ve mesleki tecrübeye dayandığı, sadece mevzuatın bilinip bilinmediğine yönelik yapılacak bir sınavın avukatlık yapmak için gerekli olan beceriyi ölçmeyeceğinin aşikâr olduğu, teklif ile avukatlık mesleğini icra edecek kişiler için herhangi bir fayda sağlamayacak söz konusu sınav sisteminin yürürlükten kaldırılmasının amaçlandığı gerekçesiyle avukatlık sınavının kaldırılması teklifinde bulunulmuştur. İkinci teklif TBMM Genel Kurulu nda aynen yasalaşmıştır. B- Anayasa ya Aykırılık Sorunu Dava dilekçesinde, sınavla baroların bağımsızlığı ve avukatlık mesleğinin hak ettiği saygınlığa kavuşturulmasının amaçlandığı, avukatlık mesleğinin de hâkimlik ve savcılık mesleği gibi kamu hizmeti niteliğinde özel bir meslek olduğu ve gerekli donanım, bilgi ve kaliteye ulaşmış kişilerden olması gerektiği, yargının kurucu unsurlarından olan bağımsız savunmanın hukukun uygulanması ve temel hak ve özgürlüklerin korunmasında yaşamsal bir önem ve değere sahip bulunduğu, sınavın Türkiye Barolar Birliği ve baroların muhalefetine rağmen kaldırıldığı, kamusal yanı ağır basan avukatlıkta sınavın kaldırılmasında kamu yararının gözetilmediği, sav, savunma ve yargılamayı yapanların adaletin gerçekleşmesi yönünden aynı hukuksal durumda olduklarından mesleğe kabullerinde de eşit işleme tabi tutulmaları gerektiği, bu nedenlerle avukatlık sınavının kaldırılmasının Anayasa nın 2., 10. ve 11. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür sayılı Yasa nın 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların Anayasa ya aykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmaya mecbur değildir. Taleple bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, kuralın Anayasa nın 36. maddesi yönünden de incelemesi uygun görülmüştür. Avukatlık mesleğinin nitelikleri ve önemi, bir kamu hizmeti olduğu, avukatın yargılama süreci içinde adaletin bulunup ortaya çıkarılmasında görev aldığı, kamu yararını koruduğu, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu nun genel gerekçesinde belirtilmiştir. Yasa nın 1. ve 2. maddelerinde avukatlığın kamusal yönü ağır basan bir meslek olduğu vurgulanmıştır. Bilgi ve deneyimlerini öncelikle adalet hizmetine vererek, adalete ve hakkaniyete uygun çözümler için 15

118 hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasında yargı organlarıyla yetkili kurul ve kurumlara yardımı görev bilen avukatın, hukuk devletinin yargı düzeni içindeki yeri özellik taşımaktadır. Anayasa nın 135. maddesi ile birlikte Avukatlık Kanunu nun Barolara ve Türkiye Barolar Birliği ne yüklediği görevler, tanıdığı hak ve yetkilerle bu kuruluşların toplum ve devlet yaşamı için gözardı edilmeyecek önemleri de düşünülürse, avukatların genel niteliklerine verilen değer kendiliğinden ortaya çıkmaktadır. Her serbest mesleğin kendine özgü yanları, birbirinden ayrılıkları bulunduğu gibi uzmanlık alanlarının farklılığı, farklı uygulamaları doğal, hattâ zorunlu kılar. Avukatların, savunma görevini üstlenmeleri ve adaletin gerçekleşmesine katkıları, mesleğin özelliği sayılmakta ve kimi kısıtlamalara bağlı tutulmalarının haklı nedenlerini oluşturmaktadır. Avukatlık mesleğini seçenlerin, avukatlık adına uygun biçimde görevlerinin gereklerini özenle yerine getirmeleri, avukatlık unvanından ayrı düşünülemeyecek saygı ve güveni koruyup güçlendirmenin başta gelen koşullarından biridir. Anayasa nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygı gösteren, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan, yasaların üstünde yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunduğu bilincinde olan devlettir. Yasaların, kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle yasa koyucunun hukuki düzenlemelerde kendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir. Önceki kuralların, yeni yasayla değiştirilmesi ya da tümüyle yürürlükten kaldırılması hukukun doğal karşıladığı, genel ilkelere uygun bulduğu bir düzenleme biçimidir. Yeni kural, eski kuralı yürürlükten kaldırabilir. Bu tür düzenlemeler, yasa koyucunun takdir yetkisi içinde olan bir yasama işlemidir. Tıpkı, yürürlüğe giren yasalar gibi, yürürlükten kaldırılan kurallar da yasama tasarrufudur ve yasa koyucu bu yetkisini kullanırken Anayasa ya bağlı kalmak durumundadır. Hukuk devletinin olmazsa olmaz koşulu olan bağımsız yargı, yargının olmazsa olmaz koşulu olan savunma ile birlikte anlam kazanır. Savunma, sav-savunma-karar üçgeninden oluşan yargının vazgeçilmez öğesidir. Adaletli bir yargılamanın varlığı, ancak avukatın etkin katılımıyla sağlanabilir. Avukatlığın önemi ve özelliği nedeniyle bu mesleğe girişin kimi koşul ve kayıtlamalara bağlı kılınması, hukuk devletinin ve adil yargılanma hakkının gereğidir. Avukatın seçkinliği ve üstün nitelikler taşıması, hem kamunun hem de yargının beklediği bir husus olup, bunun sağlanmasında mesleğin gelişmesine katkı kadar mesleğe seçilme de önem kazanır. Sadece temel hukuki konularda eğitilmiş olmak, bir mesleği yürütmek için yeterli olamaz. Mesleki açıdan yetkinlik, stajyerlik gibi özel eğitimlerin yanı sıra mesleğe girişte seçme ya da elemeyi de içerir. Yasa koyucu tarafından sınavın getirilmesindeki, savunma hakkı ve adil yargılamaya, adaletin gerçekleşmesine ve avukatlık mesleğinin niteliğine dayalı kamu yararının, sınavın kaldırıldığı tarihte de geçerliliğini koruyup korumadığının saptanması, sınavın getirildiği zamandaki koşullar, kaldırılma zamanında değişmemiş ya da ortadan kalkmamış, hatta avukatlık mesleğinin niteliği yönünden çok daha önemli hale gelmişse bunun da değerlendirilmesi gerekir. Öte yandan, Anayasa nın 36. maddesinde, herkesin meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Yargının kurucu unsurlarından olan, bağımsız, serbestçe temsil eden, hukuksal ilişkilerin düzenlenmesinde, her türlü hukuksal sorun ve uyuşmazlıkların adalet ve hakkaniyete uygun olarak çözümlenmesinde ve hukuk kurallarının tam olarak uygulanmasında temel görev üstlenen avukat, hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkının da önemli bir unsurudur. Güçlü ve bağımsız savunma mesleği; hukukun üstünlüğünün, hukuksal uzlaşmanın, adil yargılanma duygusunun ve toplumsal barışın güvencesi olup bu değerler, mesleğinde yetkin bağımsız savunucularla teminat altına alınmıştır. Yukarıda açıklanan hususlar gözetilmeden yasalaştığı anlaşılan dava konusu kural Anayasa nın 2. ve 36. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir. Şevket APALAK bu görüşe katılmamıştır. Kural, Anayasa nın 2. ve 36. maddelerine aykırı bulunarak iptal edildiğinden ayrıca Anayasa nın 10. ve 11. maddeleri yönünden incelenmesine gerek görülmemiştir. 16

119 V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ günlü, 5558 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un 1. maddesinin yürürlüğünün durdurulması isteminin, koşulları oluşmadığından REDDİNE, gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi. VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, Yasa nın belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesi nce iptaline karar verilebileceği öngörülmektedir sayılı Yasa nın 1. maddesinin iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan yürürlük ve yürütmeyle ilgili 2. ve 3. maddelerinin de, 2949 sayılı Yasa nın 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince iptali gerekir. VII- SONUÇ günlü, 5558 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun un; 1-1. maddesinin Anayasa ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Şevket APALAK ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 2-1. maddesinin iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan 2. ve 3. maddelerinin de, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE, gününde karar verildi. Başkan Haşim KILIÇ Başkanvekili Osman Alifeyyaz PAKSÜT Üye Fulya KANTARCIOĞLU Üye Ahmet AKYALÇIN Üye Mehmet ERTEN Üye Mustafa YILDIRIM Üye Cafer ŞAT Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Üye Şevket APALAK Üye Serruh KALELİ Üye Zehra Ayla PERKTAŞ AZLIK OYU Anayasa, yasama yetkisinin Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisine ait olduğunu, bu yetkinin devredilemeyeceğini vurgulamıştır. Türkiye Büyük Millet Meclisi her alanda ve her konuda yasa yapabilmektedir. Yasama işlevi anayasal ilkelere uygun kullanılabilecek takdir yetkisini de içinde barındırmaktadır. Yasalar, kimi zaman yeni kurallar içerirken, kimi zamanda yasal metinlerin yürürlükten kaldırılmasına ilişkin olabilecektir. Önceki yasaların yeni yasalarla değiştirilmesi ya da yürürlükten kaldırılması hukukun doğal karşıladığı takdir yetkisinin daha engin boyutta kullanıldığı düzenlemeleridir. Görülen davada da önceki yasal metni yürürlükten kaldıran kural irdelenmektedir. Kuralla, avukatlık için getirilen sınavla ilgili yasa maddeleri yürürlükten kalkmaktadır. Bu bakımdan yürürlükten kaldırılan metne de tüm yönleriyle bakılması, bir yasayı yürürlükten kaldırma yolundaki kuralın anayasal ilkelerle değerlendirilmesi sırasında kaçınılmaz olmaktadır tarihli ve 4667 sayılı Avukatlık Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun la avukatlık mesleğine kabul edilebilmek için avukatlık sınavını başarmış olmak koşulu getirilmiş, ilgili maddelerde bu yönde değişiklikler yapılmıştır. Bu değişikliklere göre avukatlık sınavının staj sonunda Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezince yapılacağı, sınava staj bitim belgesinin verildiği tarihi izleyen dört yıl içinde altı kez girilebileceği, sınavda meslek kuralları bilgisi ile hukuk ilkeleri ve mevzuat hükümlerini olaylara uygulayabilme yeterliliğinin değerlendirileceği, sınav konuları ve başarı puanı gibi konuların da yönetmelikte gösterileceği anlaşılmaktadır. Avukatlık Kanununda anılan değişiklikleri öngören 4667 sayılı Yasa geçici 17

120 madde 1 de sınava ilişkin hükümlerin bu kanunun yayımından sonra avukatlık stajına başvuranlara uygulanacağını belirtmektedir. Ancak tarihli 4765 sayılı Yasa nın 1. maddesiyle 1136 sayılı Yasa ya eklenen geçici madde 20 nin ikinci fıkrasıyla stajla ilgili hükmün tarihinde hukuk fakültelerinde öğrenci olanlar hakkında uygulanmayacağı, bunların sınava tabi tutulamayacağı kuralı getirilmiştir. Anayasa nın kamu hizmetine girişle ilgili 70. ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarını konu eden 135. maddelerinde sınav kaydı yer almamakta ise de, nitelikli bireyler seçme yaklaşımının somutlaşması olan giriş sınavlarının yerinde olduğu görüşüne ulaşılabilir. Bu amaçla önemli ve seçkin bir meslek olan avukatlığa girişte bilgili ve yetenekli kişilerin seçilmesi için düşünülen sınav, staj sonunda sınırlı zaman ve sayıda yapılacaktır. Oysa hâkimlik mesleğine girişle ilgili asıl sınav ise stajdan önce yapılmaktadır. Staj sonuna bırakılan sınavlar, genellikle stajın değerlendirilmesi amacına yönelik olmaktadır. Nitelikli bireylerin seçimi temel amacı gözetildiğinde lisans eğitiminin yansımalarının meslekte aranacak temel ölçütler arasında yer alması beklenir. Gerçekten de, sınavı düzenleyen 4667 sayılı Yasa nın gerekçesinde eğitim ve öğretim düzeyleri arasında oluşan farklılıklara değinilmektedir. Yüksek öğretime ilişkin ilkelere ve lisans öğretimine yönelik değerlendirmeler içeren gerekçeye bağlı bu yaklaşım yanında sınavın staj sonuna bırakılması ilgililerin beklentilerini ve amaçlarını saptamada belirsizliklere de etken olacaktır. Sınavla ilgili zaman ve sayı sınırlanması anayasal yaklaşımların başka bir konusunu oluşturacak, çalışma hayatıyla ilgili anayasal ilkelerle beliren kamusal yarar da değerlendirmelerde öncelikli bakışlar arasında yer alacaktır. Yürürlükten kaldırılan sınavla ilgili kurallarda hukuk ilkelerini ve mevzuat hükümlerini olaylara uygulayabilme yeterliliğinin belirlenmesi de belirtilmektedir. Yukarıda da değinildiği gibi eğitim açısından oluşan farklılıklarla ilgili yasal amaçla, staj sonuna bırakılan sınav yöntemi uyuşmadığı gibi, olgu çözümlemeleri de lisans düzeyini tam yansıtmayacak ve böylesi saptamaların test yoluyla yapılması ölçme ve değerlendirme ilkelerinde tartışmalara yol açabilecektir. Ayrıca 4667 sayılı yasa sınav koşulu öngörerek yasanın yayımıyla uygulamaya başlamayı geçici 1. maddeyle öngörmesine karşın, bir yıl sonra 2001 yılında hukuk öğrencisi olanlar sınavdan bağışık tutulmuştur. Bu durumda yasanın yürürlüğü giriş sırasında öğrenci olanlar sınavdan bağışık olmalarına karşın daha önce eğitimi tamamlayan ancak staj yapmamış olanlarda duraksama yaşanacaktır. Kaldı ki, nitelikli kişilerin arandığı bir meslekte sonradan getirilen istisnalar, zamana yayılabilecek öğrenim süresi nedeniyle yasanın amacının gerçekleşmesini ertelemiş olacaktır. Değinilen olgular iptale konu Yasanın doğrudan metinleri değilse de kaldırdığı yasanın içerikleridir. Bir yasayı kaldırmada daha etkin ve geniş olan yasamadaki takdir yetkisi, yasa koyucuya düzenleme yapılırken etken olan nedenler yanında kaldırılan kurallara bakılarak bir anlama kavuşabilecektir. Bu durumda mesleğin önemi ve güdülen kamu yararı ilkesiyle yakından ilgili lisans eğitimine yönelik bulguların lisans sonrası meslek giriş sınavlarıyla çözülebilmesi ve istenilen seçmelerin yapılabilmesinde öngörülen sınav yönteminin yeterli karşılıklar içerdiği ve böylece yasal amacın tam olarak gerçekleşebilecek olduğu söylenemez. Öte yandan, adil yargılanma ile kurulan ilintinin yargılama yöntemlerinde kimi bakışların geliştirilmesini gerektirdiği ve yasa koyucuya yönelik değerlendirme yapma yolundaki yaklaşımın da yasal işlemler akışında öncelik aldığı sonucuna varılmıştır. Açıklanan nedenlerle, sınavla ilgili metinlerle birlikte yasa koyucunun takdir yetkisi gözetildiğinde bu haliyle kuralda Anayasa ya aykırılık saptanamamaktadır. Davanın belirtilen yorumlarla reddi gerekeceği oyuyla karara karşıyım. Üye Şevket APALAK 18

121 KAYNAKÇA -Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Staj Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (Taslak 2013) -Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Staj Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik Gerekçesi (Taslak 2013) -Türkiye Barolar Birliği Avukatlık Staj Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (7-8 Ekim 2013) -Adalet Bakanlığı Avrupa Birliği Genel Müdürlüğünün Avrupa Birliği ne Üye Ülkelerde Avukatlık Mesleği ile İlgili Düzenlemeler (Kasım 2008) -Anayasa Mahkemesinin 5558 sayılı kanun ile ilgili, günlü ve sayılı Resmi Gazete de yayımlanan E: 2007/16, K:2009/147 sayılı kararı 19

122 SEDAT ÖKDEM 26 Ocak 2013 CUMARTESİ Resmî Gazete Sayı : YÖNETMELİK Adalet Bakanlığından: HUKUK UYUŞMAZLIKLARINDA ARABULUCULUK KANUNU BİRİNCİ KISIM Genel Hükümler BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç YÖNETMELİĞİ **** MADDE 1 (1) Bu Yönetmeliğin amacı; arabuluculuk yoluyla hukuk uyuşmazlıklarının çözümlenmesinde uygulanacak usul ve esaslar ile arabuluculuk eğitimi verecek kuruluşların denetlenmesi, eğitimin süresi, içeriği ve standartları ile ilgili hususları ve yapılacak olan yazılı ve uygulamalı sınavın ilke ve kurallarının belirlenmesi ile arabulucular sicilinin düzenlenmesi ve arabulucularda aranacak koşullarla, arabulucuların denetlenmesi ve izlenmesi ile ilgili hususları ve Arabuluculuk Daire Başkanlığı ile Arabuluculuk Kurulunun çalışma usul ve esaslarını düzenlemektir. Kapsam ****MADDE 2 (1) Bu Yönetmelik, 7/6/2012 tarihli ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanununun uygulama alanını, arabuluculuk

123 eğitimi verecek kuruluşların denetlenmesi, eğitimin süresi, içeriği ve standartları ile ilgili hususları ve yapılacak olan yazılı ve uygulamalı sınavın ilke ve kurallarının belirlenmesi ile arabulucular sicilinin düzenlenmesi, arabulucularda aranacak koşullar ile arabulucuların denetlenmesi ve izlenmesi ile ilgili hususları ve Arabuluculuk Daire Başkanlığı ile Arabuluculuk Kurulunun çalışma usul ve esaslarını kapsar. Tanımlar MADDE 4 (1) Bu Yönetmelikte geçen; **** a) Arabulucu: Arabuluculuk faaliyetini yürüten ve Bakanlıkça düzenlenen arabulucular siciline kaydedilmiş bulunan gerçek kişiyi, **** b) Arabuluculuk: Sistematik teknikler uygulayarak, görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirlerini anlamalarını ve bu suretle çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim sürecinin kurulmasını gerçekleştiren, uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla ve ihtiyarî olarak yürütülen uyuşmazlık çözüm yöntemini, **** c) Arabulucu Bilgi Sistemi: Arabulucuların elektronik ortamda işlem yapabilmelerini sağlayan sistemi, **** f) Eğitim kuruluşları sicili: Arabuluculuk eğitimi verme izni alan eğitim kuruluşlarının kaydedildiği sicili, **** j) Sınav kurulu: Yapılacak yazılı ve uygulamalı sınavı yönetmek ve sonuçlandırmak üzere başkan, asil ve yedek üyelerden oluşan kurulu, **** l) Tarife: Arabuluculuk Daire Başkanlığı tarafından yıllık olarak hazırlanan ve Kurul tarafından onaylanan Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesini, ****n) Uygulamalı sınav: Yazılı sınavda başarılı olanlara yapılacak uygulama sınavını, ****o) Yazılı sınav: Arabuluculuk eğitiminin bitiminde yapılacak yazılı sınavı,

124 ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM Arabuluculuğun Temel İlkeleri İradi olma ve eşitlik **** MADDE 5 (1) Taraflar, arabulucuya başvurmak, süreci devam ettirmek, sonuçlandırmak veya bu süreçten vazgeçmek konusunda tamamen serbest olup, öncelikle uyuşmazlığı arabuluculuk yoluyla sonuçlandırma konusunda anlaşırlar. Taraflar, hiçbir şekilde zorla bu sürecin içine dahil edilemeyecekleri gibi her aşamada uyuşmazlığı arabuluculuk yoluyla çözmekten de vazgeçebilirler. ****(2) Taraflar, gerek arabulucuya başvururken gerekse süreç boyunca eşit haklara sahiptirler. Taraflardan biri arabuluculuk sürecinin dışında bırakılamayacağı gibi söz hakkı da diğerine göre kısıtlanamaz. Beyan veya belgelerin kullanılamaması ****MADDE 7 (1) Taraflar, arabulucu veya arabuluculuğa katılanlar da dâhil olmak üzere üçüncü bir kişi, uyuşmazlıkla ilgili olarak hukuk davası açıldığında yahut tahkim yoluna başvurulduğunda, aşağıdaki beyan veya belgeleri delil olarak ileri süremez ve bunlar hakkında tanıklık yapamaz: ****a) Taraflarca yapılan arabuluculuk daveti veya bir tarafın arabuluculuk faaliyetine katılma isteği. ****b) Uyuşmazlığın arabuluculuk yolu ile sona erdirilmesi için taraflarca ileri sürülen görüşler ve teklifler. ****c) Arabuluculuk faaliyeti esnasında, taraflarca ileri sürülen öneriler veya herhangi bir vakıa veya iddianın kabulü. ****ç) Sadece arabuluculuk faaliyeti dolayısıyla hazırlanan belgeler.

125 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Arabulucuların Hak ve Yükümlülükleri Tarafsızlık ****MADDE 8 (1) Arabulucu, arabuluculuk faaliyetini yürütürken tarafsız davranmak zorunda olup, tarafsızlığı hakkında şüpheye yol açacak tutum ve davranışta bulunamaz. Unvanın kullanılması ****MADDE 9 (1) Sadece sicile kayıtlı olan arabulucular, arabulucu unvanını ve bu unvanın sağladığı yetkileri kullanma hakkına sahiptirler. ****(2) Arabulucu, arabuluculuk faaliyetine başlamadan önce bu unvanını taraflara bildirmek zorundadır. Ücret ve masrafların istenmesi ****MADDE 10 (1) Arabulucu yapmış olduğu faaliyet karşılığı ücret ve masrafları isteme hakkına sahiptir. Arabulucu, ücret ve masraflar için avans da talep edebilir. ****(2) Aksi kararlaştırılmadıkça arabulucunun ücreti, faaliyetin sona erdiği tarihte yürürlükte bulunan Tarifeye göre belirlenir ve ücret ile masraf, taraflarca eşit olarak karşılanır. ****(3) Arabulucu, arabuluculuk sürecine ilişkin olarak belirli kişiler için aracılık yapma veya belirli kişileri tavsiye etmenin karşılığı olarak herhangi bir ücret talep edemez. Bu yasağa aykırı olarak tesis edilen işlemler batıldır. Görevin özenle ve tarafsız biçimde yerine getirilmesi ****MADDE 12 (1) Arabulucu görevini özenle, tarafsız bir biçimde ve bizzat kendisi yerine getirmek zorunda olup, bu görevini kısmen dahi olsa bir başkasına

126 devredemez. ****(2) Arabulucu olarak görevlendirilen kimse, tarafsızlığından şüphe edilmesini gerektirecek önemli hâl ve şartların varlığı veya bu hâl ve şartların sonradan ortaya çıkması hâlinde tarafları bilgilendirmekle yükümlüdür. Bu açıklamaya rağmen taraflar, arabulucudan görevi üstlenmesini birlikte talep ederlerse, arabulucu bu görevi üstlenebilir yahut üstlenmiş olduğu görevi sürdürebilir. ****(3) Arabulucu, taraflar arasında eşitliği gözetmekle yükümlüdür. ****(4) Arabulucu, bu sıfatla görev yaptığı uyuşmazlık ile ilgili olarak açılan davada, daha sonra, hâkimlik, hakemlik ve bilirkişilik yapamayacağı gibi avukat olarak da görev üstlenemez. Belge saklama yükümlülüğü ****MADDE 15 (1) Arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi hâlinde, arabulucu, bu faaliyete ilişkin kendisine yapılan bildirimi, tevdi edilen ve elinde bulunan belgeleri ve düzenlenen tutanağı beş yıl süre ile saklamak zorundadır. ****(2) Arabulucu, arabuluculuk faaliyeti sonunda düzenlediği son tutanağın birer örneğini taraflara verir. Bu tutanağın bir örneğini arabuluculuk faaliyetinin sona ermesinden itibaren bir ay içinde Genel Müdürlüğe de gönderir. İKİNCİ KISIM Özel Hükümler BİRİNCİ BÖLÜM Arabuluculuk Faaliyeti Arabulucuya başvuru ****MADDE 17 (1) Taraflar dava açılmadan önce veya davanın görülmesi

127 sırasında arabulucuya başvurma konusunda anlaşabilirler. Mahkeme de tarafları arabulucuya başvurmak konusunda; arabuluculuğun esasları, süreci ve hukuki sonuçları hakkında aydınlatıp, arabuluculuk yoluyla uyuşmazlığın çözülmesinin sosyal, ekonomik ve psikolojik açıdan faydalarının olabileceğini hatırlatarak onları teşvik edebilir. ****(2) Aksi kararlaştırılmadıkça, taraflardan birinin arabulucuya başvuru teklifine otuz gün içinde olumlu cevap verilmez ise bu teklif reddedilmiş sayılır. Arabulucunun seçilmesi **** MADDE 18 (1) Başkaca bir usul kararlaştırılmadıkça arabulucu veya arabulucular taraflarca seçilir. Arabuluculuk faaliyetinin yürütülmesi ****MADDE 19 (1) Arabulucu, seçildikten sonra tarafları en kısa sürede ilk toplantıya davet eder. ****(2) Taraflar, emredici hukuk kurallarına aykırı olmamak kaydı ile arabuluculuk usulünü serbestçe kararlaştırabilirler. ****(3) Taraflarca kararlaştırılmamışsa arabulucu; uyuşmazlığın niteliğini, tarafların isteklerini ve uyuşmazlığın hızlı bir şekilde çözümlenmesi için gereken usul ve esasları göz önüne alarak arabuluculuk faaliyetini yürütür. ****(4) Keşif, bilirkişiye başvurma ve tanık dinleme gibi niteliği gereği yargısal bir yetkinin kullanımı olarak sadece hâkim tarafından yapılabilecek işlemler arabulucu tarafından yapılamaz. ****(5) Arabulucu, sürecin yürütülmesi sırasında, taraflara hukuki tavsiyelerde bulunamaz; bir çözüm önerisi ya da öneriler kataloğu geliştirip, bunu onlara empoze edemeyeceği gibi, müzakereler sırasında geliştirilen bir çözüm önerisi üzerinde anlaşmaya varmaları için de onları zorlayamaz. Ancak, taraflardan birisinin, uyuşmazlığın çözümü bağlamında, sunmuş olduğu bir önerinin, arabulucu tarafından, diğer tarafa iletilmesi ve onun bu konudaki beyanının alınması bu

128 kapsamda mütalaa edilemez. **** (6) Dava açıldıktan sonra tarafların birlikte arabulucuya başvuracaklarını beyan etmeleri hâlinde yargılama, mahkemece üç ayı geçmemek üzere ertelenir. Bu süre, tarafların birlikte başvurusu üzerine bir defaya mahsus olmak üzere üç aya kadar uzatılabilir. Arabuluculuk sürecinin başlaması ve sürelere etkisi ****MADDE 20 (1) Arabuluculuk süreci, dava açılmadan önce arabulucuya başvuru hâlinde, tarafların ilk toplantıya davet edilmeleri ve taraflarla arabulucu arasında sürecin devam ettirilmesi konusunda anlaşmaya varılıp bu durumun bir tutanakla belgelendirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Dava açılmasından sonra arabulucuya başvuru hâlinde ise bu süreç, mahkemenin tarafları arabuluculuğa davetinin taraflarca kabul edilmesi veya tarafların arabulucuya başvurma konusunda anlaşmaya vardıklarını duruşma dışında mahkemeye yazılı olarak beyan ettikleri ya da duruşmada bu beyanlarının tutanağa geçirildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. ****(2) Arabuluculuk sürecinin başlamasından sona ermesine kadar geçirilen süre, zamanaşımı ve hak düşürücü sürelerin hesaplanmasında dikkate alınmaz. Arabuluculuğun sona ermesi ****MADDE 21 (1) Aşağıda belirtilen hâllerde arabuluculuk faaliyeti sona erer: ****a) Tarafların uyuşmazlık konusu üzerinde anlaşmaya varması. ****b) Taraflara danışıldıktan sonra arabuluculuk için daha fazla çaba sarf edilmesinin gereksiz olduğunun arabulucu tarafından tespit edilmesi. ****c) Taraflardan birinin karşı tarafa veya arabulucuya, arabuluculuk faaliyetinden çekildiğini bildirmesi. ****ç) Tarafların anlaşarak arabuluculuk faaliyetini sona erdirmesi. ****d) Uyuşmazlığın arabuluculuğa elverişli olmadığının veya 4/12/2004 tarihli ve

129 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu gereğince uzlaşma kapsamına girmeyen bir suç ile ilgili olduğunun tespit edilmesi. ****(4) Arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi hâlinde, arabulucu, bu faaliyete ilişkin kendisine yapılan bildirimi, tevdi edilen ve elinde bulunan belgeleri, ikinci fıkraya göre düzenlenen tutanağı beş yıl süre ile saklamak zorundadır. Arabulucu, arabuluculuk faaliyeti sonunda düzenlediği son tutanağın birer örneğini taraflara da verir. Bu tutanağın bir örneğini arabuluculuk faaliyetinin sona ermesinden itibaren bir ay içinde Genel Müdürlüğe gönderir. ****(5) Arabulucu, arabuluculuk sürecinde hukuki ve fiili sebeplerle görevini yapamayacak hale gelirse, tarafların üzerinde anlaştığı yeni bir arabulucu ile süreç kaldığı yerden devam ettirilebilir. Önceki yapılan işlemler geçerliliğini korur. ****(6) Arabuluculuk süreci sırasında taraflardan birinin ölümü hâlinde, arabuluculuk faaliyeti sona erer. Arabulucular siciline kayıt olma şartları ****MADDE 24 (1) Sicile kayıt, ilgilinin Daire Başkanlığına yazılı olarak başvurması ve şartları taşıdığının anlaşılması üzerine yapılır. ****(2) İlgili başvuru sırasında 23 üncü maddenin ikinci fıkrasında belirtilen şahsi bilgilerini içeren belgeler ile arabuluculuk eğitimini tamamladığını gösterir başarı belgesinin aslı veya onaylı örneğini de sunmakla yükümlüdür. ****(3) Arabulucular siciline kaydedilebilmek için; ****a) Türk vatandaşı olmak, ****b) Mesleğinde en az beş yıllık kıdeme sahip hukuk fakültesi mezunu olmak, ****c) Tam ehliyetli olmak, ****ç) Kasten işlenmiş bir suçtan mahkûm olmamak, ****d) Arabuluculuk eğitimini tamamlamak ve Bakanlıkça yapılan yazılı ve uygulamalı sınavda başarılı olmak,

130 gerekir. ****(4) Kesinleşmiş bir disiplin kararı sonucunda meslekten veya kamu görevinden çıkarılmış olan kimse, diğer şartları taşısa bile üçüncü fıkranın (b) bendindeki şart yönüyle meslek erbabı sayılmaz. Bu durumda olanlar lehlerine verilmiş bir yargı kararı olmadıkça sicile kayıt olamazlar. ****(5) Başvuru tarihi itibarı ile fiilen avukatlık mesleğini veya bir kamu görevini ifa etmeyen başvuru sahiplerinin, arabuluculuk mesleğini yapmalarına ruhen ve bedenen engel bir hâllerinin bulunmadığını sağlık kuruluşlarından alacakları raporlarla belgelendirmeleri gerekir. ****(6) Sicile kayıt için başvuruda bulunacak kişinin fiilen yürütmekte olduğu asıl mesleğinin ilgili mevzuatında, arabuluculuk faaliyetini yürütmesine engel bir hüküm bulunmamalıdır. ****(7) Sicile kayıt için başvuruda bulunan kişi, üçüncü fıkranın (b) bendindeki şartı taşıdığını ve beşinci fıkrada bahsedilen sağlık durumunu düzenlenme tarihi itibarı ile altı aydan daha eski tarihli olmayan belgelerle ispatlamak zorundadır. Arabulucular sicilinden silinme ****MADDE 25 (1) Arabuluculuk için aranan koşulları taşımadığı hâlde sicile kaydedilen veya daha sonra bu koşulları kaybeden arabulucunun kaydı Daire Başkanlığınca silinir. Arabulucunun ölümü hâlinde de aynı işlem yapılır. ****(2) Silinme işleminden önce, arabulucunun yazılı savunması alınır. Arabulucu, yazılı savunmada bulunması için kendisine yapılan yazılı bildirimin tebliğinden itibaren on günlük süre içinde savunmasını vermek zorundadır. Tebliğden imtina eden veya bu süre içinde savunmada bulunmayan arabulucu savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. ****(3) Daire Başkanlığı, Kanunun öngördüğü yükümlülükleri önemli ölçüde veya sürekli yerine getirmediğini tespit ettiği arabulucuyu yazılı olarak uyarır; uyarıya uyulmaması hâlinde, bu Yönetmelikte öngörülen usul ve esaslar çerçevesinde denetim yaptırıp, arabulucunun ikinci fıkra uyarınca savunmasını da aldıktan

131 sonra, gerekirse adının sicilden silinmesini Kuruldan talep eder. Kurul tarafından sicilden silinmeye yönelik bir karar verilirse Daire Başkanlığınca bu karar ilgilisine tebliğ edilir. ****(4) Arabulucu, sicilden kaydının silinmesini her zaman isteyebilir. Bu durumda olanlar sınav şartları dışındaki şartları haiz ise yeniden sicile kayıt yaptırabilirler. ÜÇÜNCÜ KISIM Eğitim, Sınav ve Denetim BİRİNCİ BÖLÜM Arabuluculuk Eğitimi ve Eğitim Kuruluşları Arabuluculuk eğitimi ****MADDE 26 (1) Arabuluculuk eğitimi, hukuk fakültesinden mezun olduktan sonra beş yıllık meslekî kıdem kazanmış kişiler tarafından alınan, arabuluculuk faaliyetinin yürütülmesi ile ilgili temel bilgileri, iletişim becerileri, müzakere ve uyuşmazlık çözüm yöntemleri, psikoloji ile diğer teorik ve pratik bilgileri içeren ve arabuluculuğun yerine getirilmesi için gerekli olan bilgi ve becerilerin kazanılmasını amaçlayan eğitimi ifade eder. ****(2) Arabulucu olacak kişilere asgari otuzaltı saati teorik ve oniki saati uygulamalı olmak üzere toplam kırksekiz saat arabuluculuk eğitimi verilir. ****(3) Teorik eğitimin altı saati (a) bendinde belirtilen arabuluculuk için gerekli olan temel hukuk bilgisinin, otuz saati ise (b) bendinde belirtilen arabuluculuk için gerekli olan teknik bilginin ve becerinin verilmesinden oluşur. Arabuluculuk eğitimi başarı belgesi ****MADDE 27 (1) Eğitim kuruluşları, eğitimlerini başarı ile tamamlayan kişilere en geç bir ay içinde arabuluculuk eğitimini tamamladıklarına dair bir belge verirler.

132 Eğitim kuruluşlarına izin verilmesi ****MADDE 28 (1) Arabuluculuk eğitimi üniversitelerin hukuk fakülteleri, Türkiye Barolar Birliği veya Türkiye Adalet Akademisi tarafından verilir. Bu kuruluşlar Bakanlıktan izin alarak eğitim verebilirler. İzin verilen eğitim kuruluşlarının listesi elektronik ortamda yayımlanır. ****(2) İzin için yazılı olarak başvurulur. Başvuru sadece aile hukuku uyuşmazlıkları, ticarî uyuşmazlıklar ve işçi-işveren uyuşmazlıkları gibi belirli alanlarda arabuluculuk eğitimi verilmesine yönelik olabilir. Başvuruda; eğitimin içeriği ve sürelerini kapsar şekilde eğitim programı, eğiticilerin sayısı, unvanları ve uzmanlıkları ile yeterlikleri ve eğitim programının finansman kaynakları ile eğitim verilecek mekanlar hakkında gerekçeli ve yeterli bilgiler verilir. Sınavların yeri, şekli ve günü ****MADDE 33 (1) Yazılı sınav, yılda iki kez, uygulamalı sınav ise yazılı sınav sonuçları açıklandıktan sonra yapılır. Uygulamalı sınava katılacaklar yazılı sınavın sonucuna göre belirlenir. Sınavların yapılacağı yer, tarih ve saat Daire Başkanlığınca belirlenir. ****(2) Sınavların yeri, tarihi ve saati Genel Müdürlüğün internet sayfasında yayımlanmak suretiyle duyurulur. Sınavların konusu ****MADDE 34 (1) Yazılı ve uygulamalı sınav, 26 ncı madde uyarınca arabuluculuk eğitimi sırasında verilen konuları kapsar. Sınav başvuru mercii ve şekli ****MADDE 37 (1) Yazılı sınava girmek isteyenlerin, Ek-1 deki Arabulucu Sınavı Başvuru Formunu doldurarak, T.C. kimlik numarası, adli sicil beyanı ve arabuluculuk eğitimini tamamladığını gösteren başarı belgesi ile hukuk fakültesi mezunu ve mesleğinde en az beş yıllık kıdeme sahip olduğunu gösterir belgelerin

133 asılları veya onaylı suretleri ile birlikte son başvuru günü mesai bitimine kadar Daire Başkanlığına veya bulundukları yer ağır ceza merkezindeki Cumhuriyet başsavcılığına başvurmaları gerekir. Sınavların yapılışı ****MADDE 39 (1) Yazılı sınav, klasik veya test usulü şeklinde yapılır. ****(2) Bu sınav, Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığı, Türkiye ve Orta-Doğu Amme İdaresi Enstitüsü veya yükseköğretim kurumları arasından Bakanlıkça belirlenecek bir kuruluşa yaptırılabilir. ****(3) Uygulamalı sınav; sınav kurulunun huzurunda ve hazırlatılan senaryolardaki uyuşmazlıkların, sınava girenlerce, uyuşmazlık çözme ve arabuluculuk adımları izlenerek çözüme kavuşturulmasının sağlanması şeklinde uygulamalı olarak yapılır. Sınavlarda başarı puanı ****MADDE 40 (1) Yazılı ve uygulamalı sınavlarda ayrı ayrı olmak üzere her bir sınavdan yüz üzerinden en az yetmişbeş puan alanlar başarılı sayılırlar. ****(2) Uygulamalı sınavda başarılı sayılmak için sınav kurulu üyelerinin yüz tam puan üzerinden verdikleri notların aritmetik ortalamasının en az yetmişbeş puan olması gereklidir. Yürürlük ****MADDE 55 (1) Bu Yönetmelik 22/6/2013 tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme ****MADDE 56 (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Adalet Bakanı yürütür.