MSc Ebe Ayça Demir Yıldırım

Transkript

1 MSc Ebe Ayça Demir Yıldırım

2 Birinci basamak sağlık hizmetlerinin karmaşadan uzak, planlı, düzenli, kaynakları heba etmeyen, verimlilik ve sürdürülebilirliği gözeten bir anlayışla sunulması, insan gücünü ve kaynakları yerli yerinde kullanması çok önemlidir.

3 Yılları Arası - Dr. Adnan Adıvar Yılları Arası - Dr. Refik Saydam Yılları Arası Dr. Behçet Uz Yılları Arası - Dr. Nusret Fişek Yılları Arası 2003 Yılı Sonrası - Türkiye Sağlıkta Dönüşüm Programı

4 1923 yılında, ülkemizde sağlık hizmetleri hükümet, belediye ve karantina tabiplikleri, küçük sıhhiye memurlukları, 86 adet yataklı tedavi kurumu, hasta yatağı, 554 hekim, 69 eczacı, 4 hemşire, 560 sağlık memuru ve 136 ebe ile veriliyordu yılında 1219 sayılı TABABT-I ŞUABATIN TARZI icraasina DAiR KANUN diplomasız ebelere doğum yaptırmasını yasakladı.

5 DR. BEHÇET UZ Cumhuriyet dönemi ilk yazılı sağlık planı olarak da adlandıracağımız Birinci On Yıllık Milli Sağlık Planı 1946 tarihindeki Yüksek Sağlık Şurası nca onaylanmıştır.milli Sağlık Planı nda köy ve köylülerimizi sağlık teşkilatına kavuşturmak ilkesi çerçevesinde, her 40 köy için 10 yataklı bir sağlık merkezi kurularak tedavi edici hekimlikle koruyucu sağlık hizmetlerinin birlikte verilmesi sağlanmaya çalışılmıştır. Bu merkezlere iki hekim, bir sağlık memuru, bir ebe ve bir ziyaretçi hemşire ile onar köylük gruplarda çalışacak köy ebesi ve köy sağlık memurları atanmaya çalışılmıştır yılında 8 adet olan Sağlık Merkezi sayısı 1950 yılında 22 ye, 1955 de 181 e, 1960 yılında 283 e ulaşmıştır yılıyla 1960 yılı karşılaştırıldığında hekim sayısı den e, hemşire sayısı 721 den 1658 e, ebe sayısı da ten a yükseltilmiştir yılında köy ebelerinin çalışmalarını düzenleyen kanun çıkarıldı

6 DR. NUSRET FIŞEK 1961 yılında 224 sayılı Sağlık Hizmetlerinin Sosyalleştirilmesi Hakkındaki Kanun çıkarılmıştır. Sağlıkta sosyalizasyon fiilen 1963 yılında başlamış, 1983 te ülkenin tümüne yayılmıştır. Yaygın, sürekli, entegre, kademeli, il içinde bütünleşmiş bir yapı anlayışıyla sağlık evleri, sağlık ocakları, ilçe ve il hastaneleri şeklinde bir yapılanmaya gidilmiştir de saglık hizmetlerinin sosyalleştirilmesi hakkında kanun kabul edildi. 154 sayılı yönerge saglık hizmetlerinin sosyalleştirildigi bölgelerde hizmetin yürütülmesine ilişkin yönerge ebenin ilk defa görev analizini yaptı

7 Herkese, her yerde ve her zaman saglık hizmeti, Koruyucu saglık hizmetlerine ve halk saglıgı açısından önemli saglık sorunlarına öncelik verilmesi, Basvurmayanlara da hizmet verilmesi, Sevk zinciri, Halkın, saglık hizmetlerinin planlanması ve sunulması kararlarına katılımı, Ekip hizmeti, Planlı hizmet ve esnek model (hizmet kapsamındaki nüfusun özelliklerine göre uyarlanmıs hizmet sunumu) ilkelerini benimsemistir.

8 (a) Hekim, sağlık ocağı hizmetlerinin yürütülmesinden sorumlu amirdir. (b) Hekim, beraber çalıştığı personelin hizmetlerini kontrol eder ve onları hizmette eğitir. (c) Hekim, hasta muayene ve tedavisini, müdahaleli doğumları, küçük cerrahi müdahaleleri, laboratuvar tahlillerini, halkın sağlık eğitimini şahsen yapar. Toplum kalkınması hizmetlerinde ve gönüllü hizmetlerin teşkilatlandırılmasında görev alır. Kendi bölgesinde adli tabiplik görevi yapar. (d) Hekim, hastalık ve ölüm istatistiklerini, genel sağlık meselelerini gözönünde bulundurmak ve birlikte çalıştığı sağlık personeli ile danışarak, bölgede öncelikle ele alınması gereken sağlık hizmetlerinin neler olduğunu tesbit eder. (e) Hekim, motorlu taşıtların, malzeme, ilaç vesairenin, hizmetin gerektirdiği şekilde kullanılmalarını düzenler ve kontrol eder. (f) Hekim ilk yardım hizmetinde görevlidir. Gereken hallerde ilk yardımı yapar. SAĞLIK HİZMETLERİNİN YÜRÜTÜLMESİ HAKKINDA YÖNERGE

9 a) Hizmet götürülecek bölge ve toplumu tanımak, b) Bölgenin sağlık ölçütlerini değerlendirmek ve buna göre sorunları ve öncelikleri saptamak, c) Evlilik öncesi ve evlilikte aile planlaması hizmetleri ile ilgili danışmanlık hizmetlerini yürütmek, gerekli uygulamaları yapmak, sertifikası varsa RİA uygulamak, d) yaş evli kadınları saptayıp mevzuatta öngörülen aralıklarla izlemlerini yapmak, e) Doğum öncesi bakım ve izlemi yapmak, gebelik tanısını koymak, takibini yapmak, riskli gebelikleri erken dönemde tespit etmek ve gerekli birimlere sevk etmek, f) Doğum sırasında gerekli bakım ve izlemi yapmak; doğumu uygun şekilde yaptırmak, gerekiyorsa epizyotomi yapmak, riskli durumları değerlendirmek ve sevkine karar vermek, g) Doğum sonrası bakım ve izlemi yapmak, h) 0-6 yaş grubu çocukların bakım ve izlemini yapmak, ı) Bulaşıcı hastalık kontrol programlarında görev almak, i) İshal ve ishalli hastalıklar konusunda risk altındaki grupları saptayarak gerekenleri yapmak, j) Beslenme bozukluğuna bağlı hastalıkları ve etkileyen faktörleri bilmek ve gerekenleri yapmak, k) Yaşlı sağlığı hizmetlerine katılmak, l) Bireysel ve grup eğitimlerine katılmak, m) Ev ziyaretleri yaparak gebe ve bebekleri tespit etmek, düzenli aralıklarla ziyaret etmek ve izlemek, n) Gebe, bebek ve çocuklara ait kayıt ve formları (Form 001, Form 004, Form 005, Form 006, Form 012A, Form 012B) eksiksiz doldurmak, o) Bağışıklama hizmetlerinde görev almak, ö) Tıbbi alet, malzeme ve cihazların hizmete hazır bulundurulması, usulüne uygun kullanılması ve korunmasını takip ve kontrol etmek, p) Enjeksiyon ve pansuman hizmetlerini yürütmek, r) Planlanan mesai sonrası çalışmalara katılmak. s) Toplum kalkınması hizmetlerinde görev almak, ş) Görevi ile ilgili kayıt ve formları tutmak, t) Nüfus tespiti çalışmalarında görev almak, u) Halk eğitimi materyalleri ihtiyacını belirlemek, temin edilmesini ve kullanılmasını sağlamak, ü) (Sağlık evlerinde çalışan ebeler için) Sağlık evi binasının korunmasını ve bakımını sağlamak, v) Hizmet ile ilgili verilen diğer görevleri yapmak.

10 Hizmet götürülecek bölge ve toplumu tanımak, b) Bölgenin sağlık ölçütlerini değerlendirmek ve buna göre sorunları ve öncelikleri saptamak, c) Sağlık ocağı ebe sayısının yeterli olmadığı durumlarda ebelerin sorumluluk almış olduğu bölgelerin paylaşımına katılmak ve bölgelerin tespit, takip ve bağışıklama hizmetleri ile kayıt bildirimlerini yapmak, d) Evlilik öncesi ve evlilikte aile planlaması hizmetleri ile ilgili danışmanlık hizmetlerini yürütmek, gerekli uygulamaları yapmak, sertifikası varsa RİA uygulamak, e) İshalli hastalıklar konusunda programlarda görev almak, f) Sağlıklı beslenme ve beslenme bozuklukları konusundaki programlara katılmak, g) Koruyucu ruh sağlığı hizmetlerinde görev almak, h) İş ve işçi sağlığı hizmetlerinde görev almak, ı) Okul sağlığı hizmetlerinde görev almak, i) Bağışıklama hizmetlerini yürütmek, j) Acil müdahale hizmetleriyle ilgili uygulamaları yapmak, k) Tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinde görev almak, l) Poliklinik hizmetlerinin yürütülmesine yardımcı olmak, m) Enjeksiyon ve pansuman hizmetlerini yapmak, n) Yaşlı sağlığı hizmetlerini yürütmek veya bu hizmetlere katılmak, o) Görevi ile ilgili istatistik kayıtları tutmak, ö) Bireysel ve grup eğitimlerine katılmak, p) Kronik hastalıklar kontrol programı kapsamında kayıt, tarama ve tedavi hizmetlerine katılmak, r) Sağlık ocağı hizmetlerinin gerektirdiği nöbet çalışmalarına katılmak, s) Toplum kalkınması hizmetlerinde görev almak, ş) Tıbbi alet, malzeme ve cihazların hizmete hazır bulundurulması, usulüne uygun kullanılması ve korunmasını takip ve kontrol etmek, t) Halk eğitimi materyalleri ihtiyacını belirlemek, temin edilmesini ve kullanılmasını sağlamak, u) Planlanan mesai sonrası çalışmalara katılmak, ü) Görevi ile ilgili kayıt ve formları tutmak, v) Nüfus tespiti çalışmalarında görev almak, y) Hizmet ile ilgili verilen diğer görevleri yapmak.

11 Yeterli ve sürekli politik kararlılıgın olmaması Tam süre çalısma ilkesinden vazgeçilmesi İl içinde cografi bütünlük ilkesinin getirilmesi Sevk zincirinin isletilememesi. Sosyallestirme terimine yüklenmek istenen politik anlam Ülkeye yayılmasının gecikmesi Kent tipi saglık ocakları: Kentlerdeki saglık ocaklarının tanı ve tedavi olanakları kentte yasayanların beklentilerine yanıt verebilecek biçimde gelistirilememistir.

12 Tedavi hizmetlerine verilen agırlık Saglık çalısanlarının egitiminin uygunsuzlugu ve yetersizligi Saglık çalısanı, bina ve donanım yetersizligi Politik baskılar Yönetim kapasitesinin yetersizligi: Özellikle il ve ilçe düzeyinde çogunlukla yönetim bilgi ve becerilerinden yoksun olan yöneticilere görev verilmesi, Toplum katılımının saglanamaması seklinde özetlenebilir

13 TÜRKIYE SAĞLıKTA DÖNÜŞÜM PROGRAMı Sağlık Bakanlığı nın idari ve fonksiyonel açıdan yeniden yapılandırılması, 2- Tüm vatandaşların genel sağlık sigortası kapsamı altına alınması, 3- Sağlık kuruluşlarının tek çatı altında toplanması, 4- Hastanelerin idari ve mali açıdan özerk bir yapıya kavuşturulması, 5- Aile hekimliği uygulamasına geçilmesi, 6- Anne ve çocuk sağlığına özel önem verilmesi, 7- Koruyucu hekimliğin yaygınlaştırılması, 8- Özel sektörün sağlık alanına yatırım yapmasının özendirilmesi, 9- Tüm kamu kuruluşlarında alt kademelere yetki devri, 10-Kalkınmada öncelikli bölgelerde yaşanan sağlık personeli eksikliğinin giderilmesi, 11-Sağlık alanında e-dönüşüm projesinin hayata geçirilmesi

14

15 2005 yılında uygulamaya başlanılan ve 2010 yılı itibariyle tüm ülkede uygulanmaya başlanan Aile Hekimliği sistemi ile birlikte Sağlık Hizmetlerine yeni iki kurum, Aile Hekimliği ve Toplum Sağlığı Merkezi olguları girmiştir

16

17 Aile hekimliği birimi (AHB); kişilere koruyucu ve tedavi edici hizmetleri sunan, aile hekimi ve en az bir aile sağlığı elemanından oluşan aile hekimliği birimlerinin birlikteliğidir. Toplum sağlığı merkezi ise; birinci basamak sağlık hizmetlerinden toplumla ilişkili hastalıkların kontrolü, çevre sağlığı, adli tıp, okul sağlığı, iş sağlığı ve güvenliği, acil sağlık, sağlık eğitimi ve laboratuvar hizmetlerini sunan; herkesin, koruyucu ve tedavi edici hizmetlerden en iyi şekilde yararlanması için bölgedeki nüfusun sağlık düzeyini yükseltici planlar yapan ve bu hizmetleri, destek veren kurumlar ile işbirliği içerisinde yürüten sağlık tesisidir. Toplum sağlığı merkezi bazı sağlık hizmetlerini kendisi sunabileceği gibi, diğer sağlık kuruluşlarından elde etmiş olduğu sağlık verilerini analiz ederek gerekli müdahalelerin gerçekleştirilmesini isteyebilir

18

19 Personel istihdamı ve dağılımın dengeli olmasına yönelik çalışmalar kapsamında ASM 'lere yönelik temel uygulama prensipleri geliştirilmiş ve Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliğinde yayımlamıştır. Buna göre; Ortalama kişiye bir aile hekimi hizmet sunacak şekilde planlama yapılmalıdır. Her bir ASM de bir aile hekimi ile en az bir aile sağlığı elemanı olmalıdır. ASM ler içinde 2-6 Aile Hekimliği Biriminin olması tercih edilmektedir. İki ya da üzerinde Aile Hekimliği Birimi olan ASM olan ASM 'lerde bir aile hekimi uzmanı olması hedeflenmiştir. TSM 'lerin hizmet ve insan gücü planlamasına göre ise: Her ilçede bir TSM oluşturulmuştur. TSM 'ler nüfusa göre tiplendirilmiş ve bu tiplere esas olmak üzere personel yapısı, hizmet sınıfı, meslek dağılımları ortaya konmuştur.

20

21

22 Aile hekimliği izleme ve değerlendirme Aile hekimliği uygulama Aile hekimliği eğitim ve geliştirme Toplum sağlığı hizmetleri Çocuk, ergen, kadın ve üreme sağlığı hizmetleri Aşı programları Kanser Bulaşıcı hastalıklar Tüberküloz Ruh sağlığı programları Obezite, diyabet ve metabolik hastalıklar Tütün ve diğer bağımlılık yapıcı maddeler Çevre sağlığı Çalışan sağlığı Atama Özlük işleri Disiplin işleri İstatistik ve Bilgi İşlem İdari işler Mali işler

23 2014 yılında 5258 sayılı Aile Hekimliği Pilot Uygulaması Hakkında Kanun ve bu kanuna istinaden yayımlanan Yönetmelikler çerçevesinde 2005 yılında Düzce de başlayan uygulama 2010 yılının sonunda tüm Türkiye de uygulanmaya başlanmıştır

24 MADDE 20 (1) Aile hekimlerinin çalışma bölgeleri nüfus yoğunluğu, idari ve coğrafi şartlar ile kişilerin sağlık hizmeti alma alışkanlıkları göz önünde bulundurularak belirlenir. Aile hekimliği birimleri bölgede ortalama (Değişik ibare:rg-16/5/ ) 2000 kişiye bir aile hekimi düşecek şekilde tespit edilir. İdari, coğrafi ve nüfus özellikleri ile yerel şartları farklılık gösteren yerleşim yerlerindeki pozisyonlarda aile hekimine kayıtlı nüfus sayısı değişiklik gösterebilir. Bölgedeki nüfus hareketleri ve hizmet ihtiyacındaki değişiklikler göz önüne alınarak valiliğin teklifi ve Kurumun onayı ile yeni aile hekimliği birimleri açılabilir veya kapatılabilir. Kurum onayı alındıktan sonra pozisyonlar bir ay içerisinde ilan edilir. (2) Kuruma bağlı olup entegre sağlık hizmeti sunulan merkezlerin bulunduğu ilçe merkezlerindeki bütün aile hekimliği birimleri bu merkezlerin bünyesinde açılır. (3) Her aile hekiminin yanında en az bir aile sağlığı elemanı çalışır. Sağlık evlerinde çalışmakta olan ebeler, hizmet yönünden o bölgenin bağlandığı aile hekimine/hekimlerine; idari yönden ise toplum sağlığı merkezine bağlı olarak çalışırlar. (4) Aile sağlığı elemanları, bu Yönetmeliğin 16 ncı maddesi çerçevesinde aile hekimlerince belirlenir ve zorunlu sebepler hariç, sözleşme imzalanmadan en az bir ay önce müdürlüğe bildirilir.

25 MADDE 5 (1) Aile sağlığı elemanı, aile hekimi ile birlikte ekip anlayışı içinde kişiye yönelik koruyucu, tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerini sunmak ve görevinin gerektirdiği hizmetler ile ilgili sağlık kayıt ve istatistiklerini tutmakla yükümlüdür. 4 üncü maddede sayılan görevlerin yerine getirilmesinde aile hekimi ile birlikte çalışır. (2) Aile sağlığı elemanının Kurumca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde görev, yetki ve sorumlulukları aşağıda belirtilmiştir. a) Kişilerin hayati bulgularını ölçmek ve kaydetmek. b) Aile hekiminin gözetiminde, talimatı verilen ilaçları uygulamak. c) Yara bakım hizmetlerini yürütmek. ç) Tıbbi alet, malzeme ve cihazların hizmete hazır bulundurulmasını sağlamak. d) Poliklinik hizmetlerine yardımcı olmak, tıbbi sekreter bulunmadığı hallerde sevk edilen hastaların sevk edildiği kurumla koordinasyonunu sağlamak. e) Gereken tetkikler için numune almak, eğitimini aldığı basit laboratuvar tetkiklerini yapmak veya aldığı numunelerin ilgili laboratuvar tarafından teslim alınmasını sağlamak. f) Gezici ve yerinde sağlık hizmetleri, sağlığı geliştirici ve koruyucu hizmetler ile ana çocuk sağlığı ve üreme sağlığı hizmetlerini vermek, evde sağlık hizmetlerinin verilmesinde aile hekimine yardımcı olmak. g) Kurumca belirlenen hizmet içi eğitimlere katılmak. ğ) Sağlık hizmetlerinin yürütülmesi ile ilgili olarak görev, yetki ve sorumlulukları kapsamında aile hekiminin verdiği diğer görevleri yerine getirmek. h) Kurumca ve ilgili mevzuat ile verilen diğer görevleri yapmak.

26 MADDE 4 (1) Aile hekimi, aile sağlığı merkezini yönetmek, birlikte çalıştığı ekibi denetlemek ve hizmet içi eğitimlerini sağlamak, Bakanlıkça ve Kurumca yürütülen özel sağlık programlarının gerektirdiği kişiye yönelik sağlık hizmetlerini yürütmekle yükümlüdür. (2) Aile hekimi, kendisine kayıtlı kişileri bir bütün olarak ele alıp kişiye yönelik koruyucu, tedavi ve rehabilite edici sağlık hizmetlerini bir ekip anlayışı içinde sunar. (3) Aile hekiminin Kurumca belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde görev, yetki ve sorumlulukları aşağıda belirtilmiştir. a) Çalıştığı bölgenin sağlık hizmetinin planlamasında bölgesindeki toplum sağlığı merkezi ile işbirliği yapmak. b) Hekimlik uygulaması sırasında karşılaştığı toplum ve çevre sağlığını ilgilendiren durumları bölgesinde bulunduğu toplum sağlığı merkezine bildirmek. c) Kendisine kayıtlı kişilerin ilk değerlendirmesini yapmak için altı ay içinde ev ziyaretinde bulunmak veya kişiler ile iletişime geçmek. ç) Kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri ile birinci basamak teşhis, tedavi, rehabilitasyon ve danışmanlık hizmetlerini vermek. d) Sağlıkla ilgili olarak kayıtlı kişilere rehberlik yapmak, sağlığı geliştirici ve koruyucu hizmetler ile ana çocuk sağlığı ve üreme sağlığı hizmetlerini vermek. e) Periyodik sağlık muayenesi yapmak. f) Kayıtlı kişilerin yaş, cinsiyet ve hastalık gruplarına yönelik izlem ve taramaları (kanser, kronik hastalıklar, gebe, lohusa, yenidoğan, bebek, çocuk sağlığı, adölesan (ergen), erişkin, yaşlı sağlığı ve benzeri) yapmak. g) Evde takibi zorunlu olan engelli, yaşlı, yatalak ve benzeri durumdaki kendisine kayıtlı kişilere evde veya gezici/yerinde sağlık hizmetlerinin yürütülmesi sırasında kişiye yönelik koruyucu sağlık hizmetleri ile birinci basamak teşhis, tedavi, rehabilitasyon ve danışmanlık hizmetlerini vermek. ğ) Aile sağlığı merkezi şartlarında teşhis veya tedavisi yapılamayan hastaları sevk etmek, sevk edilen hastaların geri bildirimi yapılan muayene, tetkik, teşhis, tedavi ve yatış bilgilerini değerlendirmek, ikinci ve üçüncü basamak tedavi ve rehabilitasyon hizmetleri ile evde sağlık hizmetlerinin koordinasyonunu sağlamak. h) Tetkik hizmetlerinin verilmesini sağlamak ya da bu hizmetleri vermek. ı) Verdiği hizmetlerle ilgili olarak sağlık kayıtlarını tutmak ve gerekli bildirimleri yapmak. i) Kendisine kayıtlı kişileri yılda en az bir defa değerlendirerek sağlık kayıtlarını güncellemek. j) Gerektiğinde hastayı gözlem altına alarak tetkik ve tedavisini yapmak. k) Entegre sağlık hizmetinin sunulduğu merkezlerde gerektiğinde hastayı gözlem amaçlı yatırarak tetkik ve tedavisini yapmak. l) İlgili mevzuatta birinci basamak sağlık kuruluşları ve resmî tabiplerce kişiye yönelik düzenlenmesi öngörülen her türlü sağlık raporu, sevk evrakı, reçete ve sair belgeleri düzenlemek. m) Kurumca belirlenen konularda hizmet içi eğitimlere katılmak. n) Kurumca ve ilgili mevzuat ile verilen diğer görevleri yapmak.

27 Türkiye de Ebe Sayısı bulunmakta bunların i kamuda görev almaktadır. Birinci basamakta görev alan ebe saysı, ASM: Sağlık Evleri: TSM: AÇSAP:182

28 Gebe ve lohusa İzlemleri? Bebek-Çocuk İzlemleri? Bağışıklama? Kanser Taramaları? Yaş Kadın İzlemleri? AP Uygulamaları? Eğitimler?

29 Elaman-Çalışan Ünvanı Ekip Anlayışının Yokluğu İzinler Görev Tanımları ASM de malzeme yokluğu Görevlendirmeler-Tsm de çalışan Ebe ve ASE

30 Birinci basamak çalışanları için yapılmış bilimsel çalışmalar çok kısıtlı ve yetersizdir. Yapılan bazı çalışmalar, ebelerin aile hekimliği sisteminde değersiz birer elamana dönüştürdüğü görev, yetki ve sorumluluklarının belirsizleştiğini; aşırı iş yoğunluğunun yanı sıra düzensiz ve esnek çalışma saatlerine maruz kaldıklarını; yıllık izin, doğum izni, hastalık izni gibi durumlar açısından özlük hakkı kayıpları yaşadıklarını ortaya koymaktadır.

31 Birinci Basmak sağlık hizmetlerinin koruyucu sağlık ayağının Güncel verileri ışığında Ebelik Hizmetleri değerlendirilmeli ve sistem içinde bağımsız rolleri ile yeniden tanımlanarak değiştirilmesi gerekmektedir.

32 Usta Nazım Hikmet in dediği gibi; bu memleket bizim, bu meslek bizim, bu davet bizim

33 DAHA ÖRGÜTLÜ VE BIRBIRINE KENETLENMIŞ EBELIK MESLEĞI IÇIN HEP BIRLIKTE GÜZEL YARıNLAR DILEĞIYLE