Hidro İnşaat Servis MMC Milli Mühasibat Uçotu Standartlarına uyğun hazırlanmış Konsolidə edilmiş Maliyyə Hesabatları və və Müstəqil Auditorun Rəyi

Transkript

1 Hidro İnşaat Servis MMC Milli Mühasibat Uçotu Standartlarına uyğun hazırlanmış Konsolidə edilmiş Maliyyə Hesabatları və və Müstəqil Auditorun Rəyi 31 dekabr 2015-ci il tarixində bitən il üzrə

2 MÜNDƏRİCAT Konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarının hazırlanması və təsdiq edilməsinə görə rəhbərliyin məsuliyyəti haqqında bəyanat Müstəqil auditorların rəyi Konsolidə edilmiş Maliyyə vəziyyəti haqqında hesbat 1 Konsolidə edilmiş Məcmu gəlir haqqında hesabat 2 Konsolidə edilmiş Kapitalda dəyişikliklər haqqında hesabat 3 Konsolidə edilmiş Pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabat 4 Konsolidə edilmiş Maliyyə Hesabatları üzrə qeydlər: 1. Qrup və onun əsas fəaliyyəti 5 2. Qrupun əməliyyat mühiti 5 3. Maliyyə hesabatlarının hazırlanmasının əsası və mühüm mühasibat uçotu prinsipləri 6 4. Yeni və ya yenidən işlənmiş standartların və onlara dair şərhlərin tətbiqi Uçot siyasətinin tətbiqi zamanı əhəmiyyətli ehtimallar və mülahizələr Torpaq, tikili və avadanlıqlar Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları Mal-material ehtiyatları Qabaqcadan ödəmələr Vergi üzrə debitor borcları Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları Vergi üzrə kreditor borcları Tikinti müqavilələri üzrə alınmış avanslar Digər kreditor borcları Qısamüddətli kreditlər Səhmdarlara olan kreditor borcları Nizamnamə kapitalı Tikinti müqavilələri üzrə gəlirlər Tikinti üzrə xərclər İnzibati xərclər Mənfəət vergisi Şərti öhdəliklər, təəhhüdlər və əməliyyat riskləri Maliyyə alətlərinin ədalətli dəyəri Maliyyə risklərinin idarə edilməsi Əlaqəli tərəflərlə əməliyyatlar və qalıqlar Hesabat tarixindən sonra baş vermiş hadisələr 43

3 KONSOLİDƏ EDİLMİŞ MALİYYƏ HESABATLARININ HAZIRLANMASI VƏ TƏSDİQ EDİLMƏSİNƏ GÖRƏ RƏHBƏRLİYİN MƏSULİYYƏTİ HAQQINDA BƏYANAT Aşağıdakı bəyanat, müstəqil auditorların rəyində auditorların vəzifələri haqqında müddəalarla birgə oxunmalıdır və Hidro İnşaat Servis MMC və onun törəmə müəssisəsinin (bundan sonra Qrup ) maliyyə hesabatları ilə əlaqədar rəhbərlik və müstəqil auditorlar arasında müvafiq vəzifə bölgüsünü əks etdirmək məqsədi daşıyır. Qrupun 31 dekabr 2015-ci il tarixində bitən il üzrə fəaliyyətinin nəticələrini, pul vəsaitlərinin hərəkəti və kapitalda dəyişiklikləri Milli Mühasibat Uçotu Standartlarına ( MMUS ) əsasən müvafiq qaydada əks etdirən maliyyə hesabatlarının hazırlanmasına görə rəhbərlik məsuliyyət daşıyır. Maliyyə hesabatlarını hazırlayarkən, rəhbərlik: Müvafiq mühasibat prinsiplərinin seçilməsi və uyğun olaraq tətbiq edilməsi; Məntiqli və məqsədəuyğun qərarların və təxminlərin qəbul edilməsi; Hər hansı əhəmiyyətli kənarlaşmaların açıqlanması və maliyyə hesabatlarında izah edilməsi şərti ilə MMUS-nın tələblərinə riayət olunması və; Əgər yaxın gələcəkdə, Qrupun normal şərtlər altında fəaliyyətini davam etdirəcəyi güman edilirsə, hesabat tarixinə maliyyə hesabatlarının fəaliyyətin davamlılığı prinsipi əsasında hazırlanmasına görə məsuliyyət daşıyır. Rəhbərlik həmçinin: Qrupun daxilində səmərəli və yüksək səviyyəli daxili nəzarət sisteminin təşkili, tətbiqi və qorunması; Qrupun maliyyə hesabatlarının MMUS -na uyğun olaraq hazırlanması və maliyyə vəziyyətini istənilən zaman düzgün əks etdirən mühasibat uçotu sisteminin təşkil olunması; Mühasibat uçotunun Azərbaycan Respublikasında qəbul edilmiş qanunvericilik və mühasibat uçotu standartlarına müvafiq qaydada aparılması; Mümkün imkanlardan istifadə edərək Qrupun aktivlərinin mühafizə edilməsinin təşkil olunması və; Saxtakarlıq, yanlışlıq və digər qanuna uyğunsuzluq hallarının müəyyən edilməsi və qarşısının alınması üçün məsuliyyət daşıyır. 31 dekabr 2015-ci il tarixində bitən il üzrə maliyyə hesabatları Qrupun Rəhbərliyi tərəfindən 02 sentyabr 2016-cı ildə təsdiq edilmişdir. Rəhbərlik adından: Mereyev Yavər Direktor Paşayeva Svetlana Baş mühasib 02 sentyabr 2016-cı il 02 sentyabr 2016-cı il Azərbaycan, Bakı Azərbaycan, Bakı

4 MÜSTƏQİL AUDİTORLARIN RƏYİ Hidro İnşaat Servis MMC-nin Səhmdarı və Rəhbərliyinə: Maliyyə hesabatları haqqında hesabat Biz Hidro İnşaat Servis MMC və onun törəmə müəssisəsinin (bundan sonra Qrup ) 31 dekabr 2015-ci il tarixinə təqdim edilən konsolidə edilmiş maliyyə vəziyyətinə dair hesabat və həmin tarixə tamamlanan il üzrə konsolidə edilmiş mənfəət və zərər haqqında hesabat, kapitalda dəyişikliklər haqqında hesabat və pul vəsaitlərinin hərəkəti haqqında hesabatdan, eləcə də əsas uçot prinsiplərinin və digər izahedici qeydlərin xülasəsindən ibarət olan maliyyə hesabatlarının audit yoxlamasını apardıq. Maliyyə hesabatlarının hazırlanması üzrə rəhbərliyin məsuliyyəti Hazırkı konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarının Milli Mühasibat Uçotu Standartlarına uyğun olaraq hazırlanmasına və düzgün təqdim edilməsinə və eləcə də saxtakarlıq və ya səhv nəticəsində yaranmasından asılı olmayaraq, əhəmiyyətli səhvlər olmayan maliyyə hesabatlarının hazırlanması və düzgün təqdim edilməsi üçün müvafiq daxili nəzarət sistemininə görə Rəhbərlik məsuliyyət daşıyır. Auditorların məsuliyyəti Bizim məsuliyyətimiz apardığımız audit əsasında həmin maliyyə hesabatları üzrə rəy bildirməkdir. Biz, auditi Beynəlxalq Audit Standartlarına uyğun aparmışıq. Həmin Standartlar bizdən etik normalara riayət etməyi və auditin planlaşdırılması və aparılmasını maliyyə hesabatlarında əhəmiyyətli səhvlərə yol verilmədiyinə kifayət qədər əmin olacaq tərzdə həyata keçirməyi tələb edir. Auditə maliyyə hesabatlarındakı məbləğlər və açıqlamalara dair audit sübutunun əldə edilməsi üçün prosedurların həyata keçirilməsi daxildir. Seçilmiş prosedurlar auditorun mülahizəsindən, eləcə də fırıldaqçılıq və ya səhv nəticəsində maliyyə hesabatlarının əhəmiyyətli dərəcədə təhrif edilməsi risklərinin qiymətləndirilməsindən asılıdır. Həmin riskləri qiymətləndirərkən auditor Qrupun daxili nəzarət sisteminin effektivliyinə dair rəy bildirmək üçün deyil, şəraitə görə müvafiq audit prosedurlarının işlənib hazırlanması məqsədilə Qrup tərəfindən maliyyə hesabatlarının hazırlanması və düzgün təqdim edilməsi üçün müvafiq daxili nəzarət sistemini nəzərdən keçirir. Bundan əlavə, auditə mövcud uçot siyasətinin uyğunluğunun və rəhbərliyin uçot ehtimallarının əsaslandırılmasının qiymətləndirilməsi, eləcə də maliyyə hesabatlarının ümumi təqdimatının dəyərləndirilməsi daxildir. Biz hesab edirik ki, əldə etdiyimiz audit sübutu auditor rəyinin bildirilməsi üçün yetərli və müvafiq əsası təmin edir.

5 Rəy Bizim rəyimizcə, əlavə edilən konsolidə edilmiş maliyyə hesabatları Hidro İnşaat Servis MMC-nin 31 dekabr 2015-ci il tarixinə Qrupun maliyyə vəziyyətini və həmin tarixdə tamamlanan il üzrə maliyyə nəticələrini və pul vəsaitlərinin hərəkətini bütün əhəmiyyətli aspektlər baxımından Milli Mühasibat Uçotu Standartlarına uyğun olaraq düzgün əks etdirir. Azərbaycan, Bakı 02 sentyabr 2016-cı il

6 KONSOLİDƏ EDİLMİŞ MALİYYƏ VƏZİYYƏTİ HAQQINDA HESABAT 31 DEKABR 2015-Cİ İL TARİXİNƏ Qeyd 31 Dekabr Dekabr 2014 AKTİVLƏR Uzunmüddətli aktivlər Torpaq, tikili və avadanlıqlar 6 5,913,667 7,845,338 Cəmi uzunmüddətli aktivlər 5,913,667 7,845,338 Cari Aktivlər Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 7 4,188, ,222 Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları 8 109,032, ,673,381 Mal-material ehtiyatları 9 4,729,948 6,008,117 ƏDV üzrə debitor borcları 1,594,025 1,081,117 Qabaqcadan ödəmələr 10 1,337,561 3,305,015 Təxirə salınmış vergi aktivi 22 1,599,102 - Vergi üzrə debitor borcları 11 9,201,129 13,297,426 Digər debitor borcları 173, ,401 Cəmi cari aktivlər 131,855, ,725,679 CƏMİ AKTİVLƏR 137,769, ,571,017 KAPİTAL Nizamnamə kapitalı Bölüşdürülməmiş (zərər)/mənfəət (1,783,581) 3,459,539 Nəzarətetmə hüququ olmayan paylar (85,931) 2,744,325 Qrupun səhmdarlarına aid kapital (1,869,412) 6,203,964 CƏMİ SƏHMDAR KAPİTALI ÖHDƏLİKLƏR Uzunmüddətli öhdəliklər Təxirə salınmış vergi öhdəliyi ,070 Cəmi uzunmüddətli öhdəliklər - 185,070 Cari öhdəliklər Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları 12 77,356,336 75,993,412 Vergi üzrə kreditor borcları 13 10,695,563 11,234,475 Tikinti müqavilələri üzrə alınmış avanslar 14 9,850,145 13,594,512 Digər kreditor borcları , ,948 Qısamüddətli kreditlər ,568 Səhmdarlara olan kreditor borcları 17 41,419,660 26,949,068 Cəmi cari öhdəliklər 139,638, ,181,983 CƏMİ ÖHDƏLİKLƏR 139,638, ,367,053 CƏMİ ÖHDƏLİKLƏR VƏ KAPİTAL 137,769, ,571,017 Rəhbərlik adından: Mereyev Yavər Direktor Paşayeva Svetlana Baş mühasib 02 sentyabr 2016-cı il 02 sentyabr 2016-cı il Azərbaycan, Bakı Azərbaycan, Bakı 5-43-cü səhifələrdə verilmiş qeydlər konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarının tərkib hissəsidir. 1

7 KONSOLİDƏ EDİLMİŞ MƏCMU GƏLİR HAQQINDA HESABAT Qeyd 31 Dekabr 2015-ci il tarixində bitən il üzrə 31 Dekabr 2014-cü il tarixində bitən il üzrə Tikinti müqavilələri üzrə gəlirlər ,970, ,555,321 Tikinti üzrə xərclər 20 (115,601,441) (190,956,629) Xalis mənfəət 10,368,574 11,598,692 İnzibati xərclər 21 (19,044,557) (10,879,526) Xarici valyuta mübadiləsi əməliyyatları üzrə yaranan gəlir 428,968 - Digər gəlir 22,219 21,409 Əməliyyat (xərci)/gəliri (8,224,796) 740,575 Maliyyə xərcləri (180,355) (518,935) Vergidən əvvəlki (zərər)/mənfəət (8,405,151) 221,640 Mənfəət vergisi gəliri/(xərci) ,775 (506,877) İl üzrə xalis zərər (8,073,376) (285,237) Digər məcmu gəlirlər - - İl üzrə cəmi məcmu zərər (8,073,376) (285,237) Aiddir: Şirkətin təsisçilərinə (5,243,120) (184,008) Nəzarətetmə hüququ olmayan pay sahiblərinə (2,830,256) (101,229) Rəhbərlik adından: Mereyev Yavər Direktor Paşayeva Svetlana Baş mühasib 02 sentyabr 2016-cı il 02 sentyabr 2016-cı il Azərbaycan, Bakı Azərbaycan, Bakı 5-43-cü səhifələrdə verilmiş qeydlər konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarının tərkib hissəsidir. 2

8 KONSOLİDƏ EDİLMİŞ KAPİTALDA DƏYİŞİKLİKLƏR HAQQINDA HESABAT Nizamnamə kapitalı Nəzarətetmə hüququ olmayan paylar Bölüşdürülməmiş mənfəət 01 yanvar 2014 cü il tarixinə (Yenidən hesablanmış) 100 2,845,554 3,643,547 6,489,201 Cəmi İl üzrə xalis (zərər)/mənfəət - (101,229) (184,008) (285,237) 31 dekabr 2014 cü il tarixinə 100 2,744,325 3,459,539 6,203,964 İl üzrə xalis (zərər)/mənfəət - (2,830,256) (5,243,120) (8,073,376) 31 dekabr 2015 ci il tarixinə 100 (85,931) (1,783,581) (1,869,412) Rəhbərlik adından: Mereyev Yavər Direktor Paşayeva Svetlana Baş mühasib 02 sentyabr 2016-cı il 02 sentyabr 2016-cı il Azərbaycan, Bakı Azərbaycan, Bakı 5-43-cü səhifələrdə verilmiş qeydlər konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarının tərkib hissəsidir. 3

9 KONSOLİDƏ EDİLMİŞ PUL VƏSAİTLƏRİNİN HƏRƏKƏTİ HAQQINDA HESABAT Qeyd 31 Dekabr Dekabr 2014 Əməliyyat fəaliyyətindən daxil olan pul vəsaitlərinin axını Vergidən əvvəlki mənfəət (8,405,151) 221,640 Düzəlişlər: Maliyyə xərcləri 180, ,935 Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə köhnəlmə xərcləri 6 1,923,939 2,531,392 Torpaq, tikili və avadanlıqların silinməsindən zərər 91,748 55,199 Xarici valyuta mübadiləsi əməliyyatları üzrə yaranan gəlir (428,968) - Əməliyyat aktiv və passivlərində dəyişikliklərdən əvvəl əməliyyat fəaliyyətindən daxil olan pul vəsaitlərinin axını (6,638,078) 3,327,166 Əməliyyat aktiv və passivlərində dəyişikliklər Tikinti müqavilələri üzrə debitor borclarda xalis (artım) (5,273,416) (64,069,876) Mal-material ehtiyatlarında xalis azalma/(artım) 1,278,169 (420,132) ƏDV üzrə debitor borclarda xalis (artım)/azalma (512,908) 535,294 Qabaqcadan ödəmələrdə xalis azalma/(artım) 2,053,248 (47,656) Vergi üzrə debitor borclarda xalis azalma/(artım) 4,096,297 (13,297,426) Digər debitor borclarda xalis azalma/(artım) 114,082 (139,564) Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borclarda xalis artım 1,448,718 53,565,762 Vergi üzrə kreditor borclarda xalis artım/(azalma) (538,913) 10,638,356 Tikinti müqavilələri üzrə alınmış avanslarda xalis (azalma) (3,744,367) (11,800,862) Digər kreditor borclarda xalis (azalma) (554,054) (834,432) Dövriyyə kapitalında dəyişikliklər Ödənilmiş mənfəət vergisi (1,452,398) (499,730) Ödənilmiş faizlər (180,355) (468,074) Əməliyyat fəaliyyətinə yönəlmiş xalis pul vəsaitləri (9,903,975) (23,511,174) İnvestisiya fəaliyyətindən daxil olan pul vəsaitlərinin axını Bina, qurğu və avadanlıqların alınması 6 (649,501) (278,753) Bina, qurğu və avadanlıqların satışından daxilolmalar 565, ,423 İnvestisiya fəaliyyətlərinə yönəlmiş xalis pul vəsaitləri (84,015) (4,330) Maliyyələşdirmə fəaliyyətindən daxil olan pul vəsaitlərinin axını Digər borc götürülmüş vəsaitlərdən daxilolmalar - 100,000 Səhmdarlara olan kreditor borclarda xalis artım 14,470,592 13,845,505 Borc götürülmüş digər vəsaitlərin qaytarılması (453,568) (15,000) Maliyyələşdirmə fəaliyyətindən daxil olan xalis pul vəsaitləri 14,017,024 13,930,505 Pul vəsaitləri və onların ekvivalentlərində xalis (azalma)/artım 4,029,034 (9,584,999) İlin əvvəlinə pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 7 159,222 9,744,221 İlin sonuna pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 7 4,188, ,222 Rəhbərlik adından: Mereyev Yavər Direktor Paşayeva Svetlana Baş mühasib 02 sentyabr 2016-cı il 02 sentyabr 2016-cı il Azərbaycan, Bakı Azərbaycan, Bakı 5-43-cü səhifələrdə verilmiş qeydlər konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarının tərkib hissəsidir. 4

10 1. Qrup və onun əsas fəaliyyəti Hidro İnşaat Servis MMC (Şirkət) və onun törəmə müəssisəsi Hidro Lotus MMC (Birlikdə Qrup) tikinti və təmir işlərini həyata keçirir. Qrupun əsas fəaliyyəti: Tikinti və təmir işləri; Su qurğularının tikintisi, su kanallarının, su anbarları və su təmizləmə qurğularının tikintisi; Mühəndislik sistemləri, tədarük və şəbəkələrin quraşdırılması; Su sayğaclarının quraşdırılması və s. Şirkət 15 aprel 2011-ci ildə Vergilər Nazirliyində qeydiyyatdan keçərək yaradılmışdır. Şirkətin nizamnamə kapitalı 100 manat olmaqla, 100% Məmmədov Araz Süleyman oğluna məxsusdur. Şirkətin qeydiyyat ünvanı aşağıdakı kimidir: Azərbaycan Respublikası, Bakı şəhəri, Sabunçu rayonu, Zabrat qəsəbəsi, Babək küçəsi, ev 20. Hidro Lotus MMC 26 iyul 2011-ci ildə Vergilər Nazirliyində qeydiyyatdan keçərək yaradılmışdır. Hidro Lotus MMC-nin nizamnamə kapitalı 100,000 manat təşkil edir və səhmdarları 31 dekabr 2015-ci il tarixinə aşağıdakı kimi olmuşdur: Hidro-İnşaat Servis MMC 60% Lotus Müteahhitlik Planlama İnşaat Mühendislik Enerji Madencilik ve Taşımacılık Anonim Şirkəti (Türkiyə Respublikası) 40% Hidro Lotus MMC-nin qeydiyyat ünvanı aşağıdakı kimidir: Azərbaycan Respublikası, Bakı şəhəri, Yasamal rayonu, Şərifzadə küçəsi, ev 136, mənzil Qrupun əməliyyat mühiti Azərbaycan Respublikası. Neft ixrac edən bir ölkə kimi və neftin dövlət büdcəsinin həcmi, eləcə də dəyəri etibarı ilə əsas paya sahib olduğu üçün Azəbaycan iqtisadiyyatı neftin dəyərindən əhəmiyyətli dərəcədə asılıdır. Bu səbəbdən sözügedən sahənin qiymətlərində yaranan fərqlər iqtisadiyyat üzərində böyük təsirə malikdir və neftin dəyərindəki kəskin dəyişikliklər valyuta dəyərdəndüşməsi, iqtisadiyyat və sənaye sahələrinin inkişafında ləngimələr, həmçinin pul vəsaitlərinin dövriyyəsində yaranan qeyri-sabitlik kimi bu və ya digər makroiqtisadi faktorların mövcudluğuna gətirib çıxarır cu illərin sonu qlobal maliyyə böhranından sonra beynəlxalq bazarda neftin qiymətinin aşağı enməsi neft ixrac edən ölkələrin iqtisadiyyatı üçün ən böyük təhlükə hesab olunmaqdadır cü ilin iyun ayının ortalarından etibarən neftin qiymətində qəfil enmə müşahidə olunmağa başlamışdır və bu birbaşa neft istehsal edən ölkələrə, eləcə də Azərbaycana öz təsirini göstərir.qeyd olunan hadisələr də öz növbəsində neft sahəsindəki gəlirlərin və dolayısı ilə illik büdcə gəlirlərinin azalması, neft istehsalatının aşağı enməsi və bu sahədə aparılan əməliyyatların dayandırılması ilə nəticələnir. Neftin dəyərindəki azalma uzun müddət davam edərsə, iqtisadiyyatın genişləndirilməsində uzunmüddətli geriləmələr, bank və daşınmaz əmlak kimi müttəfiq sahələrə mənfi təsirlərlə nəticələnəcəkdir. Azərbaycan hökuməti büdcə gəlirlərinin aşağı enməsinin qarşısını almaq məqsədilə dövlət xərclərinin azaldılmasını deyil, alternativ maliyyə mənbələrindən istifadə edilməsini hədəfləyir. Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı beynəlxalq valyuta bazarında rəqabət qabiliyyətini qoruyub saxlamaq məqsədilə, valyuta siyasətini dəyişərək 21 Fevral 2015-ci il tarixli mətbuat bəyanatı ilə Azərbaycan manatının dəyərinin ABŞ dollarına nisbətdə 34% və 21 Dekabr 2015-ci il tarixli mətbuat bəyanatı ilə 48% endirilməsi haqqında qərarını açıqlamışdır. 5

11 2. Qrupun əməliyyat mühiti (davamı) Mərkəzi Bankın bu müdaxilə siyasəti iqtisadiyyatın yeni tarazlıq səviyyəsinə çatdırılması üçün atılan bir addımdır və onun təsiri iqtisadiyyatın tarazlıq səviyyəsi bərpa olunanadək, bu maliyyə hesabatlarının imzalandığı tarixə qədərki dövr üçün qeyri-müəyyən olaraq qalır. Neft böhranı neft və enerji sektorunun maliyyə və likvidlik mövqelərinə əhəmiyyətli dərəcədə təsirini göstərir, bu isə öz növbəsində həmin sahələrə kreditlərin ayrılmasındakı çətinliklərə, həmçinin mövcud borcların ödənilmə qabiliyyətinin aşağı enməsinə gətirib çıxara bilər. Müəssisələrin əməliyyat şəraitinin zəifləməsi rəhbərliyin pul vəsaitlərinin hərəkəti ilə bağlı proqnozlarına, maliyyə və qeyri-maliyyə aktivlərinin dəyərsizləşməsi üzrə qiymətləndirmə proseslərinə mənfi təsirini göstərməsi də ehtimal olunur. Mümkün əldə edilə bilən məlumatlar əsasında rəhbərlik dəyərsizləşmə üzrə qiymətləndirmələrində gələcək dövrün pul vəsaitlərinin hərəkəti ilə bağlı yenilənmiş təxminlərdən istifadə etmişdir. Makroiqtisadi amillərin gözlənilən dəyişiklikləri səbəbindən rəhbərlik bu dəyişikliklərin Şirkətlər Qrupunun əməliyyatları üzərində təsirini dəqiq qiymətləndirmək və yarana biləcək nəticələrlə bağlı hər hansı bir ölçü götürmək iqtidarında deyil. Rəhbərlik, mövcud şəraitdə Şirkətlər Qrupunun fəaliyyətinin davamlılığını və inkişafını təmin etmək üçün bütün lazımi tədbirlərin görüldüyünü hesab edir. 3. Maliyyə hesabatlarının hazırlanmasının əsası və mühüm mühasibat uçotu prinsipləri Maliyyə hesabatlarının tərtib edilməsinin əsas prinsipləri Qrupun konsolidasiya edilmiş maliyyə hesabatları Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartları Komitəsi ( MUBSK ) tərəfindən dərc edilmiş Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartları ( MHBS ) əsasında hazırlanan Milli Mühasibat Uçotu Standartlarına ( MMUS ) uyğun olaraq hazırlanmışdır. Bu konsolidasiya edilmiş maliyyə hesabatlarının hazırlanmasında tətbiq edilmiş əsas uçot prinsipləri aşağıda təqdim edilir. Bu prinsiplər təqdim edilmiş bütün dövrlərə ardıcıl şəkildə tətbiq edilmişdir. Konsolidasiya prinsipləri Qrupun konsolidasiya edilmiş maliyyə hesabatları Hidro İnşaat Servis MMC-nin və onun törəmə müəssisəsinin 31 dekabr 2015-ci il tarixinə maliyyə hesabatlarını daxil edir. Törəmə müəssisə Qrupun fəaliyyətindən fayda əldə etmək məqsədilə maliyyə və əməliyyat siyasətlərini idarə etməkdən ibarət nəzarəti olan və səsvermə hüquqlarının yarısından çox iştirak payına sahib olan bütün (o cümlədən, xüsusi məqsədli) müəssisədir. Törəmə müəssisə satın alındığı tarixdən (yəni Qrup nəzarəti əldə etdiyi tarixdən) etibarən konsolidasiya edilir və həmin nəzarətin başa çatdığı tarixədək konsolidasiya edilməsi davam etdirilir. Törəmə müəssisənin maliyyə hesabatları əsas şirkətin maliyyə hesabatları ilə eyni dövrlər üzrə və eyni mühasibat uçotu prinsipləri əsasında hazırlanır. Qrup daxilində olan bütün qalıqlar, əməliyyatlar, Qrup daxilində aparılan əməliyyatlardan əldə edilən reallaşdırılmamış gəlirlər, zərərlər və dividendlər tamamilə ləğv edilir. Əməliyyatlar və nəzarətetmə hüququ olmayan paylar Qrup nəzarətetmə hüququ olmayan payları olan səhmdarlarla əməliyyatları kapital əməliyyatları kimi (yəni pay sahibləri ilə olan əməliyyatlar kimi) uçota alır. Bu cür hallarda nəzarətetmə hüququ olan və olmayan payların balans dəyərlərinə, törəmə müəssisədə uyğun iştirak payının dəyişməsini əks etdirəcək şəkildə düzəliş verilməlidir. Nəzarətetmə hüququ olmayan paylara verilən düzəliş məbləği və edənilən məbləğ arasındakı fərq birbaşa kapitalda uçota alınmalıdır və Qrupun pay sahiblərinə aid edilməlidir. 6

12 3. Maliyyə hesabatlarının hazırlanmasının əsası və mühüm mühasibat uçotu prinsipləri (davamı) Nəzarət və ya mühün təsir itirildikdən sonra, Qrup qoyulmuş yerdə qalan investisiyanı ədalətli dəyəri ilə ölçür və aradakı hər hansı fərq gəlir-xərc hesabatında tanınır. Keçmiş birgə müəssisənin nəzarət itirildikdən sonrakı balans dəyəri ilə qoyulmuş yerdə qalan investisiyanın ədalətli dəyəri arasında hər hansı fərq mənfəət və zərər haqqında hesabatda tanınır. Əgər asılı müəssiəyə olan investisiya payı azaldılsa və hələ də yerdə qalan investisiya mühüm təsirə malikdirsə, o, asılı müəssisəyə investisiya kimi uçota alınmalıdır və ancaq proporsional hissə mənfəət və ya zərərdən gəlir və xərclərə təsnifləşdirilməlidir. Xarici valyutanın çevrilməsi Hazırkı maliyyə hesabatlarında bütün məbləğlər, xüsusi göstərilmiş hallar istisna olmaqla, Azərbaycan manatı ( AZN ) ilə təqdim edilir. Qrupun funksional valyutası AZN-dir, çünki Qrupun gəlirləri, xərcləri, alınmış mal-material ehtiyatları və öhdəliklərinin əhəmiyyətli hissəsinin qiymətləndirilməsi, çəkilməsi, ödənilməsi və ya digər yolla ölçülməsi AZN ilə həyata keçirilir. Azərbaycan Respublikasının hüdudlarında rəsmi məzənnə gündəlik əsasla Azərbaycan Respublikasının Mərkəzi Bankı ( Mərkəzi Bank ) tərəfindən müəyyən edilir. Xarici valyuta ilə qalıqların çevrilməsi üçün istifadə olunmuş rəsmi məzənnə dərəcələri aşağıdakı kimi olmuşdur: 31 dekabr 2015-ci il 31 dekabr 2014-cü il 1 ABŞ dolları/1 AZN Avro/1 AZN Hesablanmış orta mübadilə məzənnəsi: 1 ABŞ dolları/1 AZN Avro/1 AZN Ədalətli dəyərin ölçülməsi Təsnifat formalarından asılı olaraq maliyyə alətləri ədalətli dəyərdə və ya amortizasiya olunmuş dəyərdə qeydə alınır. Həmin qiymətlənidrmə üsulları aşağıda əks etdirilir. Ədalətli dəyər ölçmə tarixində bazar iştirakçıları arasında aparılan müntəzəm əməliyyat zamanı aktivin satılması üçün alına bilən və ya öhdəliyi köçürmək üçün ödənilə bilən məbləğdir. Ədalətli dəyər ölçülərkən aktivin satılması və ya öhdəliyin köçürülməsi əməliyyatının aşağıdakı yerlərdən birində aparılması ehtimal edilir: Aktivin və ya öhdəliyin əsas bazarı; və ya Əsas bazar olmayanda, aktivin və ya öhdəliyin ən əlverişli bazarı. Qrupun əsas və ya ən əlverişli bazara çıxışı olmalıdır. Aktivin və ya öhdəliyin ədalətli dəyəri bazar iştirakçıları aktivi və ya öhdəliyi qiymətləndirərkən istifadə etdiyi fərziyyələri istifadə etməklə ölçülməlidir və bu zaman ehtimal edilməlidir ki, bazar iştirakçıları öz hərəkətlərində ən yaxşı iqtisadi mənafelərini güdürlər. Qeyri-maliyyə aktivinin ədalətli dəyəri ölçülərkən bazar iştirakçısının aktivi maksimal və ən yaxşı şəkildə istifadə etməklə və ya onu maksimal və ən yaxşı şəkildə istifadə edəcək digər bazar iştirakçısına satmaqla iqtisadi fayda əldə etmək qabiliyyəti nəzərə alınır. Qrup mövcud şəraitdə münasib olan və ədalətli dəyəri ölçmək üçün kifayət qədər məlumatları olan, müvafiq bazar məlumatlarını maksimal istifadə edən və müşahidə edilməyən məlumatların istifadəsini minimuma endirən qiymətləndirmə üsullarını istifadə edir. Maliyyə hesabatlarında ədalətli dəyəri ölçülən və ya təqdim edilən bütün aktivlər və öhdəliklər ədalətli dəyərin ölçülməsi üçün ümumiyyətlə əhəmiyyətli olan ən aşağı səviyyəli giriş məlumatları əsasında ədalətli dəyər iyerarxiyasının daxilində aşağıda təsvir olunan kateqoriyalara bölünür: 7

13 3. Maliyyə hesabatlarının hazırlanmasının əsası və mühüm mühasibat uçotu prinsipləri (davamı) Səviyyə 1 Oxşar aktivlər və ya öhdəliklər üçün fəal bazarlarda bazar qiymətləri (təshih edilməmiş) mövcud olanlar; Səviyyə 2 Ədalətli dəyərin ölçülməsi üçün əhəmiyyətli olan ən aşağı səviyyəli giriş məlumatları birbaşa və ya dolayısı ilə müşahidə edilən qiymətləndirmə üsulları; Səviyyə 3 Ədalətli dəyərin ölçülməsi üçün əhəmiyyətli olan ən aşağı səviyyəli giriş məlumatları müşahidə edilməyən qiymətləndirmə üsulları. Maliyyə hesabatlarında dövri şəkildə tanınan aktivlər və öhdəliklər üçün Qrup hər hesabat dövrünün sonunda kateqoriyalara bölməni yenidən qiymətləndirərək iyerarxiyanın daxilində Səviyyələr arasında köçürmələrin baş verib-vermədiyini müəyyən edir (ədalətli dəyərin ölçülməsi üçün ümumiyyətlə əhəmiyyətli olan ən aşağı səviyyəli giriş məlumatları əsasında). İlkin dəyər alış tarixinə aktivi almaq üçün ödənilmiş pul vəsaitləri və ya pul vəsaitləri ekvivalentlərinin məbləğini və yaxud verilmiş digər resursların ədalətli dəyərini əks etdirir və əməliyyat xərclərini ehtiva edir. Amortizasiya olunmuş maya dəyəri əsas məbləğin qaytarılmasını çıxmaqla, lakin hesablanmış faizləri daxil etməklə, maliyyə aktivləri üçün isə dəyərsizləşmə zərərləri üzrə hər hansı silinməni çıxmaqla maliyyə alətinin ilkin tanındığı məbləğdir. Hesablanmış faizlərə ilkin uçot zamanı təxirə salınmış əməliyyat xərclərinin və effektiv faiz metodundan istifadə etməklə ödəniş məbləği üzrə hər hansı mükafat və ya diskontun amortizasiyası daxildir. Hesablanmış faiz gəlirləri və faiz xərcləri ayrıca göstərilmir və maliyyə vəziyyəti haqqında hesabatın müvafiq maddələrinin balans dəyərinə daxil edilir. Effektiv faiz dərəcəsi metodu maliyyə alətinin balans dəyəri üzrə sabit faiz dərəcəsinin (effektiv faiz dərəcəsi) təmin edilməsi üçün faiz gəlirləri və ya xərclərinin müvafiq dövr ərzində bölüşdürülməsi metodudur. Effektiv faiz dərəcəsi, təxmin edilən gələcək pul ödənişlərini və ya daxilolmaları (kreditlər üzrə gələcək zərərlər xaric olmaqla) maliyyə alətinin gözlənilən fəaliyyət müddəti ərzində və ya müvafiq hallarda daha qısa müddət ərzində maliyyə alətinin xalis balans dəyərinə diskontlaşdıran dəqiq dərəcədir. Maliyyə aktivləri Qrup onun maliyyə aktivlərini aşağıda göstərilən ölçü kateqoriyaları üzrə təsnifatlaşdırır: Kreditlər və alınacaq vəsaitlər, mənfəət və zərər üzrə ədalətli dəyərində, satılabilən və ödəniş tarixədək saxlanılan. Təsnifatlaşdırılma maliyyə aktivin hansı məqsəd üçün alınmasından asılıdır. Rəhbərlik maliyyə aktivlərinin təsnifatlaşdırılmasını ilkin tanınmada təyin edir. Kreditlər və alınacaq vəsaitlər Kreditlər və alınacaq vəsaitlər dəqiq və ya təyin ediləbilən ödənişli, aktiv bazarda kotirovkası olmayan və ödəniş müddəti hesabat tarixindən sonra 12 ay ərzində olan qeyri-derivativ maliyyə aktivləridir. Qrupun kredit və alınacaq vəsaitləri debitor borcları və digər alınacaq vəsaitlər və mühasibat balansında əlaqəli tərəflərdən alınacaq vəsaitlərdən ibarətdir. Mənfəət və zərər üzrə ədalətli dəyərdə maliyyə aktivləri Mənfəət və zərər üzrə ədalətli dəyərdə maliyyə aktivləri ticarət üçün saxlanılan aktivləridir. Maliyyə aktivi bu kateqoriya üzrə o halda təsnifatlaşdırılır ki, əgər aktiv qısa müddət ərzində satılması məqsədi ilə əldə edilmişdir. Hesabat dövrü üzrə Qrupun mənfəət və zərər üzrə ədalətli dəyərdə maliyyə aktivləri mövcud olmamışdır. 8

14 3. Maliyyə hesabatlarının hazırlanmasının əsası və mühüm mühasibat uçotu prinsipləri (davamı) Maliyyə aktivləri (davamı) Ödəniş tarixinədək saxlanılan investisiyalar Ödəniş tarixədək saxlanılan investisiyalar qrupuna dəqiq və ya təyin ediləbilən ödənişli və ödəmə tarixləri və Qrup tərəfindən onların saxlanılması üzrə niyyəti və qabiliyyəti mövcud olan kotirovkalı qeyri-derivativ maliyyə aktivləri daxildir. Rəhbərlik ödəniş tarixədək saxlanılan investisiyaların kateqoriyasını ilkin tanınmada təyin edir və hər hesabat tarixinə bu qrupa müvafiqliyini yenidən qiymətləndirir. Ödəniş tarixədək saxlanılan investisiyalar dəyərsizləşmə zərər ehtiyatları çıxılmaqla effektiv faiz metodundan istifadə etməklə amortizasiya olunmuş dəyərdə qeyd edilir. Satılabilən maliyyə aktivləri Bütün digər maliyyə aktivləri satılabilən kateqoriyasına aid edilir. İlkin tanınma və ölçülmə Mühasibat Uçotu haqqında Azərbaycan Respublikasınnın Qanununa uyğun olaraq hazırlanmış və Maliyyə alətləri: Tanınma və qiymətləndirmə adlı 39 -li Mühasibat Uçotunun Beynəlxalq Standartı ilə əhatə olunan maliyyə aktivləri müvafiq qaydada ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks olunan maliyyə aktivləri, kreditlər və debitor borcları, ödəmə müddəti tamamlanana qədər saxlanılan investisiyalar, satış üçün mövcud olan maliyyə aktivləri və ya effektiv hedcinqlərdə hedcinq alətləri kimi təyin edilmiş törəmə alətləri kimi təsnif edilir. Qrup aktivlərini ilkin tanınma zamanı təsnifləşdirir. Bütün maliyyə aktivləri ilkin olaraq ədalətli dəyərlə tanınır. Qrup heç bir maliyyə aktivini ilkin tanınma zamanı ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks olunan maliyyə aktivləri, ödəmə müddəti tamamlanana qədər saxlanılan investisiyalar, satış üçün mövcud olan maliyyə aktivləri və ya törəmə alət kimi təsnif etməmişdir. Sonrakı qiymətləndirmə Maliyyə aktivlərinin sonrakı qiymətləndirilməsi onların təsnifatından asılıdır: Kreditlər və debitor borcları Kreditlər və debitor borcları fəal bazarda dövr etməyən, müəyyən və ya müəyyən edilə bilən ödənişli qeyritörəmə maliyyə aktivləridir. İlkin qiymətləndirmədən sonra bu maliyyə aktivləri dəyərsizləşməni çıxmaqla effektiv faiz dərəcəsi metodundan istifadə etməklə amortizasiya hesablanmış dəyərlə qiymətləndirilir. Amortizasiya hesablanmış dəyər satınalma zamanı tətbiq edilən hər hansı güzəşti və ya əlavə qiyməti və effektiv faiz dərəcəsinin ayrılmaz hissəsi olan haqq və xərcləri nəzərə almaqla hesablanır. Effektiv faiz dərəcəsi metodu ilə amortizasiya məcmu gəlir haqqında hesabatda maliyyə gəlirinə daxil edilir. Dəyərsizləşmədən yaranan zərərlər məcmu gəlir haqqında hesabatda kreditlər üçün maliyyə xərclərində və debitor borcları üçün satışın maya dəyərində və ya digər əməliyyat məsrəflərində tanınır. Uçotdan çıxarılma Maliyyə aktivi (və ya, müvafiq hallarda, maliyyə aktivinin bir hissəsi və ya oxşar maliyyə aktivlər qrupunun bir hissəsi) aşağıdakı hallarda uçotdan çıxarılır: Aktivdən pul vəsaitlərini əldə etmək hüququnun vaxtı başa çatmışdır; 9

15 3. Maliyyə hesabatlarının hazırlanmasının əsası və mühüm mühasibat uçotu prinsipləri (davamı) Qrup özünün aktivdən pul vəsaitlərini almaq hüquqlarını üçüncü tərəfə köçürmüş və ya üzərinə aktivdən pul vəsaitlərini tranzit razılaşması əsasında tam məbləğdə və çox yubanmadan ödəmək öhdəliyini götürmüşdür; və Qrup ya (a) aktiv üzrə risk və səmərələrin böyük hissəsini köçürmüş, ya da (b) aktiv üzrə risk və səmərələrin böyük hissəsini nə köçürmüş, nə də özündə saxlamış, lakin aktiv üzrə nəzarət hüququnu köçürmüşdür. Qrup aktivdən pul vəsaitlərini almaq hüququnu köçürdükdə və ya tranzit razılaşmasına qoşulduqda, mülkiyyət hüququ ilə bağlı risk və faydaları saxlayıb-saxlamadığını və nə dərəcədə saxladığını qiymətləndirir. Qrup nə aktiv üzrə risk və səmərələrin böyük hissəsini köçürməmiş, nə onları özündə saxlamamışdırsa, nə də aktiv üzrə nəzarət hüququnu köçürməmişdirsə, aktiv Qrupun həmin aktivdə davam edən iştirakı həddində əks etdirilir. Bu halda Qrup müvafiq öhdəliyi də tanıyır. Köçürülmüş aktiv və müvafiq öhdəlik Qrupun saxladığı hüquq və öhdəlikləri əks etdirən əsaslarla ölçülür. Aktivdə iştirakın köçürülmüş aktiv üzrə zəmanət formasında davam etməsi aktivin ilkin balans dəyəri və Qrupdan tələb oluna biləcək maksimal ödəniş məbləğindən daha az olanı ilə ölçülür. Maliyyə aktivlərinin dəyərsizləşməsi Qrup hər hesabat tarixində maliyyə aktivinin və ya maliyyə aktivləri qrupunun dəyərsizləşməsi ehtimalına dair obyektiv sübutun olub-olmamasını müəyyən etmək üçün qiymətləndirmə aparır. Maliyyə aktivi və ya maliyyə aktivləri qrupu yalnız və yalnız aktivin ilkin tanınmasından sonra baş vermiş bir və ya bir neçə hadisə nəticəsində dəyərsizləşmənin obyektiv sübutu olanda (baş vermiş zərər hadisəsi ) və zərər hadisəsi maliyyə aktivi və ya maliyyə aktivləri qrupundan gözlənilən və etibarlı şəkildə qiymətləndirilə bilən pul vəsaitləri hərəkətlərinə təsir göstərəndə qiymətdən düşmüş hesab edilir. Dəyərsizləşmənin sübutlarına borcalanın və ya borcalanlar qrupunun ciddi maliyyə çətinlikləri ilə rastlaşması, faizlərin və ya əsas məbləğin ödənilməsi üzrə öhdəliklərini pozması, müflisləşmə və ya hər hansı digər maliyyə yenidənqurması ehtimalı ilə qarşılaşmasına dair sübutlar, habelə müşahidə edilə bilən bazar məlumatları əsasında qiymətləndirilən gələcək pul vəsaitləri hərəkətində ölçülə bilən azalmaya (misal üçün vaxtı keçmiş ödənişlərin səviyyələrində dəyişikliklərə və ya aktivlər üzrə zərərlərlə uzlaşan iqtisadi şəraitlərə) dair sübutlar daxildir. Amortizasiya edilmiş dəyərlə uçota alınan maliyyə aktivləri Amortizasiya edilmiş dəyərlə uçota alınan maliyyə aktivləri ilə bağlı Qrup ilk öncə fərdi olaraq mühüm maliyyə aktivləri üçün fərdi şəkildə və fərdi olaraq mühüm olmayan maliyyə aktivləri üçün məcmu şəkildə dəyərsizləşməyə dair obyektiv sübutların olub-olmamasını qiymətləndirir. Qrup mühüm olub-olmadığından asılı olmayaraq fərdi şəkildə qiymətləndirilmiş maliyyə aktivi üçün dəyərsizləşməyə dair obyektiv sübutun olmaması qərarına gələrsə, həmin aktivləri analoji kredit riski xüsusiyyətlərinə malik olan maliyyə aktivləri qrupuna daxil edir və onların dəyərsizləşmə baxımından qiymətləndirilməsini məcmu şəkildə aparır. Dəyərsizləşmə baxımından qiymətləndirilməsi fərdi şəkildə olan və dəyərsizləşmə zərərləri tanınan və ya tanınmaqda olan aktivlər məcmu şəkildə dəyərsizləşmə üzrə qiymətləndirilməyə daxil edilmir. Dəyərsizləşmə zərərlərinin çəkilməsinə dair obyektiv sübut olarsa, zərərin məbləği aktivlərin balans dəyəri ilə ehtimal edilən gələcək pul vəsaitləri hərəkətinin cari dəyəri (gələcəkdə gözlənilən və hələ çəkilməmiş kredit zərərləri nəzərə alınmadan) arasında fərq kimi ölçülür. Ehtimal edilən gələcək pul vəsaitləri hərəkətinin cari dəyəri maliyyə aktivlərinin ilkin effektiv faiz dərəcəsi ilə diskont edilir. Kredit dəyişən faiz dərəcəsi ilə verilmişdirsə, dəyərsizləşmə zərərinin ölçülməsi üzrə diskontun dərəcəsi cari effektiv faiz dərəcəsinə bərabər olur. 10

16 3. Maliyyə hesabatlarının hazırlanmasının əsası və mühüm mühasibat uçotu prinsipləri (davamı) Maliyyə aktivləri (davamı) Aktivin balans dəyəri ehtiyat hesabının istifadə edilməsi ilə azalır və zərərin məbləği mənfəət və ya zərərdə əks etdirilir. Əgər növbəti ildə qiymətləndirilmiş dəyərsizləşmə zərərinin məbləği dəyərsizləşmə tanındıqdan sonra baş vermiş hadisə nəticəsində artır və ya azalırsa, əvvəl tanınmış dəyərsizləşmə zərəri ehtiyat hesabında düzəliş aparmaqla artırılır və ya azaldılır. Silinmə sonradan bərpa edildikdə, bərpa məbləği konsolidasiya edilmiş məcmu gəlir haqqında hesabatda əks etdirilir. Maliyyə öhdəlikləri İlkin tanınma və ölçmə Mühasibat Uçotu haqqında Azərbaycan Respublikasınnın Qanununa uyğun olaraq hazırlanmış Maliyyə alətləri: Məlumatın açıqlanması və təqdim edilməsi adlı 15 -li Milli Mühasibat Uçotu Standartının əhatə etdiyi maliyyə öhdəlikləri, müvafiq olaraq, ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks olunan maliyyə öhdəlikləri, kreditlər və borc öhdəlikləri və ya effektiv hedcinqdə hedcinq aləti kimi təyin olunan törəmə alətləri kimi təsnif edilir. Qrup maliyyə öhdəliklərini ilkin tanınma zamanı təsnif edir. Bütün maliyyə öhdəlikləri ilkin olaraq ədalətli dəyərlə tanınır, kredit və borclarla bağlı olan maliyyə öhdəliklərinə isə birbaşa aid edilən əməliyyat məsrəfləri əlavə edilir. Qrupun maliyyə öhdəliklərinə ticarət və digər kreditor borcları, kreditlər və borc öhdəlikləri daxildir. Qrup ilkin tanıma zamanı heç bir maliyyə öhdəliyini ədalətli dəyərinin dəyişməsi mənfəət və ya zərərdə əks olunan və ya effektiv hecinqdə hecinq aləti təyin olunan törəmə alət kimi təsnif etməmişdir. Sonrakı ölçmə Maliyyə öhdəliklərinin qiymətləndirilməsi onların aşağıdakı təsnifatından asılıdır: Kreditlər və borc öhdəlikləri İlkin tanınmadan sonra faiz hesablanan kreditlər və borc öhdəlikləri daha sonra effektiv faiz dərəcəsi metodundan istifadə etməklə amortizasiya hesablanmış dəyərlə ölçülür. Gəlirlər və zərərlər məcmu gəlir haqqında hesabatda öhdəliklər uçotdan çıxarıldıqda, eləcə də effektiv faiz dərəcəsi metodunun amortizasiya prosesi vasitəsilə əks etdirilir. Amortizasiya hesablanmış dəyər satınalma zamanı tətbiq edilən güzəşti və ya əlavə qiyməti və effektiv faiz dərəcəsi metodunun ayrılmaz hissəsi olan haqq və xərcləri nəzərə almaqla hesablanır. Effektiv faiz dərəcəsi metodu ilə amortizasiya məcmu gəlir haqqında hesabatda maliyyə xərclərinə daxil edilir. Uçotdan çıxarılma Maliyyə öhdəliyi o halda uçotdan çıxarılır ki, həmin öhdəlik ya dayandırılmış, ya ləğv olunmuş olsun, ya da müddəti bitmiş olsun. Əgər mövcud maliyyə öhdəliyi eyni kreditor tərəfindən çox fərqli şərtlərlə başqası ilə əvəz edilərsə və ya mövcud öhdəliyin şərtləri çox dəyişərsə, bu dəyişiklik və ya əvəz edilmə ilkin öhdəliyin uçotdan çıxarılması və yeni öhdəliyin tanınması kimi qəbul edilir və müvafiq balans dəyərlərindəki fərq il üzrə konsolidasiya edilmiş məcmu gəlir haqqında hesabatda öz əksini tapır. 11

17 3. Maliyyə hesabatlarının hazırlanmasının əsası və mühüm mühasibat uçotu prinsipləri (davamı) Maliyyə alətlərinin qarşılıqlı əvəzləşdirilməsi Maliyyə aktivləri və maliyyə öhdəlikləri yalnız və yalnız tanınmış məbləğləri qarşılıqlı əvəz etmək üçün halhazırda qanuni hüquq olanda və Qrupun ya hesablaşmanı netto əsasında həyata keçirmək, ya da eyni vaxtda aktivi reallaşdırılmaq və öhdəliyi yerinə yetirmək niyyəti vardırsa, qarşılıqlı əvəz olunur və maliyyə vəziyyəti haqqında hesabatda xalis məbləğ təqdim olunur. Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri Pul və pul ekvivalentlərinə nağd pul və Banklarda olan vəsaitlər daxildir. Bu vəsaitlərin dəyərində dəyişiklik riski çox kiçikdir. Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri effektiv faiz metodu əsasında amortizasiya olunmuş dəyərdə tanınır. Pul vəsaitlərinin hərəkəti hesabatın məqsədləri üçün məhdudlaşdırılmış balanslar pul və pul ekvivalentlərindən istisna edilib. Dəyişdirilməsi və ya öhdəliyin ödənilməsi üçün ən azı on iki ay müddətinə məhdudlaşdırılmış balanslar digər uzunmüddətli aktivlərə daxil edilmişdir. Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları 11 -li Tikinti müqavilələri Milli Mühasibat Uçotu Standartı əsasında ilkin olaraq ədalətli dəyərdə uçota alınır və sonradan dəyərsizləşmə üzrə ehtiyatı çıxmaqla, effektiv faiz metoduna əsasən amortizasiya olunmuş maya dəyərində ölçülür. Debitor borclarının dəyərsizləşməsi üzrə ehtiyat, Qrupun müəyyən edilmiş ilkin müddətdə bütün borc məbləğlərini toplaya bilməyəcəyinə obyektiv sübutlar mövcud olduqda yaradılır. Debitor borcların digər kateqoriyaları üçün dəyərsizləşmə üzrə zərərin baş verməsinə dair obyektiv əlamətlərin mövcud olmasını müəyyən edən əsas meyarlar aşağıda göstərilir: debitor borcun hər hansı hissəsinin gecikdirilməsi və bu zaman gecikdirilmiş ödənişin hesablaşma sistemlərindəki gecikmə ilə izah edilə bilməməsi; qarşı tərəfin əhəmiyyətli maliyyə çətinlikləri ilə üzləşməsi və bunun Qrupun qarşı tərəf haqqında əldə etdiyi maliyyə məlumatları ilə təsdiqlənməsi; qarşı tərəfin müflisləşməsi və ya onun maliyyə strukturunun yenidən təşkil edilməsi riskinə məruz qalması; qarşı tərəfə təsir göstərən milli və ya yerli iqtisadi şəraitin dəyişməsi nəticəsində onun ödəniş statusunda mənfi dəyişikliklərin baş verməsi; Ehtiyatın məbləği, aktivin balans dəyəri ilə əvvəlki effektiv faiz dərəcəsinə əsasən diskont edilmiş gələcək pul vəsaitləri hərəkətinin dəyəri arasındakı fərqi təşkil edir. Aktivin balans dəyəri ehtiyat hesabından istifadə etməklə azaldılır və zərərin məbləği mənfəət və zərər haqqında hesabatda qeydə alınır. Debitor borcları qaytarıla bilmədikdə onlar debitor borcları üzrə ehtiyat hesabından silinir. Əvvəlki dövrdə silinmiş məbləğlərin sonradan bərpa edilməsi mənfəət və zərər haqqında hesabatda gəlirə yazılır. Torpaq, tikili və avadanlıqlar Torpaq, tikili və avadanlıqlar, yığılmış köhnəlməsini və dəyərsizləşmə üzrə ehtiyatı çıxmaqla, ilkin dəyərdə qeydə alınır. İlkin dəyər tikinti xərcləri və ya alış qiymətindən, o cümlədən idxal rüsumları və geri qaytarılmayan vergilərdən və aktivin istifadəyə yararlı vəziyyətə gətirilməsinə birbaşa aid olan digər xərclərdən ibarətdir. Hər hansı güzəştlər və geri qaytarılmış məbləğlər tikinti xərcləri, yaxud alış qiymətindən çıxılır. Kiçik həcmli təmir və istismar xərcləri çəkildiyi zaman xərcə silinir. Torpaq, tikili və avadanlıqların əsas hissələrinin və ya komponentlərinin dəyişdirilməsi xərcləri kapitallaşdırılır və əvəz edilmiş hissələr istismardan çıxarılır. 12

18 3. Maliyyə hesabatlarının hazırlanmasının əsası və mühüm mühasibat uçotu prinsipləri (davamı) Avadanlıqların bütün növləri lazım olduqda, yığılmış köhnəlməsini və dəyərsizləşmə üzrə zərəri çıxmaqla (əgər varsa), ilkin dəyərdə qeydə alınır. Hər bir hesabat tarixində rəhbərlik, torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə dəyərsizləşmə əlamətlərinin mövcud olub-olmadığını qiymətləndirir. Torpaq, tikili və avadanlıqlar dəyərsizləşdikdə, binalar və avadanlıqlar satış xərcləri çıxmaqla onların ədalətli dəyəri ilə istifadə dəyərindən daha yüksək olan dəyərə silinir. Aktivin balans dəyərindəki azalma mənfəət və zərər haqqında hesabatda qeydə alınır. Aktivin istifadəsi nəticəsində əldə edilən dəyərin və ya satış xərcləri çıxılmaqla, onun ədalətli dəyərinin müəyyən edilməsi üçün istifadə edilən təxminlərdə dəyişiklik baş verdiyi təqdirdə əvvəlki dövrlərdə hər-hansı aktiv üçün qeydə alınmış dəyərsizləşmə üzrə zərər bərpa edilir. Satışdan yaranan gəlir və zərər, gəlirin məbləği ilə balans dəyəri arasındakı fərq kimi müəyyən edilir və mənfəət və zərər haqqında hesabatda əks etdirlir. Köhnəlmə Torpaq, tikili və avadanlıqlar üzrə köhnəlmə azalan qalıq metoduna əsasən aşağıdakı faiz dərəcələrinə uyğun hesablanır. Kompüter və ofis avadanlığı 25% Maşın və avadanlıqlar 25% Mebel və ofis avadanlığı 20% Nəqliyyat vasitələri 25% Digər əsas vəsaitlər 20% Aktivin artıq köhnəldiyi və istismar müddəti başa çatdığı halda, satış üzrə təxmin edilən xərclər çıxılmaqla, Qrupun həmin aktivin satışı nəticəsində əldə edəcəyi təxmin edilən məbləğ aktivin qalıq dəyəridir. Qrup aktivi onun fiziki istismar müddətinin sonuna qədər istifadə edəcəyini gözlədikdə, aktivin qalıq dəyəri sıfıra bərabər olur. Aktivlərin qalıq dəyəri və faydalı xidmət müddəti lazım olduqda hər bir balans tarixində nəzərdən keçirilir və dəqiqləşdirilir. Mal-material ehtiyatları Mal-material ehtiyatları maya dəyəri və xalis satış dəyəri arasında ən aşağı olan dəyərlə qeydə alınır. Maya dəyəri ilk mədaxil ilk məxaric metodu ilə müəyyən edilir. Maya dəyərinə birbaşa alış xərcləri, hasilat xərcləri, nəqliyyat və istehsal xərcləri (normal iş həcminə əsasən) daxildir. Əməliyyat lizinqi Qrup lizinq alan qismində çıxış etdikdə və lizinq obyektlərinin mülkiyyət hüququ ilə əlaqədar risk və faydalar lizinq verən tərəfindən Qrupa ötürülmədikdə, əməliyyat lizinqi müqavilələri üzrə cəmi ödənişlər lizinqin müddəti ərzində bərabər çıxılmalar metoduna əsasən mənfəət və ya zərərdə qeydə alınır. Lizinqin müddəti lizinq alan tərəfindən əmlakın lizinqə götürülməsi üçün əlavə şərtlərlə birlikdə müqavilənin imzalanması ləğv oluna bilməyən dövrdür. Lizinq müddəti ləğv edilə bilməyən elə müddətdir ki, lizinq alan aktivi həmin müddətə lizinqə götürmək müqaviləsini imzalamış və lizinq alan əlavə ödənişlər etməklə və ya əlavə ödənişlər etmədən əmlakın lizinq müddətini artırmaq hüququna malikdir. Əmlak əməliyyat lizinqinin şərtlərinə əsasən lizinqə verildikdə lizinq ödənişləri üzrə debitor borcları lizinqin ümumi müddəti ərzində bərabər çıxılmalar metodundan istifadə etməklə lizinq gəliri kimi uçota alınır. 13

19 3. Maliyyə hesabatlarının hazırlanmasının əsası və mühüm mühasibat uçotu prinsipləri (davamı) Mənfəət vergisi Konsolidasiya edilmiş maliyyə hesabatlarında mənfəət vergisi hesabat tarixinə qüvvədə olan müvafiq qanunvericiliyə uyğun olaraq hesablanmışdır. Mənfəət vergisi xərci cari və təxirə salınmış mənfəət vergisindən ibarətdir və məcmu gəlir haqqında hesabatda əks etdirilir. Cari mənfəət vergisi, cari və əvvəlki dövrlər üzrə vergiyə cəlb edilən mənfəət və ya zərər ilə bağlı vergi orqanlarına ödəniləcək və ya onlardan geri alınacaq məbləği təşkil edir. Mənfəət vergisindən başqa digər vergilər əməliyyat xərcləri kimi qeydə alınır. Təxirə salınmış vergi aktivi və öhdəliklərin vergi bazası və konsolidasiya edilmiş maliyyə hesabatlarında onların balans dəyəri arasında yaranan müvəqqəti fərqlər üçün tam hesablanır. Təxirə salınmış vergi aktivi, qüvvədə olan və ya hesabat tarixinə qüvvəyə minmiş vergi dərəcələrinə (və qanunvericiliyə) əsasən hesablanır və müvafiq təxirə salınmış vergi aktivinin realizə ediləcəyi və ya təxirə salınmış vergi öhdəliyinin yerinə yetiriləcəyi halda tətbiq edilməsi gözlənilir. Təxirə salınmış vergi aktivi və öhdəliklərinin əvəzləşdirilməsi cari vergi aktivləri və cari vergi öhdəliklərinin əvəzləşdirilməsi üçün qanunvericiliklə müəyyən edilmiş hüquq olduqda, eləcə də qalıqları xalis şəkildə əvəzləşdirmək niyyəti mövcud olduğu halda təxirə salınmış vergi aktiv və öhdəlikləri eyni vergi orqanı tərəfindən vergiyə cəlb edilən müəssisə və ya vergiyə cəlb edilən ayrı-ayrı müəssisələrə tətbiq edilmiş vergilərə aid olduqda həyata keçirilə bilər. Təxirə salınmış vergi aktivləri müvəqqəti fərqlərin istifadə oluna bilməsi üçün vergiyə cəlb edilən mənfəətin əldə edilməsi ehtimalının mövcud olacağı zaman hesablanır. Əlavə Dəyər Vergisi Vergi qanunvericiliyi satış və alışlar üzrə əlavə dəyər vergisinin (ƏDV) əvəzləşdirilərək ödənilməsinə icazə verir. ƏDV üzrə ödəniləcək məbləğlər maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat tarixinə ödənilmiş alışlar üzrə ƏDV-ni çıxmaqla, qanunvericilikdə nəzərdə tutulan vaxt metodu əsasında sifarişçilərə satışlar tanınanda vergi orqanları vasitəsilə dövlət büdcəsinə ödəniləcək, satışlara aid olan ƏDV məbləğindən ibarətdir. Bundan əlavə, maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat tarixinə ödənilməmiş satışa aid olan ƏDV də (təxirə salınmış ƏDV) ƏDV üzrə ödəniləcək məbləğlərə daxil edilir. Debitor borclarının dəyərsizləşməsi ilə bağlı ehtiyat ayrıldıqda, dəyərsizləşmə zərəri, müvafiq hallarda ƏDV daxil olmaqla debitorun ümumi məbləğində yazılır. ƏDV üzrə təxirə salınmış öhdəlik debitor vergi məqsədləri üçün silinənə qədər saxlanılır. Əvəzləşdirilə bilən ƏDV maliyyə vəziyyəti haqqında hesabat tarixinə ödənilməmiş alışlara aiddir. Əvəzləşdirilə bilən ƏDV alışlar üçün ödəmə aparıldıqda satış üzrə ƏDV hesabı ilə əvəzləşdirilə bilər. Öhdəliklər və məsrəflər üzrə ehtiyatlar Öhdəliklər və məsrəflər üzrə ehtiyatlara qeyri-müəyyən müddəti və ya məbləği olan öhdəliklər daxildir. Qrupun keçmiş hadisələr nəticəsində hüquqi və ya işgüzar praktikadan irəli gələn öhdəlikləri olanda həmin öhdəliklərin yerinə yetirilməsi üçün iqtisadi resursların sərf olunması ehtimalı böyük olduqda və öhdəliklərin məbləği kifayət qədər dəqiq ölçülə bildikdə ehtiyatlar uçota alınır. Gələcək əməliyyat zərərləri üçün ehtiyatlar uçota alınmır. Bir sıra analoji öhdəliklər mövcud olarsa, həmin öhdəliklərin yerinə yetirilməsi məqsədilə resursların sərf olunması ehtimalı ümumilikdə bütün öhdəliklər üçün müəyyən edilir. Ehtiyat öhdəliklə eyni sinfə daxil olan hər hansı ayrıca maddə üzrə resursların sərf olunması ehtimalı az olduqda belə qeydə alınır. 14

20 3. Maliyyə hesabatlarının hazırlanmasının əsası və mühüm mühasibat uçotu prinsipləri (davamı) Ehtiyatlar vergidən əvvəl faiz dərəcəsindən istifadə etməklə, öhdəliyin yerinə yetirilməsi üçün zəruri olan xərclərin cari dəyəri ilə qiymətləndirilir. Vergidən əvvəl faiz dərəcəsi pul vəsaitlərinin vaxt dəyəri üzrə cari bazar qiymətlərini və öhdəliklərə xas olan riskləri əks etdirir. Vaxtın keçməsinə görə ehtiyatlardakı artım faiz xərcləri kimi uçota alınır. Tikinti müqavilələri üzrə gəlirlər və məsrəflərin tanınması Tikinti müqaviləsinin nəticəsi etibarlı surətdə qiymətləndirilə bildikdə, müqavilə üzrə gəlir və məsrəflər hesabat tarixinə olan müqavilə üzrə işlərin tamamlanması mərhələsinə əsasən müvafiq olaraq gəlir və xərc kimi tanınır. Tikinti müqaviləsinin nəticəsi bütün aşağıda qeyd olunan şərtlərin yerinə yetirildiyi təqdirdə etibarlı surətdə qiymətləndirilə bilər: (a) müqavilə üzrə ümumi gəlir etibarlı surətdə ölçülə bildikdə; (b) müqavilə ilə bağlı olan iqtisadi səmərələrin müəssisəyə daxil olacağı ehtimal olunduqda; (c) həm müqavilənin bitirilməsi üçün tələb olunan məsrəflər, həm də hesabat tarixinə müqavilə üzrə işlərin tamamlanma mərhələsi etibarlı surətdə qiymətləndirilə bildikdə; və (ç) müqavilə üzrə faktiki olaraq çəkilmiş məsrəflərin əvvəlki qiymətləndirmələr ilə müqayisə edilə bilməsi üçün müqavilə üzrə məsrəflər dəqiq müəyyənləşdirilə və qiymətləndirilə bildikdə Kreditor borcları Kreditor borcları qarşı tərəfin müqavilə üzrə öz öhdəliklərini yerinə yetirməsi zamanı hesablanır. Kreditor borcları ilkin olaraq ədalətli dəyərdə uçota alınır və sonradan effektiv faiz metoduna əsasən amortizasiya olunmuş maya dəyərində qiymətləndirilir. İşçilərin mükafatlandırılması Əmək haqları, məvaciblər, Azərbaycan Respublikası Dövlət Pensiya və Sosial Müdafiə Fonduna ödənişlər, məzuniyyət və bülletenlər üzrə illik ödənişlər, mükafatlar və pul şəklində olmayan imtiyazlar Qrupun işçiləri tərəfindən müvafiq xidmətlər göstərildikdə hesablanır. Pensiya ödənişləri Qrup öz işçilərinə pensiya və ya əmək fəaliyyətindən sonrakı dövr ərzində digər ödənişlər üzrə heç bir ödəniş həyata keçirmir. Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyinə uyğun olaraq Qrup işçilərin əmək haqlarından pensiya ödənişləri tutaraq, dövlət sosial müdafiə fonduna köçürür. Ödənişlər həyata keçirildikdən sonra, Qrupun pensiya təminatı ilə əlaqədar öhdəlikləri dayanır. Təqaüdə çıxdıqdan sonra bütün pensiya ödənişləri birbaşa olaraq dövlət sosial müdafiə fondu tərəfindən idarə olunur. Əlaqəli tərəflər Əlaqəli tərəflər haqqında məlumat Mühasibat Uçotu haqqında Azərbaycan Respublikasınnın Qanununa uyğun olaraq hazırlanmış və Əlaqəli tərəflər barədə açıqlamalar adlı 20 saylı MMUS-a uyğun olaraq açıqlanır. Əlaqəli tərəflər öz aralarında əlaqəli olmayan tərəflərin apara bilmədiyi əməliyyatları həyata keçirə bilər. Bununla yanaşı, əlaqəli tərəflər arasında aparılan əməliyyatların şərtləri, müddətləri və məbləğləri əlaqəli olmayan tərəflər arasında aparılan əməliyyatlarla eyni olmaya bilər. Əlaqəli tərəflərlə aparılan əməliyyatların xarakterinə görə onlar kommersiya cəhətdən müstəqil tərəflər arasında həyata keçirilən əməliyyatların şərtlərinə uyğun hesab edilə bilməz. 15

21 4. Yeni və ya yenidən işlənmiş standartların və onlara dair şərhlərin tətbiqi Maliyyə hesabatlarının hazırlanması üçün növbəti yeni, düzəliş və dəyişikliklər edilmiş bəyanatlar ilk dəfə 1 Yanvar 2015-ci il tarixindən başlayan maliyyə ili üçün icbaridir (Bu siyahı aralıq maliyyə hesabatlarına və ya BMUS-un ilk tətbiqçilərinə, onların BMUS Hesabatlarına təsir edən yeni və dəyişdirilmiş tələblər barədə məlumatı ehtiva etmir). Aşağıda qeyd olunan dəyişikliklərin Milli Mühasibat Uçotu Standartları əsasında tərtib olunmuş cari hesbata heç bir təsiri yoxdur. BMHS 9 standartı Maliyyə Alətləri ( cu ilin noyabr ayında buraxılmış və cu ilin oktyabr ayında dəyişdirilmişdir)- Bu standart maliyyə aktivlərinin təsnifatı üzrə növbəti yeni tələbləri təqdim edir: Biznes modeli və Pul vəsatlərinin hərəkəti xüsusiyyətləri test modellərinin hər ikisinin tələblərinə cavab verən borc alətləri amortizasiya olunmuş maya dəyərində ölçülür. (bəzi məhdud hallarda ədalətli dəyərin tətbiq olunması yol veriləndir) Kapital alətlərinə investisiyalar yalnız mənfəət və ya zərərdə tanınmış dividendlərlə "digər məcmu gəlir daxilində ədalətli dəyər" kimi təyin edilə bilər. Bütün digər maliyyə alətləri (törəmələr də daxil olmaqla) hər bir hesabat dövrünün sonunda ədalətli dəyərlə ölçülür. Əlaqədar törəmə alətləri anlayışı Standard daxilində maliyyə aktivləri üçün tətbiq edilmir və bütünlüklə yuxarıda qeyd olunan qaydalara uyğun olaraq tanınmalı və ölçülməlidir. Yenidən işlənmiş 9 -li BMHS maliyyə öhdəliklərinin təsnifatı və ölçülməsi üzrə yeni tələbləri və BMUS 39 Maliyyə Alətləri: Tanınma və ölçülmə üzrə mövcud tanınmanın dayandırılması tələblərini özündə birləşdirir. Yenidən işlənmiş maliyyə öhdəlikləri üzrə ehtiyyatlar əksər öhdəliklər üçün amortizasiya olunmuş maya dəyərini qoruyub saxlamışdır. Yeni tələblər müəssisə öhdəliklərini mənfəət və ya zərər vasitəsilə ədalətli dəyərdə tanıdığı zaman tətbiq olunur - bu halda, müəssisənin kredit riskinə bağlı ədalətli dəyərindəki dəyişiklik mənfəət və ya zərər hesabatında deyil, digər məcmu gəlirlərdə tanınır. Maliyyə öhdəliklərinin təsnifatı və ölçülməsi ilə bağlı BMHS 9-un ən əhəmiyyətli təsiri maliyyə öhdəliyinin ədalətli dəyərində dəyişikliklərin uçotu ilə bağlıdır ki, kredit riskində dəyişiklik mənfəət və ya zərər vasitəsilə ədalətli dəyərlə təyin edilir. Xüsusilə, 9 saylı BMHS, mənfəət və ya zərər vasitəsilə ədalətli dəyərlə nəzərdə tutulmuş maliyyə öhdəlikləri üçün, maliyyə öhdəliyinin ədalətli dəyərindəki kredit riskinə aid dəyişikliyinin məbləği mənfəət və zərərdə uyğunsuzluq və kənarlaşmalara səbəb olmadığı halda digər məcmu gəlirdə tanınır. Maliyyə öhdəliyi üzrə kredit riskinə aid edilən ədalətli dəyərdə dəyişikliklər mənfəət və zərər hesabatından kənar təsnifləşdirilmir. Hal-hazırda, 39 saylı BMUS-a əsasən, maliyyə öhdəliyinin ədalətli dəyərindəki dəyişikliklərin məbləği ədalətli dəyərdə olduğu kimi bütünüklə mənfəət və ya zərərdə tanınır. Tanınmanın dayandırılması ilə bağlı müddəalar BMUS 39-dan demək olar ki, dəyişməz olaraq keçirilmişdir. BMHS 9, dəyərsizləşmə üzrə tələblər, təlimat və hedcinq uçotu daxil olmaqla 1 Yanvar 2015-ci il və ondan sonrakı illik dövrlər üçün qüvvəyə minir. Müəssisə rəhbərləri təxmin edirlər ki, BMHS 9 qüvvədə olduğu dövrdən başlayaraq tətbiq olunacaq və onun tətbiqi müəssisənin maliyyə hesabatlarına əhəmiyyətli dərəcədə təsir göstərəcək. Lakin ətraflı baxış tamamlanana qədər həmin təsir ilə bağlı əsaslı mülahizələrin irəli sürülməsi əlverişli deyil. 16

22 4. Yeni və ya yenidən işlənmiş standartların və onlara dair şərhlərin tətbiqi (davamı) Nəşr edilmiş, lakin hələ qüvvəyə minməmiş yeni və yenidən işlənmiş bildirişlər. Müəssisə BMUSŞ-ın buraxdığı, lakin hələ 1 Yanvar 2015-ci il tarixində başlayan maliyyə ili üçün qüvvəyə minməyən, aşağıdakı yeni, yenidən işlənmiş və ya düzəlişlər edilmiş bildirişləri tətbiq etməmişdir. Müəssisə rəhbərləri yeni standartların, düzəlişlərin və şərhlərin Müəssisənin maliyyə hesabatlarına qəbulunu həmin dövrlər üçün nəzərdə tutur və gələcək dövrlərdə qüvvəyə minəcək bütün yeni standartların, düzəlişlərin və şərhlərin potensial təsirini praktiki cəhətdən mümkün olduğu qədər qiymətləndirmişdir. 10 saylı MHBSvə28 saylı MUBS -Payçı və Onun Asılı müəssisəsi və ya Birgə Müəssisəsi Arasında Aktivlərin Satışı və ya Əvəzsiz Verilməsi 10 saylı MHBS və 28 saylı MUBS-ə düzəlişlər 1 yanvar cı il tarixindən başlanan dövrlər üçün qüvvədədir. Əsas tələblər Düzəlişlər 10 saylı MHBS və 28 saylı MUBS arasında satılmış, asılı və ya birgə müəssisəyə çevrilmiş törəmə müəssisədə nəzarətin itirilməsinə aid ziddiyyətlərlə bağlıdır. Düzəlişlər aydınlıq gətirir ki, "Müəssisələrin Birləşməsi" adlı 3 saylı MHBS-də payçı və onun asılı müəssisəsi və ya birgə müəssisəsi arasında biznesə aid olan aktivlərin satışından və ya bağışlanılmasından yaranan gəlir və ya zərər tam tanınmalıdır. Belə ki, biznesə aid olmayan aktivlərin satışından və ya əvəzsiz verilməsindən gəlir və ya zərər asılı və ya birgə müəssisədə əlaqəli olmayan payçıların maraqları çərçivəsində tanınmalıdır. Keçid Düzəlişlər prospektiv olaraq tətbiq olunmalıdır. Erkən tətbiqetməyə icazə verilir, lakin bu zaman açıqlamalar verilməlidir. Təsir Düzəlişlər təcrübədə müxtəlifliyi aradan qaldıracaq və maliyyə hesabatlarını hazırlayanlara bu cür əməliyyatları qeydə almaq üçün əsaslı qaydalar toplusu verəcəkdir. Lakin, biznes anlayışının tətbiqi mübahisəlidir və müəssisələr bu anlayışı belə əməliyyatlarda ehtiyatla nəzərə almalıdırlar. 10 saylı MHBS, 12 saylı MHBS və 28 saylı MUBS İnvestisiya müəssisələri: Konsolidasiyada istisnalara tətbiq olunur 10 saylı MHBS, 12 saylı MHBS və 28 saylı MUBS-ə düzəlişlər 1 yanvar 2016-cı il tarixindən başlanan dövr üçün qüvvəyə minir. Əsas tələblər Düzəlişlər investisiya müəssisələrinə 10 saylı MHBS altında tətbiq olunan istisna hallarını əhatə edir. 10 saylı MHBS-ə düzəlişlər bütün törəmə müəssisələrini ədalətli dəyərlə ölçən investisiya müəssisəsinin törəməsi olan ana şirkətin konsolidə edilmiş maliyyə hesabatlarının təqdimatından (MHBS 10.4) azad edilməsinə aydınlıq gətirir. Bundan əlavə, düzəlişlər izah edir ki, özü investisiya müəssisəsi olmayıb investisiya müəssisələrinə dəstək xidmətləri göstərən və investisiya müəssisənin törəmə şirkəti olan təşkilatlar konsolidə edilir. İnvestisiya müəssisəsinin bütün digər törəmə müəssisələri ədalətli dəyərlə ölçülür. 28 saylı MUBS-ə düzəlişlər pay metodunun tətbiqi zamanı investora investisiya müəssisəsinin ədalətli dəyər ölçüsünü törəmə şirkət və ya birgə müəssisələrdən əldə olunan gəlirlərə aid etməyə imkan verir. Keçid Dəyişikliklər retrospektiv şəkildə tətbiq edilməlidir. Erkən tətbiqetməyə icazə verilir və bu zaman açıqlanması mütləqdir. 17

23 4. Yeni və ya yenidən işlənmiş standartların və onlara dair şərhlərin tətbiqi (davamı) Təsir 10 saylı MHBS və 28 saylı MUBS-ə düzəlişlər daha ardıcıl standartları tətbiq edənlər üçün faydalı izahatlar təmin edir. Lakin, çoxmərtəbəli struktura malik investisiya müəssisələrini təcrübədə müəyyən etmək hələ də çətinlik təşkil edə bilər. 11 saylı Birgə Əməliyyatlar uçotu adlı MHBS - 11 saylı MHBS-ə dəyişikliklər edilməsi 1 yanvar 2016-cı il və bu tarixdən sonra başlayan illik dövrlər üçün qüvvəyə minir. Əsas tələblər Bu dəyişikliklər birgə əməliyyatlarda pay əldə edən müəssisədən 3 saylı MHBS və digər MHBS prinsiplərini tətbiq edərkən 11 saylı MHBS-in tələblərilə ziddiyyət təşkil edilməməsini tələb edir. Bundan əlavə, həmin müəssisələrdə biznes birləşməsi ilə əlaqədar MHBS tərəfindən tələb olunan məlumatlar da açıqlamalıdır. Dəyişikliklər həmçinin müəssisə tərəfindən yaradılan birgə əməliyyatlara da yalnız və yalnız mövcud biznesin bu əməliyyatların formalaşmasında birbaşa təsirə malik olduğu halda tətbiq edilir. Bundan başqa, dəyişikliklər birgə əməliyyat fəaliyyəti üzərində nəzarəti saxlamaqla, əlavə maraqların əldə olunması üçün daha əvvəl mövcud olan maraqların yenidən qiymətləndirilməsinin tələb edilmədiyi hallara da aydınlıq gətirir. Keçid Dəyişikliklər prospektiv şəkildə tətbiq edilir. Erkən tətbiqetməyə icazə verilir və bu zaman açıqlanmalıdır. Təsir 11 saylı MHBS-ə düzəlişlər, biznes və ya aktivin əldə olunub olunmamasını müəyyən etmək üçün həyata keçirilən qiymətləndirmə əməliyyatlarının həcmini artırır ki, bu da kifayət qədər mübahisəli məsələdir. Müəssisələr müvafiq əməliyyatlara və mövcud vəziyyətə uyğun uçot metodu seçməlidir. 14 saylı MHBS - Təxirə Salınmış Nizamlayıcı Hesablar 1 yanvar 2016-cı il və bu tarixdən sonra başlayan illik dövrlər üçün qüvvədir. Əsas tələblər 14 saylı MHBS qanunvericiliklə tələb olunan uçot siyasətini tətbiq edən müəssisələrə ilk dəfə MHBS tətbiq etdikləri dövrə qədər bu siyasəti davam etdirməyə icazə verir. Standard mövcud MHBS hazırlayanlara da aid edilmir. Həmçinin, müəssisənin cari ümumi qəbul edilmiş uçot prinsipləri dövlət tənzimləməsilə aktiv və öhdəliklərin tanınmasına icazə vermirsə, və ya onun cari uçot qaydalarına uyğun, belə bir siyasət qəbul edilməyibsə MHBS-in ilk dəfə tətbiqi zamanı da buna yol verilməyəcəkdir. 14 saylı MHBS-i qəbul edən müəssisələr təxirə salınan hesab qalıqlarını maliyyə vəziyyəti haqqında hesabatda ayrıca sətirdə göstərməli, mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlirlər hesabatında ayrıca gəlir-xərc maddəsi kimi təqdim etməlidir.standart qeyd olunan hesabların xarakterik xüsusiyyətlərinin və onlarla bağlı risklərin açıqlanmasını, həmçinin qanunvericilik tənzimlənməsinin müəssisənin maliyyə hesabatlarına təsiri ilə bağlı açıqlamaların təqdim olunmasını tələb edir. Keçid Erkən tətbiqetmə mümkündür və açıqlanmalıdır. 18

24 4. Yeni və ya yenidən işlənmiş standartların və onlara dair şərhlərin tətbiqi (davamı) Təsir 14 saylı MHBS ilk dəfə MHBS tətbiq etməyə başlayan müəssisələri qanunvericilik tənzimləməsilə tanınan aktiv və öhdəliklərinin geri tanınması tələbindən bu qəbildən olan aktiv və öhdəliklərin uçotu ilə bağlı hərtərəfli layihə MUBSŞ tərəfindən hazırlanana qədər azad edir. Bu cür layihənin hazırlanması MUBSKnın gündəmində aktualdır. 1 saylı MUBS Açıqlama Təşəbbüsü 1 saylı MUBS-ə düzəlişlər. 1 yanvar 2016-cı il və bu tarixdən sonra başlayan illik dövrlər üçün qüvvədir. Əsas tələblər Maliyyə Hesabatlarının Təqdimatı adlı 1 saylı MUBS-ə düzəlişlər əhəmiyyətli dəyişikliklərdən daha çox, mövcud 1 saylı MUBS-in tələblərini aydınlaşdırır. Düzəlişlər aşağıdakılara aydınlıq gətirir: 1 saylı MUBS-də əhəmiyyətlilik tələblərinə; mənfəət və ya zərər və digər məcmu gəlir, eləcə də maliyyə vəziyyəti haqqında hesabatı(ları)nın xüsusi bəndləri daha ətraflı açıqlanmasına; Müəssisələrin maliyyə hesabatları üzrə qeydlərdə sərbəstliyin mövcudluğuna; Asılı və birgə müəssisələrin digər məcmu gəlirdə payı iştirak payı metodundan istifadə edilməklə, cəm halında bir maddə kimi təqdim olunmalıdır və sonradan mənfəət və zərərə təsnifləşdirilməyən və ya təsnifləşdiriləcək maddələr arasında qruplaşdırılmalıdır. Bundan başqa, düzəlişlər, maliyyə vəziyyəti və mənfəət və zərər hesabatlarında və digər məcmu gəlirdə əlavə yarımmaddələrə tətbiq edilən tələbləri aydınlaşdırır. Keçid Erkən tətbiq etməyə icazə verilir və müəssisələrdən bunu açıqlamaq tələb olunmur. Çünki, Şura bu düzəlişlərin müəssisənin mühasibat uçotu siyasətinə və uçot qiymətləndirmələrinə təsir etmədiyini hesab edir. Təsir Bu düzəlişlər MHBS-in təqdimat və açıqlama tələblərini ödəyən zaman mühakimələri tətbiq etməkdə müəssisələrə yardımçı olur, tanınma və qiymətləndirilmə meyarlarına isə təsir etmir. 16 saylı MUBS və 38 saylı MUBS Qəbul olunmuş köhnəlmə və amortizasiya üsullarının aydınlaşdırılması 16 saylı MUBS və 38 MUBS-ə düzəlişlər 1 yanvar 2016-cı il və bu tarixdən sonra başlayan illik dövrlər üçün qüvvədir. Əsas tələblər Düzəlişlər 16 saylı "Torpaq, tikili və avadanlıqlar" adlı MUBS və 38 saylı "Qeyri-maddi aktivlər" adlı MUBS-in prinsiplərini aydınlaşdırır. Bu prinsipə görə, gəlir, aktivin istifadəsi nəticəsində sərf olunan iqtisadi faydanı deyil, biznes fəaliyyətindən yaranan iqtisadi faydanın (aktivin fəaliyyəti nəticəsində) formasını əks etdirir. Nəticədə, qazanılmış gəlirin gözlənilən cəmi gəlirə nisbəti torpaq, tikili və avadanlıqların köhnəlməsində rol oynaya bilməz, yalnız çox məhdud şəkildə qeyri-maddi aktivlərin amortizasiyasında rol oynaya bilər. 19

25 4. Yeni və ya yenidən işlənmiş standartların və onlara dair şərhlərin tətbiqi (davamı) Keçid Düzəlişlər prospektiv olaraq tətbiq olunmalıdır. Erkən tətbiq etməyə icazə verilir, lakin bu zaman açıqlanmalıdır. Təsir Hazırda torpaq, tikili və avadanlıqlar üçün gəlir əsaslı köhnəlmə metodundan istifadə edən müəssisələr öz hazırki köhnəlmə üsullarını qəbul olunan metoda dəyişməli olacaqlar. Bu metod aktivin istifadə müddətinin əvvəlində daha çox köhnəlmə xərci tanıyan azalan qalıq metodudur. Qazanılmış gəlir qeyrimaddi aktivin amortizasiyası üçün çox məhdud hallarda istifadə oluna bilər. 16 saylı MUBS və 41 saylı MUBS Kənd təsərrüfatı: Daşıyıcı bitkilər 16 saylı MUBS və 41 saylı MUBS-ə düzəlişlər 1 yanvar 2016-cı il və bu tarixdən sonra başlayan illik dövrlər üçün qüvvədir. Əsas tələblər 16 saylı MUBS və 41 saylı "Kənd təsərrüfatı" adlı MUBS-ə dəyişikliklər daşıyıcı bitkilər (məsələn, meyvə ağacları) tərifinə uyğun olan bioloji aktivləri aid etmək üçün 16 saylı MUBS-in tətbiq sahəsini dəyişir. Daşıyıcı bitkilərdə yetişən kənd təsərrüfatı məhsulları (məsələn, ağacda yetişən meyvələr) 41 saylı MUBS-in tətbiq sahəsində qalacaq. Yeni düzəlişlərə əsasən, daşıyıcı bitkilərin uçotu bundan sonrakı ölçülmə məqsədilə ilkin dəyər və yenidənqiymətləndirmə dəyəri arasında seçim də daxil olmaqla, 16 saylı MUBS-in tanınma və ölçülmə tələblərinə uyğun aparılacaq. Bundan başqa, daşıyıcı bitkilərlə əlaqəli olan hökümət subsidiyalarının uçotu 41 saylı MUBS əvəzinə, 20 saylı "Hökumət subsidiyalarının uçotu və hökumət yardımı haqqında məlumatların açıqlanması" adlı MUBS-ə uyğun olaraq aparılacaq. Keçid Müəssisələr düzəlişləri tam olaraq retrospektiv qaydada tətbiq edə bilərlər. Alternativ olaraq, müəssisə daşıyıcı bitkiləri göstərilmiş erkən dövrün başlanğıcında olan ədalətli dəyəri ilə qiymətləndirməyi seçə bilər. Erkən tətbiqetməyə icazə verilir, lakin bu zaman açıqlanmalıdır. Təsir Tələblər mənfəət və zərərdə kənd təsərrüfatı məhsulunun hələ də ədalətli dəyərdə qiymətləndirilməsinin dəyişkənliyini istisna etməyəcək. Bundan əlavə, müəssisələr bu aktivlərin daşıyıcı bitkilərdən ayrılıqda ədalətli dəyərini təyin etmək üçün müvafiq metodologiyalar müəyyən etməlidirlər. Bu, qiymətləndirmənin mürəkkəbliyini və subyektivliyini artıra bilər. 27 saylı MUBS Fərdi Maliyyə Hesabatlarında İştirak Payı Metodu 27 saylı MUBS-ə Dəyişikliklər 1 yanvar 2016-cı il tarixindən başlanan dövrlər üçün qüvvədədir. Əsas tələblər 27 saylı "Fərdi Maliyyə Hesabatları" adlı MUBS, öz fərdi maliyyə hesabatlarında törəmə, asılı və birgə müəssisələrindəki investisiyalarını uçota almaq üçün 28 saylı MUBS-də göstərildiyi kimi iştirak payı metodundan istifadə etməyə icazə verir. Beləliklə, müəssisə bu investisiyalar üçün aşağıdakı üsulları nəzərə almalıdır: 20

26 4. Yeni və ya yenidən işlənmiş standartların və onlara dair şərhlərin tətbiqi (davamı) İlkin dəyərdə 9 saylı MHBS-ə uyğun olaraq (və ya MUBS 39) və yaxud İştirak payı metodundan istifadə etməklə. Müəssisə investisiyaların hər bir kateqoriyası üçün eyni uçotu tətbiq etməlidir. Həmçinin, 1 saylı Maliyyə Hesabatlarının Beynəlxalq Standartlarının ilk dəfə tətbiq edilməsi adlı MHBS-ə da əhəmiyyətli düzəlişlər olunmuşdur. 1 saylı MHBS-ə düzəlişlər, fərdi maliyyə hesabatlarında investisiyaların uçotunu ilk dəfə tətbiq edənə icazə verir ki, investisiya əldə olunmasına aid əvvəlki biznes birləşmələrinə görə 1 saylı MHBS-in güzəştini tətbiq etmək üçün iştirak payı metodunu istifadə etsin. Keçid Dəyişikliklər retrospektiv şəkildə tətbiq edilməlidir.erkən tətbiqetməyə icazə verilir və açıqlanmalıdır. Təsir Düzəlişlər qanunların törəmə, asılı və birgə müəssisələrin nəzərə alınması ilə fərdi maliyyə hesabatlarını iştirak payı metodu ilə təqdim etməsini tələb etdiyi halda, ölkələr üçün Ümumi Qəbul Olunmuş Mühasibat Uçotu Prinsiplərinin (ÜQOMUP) fərqlərini aradan qaldırır. 5 saylı Satış üçün saxlanılmış uzunmüddətli aktivlər və dayandırılmış əməliyyatlar adlı MHBS Silinmə üsullarında dəyişikliklər Aktivlər (və ya silinmə qrupları) ümumiyyətlə, ya satış, ya da mülkiyyətçilər arasında bölüşdürülməsi ilə silinir. Düzəliş aydınlaşdırır ki, satış üsullarından birində dəyişiklik satışın yeni planı kimi göstərilə bilməz, əksinə o, əsas planın davamıdır.bu, 5 saylı MHBS-də tələblərin tətbiqinin fasiləsizliyi səbəbindəndir. Düzəliş prospektiv olaraq tətbiq edilməlidir. 7 saylı MHBS Maliyyə alətləri : Açıqlamalar Xidməti müqavilələr Düzəliş aydınlaşdırır ki, xidmət haqqını özündə əks etdirən xidməti müqavilə maliyyə aktivlərində davamlı olaraq əksini tapa bilər. Müəssisə tələb olunan açıqlamaların dəyərləndirilməsi üçün 7 saylı MHBS-in B30 bəndində və 7 saylı MHBS-in 42C bəndində xidmət haqqının növünü və sözləşməni qiymətləndirməlidir. Davamlı olaraq təşkil olunan xidməti müqavilələrin qiymətləndirilməsi retrospektiv olmalıdır. Lakin, tələb olunan açıqlamaların müəssisənin dəyişiklikləri ilk tətbiq etdiyi dövrdən əvvəlki hər hansı dövrü göstərməsinə ehtiyac yoxdur. Əvəzləşdirilmiş açıqlamaların qısaldılmış aralıq maliyyə hesabatlarına tətbiqi Düzəliş aydınlaşdırır ki, açıqlamanın əvəzləşdirilmiş tələbləri qısaldılmış aralıq maliyyə hesabatlarında tətbiq edilmir, belə açıqlamalar ən sonuncu illik hesabatda əhəmiyyətli məlumatların yenilənməsini təmin edir. Düzəliş retrospektiv qaydada tətbiq edilməlidir. 15 saylı MHBS Müştərilər ilə Müqavilələrdən Gəlir 1 yanvar 2017-ci il və bu tarixdən sonra başlayan illik dövrlər üçün qüvvəyə minir. 21

27 4. Yeni və ya yenidən işlənmiş standartların və onlara dair şərhlərin tətbiqi (davamı) Əsas tələblər 15 saylı MHBS maliyyə hesabatlarının beynəlxalq standartlarının gəlirlərlə bağlı bütün mövcud tələblərini əvəz edir (BMS 11 Tikinti Müqavilələri, BMS 18 Gəlir, BMHŞK 13 Müştəri Loyallığı Proqramları, BMHŞK 15 Daşınmaz əmlakın tikintisi üzrə Müqavilələr, BMHŞK 18 Müştərilər Tərəfindən Aktiv Köçürmələri və CŞK 31 Gəlir- reklam xidmətlərinin cəlb olunması ilə Barter əməliyyatları ) və müştərilərlə müqavilələrdən irəli gələn bütün gəlirlərə aid edilir. O, həmçinin əmlak, avadanlıq və qeyrimaddi aktivlərin, o cümlədən müəyyən qeyri-maliyyə aktivlərinin tanınması və ölçülməsi üçün model təmin edir. Standart eyni zamanda müəssisənin gəlirlərini ölçməsi və tanıması üçün prinsipləri ehtiva edir. Burada əsas prinsip müəssisənin mal və ya xidmətlərin müştəriyə çatdırılması müqabilində əldə edəcəyi məbləğdə maliyyə vəsaitinin gəlir kimi tanınmasıdır. 15 saylı MHBS-in əsas prinsipləri 5 mərhələli modelin istifadəsi ilə tətbiq olunacaqdır: 1. Müştəri ilə müqavilə(lər)nin müəyyən edilməsi 2. Müqavilə üzrə icra öhdəliklərinin müəyyən edilməsi 3. Köçürmə dəyərinin müəyyən edilməsi 4. Köçürmə dəyərinin müqavilə üzrə icra öhdəliklərində ayrılması 5. İcra öhdəliyi yerinə yetirildiyi zaman gəlirin tanınması. Standart müəssisədən öz müştəriləri ilə müqavilələrə tətbiq etdiyi modelin hər bir addımda bütün mümkün faktları və vəziyyətləri nəzərə alaraq mühakimə aparmağı tələb edir. Standart həmçinin artan xərcləri və birbaşa müqavilənin yerinə yetirilməsi ilə bağlı xərclərin hesablanma yollarını göstərir. 15 saylı MHBS-də təmin edilmiş təlimat əqli mülkiyyət, lisenziya, zəmanət, geri alma hüquqları, sifarişçi-agent tənzimləmələri, əlavə mallar və ya xidmətlər üçün seçimlər və s. bu kimi ümumi məsələlərdə yardım məqsədilə nəzərdə tutulmuşdur. Keçid Dəyişikliklər müəssisələr tərəfindən bəzi azadolmalar nəzərə alınmaqla tam retrospektiv şəkildə və ya dəyişdirilmiş retrospektiv yanaşma ilə tətbiq edə bilərlər. Erkən tətbiqetməyə icazə verilir və bu zaman açıqlanması mütləqdir. Təsir 15 saylı MHBS cari MHBS-dən daha əlverişlidir və daha çox təlimatla təmin edir. Açıqlama tələbləri də daha genişdir. Standartın bütün sahələrdən olan müəssisələrə təsiri gözlənilir. Onun qəbulu müəssisənin cari mühasibatlıq sistem və prosedurlarında potensial dəyişikliklərə səbəb olacaqdır. Məhz bu səbəbdən erkən tətbiqetmə daha məqsədə uyğundur. Əlavə olaraq, aidiyyəti qurumlarda məsələ ilə bağlı müzakirələr davam etməkdə olduğu üçün müəssisələrin bu müzakirələri diqqətdə saxlamaları çox əhəmiyyətlidir. 9 saylı MHBS Maliyyə alətləri 1 yanvar 2018-ci il tarixindən başlanan dövrlər üçün qüvvədədir. Əsas tələblər Maliyyə aktivlərinin təsnifatı və qiymətləndirilmə 22

28 4. Yeni və ya yenidən işlənmiş standartların və onlara dair şərhlərin tətbiqi (davamı) Əgər maliyyə alətləri mənfəət və zərərdə ədalətli dəyərlə hesablanmazsa, o zaman, bütün maliyyə aktivləri ilkin tanınmada əməliyyat xərcləri üzrə düzəlişlər edilməklə, ədalətli dəyərlə qiymətləndirilir. Borc alətləri nəticədə mənfəət və zərərdə ədalətli dəyərlə ölçülür, amortizasiya olunmuş dəyər və yaxud ədalətli dəyər digər məcmu gəlirdə, onların müqavilədə göstərilmiş pul vəsaitlərinin hərəkətinə və borc öhdəliklərinin saxlanıldığı biznes modelinə əsaslanır. Əgər uçot uyğunsuzluqlarını ləğv edirsə və ya əhəmiyyətli dərəcədə azaldılırsa, ədalətli dəyər opsionu maliyyə aktivlərinin ilkin olaraq mənfəət və zərərdə ədalətli dəyərlə tanınmasına imkan verir. Kapital alətləri ümumiyyətlə, mənfəət və zərərdə ədalətli dəyərlə qiymətləndirilir. Maliyyə öhdəliklərinin təsnifatı və qiymətləndirilməsi Ədalətli Dəyər Seçimindən istifadə olunaraq mənfəət və zərərin ədalətli dəyəri ilə ölçülən maliyyə öhdəlikləri üçün kredit riskindəki dəyişikliklərə tabe olan belə maliyyə öhdəliklərinin ədalətli dəyərindəki dəyişikliyin məbləği Digər Məcmu Gəlirlər hesabatında təqdim olunmalıdır. Öhdəliyin kredit riski baxımından ədalətli dəyərindəki dəyişikliyin Digər Məcmu Gəlirlər hesabatında təqdimatı Mənfəət və ya Zərər hesabatında mühasibat uçotu uyğunsuzluğu yaratmasına və ya artırmasına baxmayaraq, ədalətli dəyərdəki dəyişikliyin qalanı Mənfəət və ya Zərər hesabatında təqdim edilir. Maliyyə öhdəlikləri üçün 39 saylı "Maliyyə Alətləri" adlı MHBS: Tanınma və Ölçülmə standartının digər bütün təsnifat və ölçmə tələbləri, əlaqədar törəmələrin maliyyə alətlərinin ayrılması qaydaları və Ədalətli Dəyər Seçimindən istifadə olunması üçün kriteria da daxil olmaqla, 9 saylı MHBS-ə keçirilmişdir. Dəyərsizləşmə Dəyərsizləşmə tələbləri 39 saylı MHBS-in çəkilmiş zərər modelini əvəz edən gözlənilən kredit zərəri modelinə əsaslanır. Gözlənilən kredit zərəri modeli amortizasiya olunmuş ilkin dəyərlə və ya Digər Məcmu Gəlirlər vasitəsilə Ədalətli Dəyərlə ölçülən borc alətlərinə; əksər kredit öhdəliklərinə; maliyyə zəmanəti müqavilələrinə; 15 saylı MHBS-ə əsasən, müqavilə aktivlərinə; və 17 saylı "İcarələr" adlı MUBS-ə əsasən lizinq üzrə debitor borclarına tətbiq edilir. Müəssisələrdən əsasən, ilkin tanınmadan bəri kredit riskində əhəmiyyətli artımın olub-olmamasından asılı olaraq, 12 aylıq və ya ömürlük gözlənilən kredit zərərini tanımaq tələb olunur. Bəzi debitor borcları üçün ömürlük gözlənilən kredit zərəri tanınanda sadələşdirilmiş yanaşma tətbiq edilə bilər. Hedcinq uçotu Hedcinq effektivlik testi 39 saylı MUBS-dəki 80%-dən 125%-dək aydın xətt testindən perspektivlidir və hedcinqin mürəkkəbliyindən asılı olaraq keyfiyyətli ola bilər. Risk komponenti ayrılıqda müəyyənləşdirilə bilən və etibarlı şəkildə ölçülə bilən olarsa, maliyyə və qeyri-maliyyə alətinin risk komponenti hedcinq maddəsi kimi təyin edilə bilər. Opsiyonun zaman dəyəri, forvard müqaviləsinin istənilən elementində, xarici valyuta alqı-satqısındakı əsaslı fərqlər hedcinq alətlərindən çıxarıla bilər və hedcinq xərci kimi tanına bilər. Keçid İlkin tətbiq olunmaya 24 iyul 2014-cü ildən sonra başlanan hesabat dövrləri üçün icazə verilir. 9 saylı MHBS-ə keçid öz tələbləri ilə fərqlənir və bir hissəsi retrospektiv və digər bir hissəsi də prospektivdir. 9 saylı MHBS bütövlükdə tətbiq olunması tələbinə baxmayaraq, müəssisələr ilk vaxtlarda standartdakı digər tələbləri tətbiq etmədən, yalnız Mənfəət və ya Zərər vasitəsilə Ədalətli Dəyərlə təyin edilmiş maliyyə öhdəlikləri üzrə qazanc və itkilərin təqdimatı üçün olan tələbləri tətbiq etməyi seçə bilər. 23

29 4. Yeni və ya yenidən işlənmiş standartların və onlara dair şərhlərin tətbiqi (davamı) Təsir 9 saylı MHBS-in tətbiq olunması bir çox maliyyə alətlərinin müqavilə üzrə pul vəsaitlərinin hərəkətindən və istifadə edildiyi biznes modelindən asılı olaraq ölçülməsini və təqdimatını dəyişə bilər. Dəyərsizləşmə tələbləri ümumiyyətlə kredit zərərlərinin daha erkən tanınması ilə nəticələnir. Yeni hedcinq modeli hedcinq uçotunun tələblərinə cavab verən daha qənaətcil hedciq strategiyalarının tətbiqinə apara bilər. Yuxarıda göstərilən hallardan başqa, yeni standartların və şərhlərin əhəmiyyətli dərəcədə Müəssisənin hesabatlarına təsiri gözlənilmir. 5. Uçot siyasətinin tətbiqi zamani əhəmiyyətli ehtimallar və mülahizələr Qrupun konsolidasiya edilmiş maliyyə hesabatlarının hazırlanması rəhbərlikdən gəlirlər, xərclər, aktivlər və öhdəliklərin hesabatdakı məbləğlərinə, əlavə edilən açıqlamalara və şərti öhdəliklərin açıqlanmasına təsir göstərə bilən fərziyyələr, ehtimallar və mühakimələr etməyi tələb edir. Bu ehtimal və mühakimələrə dair qeyri-müəyyənlik gələcək dövrlərdə təsiri olmuş aktiv və öhdəliyin balans dəyərinə əhəmiyyətli düzəliş etməyi tələb edən nəticələrə gətirib çıxara bilər. Ehtimal və mühakimələr davamlı olaraq qiymətləndirilir və rəhbərliyin təcrübəsi və digər amillərə, o cümlədən mövcud şəraitdə məqbul sayılan gələcək hadisələrin baş verməsinin ehtimalları əsasındadır. Qrup konsolidasiya edilmiş maliyyə hesabatları hazırlandıqda mövcud parametrlər üzrə fərziyyələr və təxminlərə əsaslanır. Lakin, mövcud hadisələr və gələcək hadisələr haqqında fərziyyələr bazarda dəyişikliklərə və ya Qrupun nəzarəti xaricində baş vermiş hadisələrə görə dəyişə bilər. Belə dəyişikliklər baş verdikdə fərziyyələrdə öz əksini tapır. Həmçinin, rəhbərlik mühasibat uçotu qaydalarının tətbiqi prosesində həmin təxminləri daxil etməyən müəyyən mülahizələr edir. Bu konsolidasiya edilmiş maliyyə hesabatlarında tanınmış məbləğlər üzrə ən mühüm təsiri olan mühakimələr və hesabat tarixində aktivlərin və öhdəliklərin balans dəyərinə əhəmiyyətli düzəlişə səbəb ola biləcək ehtimallara aşağıdakılar daxildir: Torpaq, tikili və avadanlıqların faydalı xidmət müddəti Rəhbərlik, torpaq, tikili və avadanlıqları və qeyri-maddi aktivləri üzrə təxmin edilən ədalətli dəyəri və müvafiq köhnəlmə ayırmalarını müəyyən edir. Bu təxminlər, Qrupun həmin aktivlər üzrə iqtisadi səmərə əldə etməyi planlaşdırdığı dövrə əsaslanır. Faydalı xidmət müddəti əvvəlki illərdə təxmin edilmiş faydalı müddətdən aşağı olarsa, o zaman rəhbərlik köhnəlmə və amortizasiya ayırmalarını artırır və ya ləğv edilmiş və ya satılmış texniki cəhətdən köhnəlmiş aktivləri balansdan silir. Faydalı xidmət müddətinə hər maliyyə ilinin sonunda yenidən baxılır. Vergi qanunvericiliyi Azərbaycanın vergi, valyuta və gömrük qanunvericiliyi müxtəlif şərhlərə məruz qalır. 24

30 6. Torpaq, tikili və avadanlıqlar Torpaq, tikili və avadanlıqların balans dəyərinin hərəkəti aşağıdakı cədvəldə göstərilir: Kompyuter və ofis avadanlığı 25 Maşın və avadanlıqlar Mebel avadanlığı Nəqliyyat vasitələri Digər əsas vəsaitlər 01 yanvar 2014-cü il tarixinə ilkin dəyər 620,261 3,913, ,219 9,596,241 1,031,565 15,275,059 Yığılmış köhnəlmə (292,145) (1,094,786) (37,968) (3,202,977) (219,584) (4,847,460) 01 yanvar 2014-cü il tarixinə balans dəyəri 328,116 2,818,987 75,251 6,393, ,981 10,427,599 Daxilolmalar - 166, , ,753 Köhnəlmə xərci (82,616) (674,804) (14,025) (1,603,282) (156,665) (2,531,392) Xaricolmalar (850) (403,503) (3,813) (64,599) (44,713) (517,478) Xaricolmalar üzrə köhnəlmə ,941 1,470 22,131 13, , dekabr 2014-cü il tarixinə balans dəyəri 245,135 2,057,145 58,883 4,859, ,432 7,845, dekabr 2014-cü il tarixinə ilkin dəyər 619,411 3,676, ,406 9,643, ,852 15,036,334 Yığılmış köhnəlmə (374,276) (1,619,649) (50,523) (4,784,128) (362,420) (7,190,996) 31 dekabr 2014-cü il tarixinə balans dəyəri 245,135 2,057,145 58,883 4,859, ,432 7,845,338 Daxilolmalar - 222,387 8, , ,501 Köhnəlmə xərci (52,271) (526,368) (11,912) (1,211,355) (122,033) (1,923,939) Xaricolmalar (44,320) (157,303) (21,815) (749,418) (23,930) (996,786) Xaricolmalar üzrə köhnəlmə 29,951 11,807 11, , ,887 Silinmələr (122,505) (1,879) (39,828) - (8,302) (172,514) Silinmələr üzrə köhnəlmə 84,455 1,106 23,207-4, , dekabr 2015-ci il tarixinə balans dəyəri 140,445 1,606,895 27,988 3,663, ,578 5,913, dekabr 2015-ci il tarixinə ilkin dəyər 452,586 3,739,999 55,804 9,313, ,620 14,516,535 Yığılmış köhnəlmə (312,141) (2,133,104) (27,816) (5,649,765) (480,042) (8,602,868) 31 dekabr 2015-ci il tarixinə balans dəyəri 140,445 1,606,895 27,988 3,663, ,578 5,913,667 Cəmi

31 7. Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 31 dekabr 2015-ci il 31 dekabr 2014-cü il Kassada olan pul vəsaitləri 5,527 15,664 Bankda olan pul vəsaitləri 4,081, ,592 ƏDV depozit hesabı 101,263 29,966 Cəmi pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 4,188, , Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları 31 dekabr 2015-ci il 31 dekabr 2014-cü il Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları 109,032, ,673,381 Cəmi tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları 109,032, ,673, Mal-material ehtiyatları 31 dekabr 2015-ci il 31 dekabr 2014-cü il Tikinti materilları 4,453,254 4,794,950 Ehtiyyat hissələri 131, ,972 Yanacaq 43,637 24,777 Digər mal-material ehtiyatları 101, ,418 Cəmi mal-material ehtiyatları 4,729,948 6,008, Qabaqcadan ödəmələr 31 dekabr 2015-ci il 31 dekabr 2014-cü il Mallar üzrə qabaqcadan ödəmələr 1,337,561 2,742,405 Xidmətlər üzrə qabaqcadan ödəmələr - 562,610 Cəmi qabaqcadan ödəmələr 1,337,561 3,305, Vergi üzrə debitor borcları 31 dekabr 2015-ci il 31 dekabr 2014-cü il Vergi üzrə qabaqcadan ödəmələr 9,201,129 13,297,426 Cəmi qabaqcadan ödəmələr 9,201,129 13,297, dekabr 2015-ci il tarixinə 9,201,129 təşkil edən manat məbləği Vergilər üzrə debitor borcları vergilərə əvvəlcədən ödənilən məbləğdən ibarətdir. Bu məbləğlər 2016 cı ildə əvəzləşdiriləcək. 26

32 12. Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları 31 dekabr 2015-ci il 31 dekabr 2014-cü il Yerli şirkətlərə olan kreditor borcları 69,991,740 68,607,374 Xarici şirkətlərə olan kreditor borcları 7,364,596 7,386,038 Cəmi tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları 77,356,336 75,993, Vergi üzrə kreditor borcları 31 dekabr 2015-ci il 31 dekabr 2014-cü il ƏDV üzrə kreditor borcları 9,315,040 10,262,398 Digər vergilər üzrə borclar 1,380, ,077 Cəmi vergi üzrə kreditor borcları 10,695,563 11,234, Tikinti müqavilələri üzrə alınmış avanslar 31 dekabr 2015-ci il 31 dekabr 2014-cü il Tikinti müqavilələri üzrə alınmış avanslar 9,850,145 13,594,512 Cəmi tikinti müqavilələri üzrə alınmış avanslar 9,850,145 13,594, Digər kreditor borcları 31 dekabr 2015-ci il 31 dekabr 2014-cü il Lizinq alışları üzrə kreditor borcu 62, ,141 Əmək haqqı üzrə kreditor borcları 187, ,819 Sair kreditor borcları 67,611 70,988 Cəmi digər kreditor borcları 317, , Qısamüddətli kreditlər Qrup 29 dekabr 2013-cü il tarixində Bank Technique ASC-nin Səbail filialından 12 ay müddətinə illik faiz dərəcəsi 16% olan 368,568 AZN məbləğində kredit götürmüşdür. Qrup 29 yanvar 2014-cü il tarixində həmin krediti geri ödəyib və Qrupa bank tərəfindən inşaat texnikaları və yük maşınlarının alınması məqsədilə eyni şərtlərlə 500,000 AZN məbləğində kredit xətti açılmışdır. Qrup 29 yanvar 2014-cü il tarixində kredit xəttindən 368,568 AZN istifadə etmişdir cü il ərzində Qrup kredit xəttinə olan borc üzrə 15,000 AZN ödəniş edib və əlavə olaraq kredit xəttindən 100,000 AZN məbləğində pul vəsaiti istifadə olunmuşdur. 16 aprel 2015-ci il tarixində kredit xətti bağlanmışdır. Qrup 10 fevral 2015-ci tarixində Bank Technique ASCnin Səbail filialından illik faiz dərəcəsi 16% olan 1,400,000 ABŞ dolları məbləğində kredit götürmüşdür. 27 iyul 2015-ci il tarixində həmin kredit bağlanmışdır. 31 dekabr 2015-ci il tarixinə Qrupun kredit borcu 0 AZN olmuşdur. 27

33 17. Səhmdarlara olan kreditor borcları Səhmdarlara olan kreditor borcları Qrupun əməliyyat fəaliyyətinin gücləndirilməsi üçün mütəmadi olaraq səhmdar tərəfindən verilən borclardır. Səhmdarlardan olan kreditor borcları qısa müddət üçün verilib və heç bir faiz dərəcəsi tətbiq olunmur. Səhmdarlara olan kreditor borcları 31 dekabr 2015-ci il tarixində 41,419,660 AZN olmuşdur (31 dekabr 2014-cü ildə: 26,949,068 AZN). 18. Nizamnamə kapitalı 31 dekabr 2015 və 31 dekabr 2014-cü il tarixlərinə Qrupun təsdiqlənmiş, buraxılmış və ödənilmiş nizamnamə kapitalının strukturu aşağıdakı kimi olmuşdur: Payların miqarı Hər bir payın nominal dəyəri Cəmi 31 dekabr 2014-cü il tarixinə Nizamnamə kapitalında artım dekabr 2015-ci il tarixinə Şirkətin nizamnamə kapitalı 100% Məmmədov Araz Süleyman oğluna məxsusdur. 19. Tikinti müqavilələri üzrə gəlirlər Müqavilənin predmeti Ceyranbatan su anbarı gücü m3/gün olan ultrafiltrasiya texnologiyalı su təmizləmə qurğusunun inşası Mingəçevir şəhərinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması Ceyranbatan +190 Abşeron-Balaxanı-Ramana Zirə-Pirallahı magistral su kəməri və trass boyu yerləşən mərkəzi anbarların tikintisi Ceyranbatan su təmizləyici qurğular kompleksində bina və qurğuların yenidən qurulması layihəsi çərçivəsində Ceyranbatan su təmizləyici qurğular kompleksində bina və qurğularının yenidən qurulması Böyük Şor gölünün su səviyyəsinin saxlanılması və su keyfiyyətinin davamlı yaxşılaşdırılması üçün sutkada 30 min m3 istehsal gücünə malik çirkab suların təmizlənməsi qurğusunun layihələdirilməsi və inşası Bakı ərazisinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması və genişləndirilməsi layihəsi çərçivəsində Badamdar qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin tikintisi Şəmkir şəhərinin su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması layihəsi çərçivəsində Gəncə su təmizləyici qurğular kompleksindən Şəmkir şəhərinə magistral su kəmərinin çəkilişi Magistral su kəmərlərinin və mərkəzi su anbarlarının mühafizəsinin yaradılması layihəsi çərçivəsində Ceyranbatan su kəmərinin korroziyadan mühafizəsi Müqavilə məbləği 31 dekabr 2015-ci il üzrə gəlir 31 dekabr 2014-cü il üzrə gəlir 283,400,000 34,512,500 82,034,115 83,644,068 13,880,416 6,672, ,000,000 12,257,482 40,796,380 15,000,000 11,442,238-5,000,000 5,721,290-46,107,600 3,918,719-5,550,000 3,732,459-3,500,000 3,575,063-28

34 19. Tikinti müqavilələri üzrə gəlirlər (davamı) "Respublikanın kiçik şəhərləri və rayon mərkəzlərinin su və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması" layihəsi çərçivəsində Kürdəmir şəhərinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması işləri Türkan qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yaradılması layihəsi çərçivəsində Xəzər rayonu Türkan qəsəbəsinin Xanlar,Gənclik,Ə.Firdovsi,Q.İsmayılov və Poçt küçələrində su təchizat sisteminin yenidən qurulması Ceyranbatan +190 Abşeron-Balaxanı-Ramana-Zirə-Pirallahı magistral su kəməri və trass boyu yerləşən mərkəzi anbarların tikintisi layihəsi çərçivəsində +118 su anbarı ərazisində nasos stansiyasının tikintisi və +190 Abşeron su bölüşdürücü kamerasının birləşdirilməsi "Abşeron rayon Saray qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması" layihəsi çərçivəsində Saray +105 su paylayıcı qurğunun tikintisi işləri Balaxanı qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yaradılması layihəsi çərçivəsində Balaxanı qəsəbəsinin su təchizatı sisteminin yenidən qururlması Mingəçevir şəhərinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması layihəsi çərçivəsində Yevlax su anbarına gedən magistral su xəttinin tikintisi (Mingəçevir şəhəri ərazisində) Lökbatan qəsəbəsinin su təchizatının və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) 3,000,000 2,866,925 1,909,483 2,650,000 2,695,077-4,000,000 2,579,554-7,000,000 2,534,999 2,692,830 3,700,000 2,136,674-6,000,000 1,644,183-2,500,000 1,588,983 - Biləcəri qəsəbəsinin su təchizatının və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) Ziya Bünyadov prospektində yolun tikintisi ilə əlaqədar su xətlərinin köçürülməsi layihəsi çərçivəsində Heydər Əliyev prospektində tikilən tunel xətlərinin mövcud magistral xəttə qoşulması Qobustan qəsəbəsinin su təchizatının və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) "Azərsu" ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi" layihəsi çərçivəsində "110 Şərq" su anbarında su kəmərlərinin yenidən qurulması və "110 Şərq" su anbarından çıxan D=1020x12 mm polad borunun tikintisi işləri Kanalizasiya nasos stansiyalarının yenidən qurulması, istismar müddəti keçmiş kanalizasiya nasos stansiyalarının dəyişdirilməsi, Sənaye zonası kollektorunun kameralarının və dükerlərin bərpası ilə "Sahil kollektoru, Sənaye zonası və Dairəvi kollektorlarının kameralarının və dükerlərinin bərpası və təmizlənməsi" Sahil qəsəbəsinin su təchizatının və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) Olimpiya stadionunun ətrafının abadlaşdırılması ilə əlaqədar "Təmiz şəhər" ASC-yə məxsus su nasos stansiyasının köçürülməsi layihəsi çərçivəsində Olimpiya stadionunun ətrafının abadlaşdırılması ilə əlaqədar "Təmiz şəhər" ASC-yə məxsus su nasos stansiyasının köçürülməsi 2,726,737 1,588,189-2,000,000 1,527,612-2,173,075 1,268,741-1,700,000 1,197, ,751 26,200,000 1,000,756 6,565,341 2,566, ,679-1,400, ,130-29

35 19. Tikinti müqavilələri üzrə gəlirlər (davamı) "Azərsu" ASC-nin Su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikntisi layihəsi çərçivəsində Xırdalan şəhəri ərazisində yerləşən 15 saylı KNS-dan çıxan diametri 800 mm olan təzyiqli kanalizasiya kollektorunun qoşulduğu D 1200 MM (DB) kanalizasiya kollektorunun yenidən qurulması Müşfiqabad qəsəbəsinin su təchizatının və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində +82 "Şərq" su anbarından Yeni Günəşli su anbarı arası magistral kəmərlərinin qəzalı hissələrinin dəyişdirilməsi Şüvəlan qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yaradılması layihəsi çərçivəsində Xəzər rayon Şüvəlan qəsəbəsinin Hacı Məmmədov və Sabir küçələrində içməli su şəbəkəsinin yaradılması Zirə qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yaradılması layihəsi çərçivəsində Xəzər rayonu,+32 "Zirə" su anbarından Zirə qəsəbəsini su ilə təmin edən magistral su kəmərinin tikintisi Rəsulzadə qəsəbəsinin su təchizatının və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) Ələt qəsəbəsinin su təchizatının və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) Bibiheybət-Lökbatan tunel tipli kanalizasiya kollektorunun tikintisi(mikrotunel) layihəsi çərçivəsində Bibiheybət-Lökbatan tunel tipli kanalizasiya kollektorunun 8 saylı quyusunda şiberin quraşdırılması Qala qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması layihəsi çərçivəsində Xəzər rayonu,+23 "Qala" su anbarından Qala Etnoqrafiya muzeyinə gedən su kəmərinin yenidən qurulması Dərnəgül-Bakıxanov-Qaraçuxur kanalizasiya kollektorunun layihələndirilməsi və tikintisi "Azərsu" ASC üzrə 2015-ci il birinci Avropa Oyunları çərçivəsində görüləcək təcili işlər ilə əlaqədar "Azərsu" ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərşivəsində Bakı şəhəri Nəsimi rayonu Bül-Bül prospekti(zərifə Əliyeva və Şəmsi Bədəlbəyli küçələri arası) yolun təmiri ilə əlaqədar mövcud su təchizatı şəbəkəsinin yenidən qurulması Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində Naftalan şəhəri yağış kanalizasiya xəttinin çəkilməsi. Şirvan-Salyan-Neftçala magistral su kəmərinin tikintisi" layihəsi çərçivəsində Şirvan şəhəri Çırpaqlı kəndinə magistral su xəttinin çəkilməsi işləri Bakı şəhəri, Heydər Əliyev prospektində tikilən yeni inzibati binaların xarici su və kanalizasiya xətlərinin çəkilişi işləri 1,100, ,986-2,466, ,066-1,005, , , ,741-4,248, ,654-1,448, ,308-1,862, , , , , ,983-10,000, , , , ,151-5,800, ,796 2,928,249 2,000, ,362 1,446,078 3,693, , ,067 30

36 19. Tikinti müqavilələri üzrə gəlirlər (davamı) Əmircan qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması layihəsi çərçivəsində Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Əmircan qəsəbəsi, Neftçi küçəsində yerləşən 84 saylı tam orta məktəb yerləşən ərazidə kanalizasiya şəbəkəsinin yenidən qurulması (D200mm L=71.3p/m, D300mm L=320.0p/m, D400mm L=723.9p/m, D500 mm L=442.3p/m, RQ-46 ədəd, cəmi-l=1557p/m) işləri 28 May qəsəbəsinin su təchizatının və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) "Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində Bakı şəhəri Nəsimi rayonu A. Salamzadə küçəsində magistral su xəttinin çəkilməsi Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində +118 Abşeron-Balaxanı anbarlararası magistral kəmərinin (D1400mm) Xırdalan şəhərinin su təchizatı sisteminə birləşdirilməsi Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində Nəsimi rayonu Salatın Əsgərova küçəsində yolun təmiri ilə əlaqədar su təchizatı şəbəkəsinin yenidən qurulması Sabunçu qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması layihəsi çərçivəsində Sabunçu rayonu,sabunçu qəsəbəsi ərazisindən keçən D530mm-li polad borunun qəzalı hissəsini dəyişdirilməsi "Xəzər" GETYM (Nizami r-n 6-cı köndələn və 2-ci uzununa küçədə kanalizasiya xəttinin yenidən qurulması üzrə Ramana qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yaradılması layihəsi çərçivəsində Sabunçu rayonu,ramana qəsəbəsi,əmir Bağırov küçəsində mövcud su təchizatı şəbəkəsinin yenidən qurulması Şıxlar qəsəbəsinin su təchizatının və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) Ramana-Maştağa xəttinin yenidən qurulması ("Azərsu" ASC üzrə 2015-ci il birinci Avropa Oyunları çərçivəsində görüləcək təcili işlər) layihəsi çərçivəsində +25 "Maştağa" su anbarları kompleksində +54 "Ramana" su anbarları kompleksinə qədər magistral su xətlərinin (D1020mm, L 5000 p/m) yenidən qurulması işləri Sanqaçal qəsəbəsinin su təchizatının və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində Quba rayonunda inşa ediləcək "Qəçrəş" su anbarının və təmizləyici qurğusunun təxliyyə xəttinin və siyirtmə kameralarının tikintisi Novxanı qəsəbəsinin su təchizatının və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində Quba şəhəri,25-ci məhəllədə kanalizasiya şəbəkəsinin tikintisi 750, , , , , , ,102 9, , , , , , , , , , , , ,283-5,000, ,116 2,764, , , , ,733-2,680, , , , ,091-31

37 19. Tikinti müqavilələri üzrə gəlirlər (davamı) Ceyranbatan +190 Abşeron-Balaxanı-Ramana-Zirə-Pirallahı magistral su kəməri və trass boyu yerləşən mərkəzi anbarların tikintisi layihəsi çərçivəsində Ceyranbatan +190 Abşeron- Balaxanı-Ramana-Zirə-Pirallahı magistral su kəməri və trass boyu yerləşən mərkəzi anbarların tikintisi. D=1400 mm olan magistral su xətlərinin çəkilməsi işləri Su mənbələrində,supaylayıcı şəbəkələrdə və kanalizasiya nasos stansiyalarındaki istismar müddəti keçmiş mühərrik və avadanlıqların dəyişdirilməsi,elektrik sistemi və qurğuların yenidən qurulması layihəsi çərçivəsində 15 saylı kanalizasiya nasos stansiyasının yenidən qurulması "Azərsu" ASC üzrə 2015-ci il birinci Avropa Oyunları çərçivəsində görüləcək təcili işlər ilə əlaqədar "Azərsu" ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərşivəsində Bakı şəhəri Xətai rayonu Xocalı prospekti boyu su təchizatı sisteminin yenidən qurulması Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi" layihəsi çərçivəsində Bakı şəhəri Xətai rayonu Nobel prospekti, Keşlə yağış kollektorundan axan çirkab suyun Sahil çirkab su kollektoruna yönəltmə qurğusunun tikintisi (D1000mm PE L=272p/m) işləri Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində Nərimanov rayonu,heydər Əliyev prospekti,mayakovski və İsmayıl Tağızadə küçələrində su təchizatı sisteminin yenidən qurulması Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində Nəsimi rayonu,cavadxan küçəsində(3-cü mikrorayon ərazisi) su xəttinin yenidən qurulması Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu Buzovna qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması layihəsi çərçivəsində Buzovna qəsəbəsinin su təchizatı sisteminin yenidən qurulması Məişət sayğaclarının quraşdırılması (D15-20 mm) və binadaxili kommunikasiya xətlərinin yenidən qurulması. (Bakı şəhəri, Suraxanı rayonu, Yeni Günəşli qəsəbəsi V yaşayış massivinin və S. Cəfərov küçəsinin su təchizatının yaxşılaşdırılması və smartkart tipli sayğacların quraşdırılması) Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində Nəsimi rayonu,h.seyidzadə küçəsinin su təchizatı sisteminin yenidən qurulması Magistral su kəmərlərinin və mərkəzi su anbarlarının mühafizəsinin yaradılması(sədərək ticarət mərkəzi yaxınlığında keçən magistral boru xətlərinin torpaqla əks doldurulmasl) Bakıxanov qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması Bakı şəhəri, Sabunçu rayonu Ramana qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması" layihəsi çərçivəsində Ramana qəsəbəsinin bağ hissəsinin su xəttinin çəkilməsi Puta qəsəbəsinin su təchizatının və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) 60,000, ,221 4,479,293 1,700, , , , , ,401 45, , ,041-71, , , ,651 77,280 1,450,000 92, ,056 90,835 78, ,000 77,187-26,815,000 52,526 74, ,000 27, , ,186 26,837-32

38 19. Tikinti müqavilələri üzrə gəlirlər (davamı) Goradil qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yaradılması layihəsi çərçivəsində Goradil qəsəbəsi ərazisində yeni kanal şəbəkəsinin yaradılması (D300mm L=1039p/m,D200 L=171p/m) Qəsəbələrin sosial-iqtisadi inkişafı proqramı layihəsi çərçivəsində Bilgəh qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) işləri Ümid qəsəbəsinin su təchizatının və kanalizasiya sisteminin yaxşılaşdırılması (layihələndirilməsi və tikintisi) "Hərbi Dəniz Qüvvələri" bazası üçün ayrılmış torpaq sahəsindən keçən 2 ədəd diametri 1400 mm Kür-Bakı magistral su kəmərlərinin köçürülməsi layihəsi çərçivəsində "Hərbi Dəniz Qüvvələri" bazası üçün ayrılmış torpaq sahəsindən keçən 2 ədəd diametri 1400 mm Kür-Bakı magistral su kəmərlərinin köçürülməsi (uzunluğu L=1258p/m) işləri Lənkəran şəhərinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması Hacıqabul şəhərinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması 400,000 26, ,008 25,350,000 25, , ,825 10,749-7,800,000-6,509, ,847,458-6,287,452 29,661,017-4,164,896 Qusar-Quba kanalizasiya kollektorunun tikintisi 13,500,000-4,075,724 Stend Atıcılığı üzrə İdman Kompleksinin tikinti sahəsinə düşən magistral su xəttinin köçürülməsi və əraziyə axan çirkab sularının qarşısının alınması üçün yeni kanalizasiya xəttinin çəkilməsi işləri Kürdəmir şəhərinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması Ucar rayonunun su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması Lökbatan qəsəbəsində m3/gün çirkab su təmizləyicisinin qurulması Oğuz rayonunun Bayan,Bucaq, Kərimli və Xaçmaz kəndlərinin su təchizatının layihələndirilməsi və yenidən qurulması Zərdab şəhərinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidən qurulması Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində Abşeron rayon Saray qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yenidənn qurulması Xırdalan-Xocahəsən-Sulutəpə tunel tipli kanalizasiya kollektorunun tikintisi Ramana-Maştağa xəttinin yenidən qurulması ( Azərsu ASC üzrə 2015-ci il birinci Avropa Oyunları çərçivəsində görüləcək təcili işlər) layihəsi çərçivəsində +25 Maştağa su anbarı kompleksindən +54 Ramana su anbarı kompleksinə qədər magistral su xətlərinin (D 1020mm, L=5000p/m) yenidən qurulması Binə qəsəbəsinin su təchizatı və kanalizasiya sisteminin yaradılması layihəsi çərçivəsində Milli Aviasiya Akademiyasının yataqxana kompleksinin yağış kanalizasiyası sisteminin yenidən qurulması (D=355mm, L=3112 p/m) 5,000,000-4,025,424 63,700,000-3,521,864 32,627,119-3,430, ,000,000-2,966,102 5,100,000-2,837,026 26,694,915-1,860, ,000-1,102,074 30,200,000-1,661,384 5,000, , , ,884 33

39 19. Tikinti müqavilələri üzrə gəlirlər (davamı) Azərsu ASC-nin 2015-ci il birinci Avropa Oyunları çərçivəsində görüləcək işlər üzrə Bakı şəhəri Nəsimi rayonu Həsən Əliyev küçəsində su təchizatı sisteminin yenidən qurulması (PE D=560 L=200 p/m, D=450 L=290 p/m, D=280 l= 200 P/M, d=225 l=12 p/m, D=110 L=520 p/m) Yeni layihə.h.z.tağıyev qəsəbəsindəki nasos stansiyasının qurğularının yenidən qurulması "Z. Bünyadov prospektində yolun tikintisi ilə əlaqədar su xəttinin köçürülməsi proqramı çərçivəsində Bakı şəhəri, Z.Bünyadov və H. Əliyev prospektlərinin kəsişməsində yerləşən tuneldə D 1420x14 mm, L=741 p/m polad borunun çəkilməsi" işləri AZFEN BİRGƏ MÜƏSSİSƏSİ (Mövcud su boru kəmərinin köçürülməsi və yeni su boru kəmərinin çəkilməsi) Oğuz rayonu Balaşum-Böyük Söyüdlü magistral su xəttinin dəyişdirilməsi Abşeron rayonu, Goradil qəsəbəsi ərazisində yeni kanal şəbəkəsinin yaradılması (D300 mm L=1039p/m, D200mm L= 171 p/m) "Azərsu" ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi" layihəsi çərçivəsində Bülbülə n/st ilə Y. Əliyev küçəsi arasında d=1020mm su xəttinin dəyişdirilməsi işləri Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi" layihəsi çərçivəsində Sumqayıt şəhəri, 76-cı məhəllə kanalizasiya xəttinin çəkilməsi işləri "Azərsu" ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi" layihəsi çərçivəsində Bakı şəhəri Babək prospekti və Natiq Əliyev küçələri arası binalarının su təchizatının yenidən qurulması işləri Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində Bakı şəhəri Sabunçu rayonu, Bakıxanov qəsəbəsi Yavər Əliyev küçəsində kanalizasiya xəttinin çəkilməsi "Azərsu" ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi" layihəsi çərçivəsində "Biləsuvar rayonu, Məcburi köçkünlər üçün salınmış 3 saylı qəsəbədə xəstəxana üçün drenaj xəttinin elektrik işlərinin görülməsi" işləri Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi" layihəsi çərçivəsində Yasamal rayonu Moskva prospektində su təchizatı sisteminin yenidən qurulması Z. Bünyadov prospektində yolun tikintisi ilə əlaqədar su xəttlərinin köçürülməsi proqramı çərçivəsində Bakı şəhəri, Z. Bünyadov və H.Əliyev prospektlərinin kəsişməsində yerləşən tuneldə D1420x14mm, L=741 p/m polad borunun çəkilməsi Oğuz rayonu Muxas-Bucaq, Bayan-Kərimli və Xaçmaz kənd-nin su təchizatının layihələndirilməsi və yenidən qurulması Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində 110 Şərq su anbarında su kəmərlərinin yenidən qurulması və 110 Şərq su anbarından çıxan D=1020x12 mm polad borunun tikintisi 1,700, ,340 22,000, ,395 3,000, , , ,364 7,760, , , , , , , , , , , , ,000-87, ,000-80,657 3,000,000-75,474 5,100,000-65, ,000-50,354 34

40 19. Tikinti müqavilələri üzrə gəlirlər (davamı) Azərsu ASC üzrə laboratoriyaların müasir standartlara uyğunlaşdırılması AZ BESIX MMC (Heydər Əliyev prospektində yerləşən Neft Fondunun inzibati binasının xarici su və kanalizasiya xəttinin çəkilməsi) Royal Park ərazisində d-630mm polad borudan su xəttinin çəkilməsi Abşeron yarımadasında yaşayış məntəqələrinin su və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması layihəsi çərçivəsində +110 Şərq su anbarından Bakıxanov qəsəbəsinə qədər su xəttinin tikintisi" işləri H. Əliyev prospektində yerləşən Neft Fondunun inzibati binasının xarici su və kanalizasiya xəttinin çəkilməsi işləri Azərsu ASC-nin su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin layihələndirilməsi və tikintisi layihəsi çərçivəsində Bakı şəhəri Babək prospekti və Natiq Əliyev küçələri arası binalarının su təchizatı sisteminin yenidən qurulması "Azərsu" ASC "Yerüstü su kəmərlərinin korroziyadan mühavizəsi ilə bağlı tədbirlər" Bakı şəhəri Suraxanı rayonu, Bülbülə qəsəbəsində yerləşən Qubadlı rayon Qaralar kənd orta məktəbinin kanalizasiya xəttinin yenidən qurulması (D200mm, L=189p/m) H.Z.Tağıyev qəsəbəsindəki nasos stansiyasının qurğularının yenidən qurulması 2,000,000-47, ,881-43,752 96,627-40, ,800,000-40, ,881-36, ,000-30,683 12,400,000-20,929 50,000-18,144 22,000,000-16,841 Cəmi 2,009,120, ,970, ,555,321 Qeyddə göstərilən 2015-ci il ərzində müqavilə dəyərindən çox olan tikinti müqavilələri üzrə gəlirlər Azərsu ASC üçün görülən tikinti işləri üzrə qazanılan gəlirlərdir və Azərsu ASC tərəfindən təsdiqlənmişdir. 20. Tikinti üzrə xərclər 31 dekabr 2015 ci il tarixində bitən il üzrə 31 dekabr 2014 cü il tarixində bitən il üzrə Göstərilmiş tikinti xidməti xərci (58,037,674) (37,939,491) Tikinti materialları xərci (50,341,195) (142,861,103) Əmək haqqı və sosial müdafiə fonduna ayırmalar (3,558,533) (4,164,052) Yanacaq xərcləri (1,737,912) (1,521,643) Torpaq, tikili və avadanlıqların köhnəlmə xərci (1,706,476) (2,278,086) Elmi-tədqiqat, layihə-konstruktor işlərinə çəkilən xərclər (30,510) (87,834) İcarə xərcləri (25,105) (1,815,382) Digər xərclər (164,036) (289,038) Cəmi tikinti üzrə xərclər (115,601,441) (190,956,629) 35

41 21. İnzibati xərclər 31 dekabr 2015 ci il tarixində bitən il üzrə 31 dekabr 2014 cü il tarixində bitən il üzrə Vergi üzrə cərimə və sanksiyalar (16,595,339) (7,848,548) Bank xərcləri (333,517) (256,309) Torpaq, tikili və avadanlıqların köhnəlmə xərci (217,463) (253,306) Əmək haqqı və sosial müdafiə fonduna ayırmalar (580,517) (1,156,659) Sığorta xərcləri (41,471) (72,073) Ofis və kommunal xərclər (128,602) (75,842) Rabitə xərcləri (93,479) (108,117) Mühafizə xərclər - (11,394) Əmlak vergisi (25,011) (32,151) Yol vergisi (4,592) (24,247) Digər xərclər (1,024,566) (1,040,880) Cəmi tikinti üzrə xərclər (19,044,557) (10,879,526) 22. Mənfəət vergisi 31 dekabr 2015 ci il tarixində bitən il üzrə 31 dekabr 2014 cü il tarixində bitən il üzrə Cari vergi xərcləri (1,452,397) (499,730) Təxirə salınmış vergi gəliri/(xərci) 1,784,172 (7,147) İl üzrə mənfəət vergisi gəliri/(xərci) 331,775 (506,877) Gözlənilən və faktiki tətbiq edilən vergi xərclərinin tutuşdurulması aşağıda göstərilir: 31 dekabr 2015-ci il 31 dekabr 2014-cü il MMUS-a əsasən vergidən əvvəlki (zərər)/ mənfəət (8,405,151) 221,640 Qanunvericiliklə müəyyən edilmiş vergi dərəcəsinə əsasən hesablanmış mənfəət vergi gəliri/ (xərci) (20%) 1,681,030 (44,328) Vergi məqsədləri üçün çıxılmayan xərclər və ya vergidən azad edilməyən gəlirlərin vergi effekti: Gəlirdən çıxılmayan xərclərin təsiri (1,349,255) (462,549) İl üzrə mənfəət vergisi gəliri/(xərci) 331,775 (506,877) MMUS və Azərbaycanın vergi qanunvericiliyi arasındakı fərqlər nəticəsində maliyyə hesabatlarının hazırlanması və mənfəət vergisinin hesablanması məqsədilə aktiv və öhdəliklərin balans dəyəri arasında müvəqqəti fərqlər əmələ gəlir. Bu müvəqqəti fərqlər üzrə hərəkətlərin vergi təsiri 20% dərəcəsində qeydə alınır. Təxirə salınmış mənfəət vergisi Təxirə salınmış mənfəət vergisi MMUS-na uyğun maliyyə hesabatlarının hazırlanması məqsədilə uçota alınmış aktiv və öhdəliklərin balans dəyəri ilə yerli vergi qanunvericiliyinə əsasən uçota alınmış belə məbləğlər arasındakı müvəqqəti fərqlərin təsirini əks etdirir. Təxirə salınmış mənfəət vergisi, öhdəlik metoduna əsasən 20% dərəcəsi ilə bütün müvəqqəti fərqlər üçün hesablanır. 36

42 22. Mənfəət vergisi (davamı) 31 dekabr 2015-ci il tarixində tamamlanan il üzrə bu müvəqqəti fərqlərdəki hərəkətlərin vergi təsiri aşağıda göstərilir: Mənfəət və zərər haqqında hesabatda 01 yanvar 2015-ci il (xərc)/gəlir kimi yazılmışdır 31 dekabr 2015-ci il Vergi bazasını azaldan müvəqqəti fərqlərin vergi təsiri Mal-material ehtiyatları 4,473,512 (4,467,727) 5,785 ƏDV üzrə debitor borcu (220,921) (75,206) (296,127) Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 1,053 (2,273) (1,220) Qabaqcadan ödəmələr (675,003) 393,491 (281,512) Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları (12,634,649) 13,232, ,078 Digər debitor borcları (68,322) 943, ,251 Torpaq, tikili və avadanlıqlar (121,292) 71,547 (49,745) Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları 5,135,317 (6,420,174) (1,284,857) Tikinti müqavilələri üzrə alınmış avanslar 2,718,902 (748,873) 1,970,029 Digər kreditor borcları 186,333 (122,913) 63,420 Digər 1,020,000 (1,020,000) - Təxirə salınmış xalis vergi (öhdəliyi)/aktivi (185,070) 1,784,172 1,599, dekabr 2014-cü il tarixində tamamlanan il üzrə bu müvəqqəti fərqlərdəki hərəkətlərin vergi təsiri aşağıda göstərilir: 01 yanvar 2014-cü il (Yenidən hesablanmış) Mənfəət və zərər haqqında hesabatda (xərc)/gəlir kimi yazılmışdır 31 dekabr 2014-cü il Vergi bazasını azaldan müvəqqəti fərqlərin vergi təsiri Mal-material ehtiyatları 2,098,898 2,374,614 4,473,512 ƏDV üzrə debitor borcu 96,065 (316,986) (220,921) Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri (3) 1,056 1,053 Qabaqcadan ödəmələr (665,472) (9,531) (675,003) Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları (2,895,266) (9,739,384) (12,634,650) Torpaq, tikili və avadanlıqlar (11,411) (56,911) (68,322) Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları (156,925) 35,633 (121,292) Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları (4,190,077) 9,325,394 5,135,317 Tikinti müqavilələri üzrə alınmış avanslar 5,079,075 (2,360,172) 2,718,903 Digər kreditor borcları 347,193 (160,860) 186,333 Digər 120, ,000 1,020,000 Təxirə salınmış xalis vergi (öhdəliyi)/aktivi (177,923) (7,147) (185,070) 37

43 23. Şərti öhdəliklər, təəhhüdlər və əməliyyat riskləri Vergi qanunvericiliyi Azərbaycanın vergi, valyuta və gömrük qanunvericiliyi müxtəlif şərhlərə və tez-tez baş verə bilən dəyişikliklərə məruz qalır. Qrupun əməliyyatlarına və fəaliyyətinə tətbiq edilən bu cür qanunvericiliyə dair Rəhbərliyin şərhlərinə müvafiq orqanlar tərəfindən etiraz edilə bilər. Azərbaycanın vergi orqanları qanunvericiliyi şərh edərkən və vergilərin məbləğini müəyyənləşdirərkən daha sərt mövqe nümayiş etdirə bilər və keçmişdə etiraz edilməyən əməliyyat və fəaliyyətə yenidən baxıla bilər. Bunun nəticəsində, Şirkətə qarşı böyük məbləğdə əlavə vergilər, cərimələr və faizlər hesablana bilər. Azərbaycanda vergi orqanları tərəfindən vergi ödəyicisinin son üç təqvim ilindən çox olmayan fəaliyyəti yoxlanıla bilər. Qanunvericiliklə müəyyən olunmuş xüsusi hallarda yoxlama daha artıq dövrləri əhatə edə bilər. Rəhbərlik hesab edir ki, onun tərəfindən müvafiq qanunvericiliyin şərhi düzgündür və vergi, xarici valyuta və gömrüklə bağlı Qrupun mövqeləri qorunacaqdır. Müvafiq olaraq, 31 dekabr 2015-ci il tarixinə potensial vergi öhdəlikləri üzrə hər hansı ehtiyat yaradılmamışdır (2014-cü il: ehtiyat yaradılmamışdır). Kapital məsrəfləri ilə bağlı öhdəliklər 31 dekabr 2015-ci il tarixinə Qrupun kapital məsrəfləri ilə bağlı öhdəliyi olmamışdır (31 dekabr 2014-cü il: sıfır). 24. Maliyyə alətlərinin ədalətli dəyəri Ədalətli dəyər, məcburi satış və ya ləğv etmə halları istisna olmaqla, maraqlı tərəflər arasında cari əməliyyat zamanı maliyyə alətinin mübadilə edilə bildiyi məbləği əks etdirir və ən yaxşı olaraq aktiv bazar qiyməti ilə təsdiqlənir. Maliyyə alətlərinin təxmin edilən ədalətli dəyəri Qrup tərəfindən mövcud bazar məlumatlarından (əgər mövcud olarsa) və müvafiq qiymətləndirmə metodlarından istifadə etməklə müəyyən edilmişdir. Lakin, təxmin edilən ədalətli dəyərin müəyyən edilməsi üçün bazar məlumatlarını şərh edərkən peşəkar mülahizələr irəli sürmək tələb edilir. Azərbaycan Respublikasında inkişaf etməkdə olan bazar iqtisadiyyatına xas xüsusiyyətlər müşahidə olunmaqdadır, lakin iqtisadi şərtlər maliyyə bazarlarında aktivliyin həcmini məhdudlaşdırmaqda davam edir. Bazar qiymətləri köhnəlmiş ola bilər və ya aşağı qiymətlərlə satışın dəyərini əks etdirə bilər və bu səbəbdən maliyyə alətlərinin ədalətli dəyərini əks etdirməyə bilər. Maliyyə alətlərinin ədalətli dəyərini müəyyən edərkən Rəhbərlik bütün mövcud bazar məlumatlarından istifadə edir. 31 dekabr 2015-ci il 31 dekabr 2014-cü il Balans dəyəri Balans dəyəri Balans dəyəri Ədalətli dəyəri Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 4,188,256 4,188, , ,222 Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları 109,032, ,032, ,673, ,673,381 Digər debitor borcları 173, , , ,401 Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları 77,356,336 77,356,336 75,993,412 75,993,412 Digər kreditor borcları 317, , , ,948 Qısamüddətli kreditlər , ,568 Səhmdarlara olan kreditor borcları 41,419,660 41,419,660 26,949,068 26,949,068 38

44 25. Maliyyə risklərinin idarə edilməsi Qrup daxilində risklərin idarə edilməsi funksiyası maliyyə riski (kredit, bazar, coğrafi, valyuta, likvidlik və faiz dərəcəsi), əməliyyat riski və hüquqi risk baxımından yerinə yetirilir. Maliyyə risklərinin idarə edilməsinin ilkin məqsədləri risk limitlərini müəyyən etmək və daha sonra risk həddinin həmin risk limitləri həddində saxlanmasına əmin olmaqdır. Əməliyyat və hüquqi risklərin idarə edilməsi funksiyaları daxili siyasətlərinin fəaliyyətinin müvafiqliyinə əmin olmağı nəzərdə tutur. Maksimum kredit riski Qrupun maksimum kredit riskinə məruz qalması əhəmiyyətli dərəcədə dəyişir və həm fərdi, həm də ümumi bazar iqtisadi riskindən asılıdır. Aşağıdakı cədvəl maliyyə aktivlərinin kredit riskinə maksimum məruz qalmasını göstərir: Maksimum risk Əvəzləşmədən sonra xalis risk 31 dekabr 2015-ci il Qoyulmuş girov Əvəzləşmədən və girovdan sonrakı xalis risk Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları 109,032, ,032, ,032,591 Maksimum risk Əvəzləşmədən sonra xalis risk 31 dekabr 2014-cü il Qoyulmuş girov Əvəzləşmədən və girovdan sonrakı xalis risk Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları 103,673, ,673, ,673,381 Coğrafi risk Qrupun bütün aktiv və öhdəlikləri Azərbaycan Respublikasının ərazisində yerləşdiyinə görə Qrup coğrafi riskə məruz qalmamışdır. Likvidilik riski Likvidlik riski ödəmə müddətində ödəmək üçün kifayət qədər maliyyənin mövcud olmasına istinad edir. Qrupun likvidliyinin idarə edilməsi öhdəliklərin vaxtı çatdıqda onları ödəyə bilmək üçün likvid aktivlərin səviyyəsinin kifayət qədər olmasını, maliyyə resurslarına keçidin olmasını, maliyyə üzrə gözlənilməz planların olmasını və likvidlik nisbətlərinin qanuni tələblərə uyğunluğunu nəzərə almağı tələb edir. 39

45 25. Maliyyə risklərinin idarə edilməsi (davamı) Likvidlik riskinin təhlili aşağıdakı cədvəldə göstərilmişdir. Cədvəllər daha ətraflı aşağıda verilir: Tələb edilən və 1 aydan az 1-3 ay ərzində 3-12 ay ərzində 12 aydan 5 ilədək 5 ildən çox Cəmi 31 dekabr 2015-ci il tarixinə Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 4,188, ,188,256 Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları - 7,183, ,849, ,032,591 Digər debitor borcları - 173, ,113 Cəmi maliyyə aktivləri 4,188,256 7,356, ,849, ,393,960 Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları - (1,803,821) (75,552,515) - - (77,356,336) Digər kreditor borcları - (264,552) (52,548) - - (317,100) Səhmdarlara olan kreditor borcları - (3,442,271) (37,977,389) - - (41,419,660) Cəmi maliyyə öhdəlikləri - (5,510,644) (113,582,452) - - (119,093,096) Gözlənilən ödəmə müddətlərinə əsasən cəmi likvidlik çatışmazlığı 4,188,256 1,845,522 (11,732,914) - - (5,699,136) Tələb edilən və 1 aydan az 1-3 ay ərzində 3-12 ay ərzində 12 aydan 5 ilədək 5 ildən çox Cəmi 31 dekabr 2014-cü il tarixinə Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 159, ,222 Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları - 6,829,989 96,843, ,673,381 Digər debitor borcları - 201, ,401 Cəmi maliyyə aktivləri 159,222 7,031,390 96,843, ,034,004 Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları - (1,772,040) (74,221,372) - - (75,993,412) Digər kreditor borcları - (798,368) (158,580) - - (956,948) Qısamüddətli kreditlər (35,105) (71,620) (306,773) (40,070) - (453,568) Səhmdarlara olan kreditor borcları - (2,239,661) (24,709,407) - - (26,949,068) Cəmi maliyyə öhdəlikləri (35,105) (4,881,689) (99,396,132) (40,070) - (104,352,996) Gözlənilən ödəmə müddətlərinə əsasən cəmi likvidlik çatışmazlığı 124,117 2,149,701 (2,552,740) (40,070) - (318,992) 40

46 25. Maliyyə risklərinin idarə edilməsi (davamı) Bazar riski Qrup bazardakı ümumi və spesifik dəyişikliklərə məruz qalan (a) xarici valyuta və (b) faiz hesablanan aktiv və öhdəliklər üzrə açıq mövqelər ilə əlaqədar bazar riskinə məruz qalır. Qrup bazar riskini bu cür risklərin azaldılması üzrə siyasət vasitəsilə, eləcə də həmin risklərlə bağlı Qrupun mövqelərini mütəmadi olaraq qiymətləndirməklə tənzimləyir. Buna baxmayaraq, bu cür yanaşmadan istifadə edilməsi bazarda daha əhəmiyyətli dəyişikliklərin baş verdiyi halda, müəyyən edilmiş limitlərdən artıq zərərlərin yaranmasının qarşısını almır. Qrup maliyyə alətləri ilə əlaqədar hər hansı əməliyyat mövqeyinə malik deyil. Xarici valyuta riski Valyuta riski valyuta kurslarının dəyişkənliyi nəticəsində yaranır. Qrupun hesabat tarixlərinə əsas əməliyyatları və balansları həm yerli, həm də xarici valyutada olmuşdur. Qrupun maliyyə aktivlərinin və maliyyə öhdəliklərinin valyuta üzrə bölgüsü aşağıdakı cədvəllərdə göstərilmişdir: Azərbaycan manatı ilə 31 dekabr 2015-ci il AZN ABŞ Dolları Avro Cəmi Maliyyə aktivləri Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 1,876,408 2,069, ,803 4,188,256 Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları 109,032, ,032,591 Digər debitor borcları 173, ,113 Cəmi maliyyə aktivləri 111,082,112 2,069, , ,393,960 Maliyyə öhdəlikləri Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları 70,211,587 4,173,345 2,971,404 77,356,336 Digər kreditor borcları 317, ,100 Səhmdarlara olan kreditor borcları 41,419, ,419,660 Cəmi maliyyə öhdəlikləri 111,948,347 4,173,345 2,971, ,093,096 Xalis mövqe (866,235) (2,104,300) (2,728,601) (5,699,136) Azərbaycan manatı ilə 31 dekabr 2014-cü il AZN ABŞ Dolları Avro Cəmi Maliyyə aktivləri Pul vəsaitləri və onların ekvivalentləri 110,948-48, ,222 Tikinti müqavilələri üzrə debitor borcları 103,673, ,673,381 Digər debitor borcları 201, ,401 Cəmi maliyyə aktivləri 103,985,730-48, ,034,004 Maliyyə öhdəlikləri Tikinti müqavilələri üzrə kreditor borcları 68,607,374 5,160,269 2,225,769 75,993,412 Digər kreditor borcları 233, , ,948 Qısamüddətli kreditlər 453, ,568 Səhmdarlara olan kreditor borcları 26,949, ,949,068 Cəmi maliyyə öhdəlikləri 96,243,152 5,884,075 2,225, ,352,996 Xalis mövqe 7,742,578 (5,884,075) (2,177,495) (318,992) 41

47 25. Maliyyə risklərinin idarə edilməsi (davamı) Faiz dərəcəsi riski Hesabat tarixində Qrupun əhəmiyyətli məbləğdə faiz yaradan aktiv və öhdəlikləri olmadığı üçün Qrup birbaşa olaraq faiz dərəcəsi riskinə məruz qalmır. 26. Əlaqəli tərəflərlə əməliyyatlar və qalıqlar 20 saylı Əlaqəli tərəflərlə bağlı məlumatların açıqlanması adlı MMUS-nın tələblərinə əsasən, əlaqəli tərəflər və ya əlaqəli tərəflərlə əməliyyatlar aşağıdakılardan ibarətdir: Əlaqəli tərəf - hüquqi və ya fiziki şəxs aşağıdakı şərtləri ödədikdə, Qrup ilə əlaqəli tərəf hesab edilir: (a) birbaşa və ya dolayı yolla bir və ya bir neçə vasitəçi ilə: (i) Qrupa nəzarət edir, Qrup tərəfindən nəzarət olunur və ya Qrup ilə birlikdə ümumi nəzarət altındadırsa (bura əsas müəssisə, törəmə müəssisə və eyni əsas müəssisəyə aid olan törəmə müəssisələr daxildir); (ii) Qrupda əhəmiyyətli təsirə malik olmasını təmin edən paya malikdirsə; və ya (iii) Qrupa birgə nəzarət edirsə; (b) müəssisənin asılı müəssisəsidirsə ( Asılı təsərrüfat cəmiyyətlərinə investisiya qoyuluşları 20 li MMUS -da göstərildiyi kimi); (c) müəssisənin sahibkar olaraq iştirak etdiyi birgə fəaliyyətdirsə (bax. Asılı təsərrüfat cəmiyyətlərinə investisiya qoyuluşları 20 -li MMUS); (ç) müəssisənin və ya onun əsas müəssisəsinin idarə heyətinin üzvüdürsə; (d) (a) və ya (ç) bəndlərində göstərilən şəxslərin yaxın ailə üzvüdürsə; (e) (ç) və ya (d) bəndlərində göstərilən şəxslərin nəzarət etdiyi, onlarla birgə nəzarət edilən və ya həmin şəxslərin əhəmiyyətli təsirə malik olduğu müəssisədirsə, ya da birbaşa və ya dolayı yolla həmin müəssisədə əhəmiyyətli səsvermə hüququna malik olduğu müəssisədirsə; və ya (ə) müəssisənin və ya müəssisə ilə əlaqəli olan hər hansı müəssisənın işçiləri üçün pensiya təminatı planıdırsa. Əlaqəli tərəflərlə əməliyyatlar qiymətin hesablanmasından asılı olmayaraq, əlaqəli tərəflər arasında ehtiyatların, xidmətlərin və ya öhdəliklərin köçürülməsidir. Yaxın ailə üzvü - fərdin müəssisə ilə bağlı işlərində ona təsir etməsi və ya onun təsiri altına düşməsi gözlənilən ailə üzvləridir. Bunlara aid edilə bilər: (a) fərdin həyat yoldaşı və uşaqları; (b) fərdin həyat yoldaşının uşaqları; və (c) fərdin və ya onun yoldaşının öhdəçiliyində olan şəxslər. Əsas idarə heyəti - müəssisənin direktoru (baş direktor və ya digər) daxil olmaqla, birbaşa və ya dolayı yolla müəssisənin fəaliyyətlərini planlamaq, idarə etmək və onlara nəzarət etmək səlahiyyəti və məsuliyyətinə malik olan şəxslərdir. 42

48 26. Əlaqəli tərəflərlə əməliyyatlar və qalıqlar (davamı) Ehtimal edilən hər hansı bir əlaqəli tərəfi nəzərə alarkən, əlaqənin təkcə hüquqi formasına deyil, həmçinin iqtisadi mahiyyətinə diqqət yetirilir. Qrupun 31 dekabr 2015-ci il və 31 dekabr 2014-cü il tarixlərinə əlaqəli tərəflərə aid aşağıdakı qalıqları mövcud olmuşdur: 31 dekabr 2015-ci il 31 dekabr 2014-cü il Maliyyə hesabatlarında bu bənd üzrə Əlaqəli tərəflərlə cəmi məbləğ olan qalıqlar Əlaqəli tərəflərlə olan qalıqlar Maliyyə hesabatlarında bu bənd üzrə cəmi məbləğ Səhmdarlara olan kreditor borcları - 41,419,660-26,949,068 - Şirkətin təsisçisinə 41,419,660-26,949,068 - İnzibati xərclər - 19,044,557-10,879,526 - Rəhbər işçilərin əmək haqları 100,920-94, Hesabat tarixindən sonra baş vermiş hadisələr Hesabat tarixindən sonra heç bir əhəmiyyətli hadisə baş verməmişdir. 43