Yıl: 4, Sayı: 10, Mart 2017, s

Transkript

1 Pınar TOPCUOĞLU 1 Ahmet AKIN 2 Sümeyye ÖZKAYA 3 ÇABASIZ MÜKEMMELLĠYETÇĠLĠK ÖLÇEĞĠ (ÇMÖ) TÜRKÇE FORMU: GEÇERLĠK VE GÜVENĠRLĠK ÇALIġMASI Özet Bu araştırmanın amacı Çabasız Mükemmelliyetçilik Ölçeği'ni (ÇMÖ; Travers, Randall, Bryant, Conley, & Bohnert, 2015) Türkçe ye uyarlamak ve ölçeğin geçerlik ve güvenirliğini incelemektir. Araştırma 192 birey (106 kadın, 86 erkek,) üzerinde yürütülmüştür. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda tek boyutlu modelin iyi uyum verdiği görülmüştür (x²= 63,85, sd= 34, RMSEA=.068, SRMR=.050, CFI=.94, IFI=.94, GFI=.94). Ölçeğin madde toplam korelasyon katsayıları.44 ile.68 arasında sıralanmaktadır. Ölçeğin Cronbach alfa iç tutarlık güvenirlik katsayısı.85 olarak bulunmuştur. Bu sonuçlar Çabasız Mükemmelliyetçilik Ölçeği nin geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir. Anahtar Sözcükler: Mükemmeliyetçilik, geçerlik, güvenirlik, doğrulayıcı faktör analizi TURKISH VERSION OF THE EFFORTLESS PERFECTIONISM SCALE (EPS): THE STUDY OF VALIDITY AND RELIABILITY Abstract The aim of this research is to examine the validity and reliability of the Turkish version of The Effortless Perfectionism Scale (Travers, Randall, Bryant, Conley & Bohnert, 2015) and adapt the scale into Turkish. The study group 1 MEB., Psikolojik Danışman ve Rehber Öğretmen., [email protected] 2 Prof.Dr. İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Anabilim Dalı, [email protected] 3 Psk.,Danışman,

2 Çabasız Mükemmelliyetçilik Ölçeği (Çmö) Türkçe Formu: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması consisted of 192 (female: 106, male: 86) people. Results of confirmatory factor analysis demonstrated on one factor (x²= 63,85, df= 34, RMSEA=.068, SRMR=.050, CFI=.94, IFI=.94, GFI=.94). The corrected item-total correlations ranged from.44 to.68. Internal consistency reliability coefficient of the scale was found as.85. These results demonstrate that the Turkish Version of Effortless Perfectionism Scale is a valid and reliable instrument. Keywords: Perfectionism, validity, reliability, confirmatory factor analysis 1.GĠRĠġ Mükemmeliyetçilik kişinin kendini değerlendirmesiyle ilgili aşırı derecede yüksek standartlar oluşturma eğilimi ve aşırı derecede eleştirel olmasıdır (Frost, Marten, Lahart, & Rosenblate, 1990). Rimm (1994) mükemmeliyetçiliğin yapısı itibariyle hata barındırmadığını ve mükemmelliyetçi kimselerin her zaman en iyi sonucu elde etmek istediklerini belirtmiştir. Burns (1980) mükemmeliyetçiliği, kişinin en iyiyi yapmak için aşırı çabalama ve bunun yanı sıra hata yapmaktan kaçınma eğilimi olarak tanımlamanın yanında çeşitli psikolojik sorunlarla ilişkili bulunan bir kişilik özelliği olarak nitelendirmektedir. Littauer ve Littauer (1997), mükemmeliyetçiliği; kişinin hem kendine hem de diğerlerine (başkalarına) dönük yüksek standartlar belirlemesiyle birlikte her zaman her şeyin bir düzen içerisinde olmasını istemesi olarak tanımlamaktadır. Tanımlamalar tek boyut ve çok boyutlu olmak üzere de değişkenlik göstermektedir. Tek boyutun sadece bilişe odaklanıldığı ifade edilmiştir (Franco Paredes, Mancilla Díaz, Vázquez Arévalo, López Aguilar, & Álvarez Rayón, 2005). Tek boyutsal bakış açısından Burns a (1980) göre mükemmeliyetçiler; standartları oldukça yüksek, ulaşılamaz bir boyutta olan kişilerdir. Bu kimseler imkansızlıklara ulaşmak için sürekli bir gayret içerisindedir ve bunları gerçekleştirirken aynı zamanda kendi değerlerini sonuca yani ürüne göre değerlendirirler. Değerli ve önemli insanlar başarılıdır. 481 Mükemmeliyetçiliği çok boyutlu olarak nitelendiren araştırmacılar ise bilişin yanında farklı alanlara yönelmişlerdir. Bu bağlamda Frost ve arkadaşları (1990) mükemmeliyetçiliği altı boyutta ele almışlardır. Bu boyutlar, hatalara karşı aşırı ilgi, kişisel standartlar, ebeveyn beklentisi, ebeveyn eleştirisi, davranışlardan şüphe duyma ve düzen olarak alanyazına geçmiştir. Tanımlamada kişisel standartlar ve düzen boyutları olumlu mükemmeliyetçiliği; hata yapmaktan endişe duyma, ebeveyn beklentileri, ebeveyn eleştirileri, davranışlardan şüphe duyma boyutları olumsuz mükemmeliyetçiliği işaret etmektedir. Hewitt ve Flett de (1989, 1990, 1991) mükemmeliyetçiliği çok boyutlu bir bakış açısıyla ele almakla birlikte üç boyuta ayırmışlardır. Bunlar; 1. Kendine yönelmiş mükemmeliyetçilik: Bireyin adeta kendisiyle yarışması, sürekli daha iyisini hedefleme, kendine katı kurallar koyma anlamını taşımaktadır. 2. Diğer insanlara yönelmiş mükemmeliyetçilik: Bu boyut ise ilk boyutun diğer insanlara aktarılmış şeklini ifade etmektedir. Bireyin diğerlerine karşı olan inanç ve beklentilerini ele almaktadır. Bu düşünce yaklaşımı, bireyin diğer insanlara karşı güvensiz hissetmesine ve düşmanlık duygusu geliştirmesine neden olmaktadır.

3 Pınar Topcuoğlu_ Ahmet Akın _ Sümeyye Özkaya 3. Başkalarınca belirlenen mükemmeliyetçilik: Bu mükemmeliyetçilikteki bireyler kendisi dışındaki insanları bireyin kendisine, özüne karşı gerçekçi bir standartta olmayan tutumlar içeren kişiler olarak nitelendirirler. Çabasız mükemmeliyetçilik ilk kez Duke Üniversitesi Kadınlar Girişimi tarafından 2003 yılında ortaya atılan bir kavram olarak; sosyal çevre tarafından zeki, başarılı, fit, güzel ve popüler biri olarak tanımlanma beklentisiyle ortaya çıkan fakat görünürde bir çabanın olmadığı mükemmeliyetçiliktir (Travers, Randall, Bryant, Conleyve, Bohnert, 2015). Scott (2009) çabasız mükemmeliyetçiliği; görünürde bir çaba harcamadan, emek vermeden mükemmel olmak adına kişinin yoğun bir baskı hissetmesi ve buna uygun başarılar ortaya koymasıdır, şeklinde tanımlamaktadır. Tıpkı kürek çekerken suyun yüzeyinde hiçbir dalgalanma görünmemesine rağmen suyun altında yoğun bir biçimde kürek çekilmesine benzetilebilir. Çabasız mükemmeliyetçilik ile ilgili psikoloji literatüründe Türkçe olarak hazırlanmış az sayıda çalışmaya ulaşılabilmektedir. Fakat yurtdışında çabasız mükemmeliyetçilik ile ilgili araştırma yapılmakta ve psikoloji sahasında çalışmalar yürüten araştırmacılar tarafından mükemmeliyetçilik, tek boyutlu/çok boyutlu mükemmeliyetçilik, mükemmeliyetçiliğin kavramsallaştırılması ve değerlendirilmesi, sosyal ortamlarda mükemmeliyetçilik, depresyon -- mükemmeliyetçilik ilişkisi gibi konular ile incelenmektedir. Bu çalışmanın amacı Türk kültürüne uygun ve Türkiye de kullanılabilecek, bireyin çabasız mükemmeliyetçilik özelliğini saptayacak bir ölçek uyarlayarak, bu ölçeğin geçerlik ve güvenirliğini incelemektir. Bu çalışmanın gelecekte yapılacak araştırmalar için yararlı olacağı ve çabasız mükemmeliyetçiliğin tespiti amacıyla yapılacak çalışmalarda kullanılabilmesi açısından önemli bir boşluğu dolduracağı düşünülmektedir. 2. Yöntem AraĢtırma Grubu Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik analizleri, 106 kadın 86 erkek olmak üzere 192 birey üzerinde yapılmıştır. Katılımcıların yaş aralığı arasında değişmektedir ve yaş ortalamaları dir Ölçme Araçları Çabasız Mükemmeliyetçilik Ölçeği: Çabasız Mükemmelliyetçilik Ölçeği tek boyutlu bir ölçme aracıdır. 10 maddeden oluşan bu ölçek, 5 li Likert tipi bir derecelendirmeye (1 Bana hiç uygun değil 5 Bana tamamen uygun) sahiptir. Ölçekte ters puanlanan madde bulunmamaktadır. Yükselen puanlar bireylerin çabasız mükemmeliyetçilik düzeyinin yükseldiğini göstermektedir. Ölçeğin Cronbach alfa iç tutarlılık güvenirlik katsayısı.84, test tekrar test güvenirlik katsayısı.75 olarak bulunmuştur. Uyum geçerliği çalışmasında çabasız mükemmelliyetçilik ile yaşam doyumu (r= -.29) ve sosyal desteğin (r= -.36) negatif, depresyon (r=.35), anksiyete (r=.33) ve stresin (r=.32) pozitif ilişkili olduğu görülmüştür. 2.3 ĠĢlem Çabasız Mükemmelliyetçilik Ölçeğinin Türkçeye uyarlanması sürecinde ilk olarak yoluyla iletişim kurularak gerekli izin alınmıştır. Bunun ardından ölçeğin İngilizce formu, iyi düzeyde İngilizce bilen 4 öğretim üyesi tarafından Türkçeye çevrilmiş ve daha sonra bu Türkçe formlar geri tercüme edilerek İngilizce formla arasındaki tutarlılık değerlendirilmiştir. Daha sonra Türkçe form anlam ve gramer açısından incelenerek gerekli düzeltmeler yapılmış ve

4 Çabasız Mükemmelliyetçilik Ölçeği (Çmö) Türkçe Formu: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması denemelik Türkçe form elde edilmiştir. Son aşamada bu form, psikolojik danışma ve rehberlik ile ölçme ve değerlendirme alanındaki 2 öğretim üyesine inceletilerek anlaşılmayan ya da birden çok anlamı olan ifadeler araştırılmış ve görüşleri doğrultusunda bazı değişiklikler yapılmıştır. Ölçeğin geçerlik çalışması olarak yapı geçerliği için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yapılmıştır. Ölçeğin güvenirliği iç tutarlık yöntemiyle, madde analizi ise düzeltilmiş maddetoplam korelasyonuyla incelenmiştir. Geçerlik ve güvenirlik analizleri için SPSS 20.0 ve LISREL 8.54 (Jöreskog & Sorbom, 1996) programları kullanılmıştır. 3.1 Madde Analizi ve Güvenirlik Çabasız Mükemmelliyetçilik Ölçeği nin düzeltilmiş madde toplam korelasyon katsayılarının.44 ile.68 arasında sıralandığı görülmüştür. Ölçeğin Cronbach alfa iç tutarlık güvenirlik katsayısı.85 olarak bulunmuştur. Bulgular Tablo 1 de sunulmuştur. Tablo 1. Çabasız Mükemmeliyetçilik Ölçeği Düzeltilmiş Madde Toplam Korelasyon Katsayıları Madde no Düzeltilmiş madde toplam korelasyonu Madde silindiğinde Cronbach alfa 1,441,844 2,676,823 3,483, ,648,826 5,535,836 6,522,837 7,528,836 8,539,835 9,599,830 10,525, Yapı Geçerliği Çabasız Mükemmelliyetçilik Ölçeği nin yapı geçerliği için ölçeğin orijinal formunda bulunan faktörlerin doğrulanması amacıyla DFA uygulanmıştır. Ölçeğin yapı geçerliği için uygulanan doğrulayıcı faktör analizinde 10 maddeden oluşan, tek boyutlu Çabasız Mükemmelliyetçilik Ölçeği nin iyi uyum verdiği görülmüştür (x²= 63,85, sd= 34, RMSEA=.068, SRMR=.050, CFI=.94, IFI=.94, GFI=.94). Ancak madde 1 ile madde 6 arasında ikili hata kovaryansı tanımlanmıştır. Doğrulayıcı faktör analizine ait faktör yükleri Şekil 1 de sunulmuştur.

5 Pınar Topcuoğlu_ Ahmet Akın _ Sümeyye Özkaya 484 ġekil 1: Çabasız Mükemmeliyetçilik Ölçeği nin Türkçe Formu na İlişkin Path Diyagramı ve Faktör Yükleri 4. TartıĢma Bu çalışmada Çabasız Mükemmeliyetçilik Ölçeği nin Türkçeye uyarlanması ve Türkçe formun geçerlik ve güvenirliğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Ölçeğin yapı geçerliği DFA ile incelenmiştir. DFA için uyum indeksi sınırları göz önüne alındığında, modelin iyi uyum verdiği ve ölçeğin orijinal faktör yapısının Türkçe formun faktör yapısıyla uyuştuğu görülmektedir. Doğrulayıcı faktör analizi ile model-veri uyumuna ilişkin hesaplanan istatistiklerden en sık kullanılanları Ki-kare (x²), x²/sd, RMSEA, RMR, GFI ve AGFI dir. Hesaplanan x²/df oranının 5 ten küçük olması, GFI değerinin.90 dan yüksek olması, model-veri uyumunu göstermektedir (Marsh & Hocevar, 1988). Bununla birlikte, GFI nin.85 ten, AGFI nin.80 den büyük çıkması, RMSEA değerlerinin.10 dan düşük çıkması, model veri uyumu için kabul edilebilir alt sınırlar olarak görülmektedir (Marsh, Balla, & McDonald, 1988). Araştırmalarda kullanılabilecek ölçme araçları için öngörülen güvenirlik düzeyinin.70 olduğu (Tezbaşaran, 1996) dikkate alınırsa, ölçeğin güvenirliğini belirlemeye yönelik olarak elde edilen bulgular ölçeğin yeterli düzeyde güvenilir olduğunu ortaya koymuştur. Madde analizi sonucunda, ölçeğin madde-toplam korelasyon katsayılarının yüksek düzeyde olduğu görülmektedir. Çabasız Mükemmeliyetçilik

6 Çabasız Mükemmelliyetçilik Ölçeği (Çmö) Türkçe Formu: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması Ölçeği Türkçe Formu nun geçerlik ve güvenirlik çalışmalarından elde edilen tüm bulgular, bu ölçeğin bireylerin çabasız mükemmeliyetçilik düzeylerini belirlemek amacıyla yeterli düzeyde geçerlik ve güvenirliğe sahip olduğunu ortaya koymuştur. Çabasız Mükemmeliyetçilik Ölçeğinin (ÇMÖ) Türkçe Formu nun geçerlik ve güvenirlik çalışmalarından elde edilen bulgular çerçevesinde bazı önerilerde bulunulabilir. Ölçeğin dilsel eşdeğerliğinin incelenmesine ihtiyaç duyulmaktadır. İleride yapılacak çalışmalarda, test tekrar test yöntemiyle ölçeğin güvenilirliğinin belirlenmesi önerilebilir. Bunun yanı sıra ölçeğin uyum geçerliği; geçerliği ve güvenirliği kanıtlanmış başka ölçekler aracılığıyla incelenebilir. KAYNAKLAR BURNS, D. D. (1980). The perfectionists script for self-defeat. Psychology Today, 14, FRANCO Paredes, K., Mancilla Díaz, J. M., Vázquez Arévalo, R., López Aguilar, X., & Álvarez Rayón, G. (2005). Perfectionism and eating disorders: A review of the literature. European Eating Disorders Review, 13(1), FROST, R. O., Marten, P., Lahart, C., & Rosenblate, R. (1990). The dimensions of perfectionism. Cognitive Therapy and Research, 14(5), HEWITT, P. L., & Flett, G. L. (1989). The Multidimensional Perfectionism Scale: Development and validation. Canadian Psychology, 30, 339. HEWITT, P. L., & Flett, G. L. (1990). Perfectionism and depression: A multidimensional analysis. Journal of Social Behavior and Personality, 5, HEWITT, P. L., & Flett, G. L. (1991). Perfectionism in the self and social contexts: Conceptualization, assessment and association with psychopathology. Journal of Personality and Social Psychology, 60, JÖRESKOG, K. G., & Sorbom, D. (1996). LISREL 8 reference guide. Lincolnwood IL: Scientific Software International. LITTAUER, F., & Littauer, M. (1997). Kişilik bulmacası: Birlikte çalıştığımız insanları anlamak (Personality puzzle, understanding the people you work with), Çev. H. Betül Çelik, İstanbul: Sistem Yayıncılık. MARSH, H. W., Balla, J. R., & McDonald, R. P. (1988). Goodness-of-fit indexes in confirmatory factor analysis: The effect of sample size. Psychological Bulletin, 103, MARSH, H. W., & Hocevar, D. (1988). A new more powerful approach to multitrait multimethod analyses: Application of second order confirmatory factor analysis. Journal of Applied Psychology, 73, RIMM, S. B. (1994). Keys to parenting gifted child. Hauppauge, NY: Barron s Educational Series, Inc. SCOTT, C. (2009). The Alice M. Baldwin Scholars Program. NASPA journal about women in higher education, 2(1), TEZBAŞARAN. A. A. (1996). Likert tipi ölçek geliştirme kılavuzu. Ankara: Türk Psikologlar Derneği Yayınları. TRAVERS, L. V., Randall, E. T., Bryant, F. B., Conley, C. S., & Bohnert, A. M. (2015). The cost of perfection with apparent ease: Theoretical foundations and development of the Effortless Perfectionism Scale. Psychological assessment, 27(4),